(Onderwijs op) Mensenmaat�Een pleidooi voor imperfectie

Luc Van Gorp, vrijdag 8 maart 2024, Blankenberge

Directiecongres KOV Mechelen - Brussel

Waarom een boek?

“92 jaar, ik dacht niet dat ik zo oud zou worden…”

MIJN ervaringen

1995

Nietzsches ziekte als sleutel tot zijn wereldbeeld 

​

2001

Publicatie

Kwaliteit van Leven 

​

2002 

Wetgeving op euthanasie (en palliatieve zorgen) – rechten van de patiënt

​

2006

Kleur geven aan de grijze massa. Ethische vragen rond dementie en euthanasie 

​

2016

Brede visie op gezondheid  

Positieve Gezondheid

​

2017

Van ziekenfonds naar

GEZONDHEIDSFONDS

​

2018

Woonzorgcentrum

Week op afdeling met personen met dementie: WAAROMVRAAG?

​

2021

Palliatieve zorg

‘Mensen willen niet meer waken’

​

2021

Teun Toebes – Verpleegthuis

Tussen DeMentie en DeTentie is maar 1 letter verschil...

​

​

​

2024

Mens voor Altijd!

Human Forever

Van lot- naar bondgenoten

​

2022

Jongerenpsychiatrie

"Ik wist niet waar ik moest staat, wat ik moest zeggen en hoe ik mij moest gedragen..."

​

2023

LUNA

Abortuscentrum

​

Een plek waar er niet geoordeeld noch veroordeeld wordt

​

​

...

2023

Amfora- Levenseindeverhalen

Durven praten over afscheid nemen

Enkele begrippen

• Liniair staat voor
• kwantiteit, groei, nieuw, volmaakt, eeuwigheid, perfectie, mannelijk, geneeskunde, interventie, cure, oneindigheid…

​

• Circulair staat voor
• Kwaliteit, menselijke groei, opnieuw, onvolmaaktheid, eindigheid, imperfectie omarmen, vrouwelijk, care, zorg, presentie…

Enkele begrippen

Kleine gezondheid

• Drang om alles te willen beheersen, tegenslagen voorkomen, defecten repareren, mislukkingen vermijden, eindeloos sleutelen
• Ziekte-industrie

​

Grote gezondheid

• Leven is lijden, lust en onlust, verdriet, vreugde en pijn, het leven “leven”, streeft geen perfect leven na
• Gezondheids-industrie

​

​

Kwaliteit van Leven

​

Ervaren van levenskwaliteit

Onze missie

​

We maken gezondheid toegankelijk voor iedereen en werken op maat zodat elke persoon een kwaliteitsvol leven ervaart

Onze visie

​

Een gezonde samenleving waarbinnen elke persoon een kwaliteitsvol leven ervaart

: Van ZIEKENfonds naar GEZONDHEIDfonds

Wat verstaan wij onder gezondheid?

• Positieve gezondheid,
• Brede definitie
• Vertrekken vanuit veerkracht en niet vanuit het problem (klacht) dat je detecteert
• We zijn er nog niet
• Veel ‘diagnostiek’, is slechts een hulpmiddel geen doel.
• Zie jou ‘cliënten’ graag, in hun totalittiet

13

Gespreksinstrument: Plaats een bolletje op elke as per dimensie

0 = lage score

10 = hoge score

Verbind daarna de punten: hoe groter het oppervlak, hoe gezonder je in het leven staat

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

Gezondheid in spinnenweb gaat veel verder dan bio psychosociaal welzijn

​

Zes dimensies:

lichaamsfuncties

mentaal welbevinden

spiritueel-existentieel (zingeving)

kwaliteit van leven

meedoen

dagelijks functioneren

​

Elke dimensie heeft deelaspecten

​

Het ‘volledig’ welzijn is geen vereiste om zich gezond te voelen…

​

Resultaat empirisch onderzoek = spinnenweb

Wie �is �de mens?

Rusthuisboek. “Leven voorbij de deur”

“Thuis was ik gelukkig, hier ben ik tevreden!”

Wat wil de mens zelf?

Koning Boudewijnstichting: “Burgerlabo” 2015

Burgers als leidraad in de gezondheidszorg

​

​

Een van de conclusies:

Burgers willen dat er méér rekening wordt gehouden met de kwaliteit van het resterende leven en minder met de zuivere verlenging van de levensduur.

Het einde van eindeloos

• Kwaliteit van leven gaat dus over �tevredenheid met het leven in zijn algemeenheid
• Woonzorgcentra vandaag geconfronteerd met ‘euthanasie’ – of/en voltooid leven?
• Leven is natuurlijk proces (zie plant- en dierenwereld)

​

• Vandaag nog schroom
• Gelovige generatie – mag dat wel?
• Wachten op de dood – zijn geen debielen
• Een huis is verbonden met familie, activiteiten, zin, �wat er vaak niet meer is…
• Zijn we voor de nieuwe generatie klaar?
• Moet euthanasie kunnen bij mensen in vergevorderd stadium van dementie?

