� Εργασία μαθητών Γ’ Γυμνασίου Ν. Επιβατών�Στα πλαίσια του μαθήματος της Ιστορίας�Σχ. Έτος 2012-2013�
Μπαξέ Τσιφλίκι-Τσιφλίκια Θεσσαλίας
Α’ μέρος: �Τσιφλίκια Θεσσαλίας
ΤΣΙΦΛΙΚΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ��
Με τον όρο τσιφλίκια δηλώνουμε μεγάλες ιδιοκτησίες γης στην Οθωμανική αυτοκρατορία που ανήκαν σε ένα πρόσωπο. Περιλάμβαναν χωριά και καλλιεργήσιμες γαίες, τις οποίες καλλιεργούσαν υποχρεωτικά προς όφελος του ιδιοκτήτη αγρότες που κατοικούσαν στην περιοχή των τσιφλικιών. Αυτοί ονομάζονταν κολίγοι, δεν μπορούσαν να εγκαταλείψουν τη γενέθλια γη, είχαν την υποχρέωση να δίνουν στον ιδιοκτήτη ένα ποσοστό από τα προϊόντα που παρήγαγαν και να του παρέχουν διάφορες υπηρεσίες χωρίς πληρωμή.
ΤΣΙΦΛΙΚΙΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ�
μεταφορικά: Αυθαίρετος τρόπος διοίκησης ή διαχείρισης σε μια δημόσια υπηρεσία
ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ�
Λίγο πριν την ένωση της Θεσσαλίας με την Ελλάδα οι Τούρκοι άρχισαν να μεταβιβάζουν τους τίτλους κυριότητας της γης σε πλούσιους Έλληνες του εξωτερικού. Μαζί όμως, με τα τσιφλίκια αγόρασαν και τους κολλήγους.
Μετά το προηγούμενο καθεστώς της Τουρκοκρατίας οι αγρότες ήταν κάτι σαν συμμέτοχοι εταιρίας, ενώ μετά την Απελευθέρωση έγιναν ενοικιαστές της γης, από την οποία ο ιδιοκτήτης μπορούσε να τους διώξει όποτε ήθελε.
ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821�
Μετά την επικράτηση της ελληνικής επανάστασης του 1821 η γη μεταβιβάστηκε στο ελληνικό κράτος, η οποία πήρε το όνομα «εθνικές γαίες».
Η επαναστατική κυβέρνηση του 1822 καθόρισε τη γη ως εθνική ιδιοκτησία για να την υποθηκεύσει στη συνέχεια προς όφελος των διεθνών δανειστών της.
Όλα τα δοσίματα (φόροι) που οι Έλληνες όφειλαν στο Οθωμανικό κράτος, θα εισπράττονταν στο εξής από το ίδιο το ελληνικό κράτος. Πιο συγκεκριμένα, θα εισπράττονταν για κάθε αγροτική σοδειά το 10% ως δεκάτη και το 20% ως επικαρπία. Δηλαδή συνολικά το 30%.
ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ �
Το 1881, επί πρωθυπουργίας Α. Κουμουνδούρου, με την προσάρτηση της Θεσσαλίας στην υπόλοιπη Ελλάδα, δημιουργήθηκε το αγροτικό ζήτημα. Οι αγρότες της Θεσσαλίας ήλπιζαν ότι η απελευθέρωση θα έφερνε και τη διανομή της γης στους ακτήμονες και θα δικαιώνονταν έτσι οι μακροχρόνιοι αγώνες τους κατά των Τούρκων.
Εξαιτίας, αυτών των ενεργειών οξύνονται οι αντιθέσεις των τσιφλικάδων- κολλήγων. Οι υποθέσεις έφταναν στα δικαστήρια, αλλά δύσκολα προχωρούσαν γιατί οι αγρότες ήταν οικονομικά αδύνατοι. Επίσης, γίνονται μαζικές συλλήψεις αγροτών που αρνούνται να υπογράψουν τα νέα συμβόλαια.
ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ�
Το αγροτικό ζήτημα ήλθε στη Βουλή το Φεβρουάριο του 1883 όπου η κυβέρνηση Τρικούπη αρνήθηκε την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών με το σκεπτικό ότι παραβιάζει τη συνθήκη της Κωνσταντινούπολης και μπορεί να προκληθεί η επέμβαση της Τουρκίας.
Ο πραγματικός λόγος όμως που ο Τρικούπης στήριζε τους τσιφλικάδες, ήταν η προσπάθεια προσέλκυσης κεφαλαίων επενδύσεων όπου ζούσαν πλούσιοι ομογενείς με σκοπό τη δημιουργία επενδύσεων που θα οδηγούσαν στην εκβιομηχάνιση της Ελλάδας.
ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ�
Από το 1881 μέχρι το 1900, το αγροτικό ζήτημα στη Θεσσαλία οξύνθηκε και πήρε διαστάσεις σοβαρού κοινωνικού προβλήματος. Μια προσπάθεια για την επίλυσή του έγινε από την κυβέρνηση Δεληγιάννη, το 1896. Η προσπάθεια αυτή, όμως, έμεινε χωρίς αποτέλεσμα κυρίως λόγω του ατυχούς ελληνοτουρκικού πολέμου το 1897, κατά τον οποίο η Θεσσαλία υπέφερε τα πάνδεινα.
Από τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα, ο θεσσαλικός κάμπος γίνεται πεδίο μάχης μιας οξυμένης ταξικής πάλης. Οι κολλήγοι ξεσηκώνονται ενάντια στους μεγαλοτσιφλικάδες, στην Καρδίτσα, στη Λάρισα, στο Τσουλάρ, στο Κιλελέρ.
ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ�
Ο Θεσσαλικός κάμπος γίνεται ένα καμίνι που σιγοβράζει και το αίτημα της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης των τσιφλικιών προβάλλεται ως μοναδική λύση. Μεταξύ 1904 και 1907 ιδρύονται οι πρώτοι γεωργικοί σύνδεσμοι με στόχο την απαλλοτρίωση. Ο κεφαλονίτης Μαρίνος Αντύπας το 1906 διατρέχει ολόκληρη τη Θεσσαλική γη προπαγανδίζοντας την αναγκαστική απαλλοτρίωση με αποζημίωση των γαιοκτημόνων. Το 1907 σκοτώνεται από πληρωμένους δολοφόνους. Δίπλα ακριβώς και ο Βόλος με το πρώτο εργατικό κέντρο. Σιγά σιγά ωριμάζει η ιδέα της πανθεσσαλικής κινητοποίησης.
ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΟΥ ΚΙΛΕΛΕΡ�
Αιματηρά επεισόδια, που συνέβησαν στις 6 Μαρτίου 1910 και εντάσσονται στη μακρά ιστορία του αγροτικού ζητήματος στη Θεσσαλία. Παρότι έλαβαν χώρο κατά κύριο λόγο στη Λάρισα, πήραν το όνομά τους από το χωριό Κιλελέρ (σήμερα Κυψέλη), από το οποίο δόθηκε το έναυσμα. Η επέτειος αυτή τιμάται κάθε χρόνο και αποτελεί την κορυφαία εκδήλωση της ελληνικής αγροτιάς.
Κύριο αίτημα ήταν να επανέλθουν οι κολίγοι στο προηγούμενο “προνομιακό” καθεστώς της τουρκοκρατίας, γιατί αυτό τους εξασφάλιζε τη στοιχειώδη αξιοπρέπεια, την οποία έχασαν, όταν οι γη πέρασε στα χέρια των Ελλήνων!
