1

Ο Πολιτισμός

Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

2

• Τον 5ο και 4ο αι. π.Χ. η ανάπτυξη των γραμμάτων και των τεχνών δημιούργησε έργα απαράμιλλα σε πνευματική και καλλιτεχνική λαμπρότητα, πρότυπα για τους δημιουργούς των μεταγενέστερων εποχών.
• Η Ζωφόρος του Παρθενώνα, δημιουργία του μεγάλου γλύπτη Φειδία (μέσα 5ου αι. π.Χ.). Φανταστείτε ότι η Ζωφόρος είναι το Instagram της Αρχαίας Αθήνας. Μόνο που αντί για selfies, οι Αθηναίοι ανέβασαν μια φωτογραφία όπου φαίνονται όλοι μαζί, ίσοι και περήφανοι, για να δείξουν σε όλο τον κόσμο ότι η δύναμη της πόλης τους είναι οι ίδιοι οι πολίτες της.

3

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

4

Η φιλοσοφική σκέψη από τα μέσα του 5ου αι. π.Χ.

• τοποθέτησε στο κέντρο του ενδιαφέροντος τον άνθρωπο
• και προσπάθησε να ερμηνεύσει τα φαινόμενα με βάση τη λογική (ορθολογισμός).

Στην αρχή οι σοφιστές και ο Σωκράτης και τον 4ο αι. π.Χ. ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης επιζητούσαν με τις φιλοσοφικές θεωρήσεις τους πρακτικές εφαρμογές που θα βελτίωναν τον άνθρωπο και τη ζωή του.

...................................................................................................................................................................

Σοφιστές 🠞 υποστηρίζουν ότι η αλήθεια είναι σχετική.

Σωκράτης 🠞 αναζητά τη μία, αντικειμενική αλήθεια.

Στα social media σήμερα, είμαστε Σοφιστές ή Σωκρατικοί;

​

Πώς ο Ορθολογισμός μας βοηθά να ξεχωρίζουμε τα Fake News;

Με βάση τη λογική (και όχι το TikTok), επιλέξτε ποια από τις παρακάτω σκέψεις είναι ορθολογική:

Α) - Βρέχει επειδή ο Δίας έχει νεύρα — προφανώς ξύπνησε στραβά.

Β) - Βρέχει επειδή οι υδρατμοί ψύχονται και υγροποιούνται.

​

Συμπλήρωσε τα κενά στο "Bio" των παρακάτω προσωπικοτήτων, χρησιμοποιώντας τις λέξεις:

λογική, πρακτικές εφαρμογές, βελτίωση, άνθρωπος.

1. Σοφιστές & Σωκράτης (5ος αι. π.Χ.): "Είμαστε οι πρώτοι που κάναμε focus στον ......................... Στόχος μας; Να βρούμε ........................................ για να γίνει η ζωή στην πόλη καλύτερη."

2. Πλάτων & Αριστοτέλης (4ος αι. π.Χ.): "Συνεχίζουμε το έργο των παραπάνω. Χρησιμοποιούμε τη ........................ για να καταλάβουμε τα πάντα και να πετύχουμε τη γενική ........................ του ατόμου."

5

Το μυστικό της επιτυχίας του Σωκράτη ήταν πως δεν παρίστανε το δάσκαλο σε κανένα. Αντίθετα πλησίαζε τον συνομιλητή του και έδειχνε πως ήθελε να μάθει ο ίδιος από κείνον. Δε δίδασκε, λοιπόν, όπως οι συνηθισμένοι δάσκαλοι. Όχι, εκείνος συζητούσε [...]. Πάντως στην αρχή τουλάχιστον προτιμούσε να κάνει ερωτήσεις παρά να δίνει απαντήσεις [...]. Συχνά μάλιστα δήλωνε, στην αρχή της συζήτησης, ότι ο ίδιος δεν ήξερε τίποτα. Στη συνέχεια, όμως, κατάφερνε τον συνομιλητή του να διακρίνει μόνος του τις ατέλειες και τις αδυναμίες των συλλογισμών του. Στριμωγμένος τότε αναγκαζόταν να παραδεχτεί ποιο ήταν το σωστό και ποιο το άδικο.

