1 of 29

การแยกสาร

วิชาวิทยาศาสตร์

เคมี

2 of 29

1. นักเรียนสามารถอธิบายและเปรียบเทียบการแยกสารผสมโดยการหยิบออก การร่อน

การใช้แม่เหล็กดูด การกรอง การตกตะกอน การใช้กรวยแยก และการรินออกได้

2. นักเรียนสามารถเลือกวิธีที่เหมาะสมเพื่อแยกสารที่ต้องการออกจากสารผสมที่เป็น� สารเนื้อผสมได้ �3. นักเรียนสามารถอธิบายการแยกสารโดยการระเหยแห้ง การตกผลึก การกลั่นได้ �4. นักเรียนสามารถเลือกวิธีที่เหมาะสมเพื่อแยกสารที่ต้องการออกจากสารผสมที่เป็น� สารเนื้อเดียวได้

5. นักเรียนสามารถนำวิธีการแยกสารไปใช้ประโยชน์และแก้ปัญหาในชีวิตประจำวันได้

​

จุดประสงค์การเรียนรู้

หน่วยการเรียนรู้

การแยกสาร

3 of 29

หน่วยการเรียนรู้

การแยกสาร

แผนผังมโนทัศน์

​

บท การแยกสารผสม

เรื่อง แยกของแข็งออกจากสารผสม

เรื่อง แยกของเหลวออกจากสารผสม

​

บท การแยกสารผสมเนื้อเดียว

เรื่อง การแยกของแข็งหรือของเหลวที่ละลายในของเหลว

เป็นสารละลาย

4 of 29

การแยกสารผสม

หน่วยการเรียนรู้

การแยกสาร

5 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

สารผสมเนื้อผสม

สารผสมเนื้อผสม สามารถพิจารณาความแตกต่างได้จากลักษณะทางกายภาพที่แตกต่างกัน

เช่น มีสีและขนาดแตกต่างกัน มีสถานะต่างกัน ไม่ละลายรวมเป็นเนื้อเดียวกัน จึงสามารถทำการแยกสารเหล่านี้ออกได้หลายวิธี

ของแข็งกับของแข็ง

ของแข็งกับของเหลว

ของเหลวกับของเหลว

6 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

การหยิบออก

เป็นการแยกสารผสมที่เป็นของแข็งขนาดใหญ่และมีลักษณะแตกต่างกันชัดเจน

เช่น ขนาดต่างกัน สีต่างกัน รูปร่างต่างกัน

ตัวอย่างเช่น การเลือกหยิบถั่วที่ต้องการรับประทานออกจากถั่วผสมหลายชนิด

การหยิบเหรียญทองออกจากเหรียญชนิดอื่น

7 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

การร่อน (sieving)

เป็นการแยกสารผสมที่เป็นของแข็งซึ่งมีขนาดแตกต่างกัน แต่ของแข็งนั้นมีขนาดเล็ก

หรือมีปริมาณมากจนยากต่อการหยิบออก

ของแข็งที่มีขนาด

อนุภาคใหญ่กว่ารูของ

ตะแกรงร่อนจะติด

อยู่ด้านบน

ของแข็งที่มีขนาดอนุภาค

เล็กกว่ารูของตะแกรงร่อน

จะผ่านรูลงไปด้านล่าง

8 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

การร่อน (sieving)

ตะแกรงร่อน

กรวด

กรวดปนกับทราย

ทราย

ทราย

ตัวอย่างเช่น การร่อนกรวดที่ปนกับทรายโดยใช้ตะแกรงร่อน

9 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

การใช้แม่เหล็กดููด

เป็นการแยกสารผสมที่มีสารหนึ่งเป็นสารซึ่งแม่เหล็กสามารถดูดได้ เช่น เหล็ก นิกเกิล โคบอลต์

ตัวอย่างเช่น การแยกผงตะไบเหล็กที่ผสมอยู่กับผงกำมะถัน และแยกผงตะไบเหล็กที่ผสมอยู่กับทราย

10 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

การระเหิด

ภาชนะเก็บแก๊ส

ถ้วยกระเบื้องบรรจุสารผสม

เหมาะสำหรับแยกสารผสมที่ประกอบด้วยสารที่ระเหิดได้กับสารที่ไม่ระเหิด โดยการให้ความร้อนเพื่อทำให้สารที่ระเหิดได้กลายเป็นไอแยกออกจากสารผสมไปสู่ภาชนะเก็บแก๊ส

