Κεφάλαιο 2^ο – Εισαγωγή στον αυτισμό

Ενότητα 1^η – Εμπόδια στη διαδικασία Προσωποκεντρικού σχεδιασμού που σχετίζονται με τον αυτισμό

Μέρος 5^ο: Αισθητηριακά ζητήματα

A holistic approach to person-centered planning for people with autism

Erasmus+ KA2: Strategic partnership for innovation for adult education

​

Agr. No: 2018-1-EL01-KA204-047788

AUTISM_PCP Masterclass of facilitators

AUTISM_PCP

Αισθητηριακά ζητήματα�

Αισθητήριος

​

​

​

αισθήσεις

​

​

​

​

Σε τι χρησιμεύουν;

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Αισθήσεις και αυτισμός

​

​

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Ζητήματα σχετικά με τις αισθητηριακές διεργασίες

1. Οι αισθητηριακές διεργασίες είναι κρίσιμες προκειμένου ένα άτομο να διαμορφώσει αξιόπιστη αντίληψη του περιβάλλοντος. Η διαταραχή αυτών των διεργασιών μπορεί να έχει ευρείες επιπτώσεις σε πολλούς τομείς λειτουργίας του ατόμου.

​

2. Μπορεί να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στη συμπτωματολογία του αυτισμού.

Μπορεί να προηγηθούν και να προβλέψουν την εμφάνιση κοινωνικών δυσκολιών και επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών.

​

3. Αντίληψη είναι η ικανότητα να προσλάβουμε πληροφορίες μέσω των αισθήσεων και να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι σημαίνουν, να αναγνωρίσουμε τη σχέση τους με άλλες πληροφορίες, να τις κατηγοριοποιήσουμε κατάλληλα και να ερμηνεύσουμε το νόημά τους.

4. Ο κόσμος που μας περιβάλλει μπορεί να γίνει αντιληπτός σαν ένα παραμύθι που έχει λογική, καθώς και οι τρόποι που μπορούμε να παρέμβουμε σ’ αυτό.

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Αισθητηριακές ιδιορρυθμίες των ατόμων με αυτισμό:

​

• Απουσία αντίληψης αισθητηριακών ερεθισμάτων (υπαισθησία ή υποευαισθησία).
• Εκδήλωση υπερβολικής ευαισθησίας σε αισθητηριακά ερεθίσματα (υπερευαισθησία).
• Ευχαρίστηση κατά την ενασχόληση με αισθητηριακές δραστηριότητες και αναζήτηση της διέγερσης των αισθήσεων μέσα από δραστηριότητες όπως νευρικές κινήσεις ή επανάληψη ήχων (αναζήτηση έντονων αισθητηριακών εμπειριών) (Kojovic N., Ben Hadid L., Franchini M., Schaer M. (2019), Sensory processing issues and their association with social difficulties in children with ASD)

​

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

όραση

​

​

• Τα ευρήματα νευροφυσιολογικών ερευνών υποδηλώνουν ότι τα παιδιά με αυτισμό δυσκολεύονται να καταστείλουν τους στόχους που βρίσκονται στο περιφερειακό μέρος της όρασης, γεγονός που εξηγεί τη συχνή αναφορά ενισχυμένης οπτικής αναζήτησης για αυτόν τον πληθυσμό.

​

• Αυτός ο τρόπος Οπτικο-Χωρικής αντίληψης μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο που ξεχωρίζει κανείς τη σχετική πληροφορία από την άσχετη.

​

• Είναι δυνατόν κατά τα πρώιμα στάδια ανάπτυξης η δυσκολία συμπερίληψης των δυναμικών κοινωνικών πληροφοριών σε μία σταθερή αναπαράσταση να καθιστά μια πληροφορία κοινωνικού χαρακτήρα θορυβώδη και ελάχιστα ελκυστική.

​

​

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Η κοινωνία ως το κατεξοχήν ανθρωπογενές περιβάλλον

1. Έχει παρατηρηθεί (Kojovic N., Ben Hadid L., Franchini M., Schaer M. (2019), Sensory processing issues and their association with social difficulties in children with ASD) ότι τα παιδιά με αυτισμό που έχουν περισσότερα αισθητηριακά ζητήματα εμφανίζουν και περισσότερες δυσκολίες προσαρμογής στην καθημερινή ζωή.

2. Συχνά γίνεται αναφορά σε δυσκολίες όπως η ανάληψη πρωτοβουλίας ή η διατήρηση κοινωνικής αλληλεπίδρασης («κοιτά ή χαζεύει το κενό»), καθώς και το συναίσθημα της νευρικότητας στη διάρκεια κοινωνικών καταστάσεων. Όλες αυτές οι δυσκολίες παίζουν σημαντικό ρόλο στο εάν θα υπάρχει κίνητρο για κοινωνικοποίηση για τα άτομα στο αυτιστικό φάσμα.

​

4. Αντίστροφα, περισσότερη ενασχόληση με επαναληπτικά, υπέρ-εστιασμένα και προβλέψιμα μοτίβα ενδιαφερόντων μπορεί να μειώσει σημαντικά τις κοινωνικές εμπειρίες και, κατά συνέπεια, τις ευκαιρίες για κοινωνική μάθηση.

