DOĞAL SİSTEMLER
DEĞİŞEN DÜNYA
Doğada Değişim
e-cografya.blogspot.com
1
Doğa da Değişim
Dünya yaklaşık 4,6 milyar yıl önceki oluşumundan beri sürekli değişim hâlindedir. Değişim, doğadaki işleyişin ve sürekliliğin yasasıdır. Doğadaki değişimin örnekleri;
Doğadaki değişim örnekleri
e-cografya.blogspot.com
2
Levhaların hareketi ile kıtaların ve dağların oluşumu,
yeryüzünün sürekli şekillenmesi,
hava olaylarındaki günlük farklılık,
Doğa da Değişim
Dünya yaklaşık 4,6 milyar yıl önceki oluşumundan beri sürekli değişim hâlindedir. Değişim, doğadaki işleyişin ve sürekliliğin yasasıdır. Doğadaki değişimin örnekleri;
Doğadaki değişim örnekleri
e-cografya.blogspot.com
3
iklim şartlarının değişmesi,
Su ve tüm yaşamsal maddelerin bir döngü içinde yenilenmesi
Canlıların büyüme ve gelişimi
Doğa da Değişim
Doğadaki değişimler arkalarında izler bırakır. Zamanımıza kadar gelen izlerden doğal sistemlerin geçmişteki işleyişini anlar ve benzer değişimlerin sonuçları hakkında öngörülerde bulunulabilir.
Doğa daki değişimin izleri
e-cografya.blogspot.com
4
Doğa da Değişim
Doğadaki değişimin izleri
Doğada meydana gelen değişimlerin bilgi kaynakları
e-cografya.blogspot.com
5
Yer kabuğundaki faylardan depremselliğe ulaşılabilir.
Fosillerden, geçmişte yaşayan canlılar hakkındaki bilgiye ulaşılabilir
Eski bir selin getirdiği alüvyonlardan selin etkisine ulaşılabilir.
Doğa da Değişim
Bir doğal sistemdeki değişim diğer doğal sistemleri ve insanları etkiler. İnsanlar, yeryüzündeki faaliyetleriyle doğayı değiştirir ve doğal sistemleri etkiler.
Doğadaki değişimin izleri
Doğada meydana gelen değişimlerin bilgi kaynakları
e-cografya.blogspot.com
6
Doğa da Değişim
Ege bölgesinde kendi döneminde dünyanın en gelişmiş yerleşimlerinden biri olan Efes Antik Kenti, en önemli ticaret limanlarından biriydi.
Doğadaki değişimin izleri
Denizden Kopuş: Efes Antik Kenti
e-cografya.blogspot.com
7
Doğa da Değişim
Küçük Menderes Nehri’nin getirdiği alüvyonlarla dolan körfez Efes limanının denizle bağlantısı kesilmiş ve karanın iç kısımlarında kalmış ve Efes Limanı ticari önemini yitirmiştir.
Doğadaki değişimin izleri
Denizden Kopuş: Efes Antik Kenti
e-cografya.blogspot.com
8
Doğa da Değişim
Orta Asya’daki Aral Gölü’nü besleyen Amu derya ve Siri derya nehirleri, Sovyetler Birliği döneminde pamuk tarlalarının sulanmasında kullanıldı.
Doğadaki değişimin izleri
Çöle Dönen Aral Gölü
e-cografya.blogspot.com
9
Doğa da Değişim
Göle ulaşan suyun azalması gölün hızla küçülmesine neden oldu. Kuruyan göl, yerini kumlu, tozlu bir göl tabanına bıraktı.
Rüzgârlar bu tozları etrafa taşıyarak tuzlu kumlara sahip yeni bir çölün oluşmasına neden oldu
Doğadaki değişimin izleri
Çöle Dönen Aral Gölü
e-cografya.blogspot.com
10
Doğa da Değişim
Çöle Dönen Aral Gölü
Kuruyan Aral Gölünün çevreye ve insana etkisi
e-cografya.blogspot.com
11
Azalan göl sularının aşırı tuzlanması, göl ve yakın çevresinde yaşayan canlıların yok olmasına neden oldu.
Gölün kuruması sonucu taşınan tozlar insanlarda solunum hastalıklarına yol açtı.
