Κεφάλαιο 2ο – Εισαγωγή στον αυτισμό
Ενότητα 1η – Εμπόδια στη διαδικασία Προσωποκεντρικού σχεδιασμού που σχετίζονται με τον αυτισμό
Μέρος 2ο : Επικοινωνία
A holistic approach to person-centered planning for people with autism
Erasmus+ KA2: Strategic partnership for innovation for adult education
Agr. No: 2018-1-EL01-KA204-047788
AUTISM_PCP Masterclass of facilitators
AUTISM_PCP
Προκειμένου να αξιολογηθεί το σχέδιο και προπάντων να γίνει αποδεκτό από το άτομο στο φάσμα του αυτισμού ώστε να μπει σε εφαρμογή, χρειάζεται να χρησιμοποιήσουμε τις κατάλληλες επικοινωνιακές δεξιότητες που ταιριάζουν στα επικοινωνιακά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου ατόμου.
Επιλέξτε τη μέθοδο που προτιμούν – π. χ. Εναλλακτική και Επαυξητική Επικοινωνία, TEACCH, PECS, λεκτική/μη λεκτική, συσκευές παραγωγής λόγου, οπτικοακουστικά μέσα, νοηματική γλώσσα, φορητό πρόγραμμα, μεμονωμένες οπτικές πληροφορίες ή μια ακολουθία δραστηριοτήτων (Πρώτα / Έπειτα) ή και πιο εκτεταμένες αλληλουχίες όπως οι κάρτες μεταβάσεων.
Προσπαθήστε να κάνετε όσο το δυνατόν πιο ξεκάθαρο το τι πρόκειται να συμβεί. Έπειτα, σιγουρευτείτε πως υπάρχει μία αρχή, μία μέση και ένα τέλος, δηλαδή ένα σημείο έναρξης και λήξης σαφώς καθορισμένο με τρόπο προβλέψιμο και συνεπή.
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
Όλα τα παιδιά με αυτισμό εμφανίζουν κάποιας μορφής δυσκολία σχετική με την επικοινωνία ή τη γλώσσα, γεγονός που γίνεται αντιληπτό από τα ελλείμματα κατά την αλληλεπίδραση και την επικοινωνία με τους άλλους ανθρώπους. Κάποια δε μιλούν καθόλου ή εάν μιλούν αντιμετωπίζουν δυσκολίες τόσο με την έκφραση όσο και με την κατανόηση των άλλων ατόμων.
Η χρήση εναλλακτικού τρόπου επικοινωνίας αποτελεί μια αναγκαιότητα επακόλουθη του γλωσσικού ελλείμματος.
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
Η γλώσσα που χρησιμοποιούν τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού είναι λιγότερο δημιουργική από αυτή των συνομηλίκων τους και πολλές φορές συνοψίζεται στην επανάληψη προτάσεων που έχουν ακούσει από άλλους. Επομένως οι φράσεις τους έχουν ηχολαλικό χαρακτήρα. Μολονότι μπορούν να πουν, να επαναλάβουν ή να τραγουδήσουν ορισμένες λέξεις, δεν κατανοούν πλήρως το νόημά τους, σε ορισμένες ηλικίες.
Για παράδειγμα, εάν ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού ακούσει τη λέξη «Μπράβο» μόλις φέρει σε πέρας μια εργασία, μπορεί να καταλάβει «Τέλειωσε». Οπότε, όταν θα θελήσει να κάνει ένα διάλειμμα ή να αρνηθεί να εργαστεί θα πει «Μπράβο Μπ…» με αποτέλεσμα τα άλλα άτομα να μην καταλάβουν τι εννοεί στην πραγματικότητα.
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Η νοητική ακαμψία των ατόμων στο φάσμα του αυτισμού μπορεί επίσης να χαρακτηρίζεται από την αντιστροφή των αντωνυμιών «εγώ» και «εσύ». Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιούνται αυτές οι αντωνυμίες προϋποθέτει νοητική ελαστικότητα που τα περισσότερα άτομα με αυτισμό στερούνται. Αν ρωτήσουμε ένα παιδί με αυτισμό «Θα ήθελες ένα μπισκότο;» αυτό θα απαντήσει «Θα ήθελες ένα μπισκότο» αντί «Θα ήθελα ένα μπισκότο».