Συγκεκριμένα, στην τουρκοκρατία, ο τσιφλικάς παραχωρούσε στον κολίγο την καλύβα, τα ζώα και τον σπόρο, ενώ την σοδειά την μοιραζόταν μισή-μισή. Μετά το 1881 όμως, αυξήθηκαν οι φόροι, τα δάνεια τα ξεπλήρωναν με είδος προς έντεκα δρχ. το κιλό, ενώ όταν πουλούσαν οι κολίγοι την σοδειά τους την κοστολογούσαν πέντε δρχ. το κιλό, χώρια το κλέψιμο. Όσο για την τιμή των γυναικών και των θυγατέρων τους, αυτοί ανταλλάσσονταν με έκπτωση στο χρέος ή αναβολή στην εξόφληση. Ο Καρκαβίτσας στο «Ζητιάνο» και ο Καραγάτσης στο «Μπουρίνι» περιγράφουν την ζωή των λευκών σκλάβων με μελανά χρώματα.
1911-1917 ΠΡΩΤΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ�
Το 1911 ο Ελευθέριος Βενιζέλος κάνει το πρώτο βήμα για την επίλυση του αγροτικού ζητήματος. Το δεύτερο βήμα έγινε το 1917, όμως δεν καρποφόρησε. Μόνο μετά το 1923, όταν το πρόβλημα της αποκατάστασης των προσφύγων αποκτά εκρηκτικές διαστάσεις, αρχίζουν από την κυβέρνηση Νικολάου Πλαστήρα απαλλοτριώσεις τσιφλικιών σε μεγάλη κλίμακα.
Β’ μέρος Τσιφλίκια Θεσσαλονίκης
ΤΣΙΦΛΙΚΙΑ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ�
Στα χρόνια κατά την εκπνοή της οθωμανικής κυριαρχίας, παρεμβάλλονταν, προς την ακτή του Θερμαϊκού, στην οδό Εξοχών οι επαύλεις των εύπορων Εβραίων και λοιπών. Τελευταία ήταν η βίλα Αλλατίνι. Εν συνεχεία εκτείνονταν οι γαίες των τσιφλικίων. Τα χωριά από το Σέδες [Θέρμη] έως τα Βασιλικά ήταν αγροτικά τοπία ενδιάμεσα στις εστίες οίκησης. Προς την κατεύθυνση του βουνού (Χορτιάτης) παρεμβάλλονταν λόφοι με ισιάδες, που υφίσταντο επίσης καλλιέργεια.
Μπαξέ τσιφλίκι
Ένα από τα πιο γνωστά αγροκτήματα της Θεσσαλονίκης ήταν αυτό του Μπαξέ Τσιφλίκι. Μέχρι το 1912 οι περιοχή “Μπαξέ-Τσιφλικ” ανήκε στην ιδιοκτησία ενός Τούρκου, του Χασάν Μπέη. Εκτηνόταν από την Επανωμή έως το μεγάλο έμβολο όπου υπήρχαν οθωμανικά οχυρωματικά έργα (το σημερινό Αγγελοχώρι). Στην περιοχή ο Χασάν Μπέης απασχολούσε μόνιμα μια οικογένεια περιστασιακά, όμως εργαζόταν στα χωράφια οικογένειες Αθίγγανων. Στην περιοχή ο Μπέης διέθετε δύο σπίτια. Ένα χειμερινό και ένα θερινό. Το χειμερινό βρισκόταν στην τοποθεσία “Χατζή-Μπαλή” ανάμεσα στους Νέους Επιβάτες και στην Επανωμή. Όταν ήρθαν οι πρόσφυγες το βρήκαν κατεστραμμένο. Το θερινό βρισκόταν στην πλαγία του λόφου έκεί όπου σήμερα βρίσκεται ο ναός της Αγίας Παρασκευής. Είχε αποθήκες και στάνη. Η κατοικία ήταν διώροφη και οι πρόσφυγες την έλεγαν κουλάς (αγροικία).
Φάρος του Αγγελοχωρίου
Σ ’ αυτήν κατοικούσε ο εκάστοτε δάσκαλος των χωριών και γύρω από αυτήν υπήρχαν πρόχειρες καλύβες για τους εργάτες των τσιφλικιών.
