1

2.1 Ομηρική εποχή (1100-750 π.Χ.)

Μπακάλης Κώστας: history-logotexnia.blogspot.com

Από το χαλκό στο σίδηρο

Ο κόσμος αλλάζει

▲ Πηγή: Νέα σχολικά βιβλία, Ιστορία Α΄ Γυμνασίου, Εκδόσεις ΠΕΔΙΟ, σ. 38

3

• Γιατί η Ομηρική εποχή (1100-750 π.Χ.) έχει χαρακτηριστεί «ελληνικός μεσαίωνας» και «σκοτεινοί χρόνοι»; Να αναφέρετε ονομαστικά δύο επιτεύγματα της εποχής με βάση τα οποία σήμερα η ιστορική έρευνα μιλάει πλέον για μία περίοδο ανασυγκρότησης και οργανωτικής δημιουργίας. (30495)

​

• Πώς ονομάζεται η περίοδος που ακολούθησε την παρακμή των μυκηναϊκών κέντρων; Ποια ήταν τα βασικά χαρακτηριστικά της και γιατί θεωρείται σημαντική για την εξέλιξη του ελληνικού πολιτισμού;

​

Την παρακμή των μυκηναϊκών κέντρων

• ακολούθησε περίοδος αναστατώσεων,
• η οποία διήρκεσε περίπου τρεις αιώνες.

Οι συνεχείς μετακινήσεις των ελληνικών φύλων

• αποτέλεσαν μια μεταβατική εποχή, προς το τέλος της οποίας,
• μετά την απόκτηση μόνιμων εγκαταστάσεων,
• οι Έλληνες διαμόρφωσαν τις προϋποθέσεις της ανασυγκρότησης τους.

​

Κύρια πηγή πληροφοριών γι' αυτή την περίοδο,

• εκτός από την αρχαιολογική έρευνα,
• είναι τα ομηρικά έπη.
• Για το λόγο αυτό, οι ερευνητές την ονομάζουν συμβατικά ομηρική εποχή.
• Έχει χαρακτηριστεί και ως ελληνικός μεσαίωνας ή σκοτεινοί χρόνοι, γιατί παλαιότερα τη θεωρούσαν εποχή παρακμής και οι γνώσεις μας γι' αυτήν ήταν περιορισμένες.
• Σήμερα η ιστορική έρευνα μιλάει πλέον για μια περίοδο ανασυγκρότησης και οργανωτικής δημιουργίας, στη διάρκεια της οποίας τέθηκαν🡪 τα θεμέλια του ελληνικού πολιτισμού.

4

• Γιατί η Ομηρική εποχή (1100-750 π.Χ.) έχει χαρακτηριστεί «ελληνικός μεσαίωνας» και «σκοτεινοί χρόνοι»; Να αναφέρετε ονομαστικά δύο επιτεύγματα της εποχής με βάση τα οποία σήμερα η ιστορική έρευνα μιλάει πλέον για μία περίοδο ανασυγκρότησης και οργανωτικής δημιουργίας. (30495)

​

• Πώς ονομάζεται η περίοδος που ακολούθησε την παρακμή των μυκηναϊκών κέντρων; Ποια ήταν τα βασικά χαρακτηριστικά της και γιατί θεωρείται σημαντική για την εξέλιξη του ελληνικού πολιτισμού;

​

Την παρακμή των μυκηναϊκών κέντρων

• ακολούθησε περίοδος αναστατώσεων,
• η οποία διήρκεσε περίπου τρεις αιώνες.

Οι συνεχείς μετακινήσεις των ελληνικών φύλων

• αποτέλεσαν μια μεταβατική εποχή, προς το τέλος της οποίας,
• μετά την απόκτηση μόνιμων εγκαταστάσεων,
• οι Έλληνες διαμόρφωσαν τις προϋποθέσεις της ανασυγκρότησης τους.

​

Κύρια πηγή πληροφοριών γι' αυτή την περίοδο,

• εκτός από την αρχαιολογική έρευνα,
• είναι τα ομηρικά έπη.
• Για το λόγο αυτό, οι ερευνητές την ονομάζουν συμβατικά ομηρική εποχή.
• Έχει χαρακτηριστεί και ως ελληνικός μεσαίωνας ή σκοτεινοί χρόνοι, γιατί παλαιότερα τη θεωρούσαν εποχή παρακμής και οι γνώσεις μας γι' αυτήν ήταν περιορισμένες.
• Σήμερα η ιστορική έρευνα μιλάει πλέον για μια περίοδο ανασυγκρότησης και οργανωτικής δημιουργίας, στη διάρκεια της οποίας τέθηκαν🡪 τα θεμέλια του ελληνικού πολιτισμού.

5

Ο πρώτος ελληνικός αποικισμός.

6

• Τι ονομάστηκε «πρώτος ελληνικός αποικισμός» και ποια μεταναστευτική πορεία ακολούθησαν τα 3 ελληνικά φύλα;(1)

​

Τα ελληνικά φύλα από τα μέσα περίπου του 11ου αι. π.Χ.μέχρι και τον 9ο αι. π.Χ. εξαπλώθηκαν,

• με γέφυρα τα νησιά του Αιγαίου,
• στις δυτικές ακτές της Μ. Ασίας.

