9.Sınıf Edebiyat Notları� TİYATRO ÜNİTESİ�

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

SUNUM İÇERİĞİ

1. Tiyatro Nedir ? Özellikleri
2. Tiyatronun Öğeleri
3. Tiyatro Terimleri
4. Tiyatronun Kısa Tarihçesi
5. Modern Tiyatro Türleri

A-Trajedi B-Komedi

C-Dram D-Müzikli Tiyatrolar

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Tiyatro Nedir ? Özellikleri

• *Olmuş ya da olması mümkün birtakım olayların sahne üzerinde, gerçeğe uygun bir şekilde oyuncular tarafından gösterilmesine tiyatro denir.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Tiyatro Nedir ? Özellikleri

• Dramatik şiirin tiyatro türüyle birleşiminden ortaya çıkan türe manzum tiyatro denir.
• Dramatik şiirde olaylar hikâyeleştirilir.
• Modern tiyatro türleri olan trajedi, komedi ve dramlar şiir şeklinde yazılmıştır. Yani manzum tiyatro örnekleridir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Tiyatronun Özellikleri

• Tiyatronun Özellikleri
• *Olay çevresinde oluşan edebi metinler içerisinde sınıflandırılır.
• *Kurmaca metinlerdir.
• *Amaç estetik haz vermektir.
• *Dil şiirsel-heyecana bağlı işlevlerde kullanılır.
• *Diyaloglara dayalı bir metindir. Bu yüzden söyleşmeye bağlı anlatım kullanulır.
• *Tiyatro eseri, olayları oluş halinde gösterir ve buna drama denir.
• *Hayattaki olayları konu edinen, sahnede oynanmak amacıyla yazılan edebi eserdir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Tiyatronun Özellikleri

• Bu eserlerde olaylar yazarın ağzından anlatılmaz, eserin kişileri tarafından doğrudan doğruya söylenir ve yapılır.
• *Konuyu-metni-iletiyi oyuncular canlandıracağı için jest-mimik-oyunculuk kabiliyeti çok önemlidir.
• *Tiyatroda da roman ve öyküde olduğu gibi serim, düğüm ve çözüm evreleri vardır.
• *Dramatik bir eser, olayların gelişmesine göre bazı bölümlere ayrılır, bunlara perde denir.
• *Tiyatronun etkileyiciliği ve gücü, güzel sanatların neredeyse tüm dallarını (edebiyat, müzik, resim, dans...) kendinde toplamasından, tüm duyu organlarımızı etkilemesinden gelir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Tiyatronun Özellikleri

• *Okur - yazar olmayı gerektirmeden geniş bir kitleyle yüz yüze iletişim kurduğu için tiyatronun kitleleri harekete geçirme ve yönlendirme gücü vardır.
• *Tiyatro doğrudan doğruya insanın serüvenlerini, kendisiyle ve çevresiyle olan çatışmalarını, sosyal yaşayışını, sorunlarını konu alır.
• *Olayları ve kişileri canlı olarak gözümüzün önüne getirmesi, yaşatması, seyirciyi çok yönlü ve derin bir biçimde etkilemesi; tiyatronun seyirciye yeni bir yaşantı, yeni bir dünya görüşü kazandırmasında önemli bir etkendir.
• *Tiyatro, her ülkede din törenlerinden doğmuştur.
• *Bu sanat, dinlere ve toplum şartlarına göre, her ülkede ayrı özellikler göstermiştir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

9.Sınıf Edebiyat Notları� TİYATRO ÜNİTESİ�

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

2-Tiyatronun Öğeleri

• Eser
•  Dramatik Örgü/(Olay Örgüsü
• Çatışma
•  Kişiler (Şahıs Kadrosu)
•  Sahne/Mekan
•  Zaman:
•  Üslup:
• Seyirci: 
• Yönetmen :
•  