Εκεί εγκαταστάθηκαν προσωρινά οι πρόσφυγες όταν ήρθαν από την Ανατολική Θράκη το 1923. Όταν ήρθαν οι πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη το 1923, το μέρος ήταν εγκαταλελειμμένο .
Για να καθαρίσουν την περιοχή διαλέγουν σιτηρά. Η βοήθεια που πρόσφερε ο Εποικισμός ήταν ανεπαρκής. Προοδευτικοί οι Επιβατινοί καθώς ήταν, ασχολήθηκαν με την γεωργία, τα ναυτικά, την αλιεία και το εμπόριο. Τα πρώτα δύσκολα χρόνια μετέφεραν άμμο με τις βάρκες για την κατασκευή οικοδομών στην Θεσσαλονίκη.
Επιβάτες Ανατολικής Θράκης- Σήμερα
Επιβάτες Ανατολικής Θράκης- Ξεριζωμός
Συγκοινωνία με την Θεσσαλονίκη
Στην αρχή της εγκαταστάσεως, η επικοινωνία με την Θεσ/νικη γινόταν με κάρα. Αργότερα με υπεραστικά λεωφορεία. Σταθμός των λεωφορείων ήταν η οδός Πλάτωνος. Το πρώτο λεωφορείο ήταν 20θέσιο και εξυπηρετούσε την Περαία, Νέους Επιβάτες, Αγία Τριάδα, Μηχανιώνα. Οι Νέοι Επιβάτες απέκτησαν τακτική συγκοινωνιών και πλοίων τα “μοτοράκια” όπως τα αποκαλούσαν. Αφετηρία είχαν την αποβάθρα του Λευκού Πύργου, μπροστά από το ξενοδοχείο μεντιτεράνιαν. Η Λευκή, η Άννα-Μαρία, Ερμής ο Λόμιως, η Θεσσαλονίκη, ο Ποσειδών, ο Ναυτικός, πηγαινοερχόταν καθημερινά γεμάτο και συνέβαλαν στην τουριστική ανάπτυξη της περιοχής. Από εκεί εμπνεύστηκε ο Β.Τσιτσάνης την επιτυχία του “Πάμε τσάρκα στο Μπαξέ Τσιφλίκι”. Σήμερα.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Σήμερα, εκατό χρόνια μετά την αποχώρηση των τελευταίων τσιφλικάδων της Θεσσαλονίκης τίποτα δεν θυμίζει εκείνο το καθεστώς, πλην κάποιον λαχανόκηπων (μπαξέδων) που διατηρούν οι κάτοικοι. Η περιοχή γνωρίζει μακροχρόνια μεγάλη οικιστική και πληθυσμιακή ανάπτυξη και εξακολουθεί να προσελκύει επισκέπτες όλο το χρόνο, γιατί διατηρεί την ομορφιά και την γραφικότητά της. Η εργασία αυτή εκπονήθηκε για να συσχετίσει και να εντάξει την τοπική ιστορία των Νέων Επιβατών με την Νεότερη Ελλάδα. Με αφορμή όμως τα εκατό χρόνια από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης διαπιστώσαμε ότι συνδέσαμε μία εξέγερση μαζί με την ιστορία της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλονίκης. ��
Ευχαριστούμε
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ �
Βιβλίο: “Ένα όνομα, δύο τόποι: Επιβάτες Α. Θράκης, Νέοι Επιβάτες”
Βιβλίο: “Επιβάτες Ανατολικής Θράκης Νέοι Επιβάτες Θεσσαλονίκης”
Βιβλίο: “Επιβατών εγκώμιο”
Internet
Ο Α.Γερόπουλος : “Το αργοτικό ζήτημα στην Θεσσαλία και το έπος του Κιλελέρ”.
Ανδρεάδου Κυριακή
Ζαχαροπούλου Αθηνά�Ζευγαρίδου Αθηνά
Λιούνης Χαρίλαος
Παπαδοπούλου Αλεξάνδρα
Υπεύθυνη καθηγήτρια:
Ρουσάκη Αιμιλία