1 of 51

CHÀO MỪNG CẢ LỚP

ĐẾN VỚI TIẾT HỌC HÔM NAY!

2 of 51

Vào những năm 1970, trong số trường đại học ở Mỹ đã xuất hiện việc chia sẻ mã nguồn để cùng phát triển phần mềm, dẫn tới sự ra đời của phần mềm nguồn mở - một xu hướng có ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của công nghệ phần mềm sau này.

Theo em, lợi ích đối với cộng đồng trong việc chia sẻ mã nguồn là gì?

3 of 51

BÀI 3:

PHẦN MỀM NGUỒN MỞ VÀ PHẦN MỀM CHẠY TRÊN INTERNET

4 of 51

NỘI DUNG BÀI HỌC

1. Phần mềm nguồn mở

2. Vai trò của phần mềm thương mại và phần mềm nguồn mở

3. Phần mềm chạy trên Internet

5 of 51

1. Phần mềm nguồn mở

Hoạt động 1:

Tìm hiểu các cách chuyển giao phần mềm

Cách thức chuyển giao phần mềm cho người sử dụng theo chiều hướng "mở dần" như sau:

  1. Bán phần mềm dưới dạng mã máy.
  2. Cho sử dụng phần mềm miễn phí có điều kiện hoặc không điều kiện, không cung cấp mã nguồn.
  3. Cho sử dụng phần mềm tự do, cung cấp cả mã nguồn để có thể sửa, nâng cấp, phát triển và chuyển giao (phân phối) lại phần mềm.

6 of 51

1. Phần mềm nguồn mở

Hoạt động 1:

Tìm hiểu các cách chuyển giao phần mềm

Thảo luận để xem lợi ích của người dùng được tăng dần như thế nào theo hướng mở nói trên.

7 of 51

  1. Bán phần mềm dưới dạng mã máy.

Lợi ích của người dùng:

Người dùng phải mua để được sử dụng và khó có thể tự sửa chữa được.

  1. Cho sử dụng phần mềm miễn phí có điều kiện hoặc không điều kiện, không cung cấp mã nguồn.

Người dùng được tự do sử dụng mà không phải xin phép.

  1. Cho sử dụng phần mềm tự do, cung cấp cả mã nguồn để có thể sửa, nâng cấp, phát triển và chuyển giao (phân phối) lại phần mềm.

Người dùng không phải trả tiền, không phải xin phép và còn được tự sửa đổi, cải tiến.

Mang lại cơ hội lớn cho người dùng.

Cách thức chuyển giao phần mềm:

8 of 51

a) Phân loại phần mềm theo cách chuyển giao sử dụng

  • Các loại phần mềm tương ứng với ba cách thức chuyển giao trong Hoạt động 1 được gọi lần lượt là gì?
  • Lấy ví dụ minh họa cho mỗi loại phần mềm.

9 of 51

a) Phân loại phần mềm theo cách chuyển giao sử dụng

Các loại phần mềm tương ứng với ba cách thức chuyển giao trong Hoạt động 1 được gọi lần lượt là:

1. Phần mềm thương mại:

    • Là phần mềm để bán.
    • Hầu hết các phần mềm thương mại là loại nguồn đóng để bảo vệ ý tưởng và chống sửa đổi.
    • Ví dụ:

Microsoft Word

Adobe Photoshop

Adobe Audition

10 of 51

a) Phân loại phần mềm theo cách chuyển giao sử dụng

  1. Phần mềm tự do:
  2. Là phần mềm không chỉ miễn phí mà còn được tự do sử dụng mà không phải xin phép.
  3. Phần mềm tự do có thể ở dạng mã máy hoặc mã nguồn.
  4. Ví dụ:

Acrobat Reader

Red Hat Linux

11 of 51

a) Phân loại phần mềm theo cách chuyển giao sử dụng

  1. Phần mềm nguồn mở:
  2. Là phần mềm được cung cấp cả mã nguồn để người dùng có thể tự sửa đổi, cải tiến, phát triển, phân phối lại theo một quy định gọi là giấy phép.
  3. Ví dụ:

Phần mềm Inkscape

Phần mềm GMIP

IDLE (Python)

12 of 51

Em hãy so sánh quyền sử dụng phần mềm nguồn mở với quy định về bản quyền và cho biết một số điểm mâu thuẫn.

b) Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở

Đọc và thực hiện Hoạt động 2 SGK trang 16:

Hoạt động 2:

13 of 51

Điểm mâu thuẫn

Theo quy định về bản quyền, các tác giả của phần mềm có quyền bảo vệ chống phần mềm bị sửa đổi. Nếu là người đầu tư, các tác giả còn giữ cả quyền tạo bản sao, sửa đổi, nâng cấp phần mềm, quyền chuyển giao sử dụng....