Doğa da Değişim
Sonuç:
Bölge yaşanmaz hâle geldi ve ekonominin çökmesiyle yerleşimler terk edildi.
Çöle Dönen Aral Gölü
Kuruyan Aral Gölünün çevreye ve insana etkisi
e-cografya.blogspot.com
12
Gölde gemi ulaşımı sona erdi
Gölde balıkçılık sona erdi.
Tarım alanları tuzlu kumlarla kaplanarak verimsizleşti.
Doğa da Değişim
Küresel İklim Değişimi
e-cografya.blogspot.com
13
KÜRESEL İKLİM DEĞİŞİMİ
Doğa da Değişim
Doğal faktörler veya insanların beşerî ve ekonomik faaliyetleri sonucunda atmosferin gaz bileşiminin bozulması sonucunda, iklimde gözlenen değişimler küresel iklim değişimi olarak adlandırılır.
Küresel İklim Değişimi
Küresel İklim değişimi
e-cografya.blogspot.com
14
Küresel İklim Değişimi
Doğal faktörlerin etkisiyle İklim değişimi
e-cografya.blogspot.com
15
Yörünge ve eksen eğikliği,
Levha hareketleri,
Volkanik patlamalar
Doğa da Değişim
Küresel İklim Değişimi
Doğal İklim değişiminin özellikleri
e-cografya.blogspot.com
16
İklim değişimi uzun bir zaman dilimi içinde yavaş yavaş gerçekleşir.
İklim değişiminin etkileri binlerce yıllık bir süre içinde gözlenebilir.
İklim değişimi yavaş gerçekleştiği için canlıların büyük bölümü iklim değişimine uyum sağlar
Doğa da Değişim
Hızlı gerçekleşen iklim değişimi, atmosferin sera etkisine ait dengenin insanlar tarafından bozulmasıyla ortaya çıkar
Küresel İklim Değişimi
Hızlı iklim değişimi
e-cografya.blogspot.com
17
Doğa da Değişim
Güneş’ten gelen ışınların yeryüzü tarafından soğurulduktan sonra ısı enerjisi olarak geri salınır. Yeryüzünden geri verilen ısı enerjisinin atmosferde tutulmasına neden olan gazlar;
Küresel İklim Değişimi
Atmosferin Sera Etkisi
e-cografya.blogspot.com
18
su buharı,
karbondioksit,
metan,
azot oksit
Doğa da Değişim
Bu sera gazları tarafından yeryüzünden geri verilen ısı soğurularak atmosferi ısıtmasına atmosferin sera etkisi adı verilir
Atmosferin bu özelliği, Dünya’nın aşırı soğumasını önleyerek yaklaşık 15oC olan ortalama sıcaklık değerine sahip olmasında etkilidir.
Atmosferin sera etkisi olmasaydı Dünya’da ortalama hava sıcaklığı -18oC olacaktı. Atmosferin sera etkisi, hava sıcaklığını yaklaşık 33oC artırmıştır.
Küresel İklim Değişimi
Atmosferin Sera Etkisi
e-cografya.blogspot.com
19
Doğa da Değişim
Sanayi devrimiyle enerji üretimi, ulaşım ve sanayileşme gibi insan etkinlikleri sonucu atmosferde artan sera gazları ve parçacıklar atmosferin sera işlevini kuvvetlendirerek küresel ısınma olarak adlandırılan sıcaklıklarda yükselmeye neden olmuştur.
Küresel İklim Değişimi
Atmosferin Sera Etkisine beşeri etkiler
e-cografya.blogspot.com
20
Doğa da Değişim
Küresel ısınmaya neden olan karbondioksitin açığa çıkaran fosil yakıtların kullanıldığı beşeri faaliyetler;
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Fosil Yakıt Kullanımı
e-cografya.blogspot.com
21
Sanayi tesislerinde enerji kaynağı olarak kullanılması
Termik santrallerde elektrik enerjisi üretiminde kullanılması
Ulaşım sistemlerinde kullanılması
İşyeri ve konutların ısıtılmasında kullanılması
Doğa da Değişim
Elektrik tüketimini arttıran nedenler ve Fosil yakıt kullanımı;
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Fosil Yakıt Kullanımı
e-cografya.blogspot.com
22
Makinelerin çalışmasında elektiriğin kullanımı
Isıtma-havalandırma-soğutma sistemlerinde, elektirik kullanımı
Teknolojik gelişmeler ve ev araç gerecinde elektirik kullanımın fazla olması
Doğa da Değişim
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Fosil Yakıt Kullanımı
e-cografya.blogspot.com
23
Elektrik tüketiminin artması kömür, petrol ve doğal gaz kullanılarak elde edilen enerji miktarını ve karbondioksit salınımını artırmıştır.
