​

หน่วยการเรียนรู้ที่ 7

สังคมและวัฒนธรรมที่ส่งผล

ต่อพฤติกรรม

สถาบันทางสังคม หมายถึงแบบแผนในการคิด การกระทำาที่คนในสังคมยึดถือ ยอมรับ และ�ประพฤติปฏิบัติต่อกันมา ภายใต้กฎเกณฑ์ของสังคม เพื่อตอบสนองความต้องการพื้นฐานของสมาชิก�ในสังคม รวมทั้งกำาหนดสถานภาพและบทบาทของบุคคลต่างๆ เช่น สถาบันครอบครัวมีบทบาทใน�การให้กำาเนิดชีวิตใหม่และให้ความรักความอบอุ่นแก่สมาชิกในครอบครัว โดยพ่อแม่มีบทบาท�ในการเป็นผู้อบรมและดูแลลูก เพื่อให้เป็นสมาชิกที่ดีของสังคมต่อไป

เนื่องจากในปัจจุบันได้มีการติดต่อสร้างความสัมพันธ์กับประเทศต่างๆ ทั่วโลก การรับ�วัฒนธรรมสากลจึงเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาของประเทศ วัฒนธรรมของชาวต่างชาติที่มีวิถี�การดำาเนินชีวิตที่แตกต่างไปจากคนไทย บางเรื่องอาจจะขัดต่อศีลธรรมที่ดีของไทย ดังนั้นการเลือกรับ�วัฒนธรรมสากลที่เหมาะสม จึงควรรับวัฒนธรรมที่เหมาะสมกับวิถีชีวิตของคนไทย เช่น ความขยัน�หมั่นเพียรในการประกอบอาชีพ ไม่เกียจคร้านในการทำางาน กล้าคิด กล้าทำาในสิ่งที่ถูกต้อง� ค่านิยมทางเพศที่ถูกต้องจะช่วยลดปัญหาทางสังคมในเรื่องความไม่มั่นคงและความแตกแยก�ของสถาบันครอบครัวได้มาก รวมทั้งลดปัญหาการมีเพศสัมพันธ์ก่อนวัยอันควร ปัญหาการทำาแท้ง�และปัญหาอาชญากรรมทางเพศในสังคม

สาระการเรียนรู้

1. สถาบันทางสังคม�2. วัฒนธรรมไทย ภูมิปัญญาไทย และวัฒนธรรมสากล�3. ค่านิยมเรื่องเพศตามแนวปฏิบัติทางสังคมและวัฒนธรรม

1. สถาบันทางสังคม

1.1 ความหมายของสถาบันทางสังคม

สถาบันทางสังคม หมายถึงแบบแผนในการคิด การกระทำที่คนในสังคมยึดถือ ยอมรับ และประพฤติปฏิบัติสืบต่อกันมาภายใต้กฎเกณฑ์ของสังคม เพื่อตอบสนองความต้องการพื้นฐาน ของสมาชิกในสังคม และกหนดสถานภาพและบทบาทของบุคคลต่างๆ

1.1.1 สถาบันครอบครัว

เป็นสถาบันที่มีความสำคัญอย่างมาก เนื่องจากเป็นสถาบันพื้นฐานของสังคม ในการถ่ายทอดสิ่งต่างๆ และให้การศึกษาขั้นแรกแก่สมาชิกใหม่

1.1.2 สถาบันการศึกษา

เป็นสถาบันที่ให้สมาชิกในสังคมเกิดการเรียนรู้พร้อมกับการสร้างคุณธรรม ศีลธรรม และวัฒนธรรม มีความสำคัญก่อให้เกิดความคิดที่จะแก้ไขปัญหาต่างๆ รวมทั้งเกิดการประดิษฐ์คิดค้นนวัตกรรมใหม่ๆ ที่ทันสมัย

1.1.3 สถาบันศาสนา

เป็นสถาบันที่ครอบคลุมในเรื่องการปฏิบัติของศาสนิกชน พิธีกรรมต่างๆ ความเชื่อของแต่ละศาสนา

1.1.4 สถาบันทางเศรษฐกิจ

เป็นสถาบันที่สนองความต้องการของสมาชิกในด้านปัจจัย 4 และการบริการ ในด้านสิ่งอำนวยความสะดวกต่างๆ ในการดำเนินชีวิต

1.1.5 สถาบันทางการเมืองการปกครอง

เป็นสถาบันที่เกี่ยวข้องกับการบริหารประเทศ การรักษาความสงบสุข ความมั่นคง ของชาติ การมีส่วนร่วมทางการเมืองการปกครองของประชาชน ครอบคลุม รวมไปถึงสถาบันพระมหากษัตริย์ที่เป็นศูนย์รวมจิตใจของประชาชนชาวไทยตลอดมา