Οι μεταναστευτικές αυτές κινήσεις είναι γνωστές ως πρώτος ελληνικός αποικισμός.

​

Ελληνικά φύλα που μιλούσαν την αιολική διάλεκτο, μετακινήθηκαν

• από τη Θεσσαλία προς το βορειοανατολικό Αιγαίο

και εγκαταστάθηκαν

• στα νησιά Τένεδο και Λέσβο
• και στα απέναντι παράλια της Μ. Ασίας,
• στην περιοχή που ονομάστηκε Αιολίς.

​

7

• Τι ονομάστηκε «πρώτος ελληνικός αποικισμός» και ποια μεταναστευτική πορεία ακολούθησαν τα 3 ελληνικά φύλα; (1)

​

Τα ελληνικά φύλα από τα μέσα περίπου του 11ου αι. π.Χ.μέχρι και τον 9ο αι. π.Χ. εξαπλώθηκαν,

• με γέφυρα τα νησιά του Αιγαίου,
• στις δυτικές ακτές της Μ. Ασίας.

Οι μεταναστευτικές αυτές κινήσεις είναι γνωστές ως πρώτος ελληνικός αποικισμός.

​

Ελληνικά φύλα που μιλούσαν την αιολική διάλεκτο, μετακινήθηκαν

• από τη Θεσσαλία προς το βορειοανατολικό Αιγαίο

και εγκαταστάθηκαν

• στα νησιά Τένεδο και Λέσβο
• και στα απέναντι παράλια της Μ. Ασίας,
• στην περιοχή που ονομάστηκε Αιολίς.

8

⚽️ Πανιώνιος Γ.Σ. Σμύρνης — η ομάδα της Νέας Σμύρνης

​

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ: ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ

• Ίδρυση: 1890 στη Σμύρνη της Μικράς Ασίας.
• Αρχικός σκοπός: Προώθηση του αθλητισμού, της παιδείας και του ελληνικού πολιτισμού στις ελληνικές κοινότητες της Ιωνίας.
• Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922): Οι πρόσφυγες Σμυρνιοί ίδρυσαν τη Νέα Σμύρνη και επανίδρυσαν εκεί τον Πανιώνιο, μεταφέροντας μαζί τους σύμβολα, έγγραφα και μνήμες.
• Χρώματα: Μπλε και κόκκινο — τα χρώματα της Σμύρνης.
• Έμβλημα: Η φράση Πανιώνιος Γ.Σ. Σμύρνης και το έτος ίδρυσης 1890.
• Στάδιο: Το Δημοτικό Στάδιο Νέας Σμύρνης, χτισμένο το 1940, τόπος ιστορικής μνήμης για τη Μικρασιατική κοινότητα.

Ελληνική παρουσία στα παράλια της Δυτικής Μικρής Ασίας ως το 1922 οπότε

με την πυρπόληση της Σμύρνης

και την ήττα στο μικρασιατικό μέτωπο

υποχωρεί εθνολογικά ο ελληνισμός.

9

• Τι ονομάστηκε «πρώτος ελληνικός αποικισμός» και ποια μεταναστευτική πορεία ακολούθησαν τα 3 ελληνικά φύλα; (2)

​

Οι Ίωνες, άλλο ελληνικό φύλο,

• από τη βορειοανατολική Πελοπόννησο,
• την Αττική,
• την Εύβοια

συμπαρασύροντας «άλλα τε έθνεα πολλά» (Ηροδ., Α, 146), όπως

• Δρύοπες, ✔Μολοσσούς, ✔ Αρκάδες, ✔ Φωκείς, ✔ Μάγνητες κ.ά.,

με γέφυρα τις Κυκλάδες μετακινήθηκαν προς

• τη Σάμο,
• τη Χίο
• και τις απέναντι ακτές της Μ. Ασίας,
• όπου ίδρυσαν δώδεκα νέες πόλεις.

Αυτές οι πόλεις στη συνέχεια συγκρότησαν θρησκευτική ένωση,

• το Πανιώνιο, με κέντρο το ιερό του Ποσειδώνα, στο ακρωτήριο της Μυκάλης.

​

Η εξάπλωση των Ιώνων έγινε προοδευτικά σε βάρος των άλλων φύλων,

• με αποτέλεσμα ολόκληρη η δυτική ακτή της Μ. Ασίας να γίνει γνωστή με το όνομα Ιωνία.

10

• Τι ονομάστηκε «πρώτος ελληνικός αποικισμός» και ποια μεταναστευτική πορεία ακολούθησαν τα 3 ελληνικά φύλα (2);

​

Οι Ίωνες, άλλο ελληνικό φύλο,

• από τη βορειοανατολική Πελοπόννησο,
• την Αττική,
• την Εύβοια

συμπαρασύροντας «άλλα τε έθνεα πολλά» (Ηροδ., Α, 146), όπως

• Δρύοπες, ✔Μολοσσούς, ✔ Αρκάδες, ✔ Φωκείς, ✔ Μάγνητες κ.ά.,

με γέφυρα τις Κυκλάδες μετακινήθηκαν προς

• τη Σάμο,
• τη Χίο
• και τις απέναντι ακτές της Μ. Ασίας,
• όπου ίδρυσαν δώδεκα νέες πόλεις.