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

9.Sınıf Edebiyat Notları� TİYATRO ÜNİTESİ�

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

3-Tiyatro Terimleri

• Adapte: Yabancı bir eseri yer adları, şahıs adları, deyimleri, gelenek ve görenekleriyle yerli hayata uygulayarak çevirme.
• Aktör: Erkek tiyatro sanatçısı.
• Aktrist: Kadın tiyatro sanatçısı.�Antik tiyatro: Eski Yunan - Lâtin tiyatrosu.
• Darülbedayi: İstanbul Şehir Tiyatrosunun eski ismi. 1914'te kurulmuştur.�Dekor: Tiyatroda, sahneyi eserin konusuna göre döşeyip hazırlamada kullanılan eşyanın toplu adı. Üç çeşit dekor vardır: realist dekor, şairane dekor, stilize dekor.�Diyalog: İki kişi arasında karşılıklı konuşma. Roman, hikâye ve tiyatroda kahramanların konuşmaları.�Döşeme: Türk Halk Edebiyatında "başlangıç" karşılığı kullanılan bir kelime.�Dublör: Tiyatroda ve sinemada bir rolün yedek oyuncusu.
• ve şiirlerin söylendiği küçük tiyatro.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

3-Tiyatro Terimleri

• Epizot: Bir hikâyede asıl olaya karışan ikinci derecede önemli bir olay. Bugünkü perde karşılığı.�Fars (Farce): Komedinin, sanat yönü az, kaba bir türü. Çok eskiden perde arası gösterisiydi, sonra bağımsız oldu.�Fasıl: Bölüm. Tiyatroda perde karşılığı kullanılmıştır. Karagöz oyununda belli bir vak'anın  geçtiği bölüm.�Feeri: Masalların tiyatro sahnesinde dramatize edilmesinden doğma, cinlerin perilerin de rol aldığı bir tiyatro türü.�Grotesk: Gülünç, güldürücü.�Jest: Tiyatro sahnesinde, sanatçıların bütün el, kol, ayak ve benzeri beden hareketleri.�Kabare tiyatrosu: Daha çok güncel konuları iğneleyici, taşlayıcı biçimde ele alan skeçlerin oynandığı, monologların, şarkıların ve şiirlerin söylendiği küçük tiyatro.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

3-Tiyatro Terimleri

• Koro: Eski Yunan tiyatrosunda bir grup erkek ve kadından kurulu şarkıcılar topluluğu.
• Kostüm: Tiyatroda sanatçıların giydiği oyuna uygun kıyafet.�Kulis: Tiyatroda, sahnenin arkasında bulunan kısım; sahne arkası
• Mimik: Bir duygu veya düşüncenin kaş, göz. ağız, yüz hareketleriyle anlatılması.�Mizansen: Bir tiyatro eserinin sahneye konması, sahneye göre düzenlenip uygulanması.�Monolog: Tek kişinin konuşması. Tek kişilik taklitli bir komedya türü. İnsanın içinden kendisiyle konuşması.�Muhavere: Konuşma. Tiyatro, roman, hikâye, fabl, röportaj ve benzeri türlerde kahramanların konuşmaları.
• Pandomim: Sessiz hareket. Sessiz hareketler, jestler, 

yüz ifadeleri ve kostümler yoluyla duyguları,

düşünceleri, tutkuları anlatmaya yarayan tiyatro çeşidi.�Perde: Tiyatro eserinde bir perdenin açılmasından kapanmasına kadar geçen bölüm.�

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

3-Tiyatro Terimleri

• Piyes: Tiyatro eseri.�Reji: Sahneye koyma ve yönetme işi.�Rejisör: Sinema ve tiyatroda, eserin sahneleninceye veya seyirci önüne çıkıncaya kadar geçirdiği her anı yöneten kimse; yönetmen.�Repertuvar: Opera, operet ve tiyatro topluluklarının bir oyun mevsiminde gösterecekleri eserlerin listesi.
• Rol: Opera, operet, tiyatro ve benzeri sahne sanatlarında, oyuncuların, eser kişilerini sahnede canlandırmaları.�Rövü (revü): Tiyatroda, eserden önce gösterilen müzikli ve danslı oyun.�Sahne: Tiyatro. Tiyatro sahnesi. Tiyatro eserinde bir perdelik bölümün, dekor bakımından değişik olan küçük kısımları. Senaryo: Tiyatroda yazılı metin. Sinemada filmin konusunun yazılı şekli.
• �Suflör: Tiyatroda, kuliste durarak oyunculara
• sözlerini fısıltıyla söyleyip hatırlatan yardımcı.

