1 of 19

Astudiaethau Crefyddol A2

Athroniaeth

2 of 19

Nod ac Amcan

I atgyfnerthu eich dealltwriaeth o sut mae crefydd wedi ymateb i anffyddiaeth newydd
Edrych ar ddadleuon gwerthuso (AA2)ar y pwnc yma

Ymateb Crefyddol i Anffyddiaeth Newydd

3 of 19

Beth sydd yn y fanyleb?

4 of 19

Ymateb i Anffyddiaeth Newydd

Sut fath o ymateb mae anffyddiaeth newydd wedi ei gael ymysg credinwyr crefyddol?

Crefydd a Gwyddoniaeth ddim yn cydweddu â’i gilydd

Cynnydd mewn Ffwndamentaliaeth

Cynnydd Esgusodwyr Crefyddol yn y cyfryngau

5 of 19

a) Crefydd a Gwyddoniaeth ddim yn cydweddu â’i gilydd

Mae gan Anffyddiaeth Newydd obsesiwn gyda gwyddoniaeth! Ai gwyddoniaeth yw’r unig ateb? Ydi gwyddoniaeth yn gallu profi/gwrthbrofi popeth!
Mae Atheistiaeth Newydd yn delio gyda ochr amlwg ac ystradebol crefydd – tydi aethistiaeth Newydd ddim yn delio gyda effaith ddwfn sydd gan grefyddau.
Tydi defnyddio gwyddoniaeth i ddelio gyda chrefydd ddim yn addas. Mae gwyddoniaeth yn rhy empirig (dilysu pethau drwy’r synhwyrau) ac mae syniadau crefyddau yn haniaethol iawn! Mae gwyddonwyr yn hoffi mesur, pwyso, gweld, arogli, teimlo pethau er mwyn arbrofi arnynt. Tydi hyn ddim yn bosibl gyda chrefydd e.e. Duw anweladwy, gwyrthiau, enaid. Meddyliwch – tydi ddim yn bosibl i chi weld, pwyso, arogli a.y.b yr enaid. Mae defnyddio gwyddoniaeth i fesur crefydd fel defnyddio “chocolate teapot”! Byddai llawer yn dweud mai athroniaeth neu gymdeithaseg yw’r ffordd orau o ddelio gyda dilysu crefydd.

OND

Mae’n bosibl i grefyddau weithio’n iawn gyda’i gilydd. Mae gan grefydd a gwyddoniaeth ffocws gwahanol. Mae crefydd yn ymwneud â phwrpas, ystyr a gwerthoedd moesol, ble mae gwyddoniaeth yn delio gyda ffaith ac egluro sut mae pethau yn gweithio e.e. mae’n bosibl cymhwyso crefydd a gwyddoniaeth i egluro creu’r bydysawd.

Allwch chi egluro sut?

6 of 19

Crefydd a Gwyddoniaeth ddim yn cydweddu â’i gilydd?

Allwch chi egluro sut!

Naratif y creu yn y beibl – mae’r byd wedi cael ei greu gan Dduw mewn 6 dydd. Cafodd y Byd ei greu mewn 144 awr (24x6)

OND

Gellir cyfuno crefydd a gwyddoniaeth er mwyn cael gwell ddealltwriaeth o’r creu -

Y Glec Fawr – Duw wnaeth greu y glec fawr. Esblygiad – Duw wedi creu anifeiliaid (cyn pobl) ac ar y chweched dydd yn creu pobl . Mae hyn yn cydfynd gyda theori esblygiad.
Mae pob “dydd” yn gyfnod o filiynau o flynyddoedd yn hytrach na 24 awr. Felly mae’r trefn yn gyffredinol gywir ond nid yr amseru.
Mae gwyddoniaeth yn dweud SUT gafodd y byd ei greu, ble mae ctrefydd yn pwysleisio PAM ei fod wedi cael ei greu – mae gan y naratif neges arbennig mai Duw sydd wedi creu y ddaear a dylai dyn ei barchu a’i warchod

7 of 19

Crefydd a Gwyddoniaeth ddim yn cydweddu â’i gilydd??????