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Λειτουργίες της επικοινωνίας:
1. Η ζήτηση αντικειμένου – χρησιμοποιώντας μία καρτέλα
2. Η απαίτηση προσοχής – χτυπώντας τον ώμο κάποιου ή ένα κουδούνι
3. Η άρνηση – είτε μιας καρτέλας/φωτογραφίας αντικειμένου είτε κάνοντας στην άκρη το ίδιο το αντικείμενο
4. Η παροχή πληροφοριών – παρακολουθώντας ένα ημερολόγιο/πρόγραμμα
5. Η ζήτηση πληροφοριών – με τη χρήση εικόνων (π. χ. ενός αυτοκινήτου ως συμβόλου ότι επιστρέφουμε σπίτι)
6. Η έκφραση συναισθημάτων
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
Ποιοτικά ελλείμματα στην επικοινωνία παρατηρούνται όταν πληρούται τουλάχιστον ένα από τα παρακάτω κριτήρια:
α) Καθυστερημένη ή ανύπαρκτη ομιλία, χωρίς καμία προσπάθεια αναπλήρωσης μέσω εναλλακτικών τρόπων επικοινωνίας όπως για παράδειγμα με χειρονομίες ή γκριμάτσες.
β) Έλλειψη πρωτοβουλίας στην έναρξη ή διατήρηση συνομιλιών με άλλους όταν υπάρχει λεκτική επικοινωνία.
γ) Χρήση στερεοτυπικού, επαναληπτικού και με άλλες ιδιορρυθμίες λόγου.
δ) Απουσία φαντασίας και αυθόρμητου παιχνιδιού.
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
Η ηχολαλία (κυριολεκτική επανάληψη, άμεση ή καθυστερημένη, λέξεων ή φράσεων) συνδέεται συχνά αυτόματα με τον αυτισμό. Είναι αλήθεια πως σχεδόν το 60% των παιδιών στο φάσμα έχουν το σύμπτωμα της ηχολαλίας όμως δεν αποτελεί καθαυτό χαρακτηριστικό του αυτισμού.
Όλα τα παιδιά παρουσιάζουν ορισμένες μορφές ηχολαλίας, άρα είναι φυσιολογική η εμφάνισή της για μια συγκεκριμένη περίοδο ανάπτυξης.
Η ηχολαλία μπορεί να εμφανίζεται στα παιδιά με τυπική ανάπτυξη στην ηλικία των 18 μηνών, ενώ σε αυτά με αυτισμό στην ηλικία των 36 μηνών.
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
Στην πραγματικότητα, οι ηχολαλικές εκφράσεις βασίζονται σε πρόθεση για επικοινωνία. Τα παιδιά αυτά κυρίως επαναλαμβάνουν λέξεις που άκουσαν σε συγκεκριμένες περιστάσεις προκειμένου να γίνουν κατανοητά όμως τις χρησιμοποιούν με ακατάλληλο τρόπο ή χωρίς συνδετικές λέξεις, π. χ. «Γάλα» αντί του «Θέλω γάλα».
Είναι συχνό φαινόμενο να μην μπορεί να ερμηνευτεί εύκολα το νόημα μιας ηχολαλικής έκφρασης. Η αρχική μαθησιακή κατάσταση μιας πρότασης ή μιας φράσης αποκτά μόνιμο χαρακτήρα. Το παιδί με αυτισμό δεν ζητά κάτι με τον κατάλληλο τρόπο αλλά με όποιον τρόπο μπορεί.
Η ηχολαλία (ή η καθυστερημένη ηχολαλία) δεν αποτελεί μια ομιλία δίχως νόημα αλλά μία απόπειρα του παιδιού να κατακτήσει μια συνθήκη με όποιον τρόπο μπορεί. Εάν δεν είναι ικανό να καταλάβει μία έννοια μέσα από την ανάλυση της αντίληψης που σχετίζεται με ένα συγκεκριμένο νόημα τότε θα ερμηνεύσει κυριολεκτικά την όποια παρατήρηση του γίνει.
Το 75 % των ατόμων με αυτισμό χρησιμοποιούν ηχολαλία στις εκφράσεις τους∙ για το υπόλοιπο 25% η χρήση της δεν είναι τόσο εμφανής.
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
Τα άτομα με αυτισμό καταφεύγουν στη χρήση εκφράσεων και προτάσεων που έχουν ακούσει και αποστηθίσει, ενώ πολλά δεν κατορθώνουν να αποκτήσουν ευέλικτη γλώσσα, κατάλληλη για την κάθε περίσταση.
Επιπλέον, τα άτομα με αυτισμό δεν κατανοούν πάντα τις αφηρημένες ή τις μεταφορικές εκφράσεις και τις ερμηνεύουν κυριολεκτικά. Για παράδειγμα, εάν πούμε σε ένα αυτιστικό παιδί «Σκούπισε τα πόδια σου!» μπορεί να καταλάβει ότι πρέπει να βγάλει τα παπούτσια του και να καθαρίσει τα πόδια του. Ή, το παιδί που θα ακούσει ότι «βρέχει καρεκλοπόδαρα» μπορεί να ψάξει στον ουρανό για πόδια από καρέκλες, κ. ο. κ.
Όταν το «κανονικό» νόημα της λέξης αλλάζει, τότε το παιδί με αυτισμό μπορεί να μπερδευτεί. Μπορεί να αποδειχτεί ιδιαίτερα δύσκολο σε κάποιον με αποσπασματικό τρόπο σκέψης το παιχνίδι όπως π. χ. «οι κουμπάρες» ή η αλλαγή του νοήματος στις λέξεις.