​

1.2 ความสัมพันธ์ของสถาบันทางสังคม

สถาบันทางสังคมแต่ละสถาบันต่างเข้ามามีบทบาทกับการดำเนินชีวิตของสมาชิกในสังคม ดังนั้นจึงไม่มีสถาบันทางสังคมใดที่สามารถดำรงอยู่ได้เพียงลำพัง โดยสมาชิกในสังคมจำเป็นต้อง พึ่งพาอาศัยสถาบันทางสังคมแต่ละสถาบันตลอดชีวิต

2. วัฒนธรรมไทย ภูมิปัญญาไทย และวัฒนธรรมสากล

2.1 วัฒนธรรมไทย

วัฒนธรรมทำให้คนในสังคมสามารถบ่งชี้สภาพแบบแผนการดำเนินชีวิต ทำให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ มนุษย์ใช้วัฒนธรรมในการตอบสนองความต้องการของชีวิตและปรับตัวให้เข้ากับ สังคมแต่ละแห่ง วัฒนธรรมจึงสามารถก่อให้เกิดความสมานฉันท์ ความภาคภูมิใจ และการสะท้อนตัวตน ของความเป็นคนในสังคมได

2.1.1 ลักษณะและความสำคัญของวัฒนธรรมไทย

1) สร้างความรักและความผูกพันในครอบครัว

2) ความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ

3) เป็นเอกลักษณ์ทางด้านศิลปกรรม

4) สร้างความสามัคคีในชุมชน

5) ความศรัทธาในการทำบุญให้ทาน

2.1.2 ประเภทของวัฒนธรรมไทย

1) คติธรรม

2) วัตถุธรรม

3) เนติธรรม

4) สหธรรม

2.2 ภูมิปัญญาไทย

ภูมิปัญญาไทย หมายถึงความรู้อันเกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสิ่งแวดล้อม เป็น ความรู้ ความสามารถ ประสบการณ์ และความฉลาดในการประดิษฐ์คิดค้น จนกระทั่งกลายเป็น ผลผลิตที่เป็นวัตถุ และเป็นเรื่องของจิตใจอันมีประโยชน์ต่อการดำรงชีวิต และมีการถ่ายทอดสืบต่อกันมา จากบรรพบุรุษจนถึงคนรุ่นปัจจุบัน

2.2.1 การจัดแบ่งสาขาภูมิปัญญาไทย

1) สาขาเกษตรกรรม

2) สาขาอุตสาหกรรมและหัตถกรรม

3) สาขาการแพทย์แผนไทย

4) สาขาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

5) สาขากองทุนและธุรกิจชุมชน

6) สาขาสวัสดิการ

7) สาขาศิลปกรรม

8) สาขาการจัดการองค์กร

9) สาขาภาษาและวรรณกรรม

10) สาขาศาสนาและประเพณี

2.2.2 คุณค่าและความสำคัญของภูมิปัญญาไทย

1) ภูมิปัญญาไทยมีส่วนช่วยสร้างชาติให้เป็นปึกแผ่น

2) ภูมิปัญญาไทยช่วยสร้างความภาคภูมิใจและเป็นสิ่งที่สร้างชื่อเสียงให้กับ ประเทศชาติ

3) ภูมิปัญญาไทยเป็นการนำพระธรรมคำสอนของศาสนามาประยุกต์ใช้กับการดำเนินชีวิตอย่างเหมาะสม

4) ภูมิปัญญาไทยเป็นการสร้างความสมดุลระหว่างคนในสังคมและธรรมชาติ ได้อย่างยั่งยืน

5) ภูมิปัญญาไทยสามารถปรับปรุงและเปลี่ยนแปลงได้

2.3 วัฒนธรรมสากล

2.3.1 วัฒนธรรมสากลที่สำคัญ

1) การใช้ภาษาอังกฤษในการติดต่อสื่อสาร

2) การค้าเสรี

3) ประชาธิปไตย

4) วิถีชีวิต

2.3.2 การเลือกรับวัฒนธรรมสากลที่เหมาะสม

1) การเลือกรับวัฒนธรรมที่มีประโยชน์ต่อตนเองและประเทศชาติในด้านต่างๆ เป็นสำคัญ

2) การนำวัฒนธรรมสากลมาปรับใช้กับวัฒนธรรมไทยให้เหมาะสมกับยุคสมัย

3) การเลือกรับวัฒนธรรมที่ไม่ขัดต่อศีลธรรมอันดีงามของประชาชน

3. ค่านิยมเรื่องเพศตามแนวปฏิบัติทางสังคมและวัฒนธรรม

3.1 วัฒนธรรม ศีลธรรมจรรยาในเรื่องเพศ

3.1.1 วัฒนธรรมในเรื่องเพศ เป็นวิถีชีวิตในด้านความประพฤติเกี่ยวกับเพศ ซึ่งเป็นที่ยอมรับ และสืบทอดปฏิบัติต่อเนื่องกันมายาวนาน วัฒนธรรมในเรื่องเพศในสังคมไทย ได้แก่

