το άσχημο �μορφές�πότε γίνεται ωραίο;

​

Μια περιήγηση στο άσχημο και στις εκδοχές του ως ωραίου

Φαινομενολογία του ωραίου κατά Έκο

​

• Καθαυτό άσχημο

​

• Μορφικά άσχημο

​

• Καλλιτεχνική απεικόνιση των δύο παραπάνω

Θεωρίες για το άσχημο

• Δεν υπάρχει θεωρία για το άσχημο σε αντίθεση με το ωραίο.
• Εμμέσως προσδιορίζεται, όταν επιχειρείται να προσεγγισθεί το ωραίο.
• Υπάρχει άγνοια για το τι θεωρούνταν άσχημο έξω από το πλαίσιο του δυτικού πολιτισμού.
• Αντιλαμβανόμαστε τι είναι άσχημο μέσα από τα έργα των καλλιτεχνών και όχι από το τι πίστευαν οι άνθρωποι γι’ αυτό.
• Κατά τον 19ο αιώνα διαμορφώνονται οι πρώτες ολοκληρωμένες θεωρίες για το άσχημο.

​

Πάντα ίδιο το άσχημο;

• Ιστορία της ασχήμιας
• Εξέλιξη όχι μόνο στο τι θεωρούμε άσχημο
• Αλλά και στο ποια άσχημα ενσωματώνουμε ως ωραία.
• Ό,τι για τον έναν είναι άσχημο/ωραίο δεν είναι για τον άλλο.

Από τι διαμορφώνεται η αντίληψη περί άσχημου;

• Χρόνος

​

• Πολιτισμός

​

• Κοινωνία

​

• Άτομο

Ο χρόνος ως παράγοντας διαφοροποίησης

• Οι συνθέσεις του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ στερούνται παντελώς ομορφιάς, αρμονίας και κυρίως σαφήνειας (Γιόχαν Άντολφ Σάιπε 1737)
• Η ανακολουθία και η έλλειψη φόρμας που χαρακτηρίζουν τα ποιηματάκια της -δεν θα μπορούσα να τα χαρακτήριζα αλλιώς- είναι τρομακτικές (Τόμας Μπέιλι Άντολφ για την Έμιλι Ντίκινσον, 1982)

​

​

• Τι να τον κάνω έναν τύπο με τέτοια αυτιά; (Ο Τζακ Γουόρνερ για τον Κλαρκ Γκέιμπλ)
• Αδύνατον να πουλήσουν ιστορίες με ζώα στην Αμερική (κριτική για την «φάρμα των ζώων» του Όργουελ)

​

​

​

Πολιτισμικές διαφορές για το τι είναι άσχημο

• Μια πεταλούδα στον κήπο. Το παιδάκι μπουσουλάει, εκείνη πετάει. Μπουσουλάει-πετάει…
• Στο κεφάλι του αρχιερέα κάνουν έρωτα οι μύγες.
• (Κομπαγιάσι ΄Ισσα)

​

Τυπολογία

Εκδοχές του άσχημου

Εκδοχές του άσχημου

Αισθήσεις�

​

όραση → ά-σχημο, ασύμμετρο, δυσανάλογο

ακοή → δυσαρμονικό, υπόκωφο

αφή → γλιντζερό ή αδρό

όσφρηση→ βρομερό, δυσώδες

γεύση → εμετικό, αναγουλιαστικό

​

​

Εκδοχές του άσχημου

Εκδοχές του άσχημου

• Ο λοξομάτης έμπορος έσπρωξε τώρα τον Κάρτερ μέσα σ ’ένα μεγάλο θολωτό μέρος, που οι τοίχοι του είχαν καταπληκτικά ημιανάγλυφα. Στο κέντρο του βρισκόταν ένα βαθουλό στρογγυλό άνοιγμα, και ολόγυρά του έξι δυσοίωνοι, λεκιασμένοι πέτρινοι βωμοί. Δεν υπήρχε φως σ’ αυτήν την πελώρια, διαβολικά δύσοσμη κρύπτη. Η μικρή λάμπα του απαίσιου εμπόρου φώτιζε τόσο αχνά, ώστε μόνο λίγες λεπτομέρειες μπορούσε να διακρίνει κανείς. Στην απέναντι άκρη υπήρχε ένα λεπτό, πέτρινο βάθρο με πέτρινα σκαλοπάτια. Κι εκεί, πάνω σε χρυσό θρόνο, καθόταν μια άκομψη μορφή. Φορούσε κίτρινη ρόμπα με κόκκινη διακόσμηση και κίτρινη μάσκα στο πρόσωπο. Σ’ αυτό το ον ο λοξομάτης έκανε μερικά σήματα με τα χέρια του. Ο κρυμμένος στο θαμπόφωτο απάντησε σηκώνοντας στα μεταξοκαλυμμένα άκρα του μια φλογέρα από ελεφαντόδοντο με αηδιαστικά σκαλίσματα. Μ’ αυτή φύσηξε απωθητικούς ήχους μες απ’ την κίτρινη μάσκα του. Ο Κάρτερ είχε την εντύπωση ότι υπήρχε κάτι σιχαμερά οικείο στον ήχο της φλογέρας και μια αποφορά ενός δύσοσμου τόπου…
• Λάβκραφτ: η ονειρική αναζήτηση της άγνωστης Καντάθ

Πότε το άσχημο γίνεται ωραίο;

• Όταν ενσωματώνει κάτι περισσότερο από μια άσχημη μορφή (καταγγέλλει κάτι, πρωτοπορία)
• Όταν αποτυπώνεται με τους τρόπους του ωραίου (γλώσσα-εκφραστικά μέσα)
• Όταν γεννά/ παράγει ένταση συναισθηματική
• Όταν δημιουργείται ένα νέο πρότυπο ομορφιάς
• Πολιτικά και κοινωνικά κριτήρια,όχι αμιγώς αισθητικά

Μιλέ- Νταλί