�Нохчийн меттан урокашкахь функциональни /йешаран/ говзалла кхоллар а, кхетош-кхиоран элементаш а. �
Дашаева Лайла Хамзатовна
«Функциональная грамотность — способность человека использовать приобретаемые в течение жизни знания для решения широкого диапазона жизненных задач в различных сферах человеческой деятельности, общения и социальных отношений»
А.А. Леонтьев
Функциональни говзалла
Йешаран говзалла
Математически говзалла
Естественно-научни говзалла
Финансови говзалла
Глобальни компетенцеш
Креативни ойлайар /мышлени/
Цифровой говзалла
ХӀума довза лууш долу адам
Шен лааме адам (самостоятельный)
Нахана йукъахь даха хууш долу адам
Дешаран Ӏалашо –
функциональни говзалла йолу личность
Читательская грамотность ─ способность человека понимать и использовать письменные тексты, размышлять о них, чтобы достигать своих целей, расширять свои знания и возможности, участвовать в социальной жизни.
Функциональни говзаллин хьалхара тӀегӀа ду йешаран говзалла
Йешаран говзалла – иза книгин агӀонаш дӀалистар йа суьрташка хьежар дац, иза йешначу текстан хьокъехь ойла йан, дуккха болчу хаамашна йукъара шена оьшу хаам схьахаржа а, шен дахаран хьелашкахь цунах пайдаэца а хаар ду.
Федеральни пачхьалкхан дешаран стандарт
Метапредметни жамIаш
Текстаца болх бар а, маьIница йешаран некъаш а.
Текстаца болх:
хаамаш лахар а,кхетар а
Текстаца болх: хийцар а, маьIнадар а
Текстаца болх: хаамийн мах хадор
Текстан кепаш
цхьатерра йолу текст | цхьатерра йоцу текст |
- суртхоттор (дийцаран кийсак, стихотворени, адаман, меттиган, хӀуманан, ишт.д.кх. суртхоттор);
|
|
Текстана тӀетовжар
Текстал арахьарчу хааршна тӀетовжар
Схьалаха а, схьаэца а
(хаам)
Интеграци йан а, интерпретаци йан а
(текстан хаамийн)
маьӀна дан а, мах хадо а
Текстан чулацаман
Текстан кепан
Йешаран хаарш (умения)
Текстаца болх баран коьрта хаарш�
Текстаца болх
Текстан йа цуьнан дакъойн коьрта маьӀна къастор
Текстехь болчу хаамах кхетар
Кхин дӀа пайдаэцаран Ӏалашоне хьаьжжина текстера хаам хийцар
Текстера хаамах хийцинчу хьолехь пайдаэцар
Текстехь болчу хааман бакъхиларан тӀегӀанан критически мах хадор
Текстаца болх баран муьраш
Текстал хьалхара мур (кхайкхаран мур)
Текстан мур (тӀекхиаран мур)
Текстал тӀаьхьара мур (рефлексин мур)
Кхетамашца болх бар: текстан цӀарца болх; - тӀетовжаран а, керла а кхетамаш схьакъастор; - моделированин некъаца керла кхетамаш билгалбахар.
Текстан дӀахӀоттамца болх: - коьрта а, коьртаза а хаамаш схьакъастор; - текстана хаттарш хӀиттор; - суьртийн коьчалх кхетор; хаам схьакховдоран текстаца йоцу элементийн анализ.
Ӏаморан – Ӏилманан текст планан, схемин, таблицин кепехь йовзийтар; - шозлагӀа текст кхоллар; - шен гӀуллакхдаран рефлекси.
Текстаца болх баран кхаа муьран йешаран тайпанаш
– довзийтаран йешар,
– хьажаран йешар.
ЖамӀ -
антиципаци
2) Текст йоьшучу хенахь
– талламан (меллаша, исбаьхьа) йешар.
ЖамӀ: текстан интерпретаци
3) Текст йешначул тӀаьхьа – рефлексивни йешар.