1) การที่สามีภรรยาปฏิบัติตนด้วยความซื่อสัตย์ต่อกัน ไม่นอกใจกัน

2) สามีภรรยามุ่งมั่นที่จะสร้างครอบครัวให้มั่นคง มีความสงบสุขในครอบครัว

3) สามีภรรยาให้การอบรมเลี้ยงดูบุตรด้วยความรัก ความเอาใจใส่

4) การมีเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัยด้วยการใช้ถุงยางอนามัย

5) การจัดพิธีมงคลสมรส ซึ่งเป็นพิธีกรรมที่ยึดถือปฏิบัติมาแต่โบราณ

3.1.2 ศีลธรรมจรรยาในเรื่องเพศ เป็นเครื่องหมายแสดงออกถึงวัฒนธรรมทางเพศที่ดีงาม ของคนในสังคม ศีลธรรมจรรยาในเรื่องเพศในสังคมไทย ได้แก่

1) ปฏิบัติตนที่ดีต่อกันโดยไม่เอาเปรียบ ซึ่งกันและกัน

2) ให้เกียรติยกย่องซึ่งกันและกัน

3) ตระหนักว่าเรื่องเกี่ยวกับเพศและพฤติกรรม ทางเพศเป็นธรรมชาติของมนุษย์ และมีขอบเขตในการแสดงออกที่เหมาะสม

4) มีความรับผิดชอบในเรื่องต่างๆ ที่จะเกิดขึ้นหลังจากมีความสัมพันธ์กันแล้ว

5) ตระหนักถึงศีลธรรมอันดีงาม เช่น ไม่กระทำการกระทำที่ผิดศีล 5 ข้อที่ 3 คือ การละเว้นจากการประพฤติผิดในกาม

6) ไม่กระทำความผิดในเรื่องของการทำแท้ง หากตั้งครรภ์ในเวลาที่ไม่สมควร

7) ตระหนักและรู้สึกผิดในการหลอกลวงฝ่ายตรงข้าม เพื่อให้ได้สิ่งที่ตนต้องการ แต่เป็นการทำให้อีกฝ่ายสูญเสีย ซึ่งเป็นสิ่งที่ผิดศีลธรรม

3.2 ค่านิยมในเรื่องเพศตามวัฒนธรรมไทย

1. ค่านิยมในเรื่องเพศด้านบวก เช่น ยึดมั่นในเรื่องการรักนวลสงวนตัว การรักษาพรหมจารี การเข้าตามตรอกออกตามประตู และคบหากันอย่างเปิดเผยโดยที่พ่อแม่ทั้งสองฝ่ายรับรู้ มีการแสดงออก ทางเพศอย่างเหมาะสมและคำนึงถึงกาลเทศะ ซึ่งจะส่งผลให้การดำเนินชีวิตมีความสุขและมีความปลอดภัย ในเรื่องเพศ

2. ค่านิยมในเรื่องเพศด้านลบ เช่น ไม่รักนวลสงวนตัว มีความสัมพันธ์ทางเพศก่อนแต่งงาน การคบผู้ชายหรือผู้หญิงหลายคนซึ่งจะส่งผลให้เกิดปัญหาตามมา และถูกสังคมตำหนิได้

