ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Σ.Ε. ΠΕΟ2 Λακωνίας-Αρκαδίας

Η Παιδαγωγική Δύναμη

της Ερώτησης

Από την ανάκληση στη σκέψη

2. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Το βάθος γνώσης (Webb's DOK)

Μια σύγχρονη εναλλακτική στην κλασική ταξινομία του Bloom (1956)

DOK 1 · Ανάκληση

DOK 2 · Δεξιότητες / Έννοιες

5

Το βάθος γνώσης — συνέχεια

DOK 3 · Στρατηγική σκέψη

DOK 4 · Εκτεταμένη σκέψη

Webb (1997): το βάθος γνώσης δεν ταυτίζεται με το ρήμα της ερώτησης, αλλά με την πολυπλοκότητα της σκέψης.

6

Το σχήμα IRF

Initiation

Έναρξη — ο εκπαιδευτικός ρωτά.

Response

Απάντηση — το παιδί απαντά.

Feedback

Ανατροφοδότηση — αξιολογεί ή αξιοποιεί.

7

Το «uptake»

Nystrand (1997): όταν η ανατροφοδότηση αξιοποιεί την απάντηση του παιδιού στην επόμενη ερώτηση, δημιουργείται διάλογος αντί για απλή εξέταση.

Cazden (2001): περιέγραψε το σχήμα I-R-F(E) ως αφετηρία ανάλυσης της διδακτικής συζήτησης.

8

ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ……. ΤΑΞΗ

Ίδια αφορμή, νέα διατύπωση

ΠΡΙΝ

«Πώς ένιωθε ο ήρωας;»

ΜΕΤΑ

«Τι σε κάνει να πιστεύεις ότι ένιωθε έτσι;»

19

Ίδια αφορμή, νέα διατύπωση

ΠΡΙΝ

«Γιατί έγινε αυτό;»

ΜΕΤΑ

«Τι άλλος λόγος θα μπορούσε να υπάρχει;»

20

ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ……. ΤΑΞΗ

Ίδια αφορμή, νέα διατύπωση

ΠΡΙΝ

«Σου άρεσε η ιστορία;»

ΜΕΤΑ

«Ποιο σημείο θα άλλαζες και γιατί;»

21

ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ……. ΤΑΞΗ

Η μία απάντηση γεννά την επόμενη σκέψη

ΠΑΙΔΙ

«Νομίζω ότι ο ήρωας φοβόταν.»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ

«Τι σε έκανε να το σκεφτείς αυτό;»

22

Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΔΕΝ ΚΛΕΙΝΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Η μία απάντηση γεννά την επόμενη σκέψη

ΠΑΙΔΙ

«Γιατί ήταν μόνος του.»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ

«Μπορεί κάποιος να είναι μόνος και να μη φοβάται;»

23

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΟΚΙΜΗ

Έξι ερωτήσεις, μία αφήγηση

Με έξι απλές ερωτήσεις, μια στατική εικόνα γίνεται πλήρης αφήγηση — με αρχή, μέση και τέλος.

Η ίδια λογική εφαρμόζεται, με αναπροσαρμογή δυσκολίας, από το Νηπιαγωγείο έως την ΣΤ΄ Δημοτικού.

26

Από την εικόνα στην αφήγηση

1

«Τι κρατάει;»

παρατήρηση

2

«Πού πηγαίνει;»

υπόθεση

3

«Γιατί φεύγει;»

αιτιολόγηση

24

Από την εικόνα στην αφήγηση — συνέχεια

4

«Ποιος περιμένει;»

πρόσωπα

5

«Τι έγινε πριν;»

παρελθόν

6

«Τι θα γίνει μετά;»

μέλλον

25

Εξέταση εικόνας: το πρωτόκολλο VTS

1

«Τι συμβαίνει σε αυτή την εικόνα;»

προτρέπει σε αφήγηση, όχι απαρίθμηση

2

«Τι βλέπεις που σε κάνει να το λες αυτό;»

ζητά τεκμηρίωση με στοιχεία

27

Εξέταση εικόνας — συνέχεια

3

«Τι άλλο μπορούμε να βρούμε;»

κρατά ανοιχτή τη διερεύνηση

Housen & Yenawine (2001): η ακριβής διατύπωση «τι συμβαίνει» αντί για «τι βλέπεις» αλλάζει την ποιότητα της απάντησης.

28

Ποίημα — η ερευνητική βάση

Rosenblatt (1978): διάκριση εφήμερης vs. αισθητικής ανάγνωσης — το ποίημα ζητά κατεξοχήν αισθητική στάση.

