1 of 22

สารและการเปลี่ยนแปลง

วิชาวิทยาศาสตร์

เคมี

2 of 22

1. นักเรียนสามารถอธิบายสมบัติทางกายภาพและสมบัติทางเคมีของสาร

2. นักเรียนสามารถอธิบายสมบัติและการจัดเรียงอนุภาคของสารในสถานะ ของแข็ง

ของเหลว และแก๊ส�3. นักเรียนสามารถอธิบายการเปลี่ยนสถานะของสสาร เมื่อทำให้สสารร้อนขึ้นหรือเย็นลง�4. นักเรียนสามารถอธิบายการละลายของสารในนํ้า

5. นักเรียนสามารถอธิบายการเปลี่ยนแปลงของสารเมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงทางเคมี

6. นักเรียนสามารถระบุการเปลี่ยนแปลงที่ผันกลับได้และการเปลี่ยนแปลงที่ผันกลับไม่ได้

จุดประสงค์การเรียนรู้

หน่วยการเรียนรู้

สารและการเปลี่ยนแปลง

3 of 22

หน่วยการเรียนรู้

สารและการเปลี่ยนแปลง

แผนผังมโนทัศน์

​

บท การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ

เรื่อง การเปลี่ยนสถานะของสาร

เรื่อง การเกิดการละลาย

​

บท การเปลี่ยนแปลงทางเคมี

เรื่อง การเกิดปฏิกิริยาเคมี

4 of 22

การเปลี่ยนแปลง�ทางกายภาพ

หน่วยการเรียนรู้

สารและการเปลี่ยนแปลง

5 of 22

สสาร คือ สิ่งต่าง ๆ ที่อยู่รอบตัวของเราทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต

มีมวล ต้องการที่อยู่ สัมผัสได้

สาร คือ สสารที่ทำการศึกษาค้นคว้า�จนทราบสมบัติและองค์ประกอบที่แน่นอน

6 of 22

สามารถทำให้กลับคืนสู่สภาพเดิมได้ หรือเป็นการเปลี่ยนแปลงแบบผันกลับได้

ไม่เกิดปฏิกิริยาเคมีและไม่มีสารใหม่เกิดขึ้น ได้แก่ การเปลี่ยนสถานะของสาร การละลาย

​

​

การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพ

เป็นการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้อง�กับลักษณะทางกายภาพของสาร

เช่น รูปร่าง ขนาด สถานะ �การละลาย การหลอมเหลว �การเดือด

7 of 22

การเปลี่ยนสถานะของสาร

การเปลี่ยนสถานะของสาร

1.

เป็นการที่สารมีการเปลี่ยนสภาพไปจากเดิม เมื่อมีการเพิ่มหรือลดอุณหภูมิ

จนถึงระดับหนึ่งสารก็จะเปลี่ยนสถานะ เช่น การเกิดนํ้าค้าง การเกิดหมอก

8 of 22

การเปลี่ยนสถานะของสาร

ของแข็ง

ของเหลว

แก๊ส

การระเหิด

การกลายเป็นไอ

การควบแน่น

การหลอมเหลว

การแข็งตัว

การระเหิดกลับ

9 of 22

การเปลี่ยนสถานะของสาร

การเปลี่ยนสถานะที่เกิดจากการเพิ่มอุณหภูมิ หรือมีการดูดความร้อนเข้าไปเพื่อทำให้สารเปลี่ยนสถานะ

การหลอมเหลว (melting)

กระบวนการเปลี่ยนสถานะของสาร

ที่มีสถานะเป็นของแข็งไปเป็นของเหลว

​

อุณหภูมิที่สารเกิดการเปลี่ยนสถานะ

จากของแข็งไปเป็นของเหลวนี้

เรียกว่า จุดหลอมเหลว (melting point)

ตัวอย่างเช่น การหลอมเหลวของนํ้าแข็งเป็นนํ้า

10 of 22

การเปลี่ยนสถานะของสาร

การเปลี่ยนสถานะที่เกิดจากการเพิ่มอุณหภูมิ หรือมีการดูดความร้อนเข้าไปเพื่อทำให้สารเปลี่ยนสถานะ

การกลายเป็นไอ (vaporization)

กระบวนการเปลี่ยนสถานะของสาร

ที่มีสถานะเป็นของเหลวไปเป็นแก๊ส

แบ่งออกเป็น การระเหย กับ การเดือด

​

โดยการเดือด จะเกิดเมื่อถึง

จุดเดือด (boiling point)

Pของเหลว ≠ Pบรรยากาศ

Pของเหลว = Pบรรยากาศ

เกิดบริเวณผิวหน้าของเหลว

เกิดทั่วทุกส่วนของของเหลว

ไม่ต้องถึงจุดเดือด

เมื่อถึงจุดเดือด

11 of 22

การเปลี่ยนสถานะของสาร

การเปลี่ยนสถานะที่เกิดจากการเพิ่มอุณหภูมิ หรือมีการดูดความร้อนเข้าไปเพื่อทำให้สารเปลี่ยนสถานะ

การระเหิด (sublimation)

กระบวนการเปลี่ยนสถานะของสาร

ที่มีสถานะเป็นของแข็งไปเป็นแก๊ส

โดยไม่ผ่านการเป็นสถานะของเหลว

​

​

ตัวอย่างเช่น การระเหิดของนํ้าแข็งแห้ง

สารที่ระเหิดได้ที่อุณหภูมิและความดันปกติ

เช่น การบูร พิมเสน ลูกเหม็น เกล็ดไอโอดีน

12 of 22

การเปลี่ยนสถานะของสาร

การเปลี่ยนสถานะที่เกิดจากการลดอุณหภูมิ หรือมีการคายความร้อนออกมาเพื่อทำให้สารเปลี่ยนสถานะ