3. ΟΜΩΣ, το ασθενές κίνητρο για κοινωνικοποίηση συνδέεται με λιγότερες ευκαιρίες για εμπειρίες κοινωνικού χαρακτήρα, κάτι που οδηγεί σε περαιτέρω κοινωνικές δυσκολίες (όπως παρατηρούνται στα άτομα με αυτισμό).

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Η μη τυπική οπτική συμπεριφορά μπορεί να εκληφθεί ως προσπάθεια αποφυγής οπτικών ερεθισμάτων (π. χ. καλύπτει τα μάτια απέναντι στο δυνατό φως) ή αναζήτησης επιπλέον οπτικών ερεθισμάτων (π. χ. περιστρέφει τα δάχτυλα μπροστά από τα μάτια του/της).

​

• Μία από τις πλευρές της οπτικής αντίληψης που έχουν μελετηθεί περισσότερο στον αυτισμό είναι αυτή που σχετίζεται με τη διεργασία αναγνώρισης προσώπων, δεδομένης της σχέσης που έχει αυτή η δεξιότητα με τις ανθρώπινες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.
• Επίσης, έχει σημασία ο τύπος της οπτικής πληροφορίας: τα παιδιά με αυτισμό μπορεί να ανταποκρίνονται πιο δυναμικά σε ορισμένα ερεθίσματα και λιγότερο στον γοργό ρυθμό αντίληψης χαμηλής συχνότητας που είναι τόσο κρίσιμος για τις ταχύτητες του κοινωνικού μας περιβάλλοντος.
• Στο σύνολό τους, οι μελέτες αυτές υποστηρίζουν ότι μία διαταραχή λαμβάνει χώρα κατά την επεξεργασία των βασικών μονοτροπικών αισθητηριακών πληροφοριών που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά υψηλότερων ικανοτήτων του εγκεφαλικού φλοιού, όπως της κοινωνικοποίησης. (Marco El. J., Hinkley L. B. N., Hill S. S., Nagarajan S. S. (2011), Sensory processing in autism: a review of neurophysiologic findings).

​

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Ζητήματα ακοής και κοινωνικοποίηση

​

​

​

• Η άτυπη διεργασία είναι πιθανό να σχετίζεται με συμπεριφορικές αντιδράσεις, τόσο κοινές στα παιδιά με αυτισμό, όπως η κάλυψη των αυτιών όταν ακούγεται η ηλεκτρική σκούπα ή το μπλέντερ.
• Αν το ακουστικό ερέθισμα εκλαμβάνεται ως δυσάρεστο ή βλαβερό, το άτομο θα μάθει να το αποφεύγει και επομένως θα διακόψει κάθε διαδικασία μάθησης που απορρέει από το να ακούει τους ανθρώπους και το περιβάλλον γύρω του.

​

​

Οι δυσκολίες στην επικοινωνία περιλαμβάνουν δυσκολίες στην κατανόηση και χρήση και των λεκτικών και των μη λεκτικών τρόπων έκφρασης.

• Μιας και η κατανόηση των επικοινωνιακών σημάτων είναι κρίσιμη για την πλοήγηση στον κοινωνικό κόσμο, αυτό το μοτίβο αισθητηριακής αντίδρασης της ακουστικής ικανότητας μπορεί να επιδρά στον τρόπο που καταλαβαίνουμε την κοινωνική αλληλεπίδραση και, ακόμη περισσότερο, στο αν θα θέλουμε να την καταλάβουμε. (Kojovic N., Ben Hadid L., Franchini M., Schaer M. (2019), Sensory processing issues and their association with social difficulties in children with ASD).

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Ζητήματα του απτικού συστήματος και ανθρώπινο περιβάλλον

Οι δυσκολίες που αφορούν στην ευαισθησία του απτικού συστήματος σχετίζονται κατά κύριο λόγο με τη δυσαρέσκεια που μπορεί να νιώθει το άτομο απέναντι στο άγγιγμα ή στο απαλό χάδι στο κεφάλι και στο σώμα, όπως και σε συγκεκριμένα ρούχα («Γίνεται νευρικός/η όταν τον/την χτενίζω», «αντιδρά με ένταση ή με επιθετικότητα στο άγγιγμα»).

Η ευαισθησία του απτικού συστήματος μπορεί να συνδέεται στενά με συναισθηματικές ή/και κοινωνικές αντιδράσεις.

Οι δυσκολίες σε αυτόν τον τομέα έχουν συσχετιστεί με κοινωνική και συναισθηματική δυσφορία και παρεμποδίζουν την ικανοποιητική συμμετοχή στο κοινωνικό περιβάλλον. Αυτό συμβαίνει διότι η υπερευαισθησία στο άγγιγμα ενδέχεται να οδηγήσει σε ελαττωμένη διάθεση για αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους, για να περιοριστούν τα εν δυνάμει αρνητικά βιώματα

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Γεύση και όσφρηση

Αναφέρονται συχνά ευαισθησίες απέναντι σε συγκεκριμένα τρόφιμα που εξαρτώνται από τη γεύση, την υφή και την εμφάνισή τους.