Αυτές οι πόλεις στη συνέχεια συγκρότησαν θρησκευτική ένωση,

• το Πανιώνιο, με κέντρο το ιερό του Ποσειδώνα, στο ακρωτήριο της Μυκάλης.

​

Η εξάπλωση των Ιώνων έγινε προοδευτικά σε βάρος των άλλων φύλων,

• με αποτέλεσμα ολόκληρη η δυτική ακτή της Μ. Ασίας να γίνει γνωστή με το όνομα Ιωνία.

11

• Τι ονομάστηκε «πρώτος ελληνικός αποικισμός» και ποια μεταναστευτική πορεία ακολούθησαν τα 3 ελληνικά φύλα; (3)

Τέλος, ακολούθησε η μετανάστευση των Δωριέων. Οι Δωριείς δε μετακινήθηκαν ως προσφυγικές ομάδες, πιεζόμενες από άλλα φύλα. Πρόκειται μάλλον για τις πρώτες δωρικές ομάδες που γνώρισαν τη θάλασσα. Αποχώρησαν

• από τη Λακωνία, 🠞την Επίδαυρο, 🠞 Την Τροιζήνα

και εγκαταστάθηκαν

• στη Μήλο, ✔ τη Θήρα, ✔την Κρήτη ✔ και στη συνέχεια στη Ρόδο,
• την Κω και στις νοτιοδυτικές ακτές της Μ. Ασίας.

Ιαλυσός

Κάμιρος

Λίνδος της Ρόδου

η πόλη της Κω

Κνίδος

η Αλικαρνασσός

στη Μ. Ασία

Οι πόλεις, συγκρότησαν στη συνέχεια θρησκευτική ένωση, γνωστή ως δωρική εξάπολη, με κέντρο το ιερό του Απόλλωνα, στο Τριόπιο ακρωτήριο της Κνίδου.

Όλα τα ελληνικά φύλα που μετανάστευσαν στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και στις μικρασιατικές ακτές απέκτησαν γρήγορα μόνιμη εγκατάσταση στους νέους τόπους και προοδευτικά επεκτάθηκαν στην ενδοχώρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις αναμείχθηκαν μεταξύ τους αλλά και με τους γηγενείς πληθυσμούς.

12

• Τι ονομάστηκε «πρώτος ελληνικός αποικισμός» και ποια μεταναστευτική πορεία ακολούθησαν τα 3 ελληνικά φύλα; (3)

Τέλος, ακολούθησε η μετανάστευση των Δωριέων. Οι Δωριείς δε μετακινήθηκαν ως προσφυγικές ομάδες, πιεζόμενες από άλλα φύλα. Πρόκειται μάλλον για τις πρώτες δωρικές ομάδες που γνώρισαν τη θάλασσα. Αποχώρησαν

• από τη Λακωνία, 🠞την Επίδαυρο, 🠞 Την Τροιζήνα

και εγκαταστάθηκαν

• στη Μήλο, ✔ τη Θήρα, ✔την Κρήτη ✔ και στη συνέχεια στη Ρόδο,
• την Κω και στις νοτιοδυτικές ακτές της Μ. Ασίας.

Ιαλυσός

Κάμιρος

Λίνδος της Ρόδου

η πόλη της Κω

Κνίδος

η Αλικαρνασσός

στη Μ. Ασία

Οι πόλεις, συγκρότησαν στη συνέχεια θρησκευτική ένωση, γνωστή ως δωρική εξάπολη, με κέντρο το ιερό του Απόλλωνα, στο Τριόπιο ακρωτήριο της Κνίδου.

Κατάληξη μετανάστευσης ελληνικών φύλων: Όλα τα ελληνικά φύλα που μετανάστευσαν στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και στις μικρασιατικές ακτές απέκτησαν γρήγορα μόνιμη εγκατάσταση στους νέους τόπους και προοδευτικά επεκτάθηκαν στην ενδοχώρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις αναμείχθηκαν μεταξύ τους αλλά και με τους γηγενείς πληθυσμούς.

13

Οικονομική, κοινωνική και πολιτική οργάνωση.

14

• Πώς ήταν οργανωμένος οικονομικά ο «οίκος» την ομηρική εποχή; 27592+ πηγή σελ. 80 «ο ομηρικός οίκος»

α) Η οικονομία. 

Αυτή την εποχή, κύρια πηγή οικονομικής ανάπτυξης ήταν 🡪 η γη.

Η παραγωγή στηριζόταν σε μια μορφή κλειστής αγροτικής οικονομίας.

Τα μέλη δηλαδή κάθε οικογένειας μαζί με άλλα άτομα που εξαρτιόνταν οικονομικά από την οικογένεια, συγκροτούσαν έναν οίκο και επιτελούσαν όλες τις παραγωγικές εργασίες.

