Báknið: Áhrif blýhúðunar regluverks á smáframleiðendur
Oddný Anna Björnsdóttir, framkvæmdastjóri
Landslagið í landbúnaði og matvælaframleiðslu
Málþing í LbhÍ, 8. mars 2024
Skýrsla framkvæmdastjóra á aðalfundi
Oddný Anna Björnsdóttir
Hótel KEA Akureyri og Zoom, 17. apríl 2026
Þau orð sem eru undirstrikuð í skýrslunni og margar myndir / skjáskot�eru hlekkur þangað sem lesa má nánar um efnið
Til að geta smellt þarf að vera í “Slideshow”
Efnisyfirlit - hvert orð er hlekkur á þann stað í kynningunni
Grunnurinn: Sagan, tilgangur og markmið, stjórn og framkvæmdastjóri, bakhjarlar, stefnumótun og áætlanagerð.
Tryggja rekstrargrundvöll: Aðild og ráðgjafaráð, eiginleikar félagsmanna, samstarfsaðilar, styrkir og samstarfssamningar.
Ávinningur af aðild: Hagsmunagæsla, auka þekkingu og þróa verkfæri, ráðgjöf og stuðningur, söluleiðir, betri kjör, miðlun upplýsinga, gátt inn til smáframleiðenda, kynningarmál og almannatengsl.
Skilvirkni í rekstri: Rekstrarhagkvæmni, gagnsæi, áætlanagerð, eftirfylgni, funda- og samskiptaskipulag.
Tryggja þekkingu: Þróun á markaði og umhverfi, núgildandi regluverk, ráðstefnur og fundir.
Saga Samtaka smáframleiðenda matvæla��Undirbúningur að stofnun hófst í mars 2019 með þarfagreiningu��Greiningin staðfesti að þörf væri á regnhlífasamtökum�allra smáframleiðenda matvæla á landinu�óháð því hvort þeir væru í þéttbýli eða á lögbýli��Undirbúningsstofnfundur var haldinn þann 3. september�þar sem undirbúningsstjórn var kjörin��SSFM voru svo formlega stofnuð á Hótel Sögu þann 5. nóvember 2019��Á aðalfundi Beint frá býli, 24. apríl 2022,�var samþykkt að BFB yrði aðildarfélag SSFM�
Stofnfundur SSFM á Hótel Sögu. Fremst sitja framkvæmdastjóri frá 2019, Oddný Anna Björnsdóttir og formaður frá 2022, Svava Hrönn Guðmundsdóttir.
Fundarstjóri, Guðrún Hafsteinsdóttir, þáverandi formaður SI með nýkjörinni fyrstu stjórn SSFM. Þröstur H. Erlingsson, Guðný Harðardóttir, Svava Hrönn Guðmundsdóttir og Þórhildur M. Jónsdóttir. Karen Jónsdóttur vantar.
Tilgangur
Stuðla að öflugra samstarfi
og auknum samtakamætti
smáframleiðenda matvæla
um land allt
Markmið
Vinna að hagsmunamálum
smáframleiðenda matvæla
á öllum sviðum
vera málsvari þeirra og
stuðla að framförum
í málefnum sem þá varða
Nánar um tilgang og markmið SSFM hér
Tilgangur
Félag bænda sem stunda
eða hyggjast stunda sölu afurða
beint frá býli bóndans á Íslandi
Markmið
Tryggja neytendum gæðavörur
þar sem öryggi og rekjanleiki
vöru er í fyrirrúmi
Nánar um tilgang og markmið BFB hér
Smáframleiðandi Heimavinnsluaðili
Í 2. gr. samþykkta SSFM er smáframleiðandi skilgreindur á eftirfarandi hátt:
Aðili sem við uppgjörsdag er með hreina veltu frá sölu matvæla undir 100.000.000 kr. án vsk.
5 gr. Aðild að samtökunum geta átt þeir lögaðilar og einstaklingar sem og félagasamtök lögaðila og einstaklinga sem stunda matvælaframleiðslu í atvinnuskyni og falla undir skilgreininguna í 2. grein.
Félagsmenn aðildarfélaga SSFM geta átt beina aðild að samtökunum uppfylli þeir skilyrðin í 2. grein.