​

Περισσότερες από μία αισθήσεις εμπλέκονται σε παρόμοιες συμπεριφορές (όραση, γεύση, όσφρηση, αφή) με αμφιλεγόμενα τα συμπεράσματα των ερευνών.

Η αλλοτριοφαγία (Pica) – δηλαδή η γεύση και η βρώση ακατάλληλων αντικειμένων, όπως οι τρίχες, το χαρτί, κτλ, μπορεί να είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Αισθητηριακές διεργασίες και δεξιότητες προσαρμογής

Εκτός από την επιρροή τους στην κοινωνική λειτουργία, οι πρώιμες αισθητηριακές ατυπίες είναι γνωστές για τη σημαντική επίδραση που ασκούν στα συνολικά επίπεδα των λειτουργιών προσαρμογής των ατόμων με αυτισμό.

Ως λειτουργίες προσαρμογής εννοούμε μια σειρά νοητικών, πρακτικών και κοινωνικών δεξιοτήτων που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας ζωή.

Οι λειτουργίες προσαρμογής φέρονται να παίζουν σημαντικότερο προγνωστικό ρόλο στην εξέλιξη των ατόμων που βρίσκονται στο αυτιστικό φάσμα από τις γενικότερες νοητικές λειτουργίες. (Kojovic N., Ben Hadid L., Franchini M., Schaer M. (2019), Sensory processing issues and their association with social difficulties in children with ASD).

​

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Ο ρόλος της προσοχής

Ένα άτομο πρέπει να είναι ικανό να επιλέξει ορισμένα αισθητηριακά ερεθίσματα για περαιτέρω επεξεργασία και να φιλτράρει ή να καταστείλει κάποια άλλα. Αυτού του είδους η επιλεκτική προσοχή μπορεί να υποδιαιρεθεί επιπλέον σε λειτουργίες όπως της εναλλαγής της προσοχής και της διατήρησής της για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

​

.

Έχει ενδιαφέρον ο τρόπος με τον οποίο τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού επιλέγουν ποια πληροφορία θα προσέξουν, ποια θα αγνοήσουν και πώς αυτό οδηγεί την ικανότητά τους να βγάζουν νόημα από τον κόσμο που τα περιβάλλει και αλλάζει συνεχώς.

Η ικανότητά μας για προσοχή φαίνεται να είναι περιορισμένη (για παράδειγμα υπάρχει μία συγκεκριμένη ποσότητα πληροφοριών που μπορούμε ταυτόχρονα να λάβουμε υπόψη μας) και επομένως πρέπει να επιλέξουμε και να συγκεντρωθούμε πάνω σε μία πλευρά του περιβάλλοντος, αγνοώντας άλλους πόλους έλξης.

​

Αυτή η εργασία μπορεί να αποδειχθεί ακόμα πιο δύσκολη για ορισμένα άτομα με αυτισμό.

Γίνεται εμφανές όταν αντιμετωπίζουν αυξημένη πολυπλοκότητα στα καθήκοντά τους (π. χ. περισσότερους ομιλητές και ένα διαρκές, ταχύ ρεύμα από πολύπλοκους θορύβους/ ήχους που αποσπούν την προσοχή).

Σύμφωνα με ανεπίσημες διηγήσεις γονέων, τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού μπορούν κατά κανόνα να λειτουργήσουν σε ένα καλά ελεγχόμενο περιβάλλον αλλά να καταρρεύσουν σε ένα περιβάλλον με αισθητηριακές προκλήσεις όπως σε ένα σουπερμάρκετ ή σε ένα ζωηρό πάρτι.

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

Βιβλιογραφικές αναφορές:

• Autism PCP project partners (2020), Autism pcp system for autistic people final with life planning tools.

​

​

• Kojovic N., Ben Hadid L., Franchini M., Schaer M. (2019), Sensory processing issues and their association with social difficulties in children with ASD, J. Cl. Med 8 (10), 1508, (this article belongs to the special issue “Advances in Autism Spectrum Disorders”).
• Marco El. J., Hinkley L. B. N., Hill S. S., Nagarajan S. S. (2011), Sensory processing in autism: a review of neurophysiologic findings, Pediatr. Res., 69 (5 Pt 2): 48R – 54R.

​

​

Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education

AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788

A holistic approach to person-centered planning for people with autism

Erasmus+ KA2: Strategic partnership for innovation for adult education

​

Agr. No: 2018-1-EL01-KA204-047788

AUTISM_PCP

This project is funded by the European Commission through the Erasmus+ Programme (KA204 - Strategic Partnerships for adult education).

The European Commission support for the production of this publication does not constitute an endorsement of the contents which reflects the views only of the authors, and the Commission cannot be held responsible for any use which may be made of the information contained therein.

Supervised by IKY (State Scolarships Foundation) Erasmus+ National Agency Greece

This work is created under the Erasmus+ project and is licensed under the Creative Commons Attribution-Share Alike – 3.0 License