• Δεν υπήρχαν περιθώρια εργασιακής ειδίκευσης σε μεγάλη κλίμακα
• και κατ' επέκταση δεν υπήρχε βιοτεχνική ανάπτυξη.
• Όλα τα παραγόμενα αγαθά, κυρίως γεωργικά και κτηνοτροφικά, καταναλώνονταν στο πλαίσιο του οίκου.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΛΗΡΩΣΗΣ ΑΓΑΘΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΕΛΛΕΙΨΗΣ

• με περιορισμένο ανταλλακτικό εμπόριο μεταξύ των οίκων,
• με ανταλλαγή δώρων,
• με τον πόλεμο και την πειρατεία.

Μέτρο αναφοράς για την αξιολόγηση των ανταλλασσόμενων αγαθών ήταν 🠞 το βόδι ή τα δέρματα ζώων, 🠞 τα μέταλλα κι ακόμα 🠞 οι δούλοι.

Την εποχή αυτή το εξωτερικό εμπόριο, κυρίως για την προμήθεια μετάλλων και δούλων, διεξαγόταν 🠞 από τους Φοίνικες. 

15

• Πώς ήταν οργανωμένος οικονομικά ο «οίκος» την ομηρική εποχή; 27592+ πηγή σελ. 80 «ο ομηρικός οίκος»

α) Η οικονομία. 

Αυτή την εποχή, κύρια πηγή οικονομικής ανάπτυξης ήταν 🡪 η γη.

Η παραγωγή στηριζόταν σε μια μορφή κλειστής αγροτικής οικονομίας.

Τα μέλη δηλαδή κάθε οικογένειας μαζί με άλλα άτομα που εξαρτιόνταν οικονομικά από την οικογένεια, συγκροτούσαν έναν οίκο και επιτελούσαν όλες τις παραγωγικές εργασίες.

• Δεν υπήρχαν περιθώρια εργασιακής ειδίκευσης σε μεγάλη κλίμακα
• και κατ' επέκταση δεν υπήρχε βιοτεχνική ανάπτυξη.
• Όλα τα παραγόμενα αγαθά, κυρίως γεωργικά και κτηνοτροφικά, καταναλώνονταν στο πλαίσιο του οίκου.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΛΗΡΩΣΗΣ ΑΓΑΘΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΕΛΛΕΙΨΗΣ

• με περιορισμένο ανταλλακτικό εμπόριο μεταξύ των οίκων,
• με ανταλλαγή δώρων,
• με τον πόλεμο και την πειρατεία.

Μέτρο αναφοράς για την αξιολόγηση των ανταλλασσόμενων αγαθών ήταν 🠞 το βόδι ή τα δέρματα ζώων, 🠞 τα μέταλλα κι ακόμα 🠞 οι δούλοι.

Την εποχή αυτή το εξωτερικό εμπόριο, κυρίως για την προμήθεια μετάλλων και δούλων, διεξαγόταν 🠞 από τους Φοίνικες. 

16

• Ποιος ήταν ο ρόλος του πλήθους, των δημιουργών και των δούλων στο πλαίσιο λειτουργίας του ομηρικού «οίκου»;

17

• Ποιος ήταν ο ρόλος του πλήθους, των δημιουργών και των δούλων στο πλαίσιο λειτουργίας του ομηρικού «οίκου»;

18

• Ποιο ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της οργάνωσης των πρώτων ελληνικών κοινωνιών της Ομηρικής εποχής και πώς εξελίχθηκε αυτή η μορφή οργάνωσης με την πάροδο του χρόνου;

​

γ) Η πολιτική οργάνωση.

Οι πρώτες ελληνικές κοινωνίες οργανώθηκαν σε κράτη φυλετικά (βλ. ερμηνευτικό πίνακα όρων στο σχολικό βιβλίο σελ. 122) → φυλετικό κράτος = το κράτος το οποίο συγκροτούν άνθρωποι που ανήκουν στο ίδιο φύλο. Την εποχή των μετακινήσεων των ελληνικών φύλων (11^ος έως 9^ος αιώνας π.Χ.) διαμορφώθηκαν φυλετικά κράτη, των οποίων η συγκρότηση οφείλεται στην κοινή καταγωγή και στους συγγενικούς δεσμούς των μελών τους.

​

Φυλετικό κράτος=πρώτη μορφή ελληνικής πολιτικής οργάνωσης, το οποίο μπορούσε να προκύψει ως εξής:

• με βάση τους συγγενικούς δεσμούς για κάθε φύλο, το οποίο διαρθρωνόταν σε φυλές/φ(ρ)ατρίες/γένη,
• διάσπαση ενός ευρύτερου φύλου
• ένωση περισσότερων φυλών του ιδίου φύλου.

Εξέλιξη του φυλετικού 🡪 σε πολιτικά οργανωμένο κράτος,

• εξαιτίας της ανάγκης αντιμετώπισης προβλημάτων στο εσωτερικό των κρατών

​

Έτσι: μετά την απόκτηση μόνιμων εγκαταστάσεων οι φυλετικοί αρχηγοί εξελίχθηκαν

• σε κληρονομικούς βασιλείς.

19

• Ποιο ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της οργάνωσης των πρώτων ελληνικών κοινωνιών της Ομηρικής εποχής και πώς εξελίχθηκε αυτή η μορφή οργάνωσης με την πάροδο του χρόνου;

​

γ) Η πολιτική οργάνωση.