Í 3. gr. samþykkta BFB er heimavinnsluaðili skilgreindur á eftirfarandi hátt:
�Rétt til aðildar að félaginu hafa þeir einstaklingar og lögaðilar sem stunda eða hyggjast stunda framleiðslu og sölu á heimaunnum afurðum á lögbýlum.
Stjórn SSFM
Svava Hrönn Guðmundsdóttir formaður, Sólakur / SVAVA sinnep Höfuðborgarsvæðið
Þröstur H. Erlingsson varaformaður, Birkihlíð Kjötvinnsla Norðurland / lögbýli
Skúli Þórðarson gjaldkeri, Refsstaður - Vopnfirskt gæðakjöt Austurland / lögbýli
Fida Abu Libdeh ritari, GeoSilica Iceland Suðurnes / þéttbýli
Auður Herdís Sigurðardóttir meðstjórnandi, Áskaffi góðgæti Norðurland / þéttbýli
Varamenn
Eva María Sigurbjörnsdóttir 1. varamaður, Eimverk / Bjálmholt Höfuðborgarsvæðið / lögbýli
Rúnar Ómarsson 2. varamaður, Bifröst Foods Höfuðborgarsvæðið
Mikið er lagt upp úr því að í stjórn séu einstaklingar sem�endurspegla hina fjölbreyttu flóru félagsmanna
Nánar um stjórn SSFM hér
Svava hefur verið formaður frá árinu 2023
Stjórn BFB
Jóhanna Sjöfn Guðmundsdóttir formaður, Grímsstaðaket Vesturland
Rúnar Máni Gunnarsson varaformaður, Sölvanes Norðurland vestra
Ísak Arnarson gjaldkeri, Efstidalur II Suðurland eystra
Þorbjörg Ásbjörnsdóttir ritari, Geitagott Lynghóli Austurland
Ólöf María Samúelsdóttir meðstjórnandi, Hvammsbúið Vestfjörðum
Varamenn
Ann-Charlotte Fernholm 1. varamaður, Sparifé frá Gilsbakka Norðurland eystra
Lovísa Rósa Bjarnadóttir 2. varamaður, Háhóll geitabú Suðurland vestra
Heiðursráðgjafar stjórnar (fv. formenn)
Jóhanna B. Þorvaldsdóttir Háafell geitfjársetur Vesturland
Hanna S. Kjartansdóttir Mýranaut Leirulæk Vesturland
Í stjórn eru félagsmenn úr öllum landshlutum
Nánar um stjórn BFB hér
Jóhanna Sjöfn hefur verið formaður frá árinu 2024
Framkvæmdastjóri
Stjórn SSFM samþykkti að ráða framkvæmdastjóra á fyrsta stjórnarfundi eftir stofnun samtakanna
Bærinn Gautavík í Berufirði er á Austurlandi
Bakhjarlar SSFM við stofnun
Styrkirnir frá Matarauði Íslands og Landbúnaðarklasanum voru veittir til að samtökin hefðu bolmagn til að fjármagna sig fyrstu tvö árin
Stefnumótandi markmið og�lykil verkefni
Byggja á tilgangi og markmiðum samtakanna og hafa verið nánast óbreytt frá 2021.
Aðgerðaáætlun
Skrefin í hverju lykil verkefni eru útlistuð�í ítarlegri aðgerðaáætlun sem er uppfærð�í heild sinni í byrjun hvers ár.
Málefnafundur
með félagsmönnum er haldinn í kjölfarið�til að fá endurgjöf á aðgerðaáætlun ársins.
Stefnumótandi markmið #1�Tryggja rekstrargrundvöll
Aðild og ráðgjafaráð
Full aðild - 216 félagsmenn, þar af 17 í undirbúningsferli
Aðildargjald: 25.000 kr. (1. apríl 2025 - 31. mars 2026)
Helmingur á meðan aðili er í undirbúningsferli.
Á hverju ári leggja tæp 10% félagsmanna niður starfsemi sem er jú eðli frumkvöðlastarfs, en örlítið fleiri bætist við. Samtals hafa ríflega 300 skráð sig frá stofnun.
Aukaaðild - styrktaraðild
Aðildargjald: 12.500 kr.