Fosil yakıtların çıkarılması, yanması ve elektrik üretilmi sırasında metan, azot oksit ve su buharı gibi sera gazları da açığa çıkar.
Ekonomik faaliyetlerin dağıtım işlevi sırasında (uçak, gemi ve kara taşıtlarında) kullanılan petrol türevleri atmosferin sera etkisini artırır.
Doğa da Değişim
Sanayi Devrimi’nden bu yana kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtların kullanımının giderek artması atmosferdeki karbondioksit miktarının da artmasına yol açmıştır.
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Fosil Yakıt Kullanımı
e-cografya.blogspot.com
24
Doğa da Değişim
Ağaçlar, atmosferdeki karbonun bir bölümünü gövdelerinde depolayarak karbon döngüsünde rol oynar.
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Ormansızlaşma
e-cografya.blogspot.com
25
Doğa da Değişim
Ormanların tahrip edilerek karbon dengesini bozan ve iklim değişimini etkileyen nedenler;
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Ormansızlaşma
e-cografya.blogspot.com
26
Kereste elde etme,
Tarım arazisi açma
Yerleşim alanı açma
Maden sahası açma
Orman yangınları, ağaçta depolanmış karbon açığa çıkıp atmosfere karışır ve küresel iklim değişimini hızlandırır.
Doğa da Değişim
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Tarım Uygulamalarının etkisi
e-cografya.blogspot.com
27
Pirinç tarımı yapılan suya doygun bataklık arazilerde bakterilerin metan gazı üretmesi.
Tarımda kullanılan azotlu gübrelerin önemli kısmı azot oksit olarak atmosfere karışması
Doğa da Değişim
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Tarım Uygulamalarınnın etkisi
e-cografya.blogspot.com
28
Tarım alanlarındaki bitki kalıntılarının yakılmasıyla (anız yakılması)
Sığır ve koyun yetiştiriciliği de metan gazının atmosfere salınmasına neden olur.
Doğa da Değişim
Sera gazları kadar güçlü bir etkisi olmasa da şehirleşme küresel ısınmada rol oynar.
Şehir ısı adası; bir şehrin, çevresindeki kırsal alanlara göre daha sıcak olmasıdır.
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Şehir Isı Adası
e-cografya.blogspot.com
29
Doğa da Değişim
Şehirlerde güneş enerjisinin daha çok soğurulmasına etki eden nedenler
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Şehirleri Şehir Isı Adası haline getiren nedenler
e-cografya.blogspot.com
30
Şehirlerin beton ve asfalt yüzeylerle kaplı olması,
Fosil yakıt tüketiminin fazla olması
Bitki örtüsünün zayıf olması
Doğa da Değişim
Şehirlerde güneş enerjisinin daha çok soğurulmasına etki eden nedenler
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Şehirleri Şehir Isı Adası haline getiren nedenler
e-cografya.blogspot.com
31
Toprak örtüsünün zayıf olması,
Havadaki asılı taneciklerin (partikül) fazla olması
Yerleşim planlarının rüzgârların geçişine ve hava dolaşımına izin vermemesi
Doğa da Değişim
Sanayileşme ve tüketim artışı ile birlikte gittikçe artan miktarda atık üretilmektedir. Çöplerin gömülmesi veya yakılmasıyla açığa çıkan gazlar da küresel ısınmaya neden olmaktadır
Küresel İklim Değişiminin Nedenleri
Atıklar
e-cografya.blogspot.com
32
DOĞAL SİSTEMLER
Küresel İklim Değişiminin Gözlenen ve Öngörülen Etkileri
Bir Sonraki Konu
e-cografya.blogspot.com
33