Οι πρώτες ελληνικές κοινωνίες οργανώθηκαν σε κράτη φυλετικά (βλ. ερμηνευτικό πίνακα όρων στο σχολικό βιβλίο σελ. 122) → φυλετικό κράτος = το κράτος το οποίο συγκροτούν άνθρωποι που ανήκουν στο ίδιο φύλο. Την εποχή των μετακινήσεων των ελληνικών φύλων (11^ος έως 9^ος αιώνας π.Χ.) διαμορφώθηκαν φυλετικά κράτη, των οποίων η συγκρότηση οφείλεται στην κοινή καταγωγή και στους συγγενικούς δεσμούς των μελών τους.

​

Φυλετικό κράτος=πρώτη μορφή ελληνικής πολιτικής οργάνωσης, το οποίο μπορούσε να προκύψει ως εξής:

• με βάση τους συγγενικούς δεσμούς για κάθε φύλο, το οποίο διαρθρωνόταν σε φυλές/φ(ρ)ατρίες/γένη,
• διάσπαση ενός ευρύτερου φύλου
• ένωση περισσότερων φυλών του ιδίου φύλου.

Εξέλιξη του φυλετικού 🡪 σε πολιτικά οργανωμένο κράτος,

• εξαιτίας της ανάγκης αντιμετώπισης προβλημάτων στο εσωτερικό των κρατών

​

Έτσι: μετά την απόκτηση μόνιμων εγκαταστάσεων οι φυλετικοί αρχηγοί εξελίχθηκαν

• σε κληρονομικούς βασιλείς.

20

• Ποιος ήταν ο ρόλος του βασιλιά στην ομηρική εποχή και από ποια όργανα περιορίζονταν οι εξουσίες του;

​

Έτσι, οι φυλετικοί αρχηγοί της εποχής των μετακινήσεων εξελίχθηκαν σε κληρονομικούς βασιλείς, αφότου τα φύλα απέκτησαν μόνιμες εγκαταστάσεις.

• Ο βασιλιάς των ομηρικών κοινωνιών, δηλαδή αυτών που προέκυψαν μετά τις μετακινήσεις των ελληνικών φύλων,
• ήταν ο αρχηγός του στρατού σε εποχή πολέμου
• και ο κυβερνήτης με θρησκευτική και δικαστική εξουσία σε περίοδο ειρήνης.

​

• Δίπλα στο βασιλιά υπήρχε ένα συμβούλιο που αποτελούνταν από τους αρχηγούς των ισχυρών γενών, οι οποίοι ονομάζονταν και αυτοί βασιλείς. Το συμβούλιο αυτό των ευγενών (βουλή των γερόντων)
• βαθμιαία περιόρισε τη βασιλική εξουσία.

​

• Όταν ο βασιλιάς έπαιρνε κάποια σημαντική απόφαση, συγκαλούσε σε σύνοδο
• το πλήθος, κυρίως τους πολεμιστές για να ζητήσει τη γνώμη τους (εκκλησία του δήμου).

​

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Είναι χαρακτηριστικό ότι στο πλαίσιο των ομηρικών κοινωνιών διαμορφώθηκαν όλοι εκείνοι οι θεσμοί που οδήγησαν από τα μέσα του 8ου αι. π.Χ. στην πολιτική συγκρότηση των ελληνικών κοινωνιών. Εδώ συναντούμε το πρώτο στάδιο πολιτικής οργάνωσης, που αργότερα θα εξελιχθεί μέσα στο πλαίσιο των ελληνικών πόλεων-κρατών.

21

• Ποιος ήταν ο ρόλος του βασιλιά στην ομηρική εποχή και από ποια όργανα περιορίζονταν οι εξουσίες του;

​

Έτσι, οι φυλετικοί αρχηγοί της εποχής των μετακινήσεων εξελίχθηκαν σε κληρονομικούς βασιλείς, αφότου τα φύλα απέκτησαν μόνιμες εγκαταστάσεις.

• Ο βασιλιάς των ομηρικών κοινωνιών, δηλαδή αυτών που προέκυψαν μετά τις μετακινήσεις των ελληνικών φύλων,
• ήταν ο αρχηγός του στρατού σε εποχή πολέμου
• και ο κυβερνήτης με θρησκευτική και δικαστική εξουσία σε περίοδο ειρήνης.

​

• Δίπλα στο βασιλιά υπήρχε ένα συμβούλιο που αποτελούνταν από τους αρχηγούς των ισχυρών γενών, οι οποίοι ονομάζονταν και αυτοί βασιλείς. Το συμβούλιο αυτό των ευγενών (βουλή των γερόντων)
• βαθμιαία περιόρισε τη βασιλική εξουσία.

​

• Όταν ο βασιλιάς έπαιρνε κάποια σημαντική απόφαση, συγκαλούσε σε σύνοδο
• το πλήθος, κυρίως τους πολεμιστές για να ζητήσει τη γνώμη τους (εκκλησία του δήμου).