8 of 19

b) Cynnydd Mewn Ffwndamentaliaeth Crefyddol

Yn ôl Anffyddiaeth Newydd, gyda ymddangosiad syniadau gwyddonol a rhesymegol newydd, mae crefyddau wedi colli dylanwad ar gymdeithas. Mae cymdeithas yn seciwlareiddio yn gyflymach yn ystod y hanner can mlynedd ddiwethaf.
Oherwydd y newid hwn, mae credinwyr yn ceisio cadw awdurdod rheolau moesol y grefydd o fewn cymdeithas.
Effaith anffyddiaeth newydd yw creu mwy o ffwndamentaliaeth crefyddol fel ymateb i fygythaid anffyddiaeth. Mae credinwyr yn ymateb i newidiadau cymdeithasol neu foesol drwy sefyll i fyny a phrotestio gan geisio dylanwadu ar wleidyddiaeth Er enghraifft, dylanwadu ar faterion gwlad ar faterion fel cyfynrywiaeth, priodasau un rhyw, erthyliad a.y.y.b

COFIWCH chi ….Mae rhai credinwyr yn honni mai anffyddwyr ffwndamentalaidd yw anffyddwyr newydd!

Ffwndamentaliaeth – cred gryf/glynnu yn dynn at gredoau

9 of 19

c) Cynnydd Esgusodwyr Crefyddol yn y Cyfryngau

Mae cyhuddiadau Anffyddiaeth Newydd wedi rhoi mwy o sylw i gredoau crefyddol gan achosi mwy o drafodaeth a sylw i gredoau crefyddol!
Mae amddiffynwyr crefyddol carismatig i’w gweld yn y cyfryngau e.e. ar raglenni trafod ar y teledu/radio/Youtube, llyfrau ee “The Dawkins Delusion? Atheist Fundamentalism and the denial of the divine” – Alister McGrath.

Esgusodwyr Crefyddol – pobl sy’n amddiffyn/cyfiawnhau cred grefyddol drwy resymeg neu dystiolaeth.

Alister McGrath.

10 of 19

Er enghraifft,

Mae Dawkins yn ‘selective’ iawn o’i ddewis o’r Beibl er mwyn gwrthbrofi Duw. Nid yw yn dewis darnau sydd yn rhesymegol ac nid yw’n ystyried cyd-destun amser na diwylliant y darnau hyn.
Cred Dawkins fod crefyddau yn ddrygioni sy’n achosi eithafiaeth a rhyfeloedd. Mae Mc Grath yn cydnabod fod crefyddau yn gallu cyfrannu at eithafiaeth, rhyfel ac anoddefgarwch. Ond, tydi e ddim yn cytuno fod crefyddau eu hunain yn hybu trais – e.e. wnaeth Iesu erioed ddangos unrhyw drais tuag at berson, cariad yw ffocws Cristnogaeth a “Heddwch” yw ystyr “Islam”. Mae hefyd yn amlwg fod pobl anffyddiol enwog wedi achosi rhyfeloedd/anofeddgarwch a chasineb. e.e. Pol Pot yn Cambodia, guerrillas’ anffyddiol yn Sri Lanka wnaeth greu y suicide vest. DywedMc Grath “Mae Dawkins yn honni y byddai gwahaniaethu yn diflannu pe bai crefydd yn diflanu”, ond dywed Mc Grath y byddai hil, diwylliant, iaith, dosbarth a gwleidyddiaeth dal yn bodoli a mae rhain yn achosi gwahaniaethu.
Os yw syniadau crefyddol yn blentynaidd ac yn rhestr ddymuniadau babiaidd, yna pam mae oedolion addfed yn cael troedigaeth at grefydd?

Mae Alister Mc Grath wedi ceisio ateb cyhuddiadau Anffyddiaeth Newydd

11 of 19

Gwerthuso (AA2)

Cwestiynau (b)

Pa mor llwyddiannus yw dadleuon anffyddiaeth newydd yn erbyn crefyddau?