กระดาษแข็งเจาะรู

ให้ความร้อน�เพื่อให้การระเหิดเกิดได้เร็วขึ้น

ไอของการบูร�ระเหิดแยกออกมา

ตัวอย่างเช่น การแยกผงการบูรออกจากเกลือแกง หรือการแยกเศษลูกเหม็นออกจากนำตาลทราย

11 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

การระเหิด

ตัวอย่างของแข็งที่ระเหิดได้

ลูกเหม็น

การบูร

12 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

การกรอง

เป็นการแยกสารผสมที่มีของแข็งซึ่งไม่ละลายในของเหลวนั้น

โดยรินสารเนื้อผสมผ่านวัสดุกรอง เช่น กระดาษกรอง

กรวยแก้ว

กระดาษกรอง

สารผสม

ของแข็งที่ไม่ละลายในของเหลว

และมีขนาดอนุภาคใหญ่กว่ารูของกระดาษกรองจะติดอยู่บนกระดาษกรอง

ของเหลวที่มีขนาดอนุภาคเล็กกว่ารู

ของกระดาษกรองจะไหลผ่านลงไป

ในภาชนะรองรับได้

13 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

การกรอง

ตัวอย่างเช่น การกรองแยกกากกาแฟกับนำกาแฟออกจากกัน หรือการคั้นนำกะทิผ่านผ้าขาวบางและกระชอน

14 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

การตกตะกอน

เหมาะสำหรับแยกสารผสมที่เป็นของแข็งมีขนาดเล็กแขวนลอยอยู่ในของเหลว เราสามารถแยก

สารผสมนี้ได้โดยการนำสารผสมนั้นมาตั้งทิ้งไว้ให้ค่อย ๆ ตกตะกอนลงที่ก้นภาชนะ

15 of 29

แยกของแข็งออกจากสารผสม

การตกตะกอน

สามารถเกิดได้เร็วขึ้นโดยการใช้สารเคมี เช่น สารส้ม

ตัวอย่างเช่น การตกตะกอนของนำขุ่นภายหลังการแกว่งด้วยสารส้มและตั้งทิ้งไว้

16 of 29

แยกของเหลวออกจากสารผสม

การใช้กรวยแยก

เหมาะสำหรับสารผสมที่เป็นของเหลว 2 ชนิด ซึ่งไม่รวมเป็นเนื้อเดียวกัน โดยอาศัยความแตกต่างของความหนาแน่นของของเหลวแต่ละชนิดที่ไม่เท่ากัน

ของเหลวที่มี�ความหนาแน่นน้อยกว่า

ของเหลวที่มี�ความหนาแน่นมากกว่า

ภาชนะรองรับ

ตัวอย่างเช่น การแยกนำและนำมันออกจากกัน

สามารถใช้กรวยแยกในการแยกได้

17 of 29

แยกของเหลวออกจากสารผสม

การรินออก

ในกรณีที่ไม่มีอุปกรณ์อย่างกรวยแยก เราสามารถแยกสารผสม 2 ชนิด ซึ่งไม่รวมเป็นเนื้อเดียวกัน ออกจากกันได้โดยค่อย ๆ รินของเหลวที่อยู่ด้านบนผ่านแท่งแก้วคนสารลงสู่ภาชนะรองรับอีกใบ

ตัวอย่างเช่น การแยกนำและนำมันออกจากกันโดยการรินออก

18 of 29

การแยกสารผสมเนื้อเดียว

หน่วยการเรียนรู้

การแยกสาร

19 of 29

การแยกของแข็งหรือของเหลวที่ละลายในของเหลวเป็นสารละลาย

สารผสมเนื้อเดียว

สารละลาย

สารผสมที่มีของแข็งหรือของเหลวซึ่งละลายได้ในตัวทำละลายจนเป็นสารเนื้อเดียว

หรือเราอาจเรียกสารผสมเนื้อเดียวว่า “สารละลาย”

20 of 29

การระเหยแห้ง

การแยกของแข็งหรือของเหลวที่ละลายในของเหลวเป็นสารละลาย

ไม่สามารถเก็บสารที่เป็นของเหลวหรือตัวทำละลายเอาไว้ได้

ข้อจำกัด

ต่

เป็นการแยกสารเนื้อเดียวที่เป็นสารละลาย โดยการแยกเอาของแข็งที่ละลายอยู่ในสารละลาย

ซึ่งมีตัวทำละลายที่มีจุดเดือดตำ เมื่อให้ความร้อนตัวทำละลายจะระเหยแยกออกไปทำให้ได้ตัวละลายที่ต้องการ