Hanauer (2001): η κατανόηση ενός ποιήματος είναι κυκλική, όχι γραμμική.

31

Εξέταση ποιήματος: αισθητική ανάγνωση

ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ

«Ποια λέξη ή εικόνα σου έμεινε;»

ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ

«Τι σου θύμισε αυτό;»

29

Εξέταση ποιήματος: αισθητική ανάγνωση

ΕΡΜΗΝΕΙΑ

«Γιατί αυτή τη λέξη κι όχι μια άλλη;»

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

«Αν έγραφες μία ακόμη στροφή;»

30

Stein & Glenn (1979)

Αν λείπει η «καρδιά» της αφήγησης — εσωτερική αντίδραση και σχέδιο — λείπει η ίδια η ιστορία.

34

Εξέταση μικρής ιστορίας

Σκηνικό

«Πού και πότε;»

Αφορμιστικό γεγονός

«Τι ξεκίνησε την ιστορία;»

Εσωτερική αντίδραση

«Πώς ένιωσε ο ήρωας;»

32

Η «γραμματική» της αφήγησης — συνέχεια

Σχέδιο / απόπειρα

«Τι αποφάσισε να κάνει;»

Συνέπεια

«Τι κατάφερε τελικά;»

Αντίδραση / κατάληξη

«Πώς ένιωσε στο τέλος;»

33

Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΩΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαλογική ανάγνωση: CROWD

C

Completion

Συμπλήρωσης

R

Recall

Ανάκλησης

35

Διαλογική ανάγνωση — συνέχεια

O

Open-ended

Ανοιχτές

W

Wh-

Τι / Γιατί / Πώς

36

D · Distancing

Distancing

«Σου έχει τύχει κάτι παρόμοιο;»

Whitehurst et al. (1988): πειραματική μελέτη (RCT) με γονείς νηπίων — σημαντική βελτίωση εκφραστικής γλώσσας.

37

Revoicing

O'Connor & Michaels, 1993

«Λες δηλαδή ότι…» — ο εκπαιδευτικός αναδιατυπώνει την απάντηση πριν συνεχίσει.

Πιστώνει στο παιδί την ιδέα, το βοηθά να ακούσει τη σκέψη του σε πιο ακριβή γλώσσα.

38

Αμοιβαία διδασκαλία

Palincsar & Brown, 1984

Πρόβλεψη → Ερώτηση → Διευκρίνιση → Περίληψη, με εναλλαγή ρόλων σε μικρή ομάδα.

Rosenshine & Meister (1994): μετα-ανάλυση 16 μελετών

39

ΔΙΕΘΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Στοχευμένο λεξιλόγιο

Beck, McKeown & Kucan, 2002

2–3 λέξεις «Επιπέδου 2» πριν από κάθε ανάγνωση: «παιδικός» ορισμός και χρήση από το ίδιο το παιδί.

40

9. ΔΙΕΘΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Μετα-αναλυτική επιβεβαίωση

Mol, Bus & de Jong, 2009

31 ανεξάρτητες μελέτες, 2.049 παιδιά: η διαλογική ανάγνωση αποδίδει όταν είναι τακτική — η συχνότητα μετράει όσο και η ποιότητα.

41

9. ΔΙΕΘΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Παρατεταμένη κοινή σκέψη-διαρκής ανταλλαγή

Sustained Shared Thinking

Ενήλικας και παιδί «δουλεύουν» πάνω σε μια ιδέα για πολλούς διαδοχικούς γύρους διαλόγου — όχι μόνο μία ερώτηση-απάντηση.

42

9. ΔΙΕΘΝΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Συμπληρώνει το uptake

Siraj-Blatchford et al. (2002): δεν αρκεί μία καλή ερώτηση — χρειάζεται να διατηρηθεί η ίδια νοητική «κλωστή» για αρκετά λεπτά.