Mustafa Şahin EDEBİYAT-

Kaynak: derskonum.com

3-Tiyatro Terimleri

• Temaşa: Tiyatro.�Tirat: Sahnede kişilerin birbirlerine karşı söyledikleri uzun sözler.�Tirajik: Korku, sıkıntı, şiddetli heyecan veren veya korkunç, kötü, sonu ölümle neticelenen.�Trajikomik: Hem acı,hem gülünç olayların anlatıldığı tiyatro.Olaylar gülünç ama olay acınacak hâlde verilir.�Tuluat: Tiyatro türlerinden biri. Sanatçılar, oynadıkları eserin konusuna bağlıdırlar; ama oyundaki sözleri içlerinden geldiği gibi söylerler. Yazılı esere uymak mecburiyetleri yoktur. Perdeli orta oyunu da denir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT-

Kaynak: derskonum.com

9.Sınıf Edebiyat Notları� TİYATRO ÜNİTESİ�

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

4-Tiyatronun Kısa Tarihçesi

• Eski Yunan’da MÖ 6. yüzyılda ( 534) doğmuştur. Başlarda üst sınıfa yani soylulara özgü bir etkinlikti. Eski Yunan’da büyük gelişme sağlamış, çeşitlenerek günümüze ulaşmıştır.

​

​

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Antik tiyatro

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Antik tiyatro

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• *Yunanlıların Şarap, Bağ bozumu Tanrısı) Dionysos adına düzenlenen şenliklerden doğmuştur.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Tiyatro Türleri:

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Türk toplumunda tiyatronun temeli de dinsel törenlere dayanır. Şamanların yaptığı danslar, müzikler, törene özgü giydiği kıyafetler bunun en önemli işaretidir.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• Türk Tiyatrosu Tanzimat dönemine kadar geleneksel boyutta varlığını sürdürür. Geleneksel tiyatromuzda dört önemli tür vardır. Bunlar:

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

A-MEDDAH

• *Meddah, tek kişiyle oynanan bir oyundur.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• Günümüzdeki "stand up"ın temelidir.

​

B- GÖLGE OYUNU(KARAGÖZ):

• *Geleneksel gölge oyunumuzdur. Deve derisin­den yapılan figürlerin oynatılarak perde üzerinde canlandırılmasına dayanır.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

C- ORTA OYUNU:

• *Orta Oyunu, 19. yüzyılda Karagöz ve Meddah’ın geliştirilmesiyle yaratılmış bir halk tiyatrosudur. Meydanlarda etrafı seyircilerle çevrilmiş bir alanda oynanır.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Orta oyununun baş tipleri Pişekâr ve Kavuklu’dur.

​

Ana kahramanlardan Kavuklu, Karagöz'ün; Pişekar da Hacivat'ın karşılığıdır.

D- KÖY SEYİRLİK OYUNLARI

• *Köy tiyatrosu olarak da bilinir.
• *Düğünlerde, bayramlarda ve bazı özel günlerde, köydeki oyunculuk yeteneği taşıyan kişilerin köy meydanında veya düğün ve tören alanında, hayatta yaşanan komik olayları sahneleyip canlandırdıkları oyunlardır.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• *Modern tiyatro, Türk edebiyatına Tanzimat Dönemi’nde Batı’dan gelmiştir. Modern anlamda ilk tiyatromuz Şinasi tarafından yazılan Şair Evlenmesi eseridir.
• *Namık Kemal’in Vatan yahut Silistre oyunu da sahnelenen ilk eserimiz olmuştur.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

9.Sınıf Edebiyat Notları� TİYATRO ÜNİTESİ�

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

SUNUM İÇERİĞİ

1. Tiyatro Nedir ? Özellikleri
2. Tiyatronun Öğeleri
3. Tiyatro Terimleri
4. Tiyatronun Kısa Tarihçesi
5. Modern Tiyatro Türleri

A-Trajedi B-Komedi

C-Dram D-Müzikli Tiyatrolar

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Tiyatro Türleri:

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

9.SINIF İÇİN ÖNEMLİ KISIM

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

A-TRAJEDİ

• Konusunu tarih ya da mitolojiden alan, acıklı bir sonu olan seyirciye, hayatın acıklı yönlerini göstermek, ahlak, erdemi anlatmak için yazılmış tiyatro türüdür.
• 1. İlk örnekleri MÖ 6. yüzyılda Antik Yunan’da verilmeye başlanmıştır.
• 2. Dramatik örgü, genellikle yüceltilmiş sözlerle konuşan bir kahramanın iyi bir durumdan kötü bir duruma düşmesi üzerine kurulmuştur.
• 3. Temel amaç, tutkuların insanı felakete sürükleyebileceğinin izleyiciye gösterilmesidir:

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

A-TRAJEDİ

• 4. Tragedyalar baştan sona ciddi bir hava içinde oynanmış; izleyicide ürperti, korku, acı uyandıracak olaylara (ÇİRKİN OLAYLARA) sahnede yer verilmemiş; sahne dışında gerçekleştirilen bu olayların haberleri sahnede duyurulmuştur.
• 5. Tragedyalar, diyalog ve koro bölümlerinden oluşmuştur.
• 6. Tragedyada konular tarih ve mitolojiden alınmış, erdem ve ahlâk gibi değerler
• yüceltilmiş, üç birlik kuralına uyulmuştur.
• 7. Tragedyalar manzum olarak yazılmıştır.
• 8.Kötü, bayağı söz ve söyleyişler yoktur
• 9.Kahramanlar Tanrılar, Tanrıçalar, Yarı Tanrı varlıklar ve soylulardır.

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

A-TRAJEDİ

• Eski Yunan'da: Aiskhylos, Euripides, Sophokles
• Fransız edebiyatında: Corneille ve Racine temsilcileridir.
• B-KOMEDİ

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

B-KOMEDİ

• İnsanların ve olayların gülünç yanlarını sergileyen her tür tiyatro eserine komedi denir.

​

• 1. Komedyada kişisel ve toplumsal bozuklukların yol açtığı gülünç durumlar sahnelenmiş, seyircinin güldürülürken düşündürülmesi ve doğru yola yönlendirilmesi
• amaçlanmıştır.

​

• 2. Komedyada konular, günlük yaşamdan seçilir. Kahramanlar, kişiler halktan sıradan kişilerdir.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

B-KOMEDİ

• 3. İzleyicinin korkmasına ve acı duymasına neden olabilecek her tür olay sahnede gösterilebilmiştir.
• 4. Antik Yunan ve Roma komedyaları diyalog ve koro bölümlerinden oluşmuş; manzum olarak yazılan bu metinlerde üç birlik kuralına uyulmuştur.
• 5. Üslupta soyluluk aranmamış, metinde her türlü kaba söze yer verilebilmiştir.
• 6. Üç birlik kuralına uyulur.
• 7. Birbiri ardınca süren koro ve diyalog bölümleri vardır.
• 8-Kahramanlar, kişiler halktan sıradan kişilerdir.
• 9-)İzleyicide ürperti, korku, acı uyandıracak olaylara (ÇİRKİN OLAYLARA) sahnede yer verilmiştir.

​

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

B-KOMEDİ

• 8. Antik komedyanın en tanınmış yazarları, Aristophanes, Menandros ve Plautus’tur. Moliere de 17. yüzyılda birçok komedya yazmıştır.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Komedi Türleri

• a. Karakter komedyası: Kişilerin olumsuz, çarpık, gülünç taraflarının ön plana çıkarıldığı komedyalara karakter komedyası denir. Moliere’in Cimri ve Tartuffe, Shakespeare’in Venedik Taciri, bu tür komedyalara örnek gösterilebilir.

