SEGUNDA PARTE
SEGUNDA PARTE
XELA ARIAS
https://www.youtube.com/watch?v=PtWNud4uYYw
FOI A FILLA MAIOR DOS CINCO FILLOS DE AMPARO CASTAÑO E de VALENTÍN ARIAS.
O traballo do pai estaba vinculado aos proxectos pedagóxicos pioneiros creados por Fernández López.
Antonio Fernández López empresario achegado ao galeguismo que contribuiu ao desenvolvemento económico de galicia (pescanova, zeltia...) e creou proxectos pedagóxicos pioneiros como a granxa e escola de barreiros (Sarria) e o colexio fingoi (Lugo).
FOI A PRIMOXÉNITA DOS CINCO FILLOS DE AMPARO CASTAÑO E DE VALENTÍN ARIAS.
Granxa de Barreiros. Sarria.
bbbb
Avelino Pousa Antelo, padriño de Nela. foi o primeiro director.
XELA VIVE ATÉ OS TRES ANOS NA GRANXA DE BARREIROS, ONDE SEU PAI ERA MESTRE, NA PARROQUIA SARRIÁ DE ORTOÁ, PRETO DA CASA FAMILIAR NA VILERMA, EN MASIDE.
Xela considerouse de Sarria toda a vida.
Casa familiar no lugar da Vilerma. Parroquia de Maside, concello de Sarria.
Xela Arias na Granxa Escola de Barreiros en xullo de 1963.
SEU PAI FOI PROFESOR E LOGO DIRECTOR DA ESCOLA PRIMARIA DA GRANXA.
A súa nai cociñaba para os alumnos. Estes xogaban coa nena no recreo.
Xela Arias na Granxa Escola de Barreiros cos pais
Alí, Antonio Fernández fundou o Colexio Fingoi, singular institución educativa, illa de ensino mixto, integral e integrado no medio, excepcional no contexto educativo de entón.
Colexio Fingoi. Lugo
Antonio Fernández puxo a Carvalho Calero, galeguista represaliado, á fronte do colexio.
Fingoi era un centro privado e experimental, con grandes profesores (moitos represaliados do franquismo), que educaba sen libros de texto na realidade e en contacto coa natureza, con clases ao ar libre e excursións. Impartían clases de teatro, danza, gaita, carné de conducir... Tiñan estación meteorolóxica, campo de fútbol, xardín botánico, horto, animais...
Ao non podelo nomear Director, nomeouno Conselleiro-Delegado, do que dependía a Dirección.
CARVALHO CON ANTONIO FERNÁNDEZ
Antonio Fernández
Carvalho con alumnas do grupo teatral
Homenaxe a Cabanillas en Fingoi.
Carvalho Calero, Pintos Fonseca e Luís Pimentel . Lugo, 1951.
Tivo unha infancia moi feliz.
XELA ERA FELIZ, ESPELIDA, ANDADEIRA...
Cando ía á casa dos avós en Sarria –no Nadal, na matanza, nas vacacións...– muxía as vacas, apañaba na horta…
“O avó Manuel bótalle discursos moi longos ás vacas cando vai con elas. (...) A Marela din que é furiosa e a Cireixa que é nobre e pausada, pero eu non as recoñezo e cando vexo unha vaca de cor marelo diante de min aparto, por se acaso”.
XELA APRENDE O GALEGO QUE LLE FALA O SEU PAI, RECOÑECIDO TRADUTOR, E A SÚA NAI, AMPARO.
O PAI, CANDO XELA TIÑA SEIS ANOS, PUBLICA ORGULLOSO O ARTIGO “XELIÑA FALA GALEGO”.
Conta que, nunha tenda, afeáronlle o feito de falarlle galego a unha nena tan guapa.
Xela Arias en Lugo coa nai e dous irmáns.
Xela coa familia
Coa nai e irmáns na rúa de san lázaro (sarria).
O PAI FOI NOMEADO PROFESOR NA ESCOLA DE SÁRDOMA-MOLEDO, E RESIDEN NESE BARRIO PERIFÉRICO.
Ría de Vigo
Vigo
Xela na azotea do seu piso de Vigo
A cidade foi decisiva na vida e obra dunha “nena de barrio e vida proletaria”, nas súas palabras.
Xela en 1970
EMPEZOU A ESCRIBIR CONTOS DESDE OS NOVE ANOS.
Xela Arias no parque de Castrelos (Vigo), en 1972.
Foi premiada varias veces nos concursos infantís que convocaba Caixa Vigo.
Aos once anos gañou o prestixioso premio de contos “O Facho”.
Xela no Monte do Castro. Vigo, 1972.
En Vigo frecuentaban a casa de moitos escritores galegos e portugueses: Cunqueiro, Blanco Amor, Ferrín, Mª Xosé Queizán…
Xela axudaba o pai −xerente de Galaxia e e presidente da Asociación de Tradutores Galegos − a carrexar libros, arranxar a biblioteca...
Na casa da Vilerma cos irmáns pequenos en 1974.