​

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Είναι χαρακτηριστικό ότι στο πλαίσιο των ομηρικών κοινωνιών διαμορφώθηκαν όλοι εκείνοι οι θεσμοί που οδήγησαν από τα μέσα του 8ου αι. π.Χ. στην πολιτική συγκρότηση των ελληνικών κοινωνιών. Εδώ συναντούμε το πρώτο στάδιο πολιτικής οργάνωσης, που αργότερα θα εξελιχθεί μέσα στο πλαίσιο των ελληνικών πόλεων-κρατών.

22

Ο πολιτισμός

23

• Ποια ήταν η προέλευση της ελληνικής αλφαβητικής γραφής και ποιες βασικές αλλαγές εισήγαγαν οι Έλληνες σε σχέση με το φοινικικό αλφάβητο;

​

• Μετά την πτώση των μυκηναϊκών ανακτόρων, η δύσκολη γραμμική Β' γραφή, την οποία γνώριζαν να χρησιμοποιούν λίγοι γραφείς, λησμονήθηκε.
• Για τρεις περίπου αιώνες οι Έλληνες δε χρησιμοποίησαν γραφή.

​

• Ωστόσο, στα τέλη του 9ου αι. π.Χ. ή στις αρχές του 8ου αι. π.Χ.
• επανεμφανίζεται η γραφή στον ελλαδικό χώρο.
• Τα σύμβολα της γραφής δεν αποδίδουν πλέον συλλαβές αλλά φθόγγους.
• Η ελληνική αλφαβητική γραφή προέκυψε κατά τρόπο αφομοιωτικό από το φοινικικό αλφάβητο.
• Οι Έλληνες προσάρμοσαν τα σύμβολα στις φωνητικές αξίες της ελληνικής γλώσσας και επιπλέον πρόσθεσαν τα φωνήεντα που έλειπαν από το φοινικικό αλφάβητο.
• Έτσι έγιναν οι δημιουργοί του πρώτου πραγματικού αλφαβήτου. 

ΓΡΑΦΗ

24

• Ποια ήταν η προέλευση της ελληνικής αλφαβητικής γραφής και ποιες βασικές αλλαγές εισήγαγαν οι Έλληνες σε σχέση με το φοινικικό αλφάβητο;

​

• Μετά την πτώση των μυκηναϊκών ανακτόρων, η δύσκολη γραμμική Β' γραφή, την οποία γνώριζαν να χρησιμοποιούν λίγοι γραφείς, λησμονήθηκε.
• Για τρεις περίπου αιώνες οι Έλληνες δε χρησιμοποίησαν γραφή.

​

• Ωστόσο, στα τέλη του 9ου αι. π.Χ. ή στις αρχές του 8ου αι. π.Χ.
• επανεμφανίζεται η γραφή στον ελλαδικό χώρο.
• Τα σύμβολα της γραφής δεν αποδίδουν πλέον συλλαβές αλλά φθόγγους.
• Η ελληνική αλφαβητική γραφή προέκυψε κατά τρόπο αφομοιωτικό από το φοινικικό αλφάβητο.
• Οι Έλληνες προσάρμοσαν τα σύμβολα στις φωνητικές αξίες της ελληνικής γλώσσας και επιπλέον πρόσθεσαν τα φωνήεντα που έλειπαν από το φοινικικό αλφάβητο.
• Έτσι έγιναν οι δημιουργοί του πρώτου πραγματικού αλφαβήτου. 

ΓΡΑΦΗ

Το ελληνικό αλφάβητο δεν είναι μίμηση του φοινικικού αλλά ριζική μετεξέλιξή του. Η δημιουργία ενός εύχρηστου αλφάβητου από τους Έλληνες συντελεί στην επιτάχυνση της ιστορικής πορείας προς τα εμπρός.

▲ Αγγείο, όπου είναι χαραγμένη η αρχαιότερη ελληνική επιγραφή που έχει σωθεί ως σήμερα. Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: Φέρει την εξής επιγραφή, γραμμένη από τα δεξιά προς τα αριστερά: ΗΟΣΝΥΝΟΡΧΕΣΤΟΝΠΑΝΤΟΝΑΤΑΛΟΤΑΤΑΠΑΙΖΕΙΤΟΤΟΔΕΚΛΜΙΝ - ὃς νῦν ὀρχηστῶν πάντων ἀταλώτατα | παίζει τῶ τόδε ..., που σημαίνει σήμερα, ότι «την κανάτα αυτή θα την πάρει ο χορευτής που θα χορέψει πιο χαριτωμένα». Ήταν δηλαδή έπαθλο χορευτικών αγώνων. https://diavatagirgenis.blogspot.com/2013/02/blog-post_21.html?utm_source=chatgpt.com

​

◄ Χρησιμοποιήστε ένα από τα αρχαία ελληνικά αλφάβητα για να γράψετε το όνομά σας (Γράφετε από τα αριστερά προς τα δεξιά και από τα δεξιά προς τα αριστερά).

26

• Ποια είναι τα βασικά γνωρίσματα της θρησκείας και της τέχνης της ομηρικής εποχής;

​

• Την ομηρική εποχή δημιουργήθηκαν τα πρώτα ιερά,
• τα οποία σταδιακά απέκτησαν πανελλήνιο χαρακτήρα.
• Παράλληλα με τις τοπικές λατρείες παγιώθηκαν οι θρησκευτικές αντιλήψεις που συγκρότησαν το ολυμπιακό δωδεκάθεο.