Παριστάνoντας ότι δεν ήξερε τίποτα, ο Σωκράτης ανάγκαζε τους ανθρώπους να βάλουν το μυαλό τους να δουλέψει [...] και στο τέλος κατάντησε ενοχλητικός και εκνευριστικός προπάντων για τους δυνατούς και τουςmισχυρούς της αθηναϊκής κοινωνίας. Η Αθήνα μοιάζει με μια τεμπέλικη φοράδα, έλεγε ο Σωκράτης, κι ο ίδιος με μια αλογόμυγα, που την τσιμπάει δυνατά στα πλευρά της για να την ξυπνήσει.

Ο ίδιος έλεγε πάντα ότι άκουγε μέσα του τη φωνή κάποιου θεού, κάποιου «δαιμόνιου», να του υπαγορεύει τι θα κάνει και τι θα πει. Ο Σωκράτης διαφωνούσε, για παράδειγμα, με τη θανατική ποινή. Αρνιόταν, επίσης, να καταδώσει τους πολιτικούς του αντιπάλους. Οι απόψεις του αυτέςτου στοίχισαν, στο τέλος, την ίδια του τη ζωή.

Το 399 π.Χ. κατηγορήθηκε ότι «διαφθείρει τους νέους και ασεβεί προς τους θεούς». Με πλειοψηφία λίγων μόλις ψήφων κρίθηκε ένοχος από ένα δικαστήριο πενήντα δικαστών [...] και καταδικάστηκε σε θάνατο. Λίγο αργότερα, παρουσία των πιο στενών του φίλων, ήπιε το κώνειο.

Ζ. Γκάαρντερ, Ο κόσμος της Σοφίας, Αθήνα 1994

►Τοιχογραφία

που απεικονίζει

το Σωκράτη και

διακοσμούσε ένα

ρωμαϊκό σπίτι

στην Έφεσο, στη

δυτική Μικρά Ασία,

1ος αιώνας μ.Χ.

Έφεσος (Τουρκία),

Αρχαιολογικό Μουσείο.

6

Η Σχολή των Αθηνών (Ραφαήλ)

7

1. Ζήνων ο Κιτιεύς
2. Επίκουρος
3. (Φρειδερίκος Β΄ Γκοντζάγκα;)
4. Αναξίμανδρος ή Εμπεδοκλής;
5. Αβερρόης
6. Πυθαγόρας
7. Αλκιβιάδης ή ο Αλέξανδρος ο Μέγας;
8. Αντισθένης ή ο Ξενοφών;
9. Υπατία
10. Αισχίνης ή ο Ξενοφών;
11. Παρμενίδης;

12. Σωκράτης
13. Ηράκλειτος (Μιχαήλ Άγγελος)
14. Πλάτων (Λεονάρντο Ντα Βίντσι)
15. Αριστοτέλης
16. Διογένης της Σινώπης
17. Πλωτίνος
18. Ευκλείδης ή Αρχιμήδης (Ντονάτο Μπραμάντε)
19. Ζωροάστρης
20. Κλαύδιος Πτολεμαίος;
21. Τζοβάνι Αντόνιο Μπάτσι (Σοντομα)
22. Αυτοπροσωπογραφία του Ραφαήλ δίπλα από τον Ζωροάστρη

Animated… Φιλόσοφοι

8

▲ Ο Σον Κόνερι και ο νεαρός Κρίστιαν Σλέιτερ στην κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος «Το όνομα του ρόδου» το 1986 (20th Century Fox) Πηγή: Protagon.gr

▲Το μυθιστόρημα μεταφέρει τον αναγνώστη σε ένα ιταλικό μοναστήρι των Βενεδικτίνων και, γύρω από την αναζήτηση ενός χειρογράφου του Αριστοτέλη, αναπτύσσεται η πλοκή του με φόνους, άνομες σχέσεις μεταξύ μοναχών και το κυνήγι των αιρετικών εν έτει 1327. https://el.wikipedia.org

9

ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ

10

Η ιστοριογραφία εκπροσωπήθηκε

• από τον Ηρόδοτο
• αλλά κυρίως από το Θουκυδίδη, ο οποίος με το έργο του έθεσε τα θεμέλια της επιστημονικής ιστορικής συγγραφής.
• Προς αυτή την κατεύθυνση κινήθηκε τον 4ο αι. π.Χ. ο ιστορικός Ξενοφών.