ЖамӀ:
авторски маьӀнах кхетар, шен интерпретаци нисйар
Йешаран тайпанаш
Тайпа | Ӏалашо | ТӀедахкарш |
Хьажаран | Текстехь болчу хаамах йукъара кхетам схьаэцар. | Тексте а хьажий, билгалдаккха… Тексте а хьажий, кхетам ло… |
Довзаран | Коьрта хаамаш схьаэцар. Тема, коьрта ойла къастайо, мехала доцург йуьстах дуьту. | Текст йеша а йеший, билгалйаккха коьрта ойла… ХӀун проблема хьалаойъу текстехь? |
Талламан | Чулацамах нийса, кхоччуш кхетар. | Ойлайеш йеша а йеший, абзацашка йекъа текст. Хаттаршна жоьпаш ло. |
Лахаран | Хааман маьӀне дакъалгаш (элементаш) карор. | Схьалаха текстехь… |
Текстаца болх баран приемаш (цхьатерра йолчу а, цхьатерра йоцчу а тексташца)
Фишбоун» «Сюжетная таблица» «Пирамидная история» «Синквейн» «Мышление под прямым углом» «Эссе» «Чтение и суммирование в парах» «Создание общественного текста» «Прогнозирование содержания» «Ромашка вопросов Блума» «Толстые и тонкие вопросы» «Уголки» «Интеллект-карта» «Ассоциации» | «Кубик» «Круги по воде» «Прогнозирование содержания» «Знаю. Хочу узнать. Узнал» «Инсерт» «Двучастный, трехчастный дневник» «Зигзаг» «Чтение с остановками» «Бортовой журнал» «Кластер» «Таблица-синтез» «Перекрестная дискуссия» «Создание общественного текста» «Денотатный граф» |
«Денотантни граф»
Къастам
гойту
жоп ло
хуьлу
хьокху
тулгIенан сиз
билгалдош цIерметдош
Муха? Хьенан ?
хIуманан билгало
«Къастам предложенин коьртаза меже санна», 8 кл.
«Сюжетни таблица»�
Мила? | ХӀун? | Маца? | Мичахь? | ХӀунда? |
Напсат | Хьехан текх а карахь, хелха йуьйлира | ЦIера даьхначу хенахь | Сибрех | Иэсах тиллера |
«Напсат» /С. Яшуркаев/, 7 класс
«Инсерт»
V (билгало) | хууш дара |
_ (минус) | хетачуьнца цхьаьна ца догӀу |
+ (плюс) | самукъане а, дагахьдоцчу кепара а хили |
!(айдар. хьаьрк) | хазахийтира |
? (хаттар) | кхин а совнаха хаа лаам бу |
Прием «Бакъ дуй и?»
Iежийн ведар Керла цIа эцна стага шена – доккха, хаза, стоьмийн дитташца беш а йолуш. Ткъа уллохь, тишачу цIа чохь вехаш дог боьха лулахо хилла, даимна а кхуьнан дог датIо хIуманаш лелош: кевнан берте нехаш йухкуш, кхин вониг деш. Цкъа цхьана Iуьйранна сирлачу ойланца самаваьллачу стагана, неI йиллича нехийн ведар карийна. И ведар схьа а эцна, нехаш охьа а йоьхкина,къаггалц цIан а дина, цу чу дуьззина уггаре а даккхий, хаза Iежаш а доьхкина, лулахо волчу вахана и. НеI тухуш хезначу лулахочо, шен дагахь аьлла: «ХIинца- м датIи хьуна ас цуьнан дог!». НеI схьайиллина цо, девне са а туьйсуш, ткъа стага цуьнга Iежийн ведар а кховдош, аьлла: «Шен долчуьнан дакъа до хIораммо а!» |
|
«Блуман кӀайдарг»
2. ДӀанисдаран хаттар: Нийсачу йа тӀедеанчу маьӀнехь пайдаоьцу дешнех фразеологизмашкахь?
3. Интерпретационни хаттар: ХӀунда ду фразеологизмаш дуьненан массо кхиъначу меттанашкахь?
4. Кхоллараллин хаттар: ХӀун хир дара фразеологизмаш матта йукъара дӀайевлча?
5. Мах хадоран хаттар: Шуна хӀун аьлла хета, дика ду йа вон ду матта йукъахь фразеологически карчамаш хилар?
6. Практически хаттар: Аша а, шун гергарчара а пайдаоьций фразеологизмех шайн дахаран хьелашкахь? Нагахь эцахь, муьлхачу хьелашкахь?
«Таблица – синтез»
Текстан коьрта дешнаш (меттигаш) | Текста йукъара схьайаздарш (коьртачу дешнашца доьзна долу) | ХӀунда йу и цитата маьӀне (ойланаш) |
| | |
Текстаца болх баран алгоритм
Коьрта дешнаш схьакъастор
Коьчал схеме, таблице … йерзор
Текст дуьххьара йешар
Текст йуха а йешар
План хӀоттор
Хааман анализ
Текстан цӀеран анализ
Текстан шен шен абзацехь компресси
Текста тӀехула хаттарш
БаркаллахӀ!