Fyrir þá sem styðja markmið samtakanna, uppfylla ekki þau skilyrði�að vera smáframleiðandi, en vilja styðja þau í verki.�
Ráðgjafaráð�Í því sitja einstaklingar með reynslu og þekkingu á sviði samtakanna sem eru tilbúnir til að veita stjórn og framkvæmdastjóra ráð og stuðning.
Skráningarform á vef ssfm: ssfm.is/skraning. Einnig á vef bfb: beintfrabyli.is/skraning
Sprotar sem stuðla að aukinni
Smáframleiðendur - Matarfrumkvöðlar - Heimavinnsluaðilar
Félagsmenn SSFM/BFB
Helstu samstarfsaðilar
Bændasamtök Íslands (BÍ)
Aukaaðilar / BFB aðildarfélag BÍ síðan 2021
Frkvstj SSFM/BFB í stjórn BÍ, Icelandic Lamb og fulltrúi BFB á Búnaðarþingi frá 2023. Formaður starfsnefndar um innri starfsskilyrði landbúnaðarins 2023 og 2024, allsherjarnefndar 2025 og 2026 á Búnaðarþingi.�Þrír félagsmenn SSFM/BFB í stjórn, tveir í varastjórn BÍ.
Samtök iðnaðarins (SI)
Samstarfssamningur�Frétt um samstarfssamninginn. Frkvstj SSFM/BFB í stjórn�Matvælaráðs SI sem fulltrúi smáframleiðenda.
Slow Food Ísland (SFÍ)�Aukaaðilar�Bragðagarður og Terra Madre Nordic dæmi um samstarfsverkefni.�Formaður (Svava) og fv. formaður (Tóta) SSFM í stjórn.
VOR - verndun og ræktun
Aukaaðilar�Formaður VOR (Elínborg) félagsmaður í SSFM/BFB.
�Landshlutasamtök sveitarfélaga
Samstarfsaðilar í ólíkum verkefnum�Hafa styrkt BFB daginn fjárhagslega í sínum landshluta
SSFM/BFB, SFÍ og VOR mynduðu samráðshóp haustið 2025
Styrkir og samstarfssamningar - í gildi 2025
Samtökin sækja um styrki eftir því sem við á og eru í samstarfi við ólíka aðila
Stefnumótandi markmið #2�Hámarka ávinning af aðild
2.1 Hagsmunagæsla - regluverk og umhverfi
Löggjöfin hámarki tækifæri til nýsköpunar og samkeppnishæfni smáframleiðenda
2.1 Hagsmunagæsla: Regluverk og umhverfi
Dæmi um mál sem SSFM/BFB hafa beitt sér fyrir og árangur náðst:
Greinaröð um báknið 2023-2024
Sérstök athygli vakin á glærum 8-14
Regluverk sem lagt er til að gera breytingar á�- og dæmi um breytingu
Könnun meðal félagsmanna SSFM/BFB á viðhorfi þeirra til regluverks og eftirlits�í febrúar 2024 - 67 svöruðu - ný könnun gerði ári síðar en aðeins 40 svöruðu svo niðurstöður voru ekki uppfærðar
49% sögðu regluverkið og 37% eftirlitið með starfsemi sinni hafa verið að aukast
83% sögðu það myndi skipta miklu eða mjög miklu máli fyrir reksturinn ef regluverkið yrði einfaldað
65% sögðust vera fórnarlömb blýhúðunar, 26% sögðust ekki vita hvort þau væru það
80% sögðu að það myndi skipta þau miklu eða mjög miklu máli ef eftirlitið yrði einfaldara�og 74% ef það yrði skilvirkara
80% sögðu að það myndi skipta miklu eða mjög miklu máli ef kostnaður við eftirlit væri lægri
Spurningarnar eru byggðar að hluta á könnun Samtaka iðnaðarins sem var kynnt á Framleiðsluþingi samtakanna í 25. janúar 2024, erindum og umræðum á þinginu
Könnun meðal félagsmanna SSFM/BFB á viðhorfi þeirra til regluverks og eftirlits�í febrúar 2024 - 67 svöruðu - ný könnun gerði ári síðar en aðeins 40 svöruðu svo niðurstöður voru ekki uppfærðar