11

12

ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

13

Πηγή: https://www.mytheatro.gr/to-satyriko-drama-stin-archea-ellada/

Φανταστείτε την Αντιγόνη ως την πρώτη "influencer της δικαιοσύνης". Δεν έχει στρατό, δεν έχει εξουσία, έχει μόνο τη φωνή της και τη λογική της. Ο Κρέοντας έχει τους νόμους και τις φυλακές. Στο τέλος, ποιος κερδίζει στις συνειδήσεις μας;

Η ποιητική τέχνη 

• κυρίως με το έργο των τριών τραγικών (Αισχύλου, Σοφοκλή, Ευριπίδη)
• εξελίχθηκε σε θεατρικό λόγο υψηλών διανοημάτων («μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας»),
• ενώ με τις κωμωδίες του Αριστοφάνη
• σε κριτική της καθημερινής πολιτικής ζωής.

Η τραγωδία και η κωμωδία είναι πνευματικές προσφορές ικανές να δικαιολογήσουν τις οφειλές της σύγχρονης πολιτισμένης ανθρωπότητας στο λίκνο της δημιουργίας τους, την Αθήνα της κλασικής εποχής. 

14

σκηνικά

προσκήνιο

ορχήστρα

κερκίδες

▲Αναπαράσταση ενός αρχαίου θεάτρου. Τον 5^ο αιώνα π.Χ., η παράσταση γινόταν στην κυκλική ορχήστρα. Το κτίσμα πίσω από την ορχήστρα ονομάζεται σκηνή. Πηγή: museduc

15

Εκδρομή των Λυκείων Νεστορίου και Μεσοποταμίας Καστοριάς (26-29 Απριλίου 2018): Πάτρα, Ολυμπία, Επίδαυρος, Ναύπλιο, Σπέτσες, Μυκήνες

16

ΡΗΤΟΡΙΚΗ

17

• Το δημοκρατικό πολίτευμα
• και η οργάνωση της δικαιοσύνης προς το συμφέρον του πολίτη, τον 4ο αι. π.Χ., συνέβαλαν ιδιαίτερα στην καλλιέργεια του ρητορικού λογου κυρίως με τους μεγάλους ρήτορες
• Λυσία,
• Ισοκράτη
• και Δημοσθένη.

18

ΟΙ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ

19

1. Ο ορθολογισμός της φιλοσοφικής σκέψης

🠞 συνετέλεσε στην ανάπτυξη της επιστήμης.

• Την εποχή αυτή συστηματοποιήθηκαν οι γνώσεις για τη φύση και τον άνθρωπο.
• Οι περισσότεροι φιλόσοφοι, από την αρχαϊκή εποχή έως και τον 4ο αι.π.Χ., ήταν και ειδικοί ερευνητές που ασχολήθηκαν με τα μαθηματικά, την αστρονομία, τη φυσική, τη βοτανική και άλλες επιστήμες.

​

Στην αστρονομία και τα μαθηματικά 

• διακρίθηκε ο Αθηναίος Μέτων,

στη χωροταξική οργάνωση των πόλεων με προδιαγραμμένο σχέδιο

• ο Ιππόδαμος από τη Μίλητο

και στην ιατρική 

• ο Ιπποκράτης από την Κω.
• Η πρόοδος που έφερε ο Ιπποκράτης στην ιατρική οφείλεται στη θεωρία του ότι όλες οι ασθένειες, ακόμα και η «ιερά νόσος», δηλαδή η επιληψία,
• έχουν φυσικά αίτια.
• Έτσι, αφετηρία πλέον των ιατρικών ερευνών γίνεται η μελέτη του ανθρώπινου σώματος.

◄ Αναπαράσταση άβακα.

Οι αρχαίοι Έλληνες

χρησιμοποιούσαν τον

άβακα για να κάνουν

πολύπλοκους μαθηματικούς

υπολογισμούς.

20

1. Ο ορθολογισμός της φιλοσοφικής σκέψης

🠞 συνετέλεσε στην ανάπτυξη της επιστήμης.

• Την εποχή αυτή συστηματοποιήθηκαν οι γνώσεις για τη φύση και τον άνθρωπο.
• Οι περισσότεροι φιλόσοφοι, από την αρχαϊκή εποχή έως και τον 4ο αι.π.Χ., ήταν και ειδικοί ερευνητές που ασχολήθηκαν με τα μαθηματικά, την αστρονομία, τη φυσική, τη βοτανική και άλλες επιστήμες.

