1

WELCOMES

Students, Goodmonring

Paper code:UA01CSOC52

Title:Indian Social institutions

Semester: 01

Year:2021-22

​

� � Unit –1 Social Institutions�સામાજિક સંસ્થાઓ��

​

2

Sem. I Course No.UA01CSOC52

(Indian Social Institutions)

Unit No. 1 (Points)

• Meaning of Social institution (સામાજિક સંસ્થાનો અર્થ)
• Characteristics of Social institution(સામાજિક સંસ્થાના લક્ષણો)
• Functions of Social institutions(સામાજિક સંસ્થાના કાર્યો
• Process of institutionalization(સંસ્થીકરણની પ્રક્રિયા)

​

3

��� સામાજિકસંસ્થાઓ����

• સામાજિક સંસ્થાનો અર્થ:
• વ્યક્તિગત્ અને જૂથજીવન સંસ્થાકીય માળખામાંજ જિવાય છે.
• ગિસ્બર્ટની વ્યાખ્યા:
• સંસ્થા એ વ્યક્તિઓ અને જૂથો વચ્ચેના સંબંધોને નિયંત્રિત કરતી લાંબા સમય સુધી ટકી રહેતી સ્વીકૃત કાર્યપ્રણાલિકા છે.
• કિંગ્સલે ડેવીસની વ્યાખ્યાઃ
• સંસ્થા એ કોઈ એક કે વધુ કાર્યોની આસપાસ રચાયેલ પરસ્પર સંબંધિત લોકરીતિઓ, લોકનીતિઓ અને કાયદાનો સંકુલ છે

4

સામાજિક સંસ્થાના લક્ષણો

• (a)વલણ અને વર્તનની ઢબઃ સંસ્થા વ્યક્તિઓનાં વલણો અને વર્તનની ઢબ વ્યક્ત કરે છે. જેમ કે, કુટુંબમાં પરસ્પર પ્રેમ, વફાદારી, માનની લાગણી અને જવાબદારીનું વલણ વ્યક્ત થાય છે.

5

(b)સાંસ્કૃતિક પ્રતિકોઃ

સંસ્થાને અમુક વિશિષ્ટ સાંસ્કૃતિક પ્રતિકો હોય છે. જે સંસ્થાની ટૂંકી ઓળખ બની રહે છે.દા.ત., રાષ્ટ્રગી, રાષ્ટ્રધ્વજ એ રાજ્કીય સંસ્થાનું સાંસ્કૃતિક પ્રતિકો છે.

​

​

6

©સાધન - સગવડઃ

સંસ્થા તેનાં કાર્યો કરવા માટે ખાસ સાધન-સગવડો ધરાવે છે.જેને સંસ્થાના ઉપયોગના પાયા પર રચાયેલ સાંસ્કૃતિક લક્ષણ તરીકે ઓળખાવી શકાય.જેમ કે, કુટુંબ માટેનું ઘર,ધર્મ માટેનું મંદિર, શિક્ષણ માટેનું મકાન, પુસ્તકાલય.

7

(d)વર્તનનાં ધોરણોઃ

• સંસ્થાની વ્યાખ્યામાં જોયું તેમ સંસ્થા લોકરીતિઓ, લોકનીતિઓ અને કાયદાનો સંકુલ છે.વિશિષ્ટ પ્રકારના સામાજિક સંબંધોને લાગુપડતી, વર્તન અને ભૂમિકાને માર્ગદર્શન આપતાં ધોરણોની ઢબ છે.રાજ્કીય સંસ્થામાં તેનું બંધારણ ધોરણોનો જ ખ્યાલ વ્યક્ત કરે છે.

8

(e)વિચારસરણી

• વિચારસરણી એ વિચારો, માન્યતાઓ અને ધોરણોનો સંકુલ છે.ધોરણો વ્યક્તિને કઈ રીતે વર્તવું અને કઈ રીતે ન વર્તવું તે દર્શાવે છે.જ્યારે વિચારસરણી શા માટે આ કે તે રીતે વર્તવું જોઈએ તે દર્સાવે છે.વિચારસરણી સંસ્થાની મૂળભૂત માન્ય્તા ને વિચારો વ્યક્ત કરે છે. દા.ત., કુટુંબવાદ, કર્મવાદ, લોકશાહી વગેરે

9