I ba raddau mae ymatebion crefyddol i Atheistiaeth Newydd wedi bod yn llwyddiannus?

12 of 19

Pa mor llwyddiannus yw dadleuon anffyddiaeth newydd yn erbyn crefyddau?

Llwyddiannus	Ddim Yn Llwyddiannus
Rhesymegol – mae’r dadleuon yn delio efo rhesymeg, ble mae crefyddau yn delio gyda ffydd ddall weithiau. Aeddfeddrwydd meddwl a pheidio credu mewn credoau di-resymeg. Empiriaeth - Mae gwyddoniaeth yn delio gyda realiti a thystiolaeth – mae crefydd yn symud drosodd at fytholeg ac ofergoeledd. Mae cymdeithas yn troi yn fwy gwyddonol . Mae tystiolaeth wyddonol yn cefnogi anffyddiaeth ac wedi rhoi atebion i’r hyn oedd yn draddodiadol yn cael ei briodoli i grefyddau

13 of 19

Pa mor llwyddiannus yw dadleuon anffyddiaeth newydd yn erbyn crefyddau?

Llwyddiannus	Ddim Yn Llwyddiannus
	Mae ffiniau i’r hyn mae gwyddoniaeth yn gallu ei brofi. Tydi gwyddoniaeth ddim yn gallu delio gyda phethau haniaethol e.e.gwerthoedd (pam mae’r gosb eithaf yn anghywir?) neu ystyr (ee PAM ydym ni yma?). Tydi dulliau empiriaidd ddim yn gweithio. Tydi gwyddoniaeth ddim yn gallu dweud os yw rhywbeth yn foesol dda. OND, byddai eraill fel Sam Harris yn dweud fod gwyddoniaeth yn ymwneud â hybu lles ac mae gwyddoniaeth yn hybu lles. Mae hynny yn dda, felly mae gwyddoniaeth yn gallu dangos beth sy’n dda a drwg e.e. effaith ysmygu ar y corff. Empiriaeth – mae pobl yn cwestiynu empiriaeth (sef y syniad o ddelio gyda phethau yn ôl y synhwyrau) Tydi hyn ddim yn bosibl gyda Duw. Mae gwyddoniaeth yn dweud mae “profiad” o rywbeth yw’r awdurdod mwyaf dros brofi rhywbeth. Ond tydi’r ffaith nad yw dulliau empirig ddim yn gallu profi bodolaeth Duw ddim yn golygu nad yw yn realiti. Ymateb crefyddol i anffyddiaeth newydd yn tynnu dadleuon yn ddarnau e.e. llyfr “Dawkins Delusion” yn dangos nad yw Dawkins yn resymol, mae’n canolbwyntio ar rai agweddau o grefydd ac nid POB agwedd o grefydd. Mae ei ddadleuon yn cael ei feirniadu o fod yn rhy arwynebol. Mwy o sylw i amddiffyn crefydd yn y cyfryngau Mwy o gredinwyr ffwndamentalaidd fel ymateb i anffyddiaeth newydd - mwy o sylw I gredoau crefyddol Crefyddau yn anfoesol? Crefyddau yn creu gwrthdaro, eithafiaeth a chasineb. Ond beth am arweinwyr anffyddiol sydd wedi lladd a.y.b Beth am gredoau crefyddol sy’n foesol? (ee caru cymydog) Gwyddonwyr gyda chred crefyddol yn anghytuno gyda dadleuon “gwyddonol” Dawkins. Theoriau yw y glec fawr ac esblygiad – nid ffaith, beth am gyfuno crefydd a gwyddoniaeth?

14 of 19

Pa mor llwyddiannus yw dadleuon anffyddiaeth newydd yn erbyn crefyddau?