​

Στην αστρονομία και τα μαθηματικά 

• διακρίθηκε ο Αθηναίος Μέτων,

στη χωροταξική οργάνωση των πόλεων με προδιαγραμμένο σχέδιο

• ο Ιππόδαμος από τη Μίλητο

και στην ιατρική 

• ο Ιπποκράτης από την Κω.
• Η πρόοδος που έφερε ο Ιπποκράτης στην ιατρική οφείλεται στη θεωρία του ότι όλες οι ασθένειες, ακόμα και η «ιερά νόσος», δηλαδή η επιληψία,
• έχουν φυσικά αίτια.
• Έτσι, αφετηρία πλέον των ιατρικών ερευνών γίνεται η μελέτη του ανθρώπινου σώματος.

◄ Αναπαράσταση άβακα. Οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τον άβακα για να κάνουν πολύπλοκους μαθηματικούς υπολογισμούς.

21

• Τον 5ο αιώνα π.Χ. η ιατρική έγινε επιστήμη. Μέχρι τότε οι άνθρωποι πίστευαν ότι τις αρρώστιες τις προκαλούν τα κακά πνεύματα και η οργή των θεών. Ο Ιπποκράτης από την Κω ήταν ο πρώτος που έδειξε ότι αυτό ήταν λάθος. Περιέγραψε ακόμη τα συμπτώματα για πολλές ασθένειες και είναι ο πρώτος που διέγνωσε την πνευμονία. Ο Όρκος του Ιπποκράτη: όταν η επιστήμη δεσμεύεται να υπηρετεί τον άνθρωπο.
• Το υψηλό επίπεδο έμπνευσης και δημιουργίας είχε τον αντίκτυπο του σε όλες τις μορφές της τέχνης.

22

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Η φιλοσοφική σκέψη από τα μέσα του 5ου αι. π.Χ. προσπάθησε να ερμηνεύσει τα φαινόμενα με βάση τον ορθολογισμό. #34167

Σ

Ο Ιπποκράτης υποστήριζε ότι όλες οι ασθένειες έχουν φυσικά αίτια. #33091, 33059

Σ

Στην ιστοριογραφία, κατά τους κλασικούς χρόνους, διακρίθηκε ο Πλάτων. #29843

Λ

Ο Θουκυδίδης υπήρξε ο κυριότερος εκφραστής της «πανελλήνιας ιδέας». #27933

Λ

Ο Αθηναίος Μέτων διακρίθηκε στην αστρονομία και τα μαθηματικά. #25203

Σ

Ο Λυσίας ήταν σημαντικός ρήτορας του 4ου αι. π.Χ. #25198

Σ

Κατά την κλασική εποχή η ιστοριογραφία εκπροσωπήθηκε κυρίως από τον: #34164

α. Δημοσθένη β. Αριστοφάνη γ. Ιππόδαμο δ. Θουκυδίδη

δ

 Ένας από τους σημαντικότερους ρήτορες του 4ου αι. π.Χ. ήταν ο: α. Σωκράτης β. Θουκυδίδης γ. Αισχύλος δ. Ισοκράτης #29842

δ 

23

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με στοιχεία της στήλης Β. Δύο (2) στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν: #31627

1γ, 2ε, 3στ, 4δ, 5β

Να αντιστοιχίσετε στοιχεία της στήλης Α με στοιχεία της στήλης Β. Δύο (2) στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν: #33091

1-δ, 2-α, 3-ζ, 4-β, 5-γ

#33080 α-5, β-1, γ-2, δ-3, ε-6

1ε, 2δ, 3στ, 4α, 5β

24

Να αντιστοιχίσετε στοιχεία της στήλης Α με στοιχεία της στήλης Β. Δύο (2) στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν: 33093

α-2, β-6, γ-1, δ-7, ε-3

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με στοιχεία της στήλης Β. Ένα (1) στοιχείο της στήλης Β περισσεύει. #33049

1-β, 2-δ, 3-ε, 4-γ, 5-α

25

Να αντιστοιχίσετε τα πρόσωπα της στήλης Α με στοιχεία της στήλης Β. Δύο (2) στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. #30402

1ι, 2γ, 3α, 4θ, 5δ, 6ια, 7β, 8ιβ, 9ε, 10στ

26

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με τα στοιχεία της στήλης Β. Ένα (1) στοιχείο της στήλης Β περισσεύει. #29915

1δ, 2στ, 3ε, 4α, 5β

#29836 1ε, 2δ, 3α, 4-, 5γ, 6β

#29292 1δ, 2γ, 3στ, 4α, 5β

#25200 1γ, 2β, 3ε, 4δ, 5α