การควบแน่น (condensation)

กระบวนการเปลี่ยนสถานะของสาร

ที่มีสถานะเป็นแก๊สไปเป็นของเหลว

​

อุณหภูมิที่สารเกิดการเปลี่ยนสถานะ

จากแก๊สไปเป็นของเหลวนี้

เรียกว่า จุดควบแน่น (condensation point)

ตัวอย่างเช่น การเกิดหมอกในตอนเช้า

13 of 22

การเปลี่ยนสถานะของสาร

การเปลี่ยนสถานะที่เกิดจากการลดอุณหภูมิ หรือมีการคายความร้อนออกมาเพื่อทำให้สารเปลี่ยนสถานะ

การแข็งตัว (freezing)

กระบวนการเปลี่ยนสถานะของสาร

ที่มีสถานะเป็นของเหลวไปเป็นของแข็ง

​

อุณหภูมิที่สารเกิดการเปลี่ยนสถานะ

จากของเหลวไปเป็นของแข็งนี้

เรียกว่า จุดเยือกแข็ง (freezing point)

ตัวอย่างเช่น การทำไอศกรีมหลอด

14 of 22

การเปลี่ยนสถานะของสาร

การเปลี่ยนสถานะที่เกิดจากการลดอุณหภูมิ หรือมีการคายความร้อนออกมาเพื่อทำให้สารเปลี่ยนสถานะ

การระเหิดกลับ (deposition)

กระบวนการเปลี่ยนสถานะของสาร

ที่มีสถานะเป็นแก๊สไปเป็นของแข็ง

โดยไม่ผ่านการเป็นสถานะของเหลว

ตัวอย่างเช่น การเกิดหิมะ

15 of 22

การเกิดการละลาย

การเกิดการละลาย

2.

กระบวนการที่สารหนึ่งกระจายอนุภาคอยู่ในอีกสารหนึ่ง�และมองเห็นกลมกลืนเป็นเนื้อเดียวกัน

เรียกของผสมนี้ว่า “สารละลาย (solution)”

สารละลาย

(solution)

ตัวละลาย

(solute)

ตัวทำละลาย

(solvent)

=

+

16 of 22

การเกิดการละลาย

เกณฑ์เพื่อระบุว่าสารใดเป็นตัวทำละลายหรือตัวละลายมีดังนี้

1. เมื่อตัวทำละลายและตัวละลายมีสถานะต่างกัน

สารที่มีสถานะเหมือนกับสารละลาย จัดเป็นตัวทำละลาย

สารที่มีสถานะต่างกับสารละลาย จัดเป็นตัวละลาย

ตัวอย่างเช่น

นํ้าเกลือ

(สารละลาย)

นํ้า

(ตัวทำละลาย)

เกลือแกง (ตัวละลาย)

17 of 22

การเกิดการละลาย

เกณฑ์เพื่อระบุว่าสารใดเป็นตัวทำละลายหรือตัวละลายมีดังนี้

2. เมื่อตัวทำละลายและตัวละลายมีสถานะเหมือนกัน

​

ตัวอย่างเช่น

สารที่มีปริมาณมากกว่า จัดเป็นตัวทำละลาย

สารที่มีปริมาณน้อยกว่า จัดเป็นตัวละลาย

เหรียญ

(สารละลาย)

นิกเกิล 25%

(ตัวละลาย)

ทองแดง 75%

(ตัวทำละลาย)

18 of 22

การเปลี่ยนแปลง�ทางเคมี

หน่วยการเรียนรู้

สารและการเปลี่ยนแปลง

19 of 22

การเปลี่ยนแปลงทางเคมี หรือ การเกิดปฏิกิริยาเคมี

เป็นการเปลี่ยนแปลงสมบัติทางเคมีของสาร อาจเกิดจากสารชนิดเดียว

หรือสารมากกว่า 2 ชนิดขึ้นไปทำปฏิกิริยาเคมีกันแล้วเกิดเป็นสารใหม่

ซึ่งสารใหม่ที่เกิดขึ้นมีองค์ประกอบและสมบัติทางเคมีที่แตกต่างไปจากสารเดิม

สังเกตเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงทางเคมีได้ดังนี้

​

สีหรือกลิ่น�เปลี่ยนไป

มีฟองแก๊ส

เกิดขึ้น

มีตะกอนของแข็ง

เกิดขึ้น

20 of 22

การเกิดปฏิกิริยาเคมี

การเปลี่ยนแปลงประเภทนี้ไม่สามารถทำให้กลับไปเป็นสารเดิมได้

หรือทำให้กลับไปเป็นสารเดิมได้ยาก กล่าวคือเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ผันกลับไม่ได้

ตัวอย่างการเปลี่ยนแปลงทางเคมี

​

​

การเผาไหม้ของไส้เทียน

การจุดพลุหรือดอกไม้ไฟ

การเผาไหม้ของถ่านไม้

21 of 22

การเกิดปฏิกิริยาเคมี

ตัวอย่างการเปลี่ยนแปลงทางเคมี

​

​

การสังเคราะห์ด้วยแสงของพืช

การสุกของกล้วย

การเกิดหินงอกหินย้อย

22 of 22

จบหน่วยการเรียนรู้

สารและการเปลี่ยนแปลง

อย่าลืมทำแบบฝึกหัดทบทวนกันนะ