37% segjast hafa verið ofrukkuð fyrir eftirlit
28% sögðu að þeirra megin eftirlitsaðili væri hvorki lausnamiðaður né sinnti lögbundinni leiðbeiningarskyldu,�38% svöruðu „hvorki né“
62% hafa upplifað mikið eða mjög mikið ósamræmi á milli ólíkra eftirlitsaðila
31% hafa orðið fyrir því á sl. 3 árum að fleiri en einn eftirlitsaðili hafi komið þegar einn hefði nægt
56% segja tímafresti aldrei/nánast aldrei, sjaldan eða aðeins í um helmingi tilfella vera virta
Spurningarnar eru byggðar að hluta á könnun Samtaka iðnaðarins sem var kynnt á Framleiðsluþingi samtakanna í 25. janúar 2024, erindum og umræðum á þinginu
Ekki allt ESB / EES samningum að kenna
Algengir ágallar í framkvæmd eftirlits
Áhrif ágallanna
Höf. Rán Flygenring
„Þetta mun ég aldrei leyfa!“
2.2 Auka þekkingu og þróa verkfæri
Helstu verkefni sem SSFM/BFB hafa staðið fyrir ásamt samstarfsaðilum
Höfum í tvígang (2023 og 2024) sótt um styrk í Matvælasjóð í framhald af Matsjánni,� Veganesti smáframleiðenda matvæla, en í bæði skiptin verið hafnað.
Höfum í tvígang sótt um styrk í Matvælasjóð til gerðar leiðbeininga um Krukkumat og Villibráð en verið hafnað.� Búið að gera fyrir Hangikjöt og Geita- og sauðamjaltir.
Örnámskeið 2024 - glærur og upptökur
Fjarnám Farskólans í samstarfi við SSFM/BFB
Matur - framleiðsla í smáum stíl: 22. janúar - 17. apríl 2026
Námskeið fyrir matarfrumkvöðla
Framkvæmdastjóri hefur verið með opna námskeiðið Matarfrumkvöðullinn�í Hallormsstaðaskóla og LbhÍ frá 2021 - fyrirlestrarnir nú aðgengilegir félagsmönnum
Fyrirlestur 1: Vöruþróun - það helsta sem þarf að átta sig á
Fyrirlestur 2: Regluverkið, almennir hollustuhættir, umbúðir og merkingar matvæla
Fyrirlestur 3: Stjórnsýsla og eftirlit, stofnun matvælafyrirtækis og starfsleyfi
Fyrirlestur 4: Þróun á neytendamarkaði og helstu hagsmunasamtök
Fyrirlestur 5: Gerð viðskiptaáætlunar, gæðahandbókar og stefnumótandi áætlana
Síðast uppfært í nóvember 2024
2.3 Veita ráðgjöf og stuðning
Félagsmenn geta leitað eftir ráðgjöf og stuðningi frá samtökunum
Samskipti, samstarf og samstarfssamningar
Við sérverslanir og markaðshaldara um land allt.
Kynna félagsmenn og vörur þeirra fyrir forstöðumönnum innkaupasviða og innkaupastjórum.
Stuðla að því að vörum félagsmanna sé gert hátt undir höfði í stórverslunum og netverslunum og gerðar bæði aðgengilegri�og aðgreinanlegri, hvort heldur sem er tengt samstarfsverkefni,�átaki eða til lengri tíma.
Vinna að því að vörur félagsmanna fáist og séu sérstaklega merktar í staðbundnum (local) matvöruverslunum í þeirra nærumhverfi.
2.4 Þróa og benda á söluleiðir
2.5. Semja um betri kjör
Samið við þá aðila sem félagsmenn eiga gjarnan viðskipti við
Listinn yfir félagsmenn á vef samtakanna er staðfesting á aðild þegar beðið er um afslátt.
Þjónustusamningur við Eimskip innanlands
50% afsláttur af flutningskostnaði
Ekkert kæli- eða frystivöruálag
Ekkert stykkjavörugjald
Ekkert vörumeðhöndlunargjald
Sendingar undir 20 kg ekki rúmmálmældar� Nánari upplýsingar hér.