​

• b. Töre komedyası: Toplumun, geleneklerin ve çeşitli toplumsal değerlerin gülünç, çarpık ve aksayan yönlerinin ele alındığı komedyalara töre komedyası denir. Aristophanes’in Eşek Arıları, Moliere’in Gülünç Kibarlar, Gogol’ün Müfettiş,

​

• c. Entrika komedyası: Olayların, insanı şaşırtacak, kişide merak duygusu uyandıracak biçimde geliştiği komedya türüne entrika komedyası denir. Moliere’in Scapin’in Dolapları, Shakespeare’in Yanlışlıklar Komedyası bu
• türden yapıtlardır.
• Eski Yunan'da Aristophanes, Menandros, Terentius, Plautus, Fransız Edebiyatı’nda Moliere temsilcileridir.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• Edebiyatımızdaki modern tiyaro türünün ilk örneği olan Şinasi’nin Şair Evlenmesi, töre komedyalarına örnek gösterilebilir.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

C-DRAM

• Yüzyıllar boyunca trajedi ve komediden ibaret olan Batı tiyatrosuna 18. yüzyıldan itibaren dram türü eklenmiştir: Dram, klasisizm akımının kuralcılığına karşı gelişen romantizm akımıyla birlikte ortaya çıkmış bir tiyatro türüdür.
• Tür olarak dram: Hayatı olduğu gibi acıklı ve gülünç yönleriyle sahnede göstermek için yazılan tiyatro eseridir.

​

• 1. Yaşamı, olayları, kişileri gerçek dünyada olduğu gibi,gülünç ve üzücü, olumlu ve olumsuz yanlarıyla birlikte verme amacı vardır.
• 2. Konular günlük hayattan alınabileceği gibi tarihten dealınabilir. Hem acıklı hem de gülünç sahneler bulunur.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• 3. Kişiler yaşamın her alanından, halkın her kesiminden seçilebilir.
• 4. Her millet kendi kimliğini yansıtan ögeleri kullanabilir.
• 5. Üzüntü ve korku verici olaylar sahnede gösterilebilir.
• 6. Nazım ya da nesir yoluyla yazılabilir.
• 7. Üç birlik kuralında yer alan zaman ve yer birliği kuralına uyma zorunluluğu yoktur.
• 8. Bu tiyatro türünün gelişmesine Shakespeare, Goethe, Schiller ve Victor Hugo’nun önemli katkıları olmuştur.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

D-Müzikli Tiyatro:

• Opera: Trajedi ve dramın bütün sözlerinin müzikle bestelenmiş şeklidir. Tamamı bestelenmiş olarak müzik eşliğinde sahnelenen operalar, kültür seviyesi yüksek olan toplumsal tabakalara seslenir.

​

• Operet: Bu tiyatro türünde sözlerin bir kısmı müzikli, diğer kısmı müziksizdir. Operetlerde oyunun müziksiz olan kısmı daha fazladır.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• Komedi müzikal: Vodvil veya komedi türü oyunların arasına müzik parçalarının konması şeklinde ortaya çıkan tiyatrodur.
•  

​

• Bale: Sözsüz tiyatro oyunu olan bale, sahne eserindeki konunun müzik ve dansla canlandırılmasından ibarettir.
•  

​

• Revü: Tablo, skeç, şarkı ve monolog gibi sahnelerden kurulu, daha çok. gündelik olayları alaya alan ve taşlayan gösteri türüne denir. Operetin daha hafif bir biçimidir.Aralarda müzik ve danslara yer verilir.

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

• Skeç: Genellikle bir nükteyle son bulan, az kişili ve yalın, şakacı bir içeriği olan kısa, müzikli oyundur.
•  
• Vodvil: Hareketli, eğlenceli bir konuya dayanan, içinde şarkılara da yer verilen hafif komedidir. Bu nedenle vodvil, bir "komedi türü" olarak da gösterilir.
•  
• Pandomim: Duygu ve düşünceleri müzik ve türlü eşyalar aracılığıyla ortaya koyan, bazen dansla, bazen de el, kol, ayak ve yüz hareketleriyle yansıtan, sözlerin yer almadığı oyundur
• �

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

Kaynaklar:

derskonum.com

onedebiyat.net

9.Sınıf Edebiyat Kitapları

HAZIRLAYAN: Mustafa Şahin EDEBİYAT

​

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com

9.Sınıf Edebiyat Notları� TİYATRO ÜNİTESİ�

Mustafa Şahin EDEBİYAT- Kaynak: derskonum.com