Trong khi đó, phần mềm nguồn mở được cung cấp cả mã nguồn để người dùng có thể tự sửa đổi, cải tiến, phát triển,...

14 of 51

b) Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở

Đọc thông tin SGK trang 16, 17 và nêu một vài vấn đề khi sử dụng giấy phép.

Giấy phép không chỉ đề cập đến quyền sử dụng mà còn liên quan đến nhiều vấn đề khác, ví dụ:

  • Các tác giả có được miễn trừ bảo hành hay không, có bị kiện vì những sai sót của phần mềm hay không.
  • Người sửa đổi phần mềm có bắt buộc phải công bố rõ các tác giả trước đó hay không, bản sửa đổi có phải công khai dưới dạng nguồn mở hay không.

15 of 51

b) Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở

Đọc thông tin SGK trang 16, 17 và nêu một vài vấn đề khi sử dụng giấy phép.

Giấy phép không chỉ đề cập đến quyền sử dụng mà còn liên quan đến nhiều vấn đề khác, ví dụ:

  • Được sao chép và phân phối phần mềm, có quyền yêu cầu trả phí cho việc chuyển giao đó nhưng phải thông báo rõ ràng về bản quyền gốc và thông báo miễn trừ trách nhiệm bảo hành.

16 of 51

b) Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở

Đọc thông tin SGK trang 16, 17 và nêu một vài vấn đề khi sử dụng giấy phép.

Giấy phép không chỉ đề cập đến quyền sử dụng mà còn liên quan đến nhiều vấn đề khác, ví dụ:

  • Được sửa đổi và phân phối bản sửa đổi với điều kiện phải công bố mã nguồn phần sửa đổi, nêu rõ đó là bản được thay đổi, chỉ rõ các thành phần thay đổi, phải áp dụng giấy phép GNU GPL do chính phần thay đổi đó.

17 of 51

Câu hỏi củng cố kiến thức

Câu 1. Em hãy cho biết ý nghĩa của yêu cầu "người sửa đổi, nâng cấp phần mềm nguồn mở phải công bố rõ ràng phần nào đã sửa, sửa như thế nào so với bản gốc".

Đảm bảo tính minh bạch về sự đóng góp của mỗi thành viên phát triển phần mềm nguồn mở và để người sử dụng sau dễ nắm bắt được phần phát triển để sử dụng.

18 of 51

Câu hỏi củng cố kiến thức

Câu 2. Ý nghĩa của yêu cầu "phần mềm sửa đổi một phần mềm nguồn mở theo GPL cũng phải mở theo giấy phép của GPL" là gì?

Đảm bảo sự phát triển bền vững của cộng đồng phần mềm nguồn mở, khi có quyền sử dụng phần mềm nguồn mở để phát triển thì cũng có nghĩa vụ đóng góp để cộng đồng được sử dụng phần mình phát triển dựa trên phần mềm nguồn mở.

19 of 51

2. Vai trò của phần mềm thương mại và phần mềm nguồn mở

Hoạt động 3:

Đọc thông tin SGK trang 18 và thực hiện Hoạt động 3:

Hãy thảo luận xem phần mềm nguồn mở có thay thế hoàn toàn được phần mềm thương mại hay không? Tại sao?

20 of 51

Vì nếu vậy, các tổ chức làm phần mềm sẽ không còn và khó có thể có giải pháp phần mềm cho những yêu cầu có đặc thù riêng. Chính các phần mềm thương mại mới đem lại nguồn tài chính chủ yếu để duy trì các tổ chức làm phần mềm.

Phần mềm nguồn mở không thể thay thế hoàn toàn phần mềm thương mại.

21 of 51

Ghi nhớ

Phần mềm nguồn mở đã mang lại cho cộng đồng phát triển phần mềm và người dùng những giải pháp phần mềm tốt với đầu tư thấp. Hầu như lĩnh vực nào của tin học cũng có các phần mềm nguồn mở có thể thay thế được các phần mềm nguồn đóng.

Phần mềm nguồn mở không thay thế được phần mềm thương mại.

22 of 51

Đọc thông tin SGK và cho biết:

  • Phần mềm thương mại có mấy loại?
  • Nêu vai trò của từng loại?

Phần mềm “đặt hàng”

Đáp ứng tốt những nhu cầu nghiệp vụ có tính riêng biệt và bảo hành.

Phần mềm thương mại

Phần mềm “đóng gói”

Giúp cung cấp những phần mềm có chất lượng, dễ dàng cài đặt để phục vụ các nhu cầu của rất nhiều người.

Lập bảng so sánh phần mềm thương mại và phần mềm nguồn mở

23 of 51

Yếu tố

Phần mềm thương mại nguồn đóng

Phần mềm nguồn mở

Chi phí

Mất chi phí mua phần mềm và phí chuyển giao.