„Við lögðum áherslu á að flutningskostnaður mætti ekki vera hindrun í vegi smáframleiðenda matvæla til að koma vörum sínum í verslanir eða beint til neytenda.“
Millilandaflutningar
Segjast taka vel á móti öllum og afgreiða með bros á vör allar�beiðnir, hvort heldur verðfyrirspurnir, að láta sækja vörur / sendingar og koma þeim til / frá landinu eða spurningar um tollamál.
Til að tryggja bestu úrvinnslu er mikilvægt að komi skýrt fram að viðkomandi sé félagsmaður SSFM/BFB.
Verðfyrirspurnir�sales@eimskip.is
Almenn þjónustumál�service@eimskip.is
Þjónustusími�525-7250
Pósturinn
Sýni
Kynning Sýni fyrir félagsmenn í febrúar 2024 og upptaka
Vilko
Aðrir, frh.
Aðrir, frh.
Aðrir, frh.
Aðrir, frh.
2.6 Miðlun gagnlegra upplýsinga
Vefir félaganna eiga að fanga það sem þau snúast um ásamt grunnupplýsingum�sem gagnast félagsmönnum og þeim sem vilja komast í samband við þá
�Meðal annars listi yfir félagsmenn
Lokaði Facebook hópurinn og póstlistarnir eru fréttaveitur samtakanna - ekki vefirnir
Vefur BFB var endurgerður frá grunni sumarið 2023
Þar er hver félagsmaður með sér “spjald” og getur sjálfur sett inn upplýsingar í gegnum https://mitt.beintfrabyli.is
Tengslamyndun
Félagsmenn efli hvern annan með samtali og samstarfi�- miðla gagnlegum upplýsingum til félagsmanna�
2.7 Gátt inn til smáframleiðenda matvæla
Samtökin fá reglulega fyrirspurnir frá aðilum sem vilja komast í samband við smáframleiðendur, m.a. tengt:
Rafræn könnun, m.a. með veltutengdum spurningum, verður send á félagsmenn til að ná betur utan um umfang og þróun smáframleiðslu matvæla hér á landi. Það verður þriðja slíka könnunin frá stofnun samtakanna.
Matarmót á Egilsstöðum í nóvember 2024
Ef smellt er á myndina er hægt að skoða fleiri myndir.
2.8 Kynningarmál og almannatengsl
Helstu viðburðir 2024 - sjá viðburðadagatal
Mars 7-8: Málþing og matarmarkaður í LbhÍ, aðalfundir, rútuferð og árshátíð á Hótel Hamri
Mars 21-22: Búnaðarþing BÍ - frkvstj þingfulltrúi og formaður nefndar um innri starfsskilyrði
Maí-júní: Matarmarkaður íslenskra smáframleiðenda í Hagkaup - samstarfsaðilar
Ágúst: Beint frá býli dagurinn á lögbýlum í hverjum landshluta
Sept-Nóv: Matarbúr Krónunnar - samstarfssamningur
Sept: Terra Madre Ítalía - formaður SSFM/BFB fór
Okt: Bragðagarður Slow Food Reykjavík í Grasagarði Rvk - samstarfsaðilar
Okt-Nóv: Stóreldhúsasýningin - SSFM/BFB voru með bás� Vorum einnig með bás á Landbúnaðarsýningunni 2022
Nóv: Matarmót á Austurlandi - samstarfsaðilar
Erindi SSFM/BFB á málþiginu 2024. Hefst á 3:46:40 mín.
Frétt bbl.is um málþingið.