​

“We hebben het goed

onder controle”

Post Corona

• Corona-‘crisis’ eerste hefboom voor wezenlijke veranderingen
• Kern van het probleem: kapitalistisch systeem, zelf gecreëerd met het tegelijk autonomiseren én steeds meer afhankelijk maken van de mens als individu
• Efficiëntie, rendement, effectiviteit, kosten/baten: mannelijk, kil, berekend, beheersbaar 
• De menselijke maat is zoek en maakt mensen ziek (angst, depressie, burn-out), ook bij jongeren en ouderen
• Vertrouwen in elkaar kwijt, maar ook in de maatschappelijke systemen, ook in de gezondheidszorg, ook in de politiek
• Authentieke connectie is zoek…

​

Crash voltrekt zich tussen twee werelden

WINST

WELZIJN

Met de aarde/planeet als inzet

De aarde is

onze grootste patient

​

​

​

Niet te genezen met symptoombestrijding,

maar een duurzame behandeling

vanuit een juiste diagnose!

​

De mens is niet de maat van alle dingen

​

De mens moet zijn juiste plaats terugvinden

​

Schepping?

​

Existentiële leegte

• Existentieel vacuüm
• Oude (verbindende) verhalen zijn er niet meer
• ‘Waarom heb je ons dat niet verteld?’
• ‘Ik vind het wel spijtig dat ik geen religie heb. Dat ik me momenteel aan niets kan vasthouden’

(Aaron Blommaert, De Morgen, 4 maart 2024)

�Vereenzaming, niet alleen bij ouderen��HBVL 8 mei 2023�����

�����Vraag naar verhoogde tegemoetkoming op één jaar tijd met de helft gestegen������

​

​

​

​

​

​

​

                     CM Gezondheidsfonds

         BVL 8/10/2022

​

​

​

​

Studenten blijven massaal langsgaan bij studentenpsychologen

​

​

HBVL 6 januari 2023

​

​

​

​

​

Enkele symptomen

• Armoede stijgt verder, daklozen,…
• Rusthuisfacturen worden onbetaalbaar
• Lege brooddozen
• Mentale gezondheid
• Vereenzaming
• Kwantiteit versus Kwaliteit van leven
• Geneesmiddelengebruik stijgt dramatisch
• Basissectoren onder grote druk (onderwijs, zorg en cultuur)

​

​

Overvloed aan publicaties met eenzelfde boodschap

“Omarm de chaos”

“We leven niet in een tijdperk van verandering,

maar in een verandering van tijdperk”

​

​

Jan Rotmans

De vermoeide samenleving �Byung-Chul Han

• Zitten in prestatiesamenleving waar niet de geboden, verboden en regels ons leven beheersen, maar wel projecten, initiaitieven en motivatie.
• Klinkt positief maar is het niet!
• Ons handelen staat in het teken van zo veel mogelijk productie, consumptie en niet van het beschermen van wat voor ons wezenlijk is, zaken als zingeving en ontspanning

Alessandro Baricco

Onderzoek van de digitale revolutie en de gevolgen ervan voor de mens. Heeft ons denken en leven voorgoed veranderd.

Gevaar onze menselijkheid te verliezen?

2019

“Er zijn vandaag nog heel wat instituties met rust gelaten door de digitale opstand en zijn dus vredig in hun lethargie gebleven. Het Onderwijs! Het is denkbaar dat ook daar het probleem van de onbeweeglijkheid er is, de vaste structuren, de 20^ste -eeuwse indeling van tijd, ruimtes en mensen. Wie weet gaat het zo nog tientallen jaren door, maar zodra iemand het plan opvat om de lokalen wat te renoveren, zijn de eerste dingen die regelrecht naar het stort gaan hoe dan ook de klassen, de vakken, de leraren van de vakken, de schooljaren, het examen. Reken maar, het belandt allemaal op het stort.”

��“De natuur redden is �onszelf redden.”�

​

Ignace Schops

​

​

​

​

��“Wat is het nieuwe normaal?”��

​

Paul Verhaeghe

​

​

​

​

Jongeren slikken steeds meer antidepressiva��prof. Dr Stephan Claes, KU Leuven��DM 21/10/21

‘De grootste frustratie: de tijd gaat voorbij, tikt door, en komt nooit meer terug’: ouders van jongeren met psychische problemen’

​

Prof. Dr. Ruud Van Winkel UPC Kortenberg

​

DM 25/01/2023

Harmut Rosa

“Met onze blik neerwaarts op de smarthphone hebben we de draad doorgesneden met de wereld rondom”

​

​

• Pleiten voor ‘resonantie’

​

• Een open ontmoeting met het verrassende en het onbeheersbare’, 2023

Enkele(positieve) (film)ervaringen

Visie 12 januari 2023| CM

‘Tussen dementie en detentie is er maar één letter verschil’