Chỉ mất phí chuyển giao nếu có.

Hỗ trợ kĩ thuật

Có.

Không, nhưng có thể được hỗ trợ từ cộng đồng.

Tính minh bạch

Khó kiểm soát những gì được cài cắm bên trong.

Có thể kiểm soát được mã nguồn.

Sự phụ thuộc của người dùng

Bị phụ thuộc vào nhà cung cấp về giải pháp và hỗ trợ kĩ thuật.

Được cộng đồng phát triển theo chuẩn chung, không phụ thuộc vào riêng ai.

24 of 51

KẾT LUẬN

1. Ưu điểm của phần mềm thương mại:

  • Phần mềm dạng “đặt hàng” đáp ứng nhu cầu riêng và người dùng được hỗ trợ kĩ thuật.
  • Phần mềm “đóng gói” có tính hoàn chỉnh cao, đáp ứng nhu cầu rộng rãi.

2. Ưu điểm của phần mềm nguồn mở:

  • Chi phí thấp, minh bạch, không bị phụ thuộc nhiều vào nhà cung cấp.

25 of 51

KẾT LUẬN

3. Vai trò của hai loại phần mềm:

  • Phần mềm thương mại là nguồn thu nhập chính của các tổ chức, cá nhân làm phần mềm chuyên nghiệp, góp phần tạo ra thị trường phần mềm phong phú, đáp ứng nhu cầu riêng của cá nhân, tổ chức và các nhu cầu chung của xã hội.
  • Phần mềm nguồn mở giúp những người có nhu cầu được sử dụng phần mềm dùng chung chất lượng tốt, ổn định với chi phí thấp.

26 of 51

Câu hỏi củng cố kiến thức

Câu 1. Cho ví dụ về phần mềm đóng gói và phần mềm đặt hàng. Ưu điểm của phần mềm thương mại là gì?

Ví dụ về phần mềm đóng gói

Ví dụ về phần mềm đặt hàng

lập thời khóa biểu cho các trường phổ thông, quản lí trường học phổ thông...

phần mềm giao dịch của các ngân hàng trên thiết bị di động, phần mềm quản lí công tơ điện của Điện lực Việt Nam, phần mềm bán vé xem phim qua mạng...

27 of 51

Một số phần mềm lập thời khóa biểu

28 of 51

Phần mềm giao dịch của các ngân hàng trên thiết bị di động

Phần mềm quản lí công tơ điện của Điện lực Việt Nam

29 of 51

Phần mềm bán vé xem phim qua mạng

30 of 51

Ưu điểm của phần mềm thương mại:

Thiết kế chính xác, có tính riêng biệt theo yêu cầu của khách hàng, thường được bảo hành, bảo trì.

31 of 51

Câu hỏi củng cố kiến thức

Câu 2. Cho ví dụ về một phần mềm thương mại và một phần mềm nguồn mở có thể thay thế. Ưu điểm của phần mềm nguồn mở là gì?

Phần mềm làm video chuyên nghiệp nổi tiếng Adobe Premiere

Phần mềm chỉnh sửa video mã mở Openshot Video Editor

32 of 51

Ưu điểm của phần mềm nguồn mở:

Đầu tư thấp, minh bạch, an toàn (có thể kiểm soát mã nguồn, không bị cài những chức năng không mong muốn), tính năng tốt do nhiều người trong cộng đồng phát triển đóng góp trực tiếp.

33 of 51

3. Phần mềm chạy trên Internet

Đọc thông tin SGK và trả lời các câu hỏi trong Hoạt động 4 SGK trang 19:

  • Phần mềm chạy trên Internet là gì?
  • Em hãy cho một ví dụ về phần mềm như vậy.
  • Hãy nêu ưu điểm của phần mềm chạy trên Internet.

Phần mềm chạy trên Internet được hiểu là phần mềm cho phép sử dụng qua Internet mà không cần phải cài đặt vào máy.

34 of 51

Một số phần mềm chạy trên Internet

Google cung cấp nhiều phần mềm trực tuyến như:

Google Docs

(soạn thảo văn bản)

Google Sheets

(tạo lập các bảng tính)

Google Slide

(trình chiếu trực tuyến)

35 of 51

Ưu điểm của phần mềm chạy trên Internet

Có thể sử dụng ở bất cứ đâu, bất cứ khi nào, bất cứ máy tính nào miễn là có kết nối Internet; chi phí rẻ hoặc không mất phí.

36 of 51

Lưu ý

Hai đặc điểm quan trọng của phần mềm chạy trên Internet là:

Phần mềm được cài đặt ở một máy nào đó kết nối với Internet.

Có thể sử dụng trên một máy khác (không cài phần mềm này), kết nối qua Internet.