2.8 Kynningarmál og almannatengsl
Helstu viðburðir 2025 - sjá viðburðadagatal
Feb 26: Opinn fundur - Íslensk matvæli: Einkamál fárra eða hagsmunir allra
Mars 20-21: Búnaðarþing BÍ - frkvstj þingfulltrúi BFB og formaður allsherjarnefndar
Mars 27-28: Námskeið, matarmarkaður, aðalfundur, rútuferð og árshátíð á Hótel Selfossi
Ágúst 24: Beint frá býli dagurinn á lögbýlum í hverjum landshluta
Okt 9-20: Matarbúr Krónunnar - samstarfssamningur
Okt 10-11: Terra Madre Nordic- Noregi (viðburður varð ekki)
Okt 26-27: Bragðagarður Slow Food Reykjavík í Grasagarði Rvk - samstarfsaðilar
Nóv: Matarmót á Austurlandi - samstarfsaðilar
Árlegur viðburður frá 2023
3000 - 4500 manns sóttu viðburðina ár hvert / allir félagsmenn geta tekið þátt í matarmarkaði á býli gestgjafanna
2023
2024
2025
2026
Sýningar 2026
Íslenskur landbúnaður 2026 verður haldin í Laugardalshöll 9. - 11. október 2026
STÓRELDHÚSIÐ verður haldin í Laugardalshöll 5.-6. nóvember
SSFM/BFB voru með sameiginlegan bás á Landbúnaðarsýningunni 2022 og Stóreldhúsasýningunni 2024
Búið að taka frá pláss fyrir okkar á báðum sýningunum í ár
Bás SSFM/BFB á Landbúnaðarsýningunni í Laugardalshöll 2022
Ef smellt er á myndina er hægt að skoða fleiri myndir.
Félagsmerki og upprunamerki BFB
Félagsmenn SSFM/BFB á lögbýlum hafa heimild til að:
Reglur um félagsmerkið og upprunamerkið má finna á vef BFB
Afmælisgreinar í Bændablaðinu
Farið yfir umgjörð og helstu áherslumál samtakanna á liðnu ári
Bændablaðið, bls. 32-33. Vefur bbl.is
Afmælisgreinar í Bændablaðinu
Kveðjuviðtal við framkvæmdastjóra þar sem hún fer yfir farinn veg
Stefnumótandi markmið #3�Hámarka skilvirkni í rekstri
Rekstur 2020-2025
Tekjur
Að meðaltali tæpar 7,8 milljónir á ári
Félagsgjöld og styrkir/samstarfssamningar
-
Gjöld
Að meðaltali rúmar 7,5 milljónir á ári
Endurgjald framkvæmdastjóra og rekstrargjöld
Eigið fé í árslok 2025
1,6 milljónir
3.1 Hámarka rekstrarhagkvæmni�3.2 Gagnsæi í rekstri
3.3 Skilvirk áætlanagerð og eftirfylgni�3.4 Skýrt funda- og samskiptaskipulag
Funda- og samskiptaskipulag
Stjórnir og framkvæmdastjóri funda samkvæmt starfsáætlun stjórnar í gegnum fjarfundabúnað.
Messenger hópar (Stjórn SSFM og Stjórn BFB) nýttir fyrir samskipti milli funda.
Framkvæmdastjóri á regluleg samtöl við formenn og aðra stjórnarmenn.
Stefnumótandi markmið og lykil verkefni
Byggja á tilgangi og markmiði samtakanna.
Að mestu óbreytt frá 2021.
Aðgerðaáætlun
Aðgerðaáætlunin er endurskoðuð árlega, uppfærð jafnóðum og nýjum verkefnum bætt við eftir þörfum.
Málefnafundur með félagsmönnum er haldinn í kjölfarið til að fá endurgjöf á aðgerðaáætlun ársins.
Stefnumótandi markmið #4�Tryggja nauðsynlega�þekkingu
Allt kapp er lagt á að fylgjast náið með þróun á markaði og umhverfi smáframleiðenda, byggja upp öflugt tengslanet, þekkja núgildandi regluverk og sækja þær ráðstefnur og fundi sem við á til að tryggja að innan SSFM sé sú þekking sem nauðsynleg er til að ná markmiðum samtakanna.
Upplýsingar
Samtök smáframleiðenda matvæla / Beint frá býli
Lögheimili�Hjá Samtökum iðnaðarins�Borgartúni 35, 105 Reykjavík
Framkvæmdastjóri�Oddný Anna Björnsdóttir�s: 869-7411
www.ssfm.is / beintfrabyli.is�Facebook hópur SSFM / BFB�Facebook síða SSFM�Facebook síða BFB
Félögin eru rekin í gegnum kt og reikning SSFM�Kt. 561219-2140 / 133-26-201068
Bás SSFM/BFB á Landbúnaðarsýningunni í Laugardalshöll 2022
Ef smellt er á myndina er hægt að skoða fleiri myndir.