Cando rematou a EXB no colexio de Sárdoma, Xela non quixo ir ao instituto máis próximo (Santo Tomé), porque era feminino.
NON CONSIDERABA XUSTO QUE NON FORA MIXTO.
QUIXO ESTUDAR NO INSTITUTO CASTELAO, NO CALVARIO, QUE ACABARA DE ABRIR.
XELA FORMOU PARTE DO EQUIPO TRADUTOR DO QUIXOTE.
Xela Arias presenta a colección Clásicos do noso Tempo de Xerais na feira do libro de Vigo (1989).
Forma parte do consello de redacción de Viceversa, revista galega de tradución.
Xela Arias, X. García Crego e Celia Torres en Xerais no ano 1989
EN 1986 é finalista do Premio Esquío con 'Lili sen pistolas’, aínda inédito.
Xela mestura a paisaxe urbana coa interior e presenta o amor de xeito innovador, con códigos propios e unha linguaxe persoal.
Finalista Premio Antón Losada Diéguez
XELA COMEZA A INDAGAR E REVELA UNHA VOZ SINGULAR Á MARXE DAS MARCAS POÉTICAS DO MOMENTO.
Xela Arias
foto: Guillermo CamesellE
Foi pregoeira na Festa do Libro 1989 de Sarria, onde sentenciou:
“Quen nunca leu un libro, ten un defecto de fábrica”.
XELA FOI PIONEIRA NA BUSCA DE NOVOS ESPAZOS DE MANIFESTACIÓN POÉTICA, COMO OS RECITAIS, AS EXPOSICIÓNS ARTÍSTICAS (FOTOGRAFÍA, PINTURA) OU OS ESPECTÁCULOS POÉTICO-MUSICAIS.
Pensa que a plástica e a música acentúan o impacto. Rexeita “a concepción do libro coma cadáver morto nun anaquel”.
º
Colabora con Desertores, banda da movida viguesa integrada por uns amigos algo provocadores cos que, algunha vez, tivo que saír correndo dalgún local.
EN 1990, EN COLABORACIÓN CO FOTÓGRAFO XULIO GIL, APARECE UNHA PROPOSTA INNOVADORA E TRANSGRESORA: TIGRES COMA CABALOS.
Xela e Xulio ofrecen un diálogo entre a imaxe e o texto, entre as fotos de corpos espidos e poemas tamén espidos.
Os versos amosan a visión da época que lle tocou vivir e a relación con ela mesma.
Imaxe da sesión de fotos de Tigres coma cabalos. Autor: Xulio Gil.
Imaxe da sesión de fotos de Tigres coma cabalos. Autor: Xulio Gil.
TAMÉN EN 1990 PUBLICA O RELATO
“QUE SI QUE SI”, QUE FORMA PARTE DO VOLUME COLECTIVO
CONTOS ERÓTICOS /ELAS.
As once poetas diante da casa-museo de Rosalía
PURA VÁZQUEZ
YOLANDA CASTAÑO
XELA ARIAS
XOHANA TORRES
PILAR PALLARÉS
CHUS PATO
Mª DO CARME KRUCKENBERG
ANA ROMANÍ
MARÍA XOSÉ QUEIZÁN
HELENA VILLAR JANEIRO
Xulio Gil Rodríguez
Xela co fillo
No libro cuestiona os enfoques patriarcais e aposta pola independencia do fillo, pola liberdade do ser humano.
XELA FALA CO SEU FILLO DE NOVE MESES E AMÓSASE COMO UNHA NAI TENRA QUE ...
“ama sen afogar, que deseña un fillo libre, libre de todo e de todos, mesmo libre dela, da súa influencia...”
(AURORA LÓPEZ)
XELA E DARÍO
NUNCA SE ABORDARA ESTA TEMÁTICA NA NOSA LITERATURA
XELA ARIAS ARREDOR DO ANO 1993. FOTO: XULIO GIL.
XELA COMEZOU A EXERCER NO CURSO 1999-2000 COMO PROFESORA SUBSTITUTA DE LINGUA E LITERATURA CASTELÁ EN VARIOS INSTITUTOS.
Nos derradeiros anos deu clase en centros de Redondela, A Guarda, Chapela, Vigo e Cangas.
XELA PROCLAMA A SÚA INDEPENDENCIA DOS ESTÁNDARES FORMAIS, MORAIS, IDEOLÓXICOS...
GRAFITTI EN LEMBRAZA DE XELA CUN DOS SEUS VERSOS NO IES DA CHAPELA
XELA UNS DÍAS ANTES DE MORRER, EN OUTUBRO DE 2003.
A Nosa Terra. 2003.
A INESPERADA MORTE OCASIONOU UNHA FONDA CONMOCIÓN NO MUNDO CULTURAL GALEGO.
A súa obra poética completa publicouse EN 2018 : Xela Arias. Poesía reunida (1982-2004).
Retrato de Xulio Gil
Retrato de Xulio Gil
MÚSICA
Tigres coma cabalos