Llwyddiannus	Ddim Yn Llwyddiannus
Rhesymegol – mae’r dadleuon yn delio efo rhesymeg, ble mae crefyddau yn delio gyda ffydd ddall weithiau. Aeddfeddrwydd meddwl a pheidio credu mewn credoau di-resymeg. Empiriaeth - Mae gwyddoniaeth yn delio gyda realiti a thystiolaeth – mae crefydd yn symud drosodd at fytholeg ac ofergoeledd. Mae cymdeithas yn troi yn fwy gwyddonol . Mae tystiolaeth wyddonol yn cefnogi anffyddiaeth ac wedi rhoi atebion i’r hyn oedd yn draddodiadol yn cael ei briodoli i grefyddau	Mae ffiniau i’r hyn mae gwyddoniaeth yn gallu ei brofi. Tydi gwyddoniaeth ddim yn gallu delio gyda phethau haniaethol e.e.gwerthoedd (pam mae’r gosb eithaf yn anghywir?) neu ystyr (ee PAM ydym ni yma?). Tydi dulliau empiriaidd ddim yn gweithio. Tydi gwyddoniaeth ddim yn gallu dweud os yw rhywbeth yn foesol dda. OND, byddai eraill fel Sam Harris yn dweud fod gwyddoniaeth yn ymwneud â hybu lles ac mae gwyddoniaeth yn hybu lles. Mae hynny yn dda, felly mae gwyddoniaeth yn gallu dangos beth sy’n dda a drwg e.e. effaith ysmygu ar y corff. Empiriaeth – mae pobl yn cwestiynu empiriaeth (sef y syniad o ddelio gyda phethau yn ôl y synhwyrau) Tydi hyn ddim yn bosibl gyda Duw. Mae gwyddoniaeth yn dweud mae “profiad” o rywbeth yw’r awdurdod mwyaf dros brofi rhywbeth. Ond tydi’r ffaith nad yw dulliau empirig ddim yn gallu profi bodolaeth Duw ddim yn golygu nad yw yn realiti. Ymateb crefyddol i anffyddiaeth newydd yn tynnu dadleuon yn ddarnau e.e. llyfr “Dawkins Delusion” yn dangos nad yw Dawkins yn resymol, mae’n canolbwyntio ar rai agweddau o grefydd ac nid POB agwedd o grefydd. Mae ei ddadleuon yn cael ei feirniadu o fod yn rhy arwynebol. Mwy o sylw i amddiffyn crefydd yn y cyfryngau Mwy o gredinwyr ffwndamentalaidd fel ymateb i anffyddiaeth newydd - mwy o sylw I gredoau crefyddol Crefyddau yn anfoesol? Crefyddau yn creu gwrthdaro, eithafiaeth a chasineb. Ond beth am arweinwyr anffyddiol sydd wedi lladd a.y.b Beth am gredoau crefyddol sy’n foesol? (ee caru cymydog) Gwyddonwyr gyda chred crefyddol yn anghytuno gyda dadleuon “gwyddonol” Dawkins. Theoriau yw y glec fawr ac esblygiad – nid ffaith, beth am gyfuno crefydd a gwyddoniaeth?

15 of 19

I ba raddau mae ymatebion crefyddol i Atheistiaeth Newydd wedi bod yn llwyddiannus?

Ddim yn Llwyddiannus	Llwyddiannus
Cynnydd yn y bobl hynny sydd yn troi yn anffyddwyr – mae gab wyddoniaeth afael cryf ar gymdeithas. Mae seciwlareddio yn amlwg Mae arweinwyr/geinidogion/offeiriaid oedd yn arfer bod yn grefyddol yn troi yn anffyddwyr yn ol Dawkins Mae gan Anffyddiaeth Newydd le amlwg mewn cymdeithas ac yn y cyfryngau – e.e. clipiau fideo ar Youtube a chyfryngau cymdeithasol

16 of 19

I ba raddau mae ymatebion crefyddol i Atheistiaeth Newydd wedi bod yn llwyddiannus?