43

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ

Πρακτικές για την τάξη (1/4)

Εμπλουτισμένο λεξιλόγιο

Dickinson & Porche, 2011

Revoicing

O'Connor & Michaels, 1993

Αμοιβαία διδασκαλία

Palincsar & Brown, 1984

44

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ

Πρακτικές για την τάξη (2/4)

Talk Moves

Chapin, O'Connor & Anderson, 2003

Χρόνος αναμονής

Rowe, 1986

Διαλογική ανάγνωση (CROWD)

Whitehurst et al., 1988

45

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ

Πρακτικές για την τάξη (3/4)

Πρωτόκολλο VTS

Housen & Yenawine, 2001

Ερωτήσεις DOK

Webb, 1997

Γραμματική αφήγησης

Stein & Glenn, 1979

46

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ

Πρακτικές για την τάξη (4/4)

Στοχευμένο λεξιλόγιο

Beck, McKeown & Kucan, 2002

Τακτική διαλογική ανάγνωση

Mol, Bus & de Jong, 2009

Διατηρημένη κοινή σκέψη

Siraj-Blatchford et al., 2002

47

ΣΎΝΟΨΗ

Τι παίρνουμε μαζί μας στην τάξη

Προσθέστε ερωτήσεις, μην αντικαθιστάτε

Οι ερωτήσεις παρατήρησης παραμένουν απαραίτητο θεμέλιο.

Αφήστε χρόνο αναμονής

Λίγα δευτερόλεπτα σιωπής βελτιώνουν την ποιότητα.

48

ΣΎΝΟΨΗ

Τι παίρνουμε μαζί μας στην τάξη

Αξιοποιήστε κάθε απάντηση

Η ανατροφοδότηση να γεννά την επόμενη ερώτηση.

Δοκιμάστε μία αναδιατύπωση την ημέρα

Μικρή αλλαγή, μεγάλη νοητική απαίτηση.

49

Ο τρόπος με τον οποίο ρωτάμε είναι και ένας τρόπος με τον οποίο διδάσκουμε τα παιδιά να σκέφτονται.

50

Μικρό πείραμα : επιλέξτε μία ερώτηση που συνηθίζετε και αναδιατυπώστε την σε ερώτηση σκέψης ή δημιουργίας.

Σας ευχαριστώ πολύ.

51

Πηγές (1/2)

• Alexander, R. (2008). Towards Dialogic Teaching. Dialogos.
• Alexander, R. (2020). A Dialogic Teaching Companion. Routledge.
• Beck, I. L., McKeown, M. G., & Kucan, L. (2002). Bringing Words to Life. Guilford Press.
• Bloom, B. S. (1956). Taxonomy of Educational Objectives. David McKay.
• Cazden, C. B. (2001). Classroom Discourse (2nd ed.). Heinemann.
• Chapin, S. H., O'Connor, C., & Anderson, N. C. (2003). Classroom Discussions. Math Solutions.
• Dickinson, D. K., & Porche, M. V. (2011). Relation between language experiences in preschool classrooms and children's kindergarten and 4th-grade abilities. Child Development, 82(3).
• Hanauer, D. I. (2001). The task of poetry reading and second language learning. Applied Linguistics, 22(3).
• Housen, A., & Yenawine, P. (2001). Visual Thinking Strategies. Visual Understanding in Education.
• Mol, S. E., Bus, A. G., & de Jong, M. T. (2009). Interactive book reading in early education. Review of Educational Research, 79(2).

23

Πηγές (2/2)

• Nystrand, M. (1997). Opening Dialogue. Teachers College Press.
• O'Connor, M. C., & Michaels, S. (1993). Aligning academic task and participation status through revoicing. Anthropology & Education Quarterly, 24(4).
• Palincsar, A. S., & Brown, A. L. (1984). Reciprocal teaching. Cognition and Instruction, 1(2).
• Resnick, L. B., Michaels, S., & O'Connor, C. (2010). How (well-structured) talk builds the mind. In Preiss & Sternberg (Eds.), Innovations in Educational Psychology. Springer.
• Rosenblatt, L. M. (1978). The Reader, the Text, the Poem. Southern Illinois University Press.
• Rosenshine, B., & Meister, C. (1994). Reciprocal teaching: A review of the research. Review of Educational Research, 64(4).
• Rowe, M. B. (1986). Wait time. Journal of Teacher Education, 37(1).
• Siraj-Blatchford, I., Sylva, K., Muttock, S., Gilden, R., & Bell, D. (2002). Researching Effective Pedagogy in the Early Years. DfES.
• Stein, N. L., & Glenn, C. G. (1979). An analysis of story comprehension in elementary school children. In Freedle (Ed.), New Directions in Discourse Processing.
• Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society. Harvard University Press.
• Webb, N. L. (1997). Criteria for Alignment of Expectations and Assessments. CCSSO.
• Whitehurst, G. J., et al. (1988). Accelerating language development through picture book reading. Developmental Psychology, 24(4).

24