21 of 29

การระเหยแห้ง

เกลือแกง

ถ้วยกระเบื้อง

นํ้าเกลือ

นํ้าเกิดการระเหยเป็นไอนํ้าแยกออกจากนํ้าเกลือ

การแยกของแข็งหรือของเหลวที่ละลายในของเหลวเป็นสารละลาย

ตัวอย่างเช่น การระเหยแห้งนำเกลือ ทำให้นำระเหยออกไป เหลือเกลือแกงอยู่ในภาชนะ

22 of 29

การตกผลึก

เป็นการแยกสารที่เป็นของแข็งซึ่งละลายอยู่ในสารละลาย โดยการให้ความร้อนเพื่อระเหยตัวทำละลายออกไปบางส่วนจนเกิดสารละลายอิ่มตัว เมื่อสารเย็นลงจะทำให้เกิดการตกผลึกของของแข็งที่มีรูปร่างเป็นทรงเรขาคณิตของสารนั้น ๆ ออกมา

การแยกของแข็งหรือของเหลวที่ละลายในของเหลวเป็นสารละลาย

ตัวอย่างเช่น

การตกผลึกของจุนสี

ออกจากสารละลายจุนสี

23 of 29

การตกผลึก

ตัวอย่างผลึก

ผลึกของสารส้ม

ผลึกของเกลือแกง

ผลึกของจุนสี

การแยกของแข็งหรือของเหลวที่ละลายในของเหลวเป็นสารละลาย

24 of 29

การกลั่นแบบธรรมดา

ใช้แยกสารผสมเนื้อเดียว ที่มีจุดเดือดของสารที่ผสมกันแตกต่างกันมากกว่า 80 องศาเซลเซียส

อาจเป็นของแข็งที่ละลายในของเหลว หรือของเหลวที่ละลายในของเหลวก็ได้

การแยกของแข็งหรือของเหลวที่ละลายในของเหลวเป็นสารละลาย

ตัวอย่างเช่น การกลั่นนำเกลือ ซึ่งเกลือแกงมีจุดเดือดสูงประมาณ

1,400 องศาเซลเซียส ในขณะที่นำมีจุดเดือดตำเพียง 100 องศาเซลเซียส

การกลั่นธรรมดาก็สามารถแยกนำบริสุทธิ์ออกจากนำเกลือได้

25 of 29

การกลั่นแบบธรรมดา

ขวดกลั่น

นํ้าเกลือ

(สารผสม)

เทอร์มอมิเตอร์

นํ้าบริสุทธิ์ �(ของเหลวที่กลั่นแยกได้)

ทางเข้านํ้า

เครื่องควบแน่น

ทางนํ้าออก

การแยกของแข็งหรือของเหลวที่ละลายในของเหลวเป็นสารละลาย

26 of 29

การกลั่นลำดับส่วน

ในกรณีที่จุดเดือดของสารต่างกันเล็กน้อย (น้อยกว่า 80 องศาเซลเซียส)

สามารถใช้การกลั่นลำดับส่วนในการแยกสารผสมแทนการกลั่นแบบธรรมดา

ซึ่งการกลั่นลำดับส่วนจะมีการเพิ่มคอลัมน์ลำดับส่วนเข้ามาในการกลั่น

การแยกของแข็งหรือของเหลวที่ละลายในของเหลวเป็นสารละลาย

ตัวอย่างเช่น สารละลายแอลกอฮอล์ที่มีเอทานอลผสมกับนำ

เอทานอลที่มีจุดเดือด 78 องศาเซลเซียส และนำที่มีจุดเดือด 100 องศาเซลเซียส

สารทั้งสองมีจุดเดือดใกล้เคียงกันมาก ต้องใช้การกลั่นลำดับส่วนในการแยก

สารทั้งสองออกจากกัน

27 of 29

การแยกสารผสมที่เป็นสารเนื้อเดียว

การกลั่นลำดับส่วน

คอลัมน์ลำดับส่วน

เทอร์มอมิเตอร์

ทางเข้านํ้า

เครื่องควบแน่น

ทางนํ้าออก

เอทานอล

(ของเหลวที่กลั่นแยกได้)

สารละลายเอทานอล

(สารผสม)

​

28 of 29

การแยกสารผสมที่เป็นสารเนื้อเดียว

การกลั่นลำดับส่วน

โรงกลั่นนำมันดิบมีอุปกรณ์ที่สำคัญคือหอกลั่นลำดับส่วนที่มีความสูงมาก

เพื่อแยกสารองค์ประกอบซึ่งมีจุดเดือดใกล้เคียงกันได้ ดังรูป

29 of 29

จบหน่วยการเรียนรู้

การแยกสาร

อย่าลืมทำแบบฝึกหัดทบทวนกันนะ