Όταν έρχονται αντιμέτωπα με μια επιλογή, τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού ενδέχεται να επαναλάβουν τις τελευταίες λέξεις που ακούνε (π. χ. «Θέλεις να πας για κολύμπι ή για βόλτα;» η απάντηση είναι «Για βόλτα» επειδή αυτές είναι οι τελευταίες λέξεις της πρότασης ενώ, στην πραγματικότητα, το παιδί θα προτιμούσε το κολύμπι). Εάν όμως τους δείξουμε εικόνες από κάρτες όπου φαίνονται οι δύο δραστηριότητες τότε μπορούν να επιλέξουν αυτό που πραγματικά θέλουν καθώς η «γλώσσα» των εικόνων είναι πιο ξεκάθαρη.
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
Ο άνθρωπος με αυτισμό χρησιμοποιεί λέξεις ή φράσεις που τις έχει μάθει σε μια συγκεκριμένη συνθήκη και περίσταση. Στην καθημερινή του ζωή δεν μπορεί να εκφράσει ανάγκες ή να κάνει επιλογές. Θυμώνει με πολλά πράγματα επειδή δεν μπορεί να εξηγήσει τι χρειάζεται. Παρόμοιες καταστάσεις μπορούν να αποφευχθούν με τη χρήση εναλλακτικών συστημάτων επικοινωνίας, με εικόνες και εικονογράμματα μέσω των οποίων θα μπορεί να εκφράσει τις ανάγκες και τις επιθυμίες του.
Ένα σύστημα οπτικοποιημένης επικοινωνίας που χρησιμοποιεί εικόνες και ζωγραφιές θα βοηθήσει ένα αυτιστικό παιδί να επικοινωνήσει καλύτερα. Μπορεί έτσι να ζωγραφίσει αυτό που επιθυμεί και στη συνέχεια να περιμένει μέχρι να το λάβει.
Τα λεξικά με εικόνες μπορούν να βοηθήσουν πολύ την επικοινωνία με ένα αυτιστικό παιδί.
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
Όσον αφορά τα ελλείμματα κατανόησης των παιδιών με αυτισμό, το σημείο εκκίνησης μπορεί να αναπαριστά αντικείμενα και τη σχέση μεταξύ ενός αντικειμένου και μιας δράσης.
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
Όταν ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού βιώνει μια κρίση, έχει μια έκρηξη θυμού ή αυτοτραυματίζεται, η αιτία μπορεί να είναι ότι θέλει να επικοινωνήσει κάτι αλλά, μιας και δεν γνωρίζει πώς να το κάνει ή πώς να το δείξει, χρησιμοποιεί αυτόν τον τρόπο.
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
Είναι λιγότερο συχνό το φαινόμενο ενός παιδιού με αυτισμό να κατακτά τη γλώσσα και επομένως να οργανώνει τις δράσεις του. Όσο περισσότερο δουλεύει κανείς την επικοινωνία, τόσο δημιουργεί ένα θεμέλιο πάνω στο οποίο μπορεί αργότερα να στηριχτεί η ανάπτυξη του λόγου.
Είναι απαραίτητο το παιδί να διδαχθεί τρόπους επικοινωνίας που ξεκινούν από πραγματικές ανάγκες (να ζητήσει κάτι π. χ.).
Η επικοινωνία ολοκληρώνεται με τη διατύπωση επικείμενων δραστηριοτήτων, με την επίδειξη του τρόπου εκτέλεσής και την οπτικοποίησή τους μέσα από φωτογραφίες και εικονογράμματα..
This ideas belong to the following authors:
Robert Scharmm and Theo Peeters
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
� Βιβλιογραφικές αναφορές:�
Robert Scharmm- Motivation and reward- Frontiera Publishing House, 2020
Theo Peeters- Autism- Theory and Educational intervention- Polirom Publishing House, 2016
Erasmus+ Key Action 2: Strategic Partnerships for innovation in adult education
AUTISM_PCP - 2018-1-EL01-KA204-047788
A holistic approach to person-centered planning for people with autism
Erasmus+ KA2: Strategic partnership for innovation for adult education
Agr. No: 2018-1-EL01-KA204-047788
AUTISM_PCP
This project is funded by the European Commission through the Erasmus+ Programme (KA204 - Strategic Partnerships for adult education).
The European Commission support for the production of this publication does not constitute an endorsement of the contents which reflects the views only of the authors, and the Commission cannot be held responsible for any use which may be made of the information contained therein.
Supervised by IKY (State Scolarships Foundation) Erasmus+ National Agency Greece
This work is created under the Erasmus+ project and is licensed under the Creative Commons Attribution-Share Alike – 3.0 License