​

• Η τέχνη των ομηρικών χρόνων ονομάστηκε συμβατικά από τους ερευνητές γεωμετρική. Η ίδια ονομασία χρησιμοποιείται πολλές φορές για να χαρακτηρίσει την ίδια την εποχή,
• εξαιτίας των γεωμετρικών σχεδίων που κυριάρχησαν
• στη διακόσμηση των αγγείων
• αλλά και στην κατασκευή των έργων της μικροτεχνίας. 

ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΤΕΧΝΗ

▲ Από τι διακρίνουμε ένα γεωμετρικό αγγείο;

Ο γεωμετρικός καλλιτέχνης ενδιαφέρεται ν’ απεικονίσει τις μορφές στην ουσία τους, με τα βασικά συστατικά τους στοιχεία, και γι αυτό σχηματοποιεί στο έπακρο κοσμήματα και ανθρώπινες καθώς και ζωικές μορφές.

▲ Μνημειακός γεωμετρικός αμφορέας από το Δίπυλο του Κεραμεικού. Ανάμεσα στις λαβές εικονίζεται η πρόθεσις του νεκρού(760-750 π.Χ.), Αθήνα,  Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

◄Γεωμετρική αντρική μορφή που κρατούσε δόρυ στο δεξί  και χαλινάρια αλόγου  στο αριστερό χέρι. Από την Ολυμπία.

◄ Επίθεση σκυλιών σε ελάφι. Χάλκινο σύμπλεγμα από την Ολυμπία με χαρακτηριστικές γεωμετρικές  φόρμες 8ος αι. π.Χ. 

28

◄Τοποθετήστε τα παρακάτω αγγεία στην ιστορική γραμμή. Ποια από αυτά φτιάχτηκαν πριν από το 800 π.Χ. και ποια μετά;

​

Πηγή: http://museduc.gr/docs/Istoria/A/LAI_K3K4.pdf

29

• Ποια είναι τα σημαντικότερα επιτεύγματα του πολιτισμού της ομηρικής εποχής στον χώρο των γραμμάτων ; (σελ. 83 «στα πολιτιστικά επιτεύγματα…στις αρχές του 7ου αι. π.Χ)

​

Στα πολιτιστικά επιτεύγματα της περιόδου περιλαμβάνονται η προφορική διαμόρφωση της πρώτης ελληνικής ποίησης, της επικής ποίησης, και τα έργα της τέχνης, κυρίως της κεραμικής και της μικροτεχνίας.�

• Πώς δημιουργήθηκαν τα ομηρικά έπη και ποιο ήταν το περιεχόμενό τους;

​

• Από τη μυκηναϊκή ήδη εποχή πρέπει στον ελλαδικό χώρο να είχαν δημιουργηθεί τραγούδια με ηρωικό περιεχόμενο.
• Τα τραγούδια αυτά φαίνεται ότι αποτέλεσαν το υπόβαθρο, το οποίο αργότερα οι Έλληνες των αποικιών της Μ. Ασίας χρησιμοποίησαν για να συγκροτήσουν γύρω από δύο διαφορετικά θέματα τα ομηρικά έπη.
• Το περιεχόμενο των τραγουδιών ήταν γνωστό στους ποιητές των ομηρικών χρόνων, τους ραψωδούς, οι οποίοι το τραγουδούσαν προσθέτοντας πολλές φορές καινούργια στοιχεία
• για να διασκεδάσουν το λαό στα πανηγύρια ή τους ευγενείς στα μέγαρά τους.
• Η παράδοση θέλει ως δημιουργό των δύο επών τον Όμηρο, ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα συνέθεσε την Ιλιάδα στην πρωταρχική της μορφή στα μέσα περίπου του 8ου αι. π.Χ.
• Η σύνθεση της Οδύσσειας τοποθετείται στα τέλη του 8ου αι. π.Χ. ή στις αρχές του 7ου αι. π.Χ.

ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

▲ Ανδριάντας του Γουτεμβέργιου

◄ Τυπογραφείο. Μικρογραφία εποχής. Παρίσι, Εθνική Βιβλιοθήκη.

◄ Στην εικόνα αριστερά η πρώτη σελίδα από την αρχή της «Ιλιάδας» και στη δεξιά η πρώτη σελίδα από την «Οδύσσεια». Και τα δυο βιβλία εκδόθηκαν το 1488 μ.Χ. στη Βενετία.

31

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

32

1ο ΘΕΜΑ 1.α.