​

Een week in de jongerendpsychiatrie� � Sint-Truiden Asster 2022

Holy Rosita �Wannes Destoop

• 2024
• Is het verantwoord dat bepaalde vrouwen kinderen krijgen?
• Ze kan amper voor zichzelf zorgen?
• Hoe kijken we als samenleving naar kwetsbaarheid?
• Belang van connectie/verbondenheid

J’aime la vie �Mathias Sercu

​

• 2023
• Een niet-alledaagse familie trekt naar de Ardennen om de banden, die er nooit echt waren, opnieuw aan te halen
• Een film over hechten en loslaten, en vooral over liefde … heel veel liefde en verbondenheid

Amal �Jawad Rhalib

• 2023
• Mounia, een adolescente die gepest en mishandeld wordt door enkele medeleerlingen omdat ze lesbisch is. 
• Amal, de leerkracht positioneert zich als een sterke verdedigster van de vrije meningsuiting

​

​

19 februari 2024

Antwerpen Human Forever

Das Lehrerzimmer �Ilker Catak

• 2023
• Een strijd over grenzen en rechtvaardigheid
• Een grote film over kleine dingen.
• Hoe iets klein tot een sneeuwbal kan uitgroeien tot een lawine die iemands leven verstikt

​

Wat is ‘zorg’?��(wat is ‘onderwijs’?)

Enkele synoniemen

Aandacht

Attentie

Bezorgdheid

Behartiging

Bescherming

​

Controle

Bewaking

Beheer

Bescherming

Beslommering

​

We beleven een “zorg”infarct

De Tijd 16-02-2023

Kernopdracht ‘zorg’ opnieuw definiëren

2 cruciale componenten voor de toekomstige zorg

​

• Authentieke connectie (relatie)

​

• (Ethisch) leiderschap

In elke opleiding

​

is de

​

(op)leider

​

Cruciaal!

Moeten we iets zeggen over(ethisch) leiderschap?

Niveaus van “being of leadership”

Epistemologische beklimming

Ontologische afdaling (ontvouwing)

Ethisch leiderschap

Definitie ethisch leiderschap � (Brown, Trevino, 2005)

• “Ethisch leiderschap is het tonen van normatief gepast gedrag via persoonlijke acties en interpersoonlijke relaties en de bevordering van zulk gedrag bij medewerkers via wederzijdse communicatie, versterking en besluitvorming”
• Ethisch leiderschap heeft impact op het
• Individu
• De groep/team
• De organisatie
• Zowel authentiek, transformationeel, spiritueel leiderschap dragen in meerdere of mindere mate ethische componenten in zich

​

Concept van Ethisch Leiderschap

• Twee belangrijke factoren:
• De leider zijn moreel karakter (moreel persoon)
• Hebben van een morele identiteit (= de mate waarin je je identificeert als een moreel persoon – is gekoppeld aan specifieke morele karaktertrekken)

​

• De ethische legitimiteit van de visie en waarden van de leidinggevende (referentiekader = ethisch)

​

• De moraliteit (het morele karakter) van de keuzes en handelingen (en gevolgen) waarin de leidinggevende zich engageert (moreel manager) (= gedrag)
• Gedrag dat gesteld wordt binnen de organisatie (door leidinggevende en medewerkers) wordt afgetoetst t.o.v. algemeen geaccepteerde waarden die deel uitmaken van en een samenleving

Moreel persoon – Moreel manager

• De MORELE PERSOON
• Persoonlijke karaktertrekken, karakteristieken
• Integer
• Eerlijk
• Betrouwbaar
• Fair - rechtvaardig
• Morele identiteit:
• Ben ik een goed en moreel persoon?
• Wat voor principes en waarden hang ik aan?
• Hoe resoluut wil ik staan voor deze principes - waarden?
• Zijn ethisch in zowel hun persoonlijk als professioneel leven
• Nemen beslissingen op basis van principes

​

• Altruïstische motivatie
• Dragen zorg voor hun mensen en de brede samenleving
• Niet narcistisch van instelling

​

​

​

​

Moreel persoon – Moreel manager

• De MORELE MANAGER
• De leidinggevende is in staat om proactief inspanningen te doen om het ethisch (en onethisch) gedrag bij medewerkers te beïnvloeden
• Ethiek vormt een expliciet deel van hun leiderschapsagenda door te communiceren over ethiek en waarden
• Het stellen van een zichtbaar en intentioneel rolmodel van ethisch gedrag waarbij een beloningssysteem gehanteerd wordt opdat medewerkers ethisch gedrag zouden stellen

​

Kenmerken van iemand met hoge morele identiteit

• Heeft morele idealen en principes
• Gedraagt zich consistent naar die idealen en principes
• Is bereid risico’s te nemen om loyaal te zijn naar zijn morele waarden
• Inspireert anderen om ethisch te denken en te handelen
• Plaatst collectieve interesses boven eigen persoonlijke interesses

​

Ethische leiders transformeren het morele van hun medewerkers en zijn geloofwaardige rolmodellen

Ik ben hoopvol

Pleidooi voor imperfectie

De uitdaging wacht op ons…