37 of 51

Câu hỏi củng cố kiến thức

Câu 2. Em hãy nêu tên một phần mềm trực tuyến khác với các phần mềm đã nêu trong bài.

Ví dụ:

Phần mềm Zoom meeting để học trực tuyến

Phần mềm Microsoft Teams

38 of 51

LUYỆN TẬP

Câu 1: Ứng dụng nào dưới đây là phần mềm thương mại trong lĩnh vực xử lí ảnh?

D. Photoshop

A. Inkscape

C. Blender

B. GMIP

39 of 51

LUYỆN TẬP

Câu 2: Phần mềm nào sau đây không phải là phần mềm

trực tuyến?

C. File Explorer

A. Microsoft Teams

B. Google Docs

D. Zoom meeting

40 of 51

LUYỆN TẬP

Câu 3: Lựa chọn phương án sai.

C. Người dùng không phải trả chi phí cho phần mềm thương mại để cài đặt trên máy và sử dụng.

A. Phần lớn phần mềm ứng dụng là phần mềm thương mại.

B. Phần mềm khai thác trực tuyến chỉ có thể sử dụng trên môi trường web.

D. Tất cả đáp án trên.

41 of 51

LUYỆN TẬP

Câu 4: Loại phần mềm nào sau đây không bị phụ thuộc vào nhà cung cấp về giải pháp và hỗ trợ kĩ thuật?

A. Phần mềm nguồn mở

B. Phần mềm "đặt hàng"

C. Phần mềm "may đo"

D. Phần mềm "đóng gói"

42 of 51

LUYỆN TẬP

Câu 5: Lựa chọn phương án sai.

B. Phần mềm miễn phí ngày càng phát triển thì thị trường phần mềm thương mại ngày càng suy giảm.

A. Em có thể sử dụng phần mềm trực tuyến ở bất cứ đâu, bất cứ nơi nào, bất cứ máy tính nào miễn là có kết nối Internet.

C. Phần mềm thương mại đem lại nguồn tài nguyên chính chủ yếu để duy trì các tổ chức làm phần mềm.

D. Chi phí sử dụng phần mềm chạy trên Internet rất rẻ hoặc không mất phí.

43 of 51

LUYỆN TẬP

Bài 1 (SGK - tr.20): Có thể nói “Phần mềm nguồn mở ngày càng phát triển thì thị trường phần mềm thương mại càng suy giảm” hay không? Tại sao?

Không có bằng chứng nào cho thấy phần mềm nguồn mở phát triển sẽ hạn chế phần mềm thương mại. Hai loại phần mềm cùng phát triển và phần mềm thương mại thường tăng nhanh hơn.

44 of 51

LUYỆN TẬP

Bài 2 (SGK - tr.20): Phần mềm ở các trạm ATM (rút tiền tự động) có phải là phần mềm trực tuyến không?

Không. Mạng của ngân hàng không dùng Internet công cộng để đảm bảo an toàn. Ngân hàng thường thiết lập mạng diện rộng (WAN) riêng.

45 of 51

VẬN DỤNG

Bài 1 (SGK - tr20): Em hãy tìm trên Internet và cho biết tên một số phần mềm đồ họa nguồn mở và một số phần mềm đồ họa thương mại.

Gợi ý

Một số phần mềm đồ họa thương mại:

Adobe Photoshop (đồ họa bitmap)

Adobe Illustrator (đồ họa vectơ)

46 of 51

Phần mềm Corel Draw (đồ họa vectơ)

Autocad (đồ họa vectơ chuyên thiết kế kiến trúc)

47 of 51

Một số phần mềm đồ họa nguồn mở:

Inkscape

(đồ họa vectơ)

GMIP

(đồ họa bitmap)

OpenOffice Draw

(đồ họa vectơ)

48 of 51

Bài 2 (SGK - tr20): Nói chung, các môi trường lập trình trên ngôn ngữ Python đều không có chức năng biên dịch để chuyển mã nguồn thành mã máy. Các chương trình Python để ở dạng mã nguồn. Liệu có thể coi mọi phần mềm viết bằng Python đều là phần mềm nguồn mở hay không?

49 of 51

Gợi ý

Điều này tùy thuộc vào tác giả có cho phép người dùng được sử dụng mã nguồn để sửa đổi, chuyển giao hay không. Mã được công khai mới chỉ là một tiêu chuẩn của phần nguồn mở. Quan trọng hơn, mã được mở cho dùng miễn phí với mục đích sửa đổi và chuyển giao, chỉ được nhận chi phí chuyển giao hay phần phát triển của riêng mình.

50 of 51

01

02

03

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Ghi nhớ kiến thức đã học trong bài

Hoàn thành bài tập trong SBT

Chuẩn bị bài sau - Bài 4: Bên trong máy tính

51 of 51

HẸN GẶP LẠI CÁC EM TRONG TIẾT HỌC SAU!