Ddim yn Llwyddiannus	Llwyddiannus
	Mae amddiffynwyr crefyddol yn amlwg yn y gymdeithas e.e trafodaethau ar Youtube yn ceisio amddiffyn credoau crefyddol yn RHESYMEGOL. Mae wedi rhoi MWY o sylw i gredoau crefyddol oherwydd y drafodaeth ar grefydd Mae amddiffynwyr crefyddol yn ceisio ateb cyhuddiadau neu honiadau Anffyddiaeth Newydd (cyfeiriwch at Mc Grath) Mae gan mwyafrif o boblogaeth y byd gred crefyddol, felly mae cred grefyddol yn parhau I fod yn amlwg a phwysig yn y byd modern. Mae gwyddoniaeth wedi disodli crefydd yn ol anffyddiaeth Newydd. Er fod cymdeithas fodern yn wyddonol, mae llawer o gredinwyr crefyddol yn wyddonwyr hefyd. Mae’n bosibl cyfuno crefydd a gwyddoniaeth Mae gan gredoau crefyddol ddylanwad ar wleidyddiaeth e.e Shariah Yn ôl anffyddiaeth Newydd, mae cred grefyddol yn achosi casineb ac anoddefgarwch, mae digon o enghreifftiau o unigolion anffyddiol sydd yn dangos casineb ac anoddefgarwch. Mae ffactorau eraill yn achosi casineb, gwahaniaethu ac anoddefgarwch Yn ôl anffyddiaeth Newydd, mae crefydd yn achosi eithafiaeth a therfysgaeth – mae ffactorau eraill yn gallu achosi eithafiaeth a therfysgaeth e.e. materion gwleidyddol, gwladgarol, economaidd

17 of 19

I ba raddau mae ymatebion crefyddol i Atheistiaeth Newydd wedi bod yn llwyddiannus?

Llwyddiannus	Ddim Yn Llwyddiannus
Cynnydd yn y bobl hynny sydd yn troi yn anffyddwyr – mae gab wyddoniaeth afael cryf ar gymdeithas. Mae seciwlareddio yn amlwg Mae arweinwyr/geinidogion/offeiriaid oedd yn arfer bod yn grefyddol yn troi yn anffyddwyr yn ol Dawkins Mae gan Anffyddiaeth Newydd le amlwg mewn cymdeithas ac yn y cyfryngau – e.e. clipiau fideo ar Youtube a chyfryngau cymdeithasol	Mae amddiffynwyr crefyddol yn amlwg yn y gymdeithas e.e trafodaethau ar Youtube yn ceisio amddiffyn credoau crefyddol yn RHESYMEGOL. Mae wedi rhoi MWY o sylw i gredoau crefyddol oherwydd y drafodaeth ar grefydd Mae amddiffynwyr crefyddol yn ceisio ateb cyhuddiadau neu honiadau Anffyddiaeth Newydd (cyfeiriwch at Mc Grath) Mae gan mwyafrif o boblogaeth y byd gred crefyddol, felly mae cred grefyddol yn parhau I fod yn amlwg a phwysig yn y byd modern. Mae gwyddoniaeth wedi disodli crefydd yn ol anffyddiaeth Newydd. Er fod cymdeithas fodern yn wyddonol, mae llawer o gredinwyr crefyddol yn wyddonwyr hefyd. Mae’n bosibl cyfuno crefydd a gwyddoniaeth Mae gan gredoau crefyddol ddylanwad ar wleidyddiaeth e.e Shariah Yn ôl anffyddiaeth Newydd, mae cred grefyddol yn achosi casineb ac anoddefgarwch, mae digon o enghreifftiau o unigolion anffyddiol sydd yn dangos casineb ac anoddefgarwch. Mae ffactorau eraill yn achosi casineb, gwahaniaethu ac anoddefgarwch Yn ôl anffyddiaeth Newydd, mae crefydd yn achosi eithafiaeth a therfysgaeth – mae ffactorau eraill yn gallu achosi eithafiaeth a therfysgaeth e.e. materion gwleidyddol, gwladgarol, economaidd

18 of 19

Ydw i’n deall?

19 of 19

https://carlam.cymru/cy/