Στον πρώτο ελληνικό αποικισμό τα ελληνικά φύλα εξαπλώθηκαν σε όλη τη Μεσόγειο. 29820

Λ

Η Ομηρική εποχή διαρκεί από το 1100 έως το 750 π.Χ.. 30401

Σ

Κατά την ομηρική περίοδο το συμβούλιο των ευγενών (βουλή των γερόντων) βαθμιαία ενίσχυσε τη βασιλική εξουσία. 31627

Λ

Κατά την ομηρική εποχή δημιουργήθηκαν τα πρώτα ιερά τα οποία σταδιακά απέκτησαν πανελλήνιο χαρακτήρα 31665

Σ

Οι περισσότεροι δούλοι, κατά την ομηρική εποχή, προέρχονταν από την πειρατεία και τον πόλεμο. 32097

Σ

Η ομηρική εποχή ονομάζεται αλλιώς και γεωμετρική. 32425, 35190

Σ

Οι πρώτες ελληνικές κοινωνίες οργανώθηκαν με μη φυλετικά κριτήρια. 33073

Λ

Το φοινικικό αλφάβητο προέρχεται από το ελληνικό 34189

Λ

Αιολίς ονομάστηκε η περιοχή του βορειανατολικού Αιγαίου στην οποία εγκαταστάθηκαν ελληνικά φύλα από τη βορειανατολική Πελοπόννησο. 35288

Λ

Τα πρώτα κράτη που συγκροτήθηκαν κατά την ομηρική εποχή στην Ελλάδα ήταν φυλετικά. 28656

Σ

33

Η ομηρική εποχή έχει χαρακτηριστεί και ως ελληνικός μεσαίωνας. 35292

Σ

Οι Ίωνες συγκρότησαν θρησκευτική ένωση, το Πανιώνιο, με κέντρο το ιερό του Ποσειδώνα στο ακρωτήριο της Μυκάλης. 35599

Σ

​

Με την Ομηρική εποχή συνδυάζονται: 30397

α. η Κοινή Ελληνική γλώσσα

β. θολωτοί τάφοι

γ. πρώτος ελληνικός αποικισμός

δ. ιερογλυφικά

γ

​

Κατά τα ομηρικά χρόνια η κοινωνική τάξη των δημιουργών ήταν: 31664

α. οι δούλοι

β. εκείνοι που η εργασία τους προϋπέθετε κάποια εξειδίκευση και ικανοποιούσαν τις ανάγκες μιας ευρύτερη περιοχής

γ. οι επικεφαλής των οίκων

δ. τα μέλη του οίκου που συνδέονταν με συγγενικούς δεσμούς

β

◄ Αγγείο

πρωτογεωμετρικού

ρυθμού από την Αθήνα,

950 π.Χ. περίπου.

Τα καλύτερα

πρωτογεωμετρικά

αγγεία έχουν

βρεθεί σε

τάφους

στην

Αθήνα.

Αθήνα,

Μουσείο

Κεραμεικού.

34

Στα φυλετικά κράτη που δημιουργήθηκαν στον ελληνικό χώρο όταν τα φύλα απέκτησαν

μόνιμες εγκαταστάσεις, ο βασιλιάς: 31665

α. εκλεγόταν από τη βουλή των γερόντων

β. εκλεγόταν από την εκκλησία του δήμου

γ. εκλεγόταν από τη συνέλευση των πολεμιστών

δ. ήταν κληρονομικός

δ

​

Οι πρώτες ελληνικές κοινωνίες κατά τα ομηρικά χρόνια οργανώθηκαν και αποτέλεσαν:34177

α. κράτη φυλετικά

β. πόλεις-κράτη

γ. αυτοκρατορίες

δ. δημοκρατίες

α

​

Κατά τα ομηρικά χρόνια η κοινωνική τάξη του πλήθους ήταν: 35293

α. οι δούλοι

β. εκείνοι που η εργασία τους προϋπέθετε κάποια εξειδίκευση και ικανοποιούσαν τις ανάγκες μιας ευρύτερη περιοχής

γ. εκείνοι που διαβιούσαν στο πλαίσιο του οίκου, χωρίς άμεσους συγγενικούς δεσμούς με τους ευγενείς

δ. τα μέλη του οίκου που συνδέονταν με συγγενικούς δεσμούς

γ

35

Να εξηγήσετε σύντομα το περιεχόμενο των ακόλουθων ιστορικών όρων:

• Ελληνικός μεσαίωνας (σκοτεινοί χρόνοι) (34165, 31628
• βασιλιάς (ομηρικών κοινωνιών) (34167,32100, σελ 81)
• Πανιώνιο (σελ. 78)
• Δημιουργοί (σελ.81)
• Αλφαβητική γραφή (12) [σελ.82 -83]
• βουλή των γερόντων (33091, σελ 82)
• πλήθος (ομηρικού οίκου) (35291, 34177,34168 , 32095, σελ 81)
• δούλοι (ομηρικού οίκου) (35288, σελ 81)
• γεωμετρική τέχνη (35289, 34171, 31664, σελ 83)

36

Έλλην

Οι ίδιοι οι αρχαίοι Έλληνες εξέφρασαν το αίσθημα της ενότητας λέγοντας ότι ο ήρωας Έλλην ήταν γιος του Δευκαλίωνα, που επέζησε από έναν παγκόσμιο κατακλυσμό και έγινε ο πρόγονος του ανθρώπινου γένους. Σε ένα ποίημα, ίσως του Ησίοδου, εμφανίζεται για πρώτη φορά η «ελληνική

γενεαλογία», που όλοι οι αρχαίοι Έλληνες αποδέχονται.

▲ Η «ελληνική γενεαλογία»