3.2.1 ค่านิยมในเรื่องเพศที่ถูกต้องตามลักษณะสังคมและวัฒนธรรมไทย

1) การเข้าตามตรอกออกตามประตู

2) การใช้เวลาในการคบหาดูใจกันเป็นพอสมควร

3) การรักนวลสงวนตัว

4) ไม่สำส่อนทางเพศ

5) ผู้ชายมีความรับผิดชอบต่อเพศหญิง

6) การวางตัวต่อกันในที่สาธารณะอย่างเหมาะสม

3.2.2 ค่านิยมในเรื่องเพศที่ไม่ถูกต้องตามวัฒนธรรมไทย

1) การยกย่องฝ่ายชายให้เป็นใหญ่มากกว่าฝ่ายหญิง

2) การไม่สนับสนุนให้พูดคุยเรื่องเพศอย่างเปิดเผย

3) การคิดว่าเพศหญิงเป็นฝ่ายตอบสนองความต้องการทางเพศของฝ่ายชาย

4) การคิดว่ามีความสัมพันธ์ทางเพศก่อนแต่งงานมิใช่เรื่องเสียหาย

5) การคิดว่ามีความสัมพันธ์ทางเพศโดยไม่ต้องเป็นคนรักหรือคู่ครองกันเป็นเรื่องปกติ

3.2.3 ค่านิยมในเรื่องเพศที่เหมาะสมกับวัฒนธรรมไทย

1) ผู้ชายควรให้เกียรติและช่วยปกป้องอันตรายให้แก่ผู้หญิง

2) ผู้ชายและผู้หญิงมีสิทธิและศักดิ์ศรีเท่าเทียมกันตามหลักสิทธิมนุษยชน

3) การแสดงออกในเรื่องความพึงพอใจหรือความสนใจต่อเพศตรงข้าม

4) การปฏิบัติตนในเรื่องเพศให้ถูกต้องตามหลักธรรมทางศาสนาที่ตนเองนับถือ

5) ผู้ชายและผู้หญิงควรยึดมั่นในเรื่องของความเป็นสุภาพบุรุษและสุภาพสตรี

6) การรู้จักรักนวลสงวนตัวทั้งผู้ชายและผู้หญิง

7) การเลือกคู่ครองด้วยความสมัครใจ

8) การเข้าสู่พิธีสมรสอย่างถูกต้อง

9) การจดทะเบียนสมรส

10) การแสดงออกถึงความรักใคร่

11) สามีภรรยาควรยึดถือค่านิยมในการครองชีวิตคู่แบบครอบครัวเดียว

12) การทำแท้งเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย

13) การมีค่านิยมในการมีเพศสัมพันธ์ที่ปลอดภัย

3.3 ค่านิยมในเรื่องเพศตามวัฒนธรรมอื่น

วัฒนธรรมจากชาติอื่นได้เข้ามามีบทบาทและมีอิทธิพลมากขึ้น โดยเฉพาะวัฒนธรรมตะวันตกที่แพร่เข้ามา ทางสื่อต่างๆ ทำให้เกิดพฤติกรรมลอกเลียนแบบ จึงควรเลือกรับวัฒนธรรมที่ดีและมีความเหมาะสมกับวัฒนธรรมไทยมาปรับใช้ให้เหมาะสม

3.3.1 ค่านิยมทางเพศที่เหมาะสมตามวัฒนธรรมตะวันตก

1) การแสดงความเป็นสุภาพบุรุษให้เกียรติผู้หญิง

2) การมีความซื่อสัตย์ต่อสามีภรรยา ไม่นอกใจ

3) สามีมีความรักและความรับผิดชอบต่อครอบครัว ขยันทำงานเพื่อเลี้ยงดูครอบครัว

4) ผู้หญิงสามารถแสดงความคิดเห็นหรือโต้แย้งในเรื่องต่างๆ อย่างเท่าเทียมกับผู้ชาย

5) การมีเพศสัมพันธ์อย่างปลอดภัยด้วยการใช้ถุงยางอนามัย

3.3.2 ค่านิยมทางเพศที่ไม่เหมาะสมตามวัฒนธรรมตะวันตก

1) การแต่งกายล่อแหลม เปิดเผย

2) การคบเพื่อนต่างเพศครั้งละหลายๆ คน

3) การออกเดตหรือไปเที่ยวกับเพื่อนต่างเพศสองต่อสอง

4) การแสดงความสนใจต่อเพศตรงข้ามจนไม่เหมาะสม

5) การแสดงความรักด้วยการกอดจูบในที่สาธารณะอย่างเปิดเผย

6) การไปเที่ยวกลางคืนกับเพื่อนต่างเพศในสถานบันเทิง

7) การมีเพศสัมพันธ์ก่อนแต่งงานอาจก่อให้เกิดปัญหาตามมา เช่น การตั้งครรภ์ ที่ไม่พึงประสงค์ การทำแท้ง

8) การถ่ายคลิปวิดีโอลามกหรือการแชตผ่านกล้องทางอินเทอร์เน็ต อาจทำให้เกิด ปัญหาอาชญากรรมตามมา

3.3.3 ค่านิยมในเรื่องเพศที่มีความเหมาะสมของคู่รัก

1) การคบหากันระหว่างชายและหญิง ต้องยึดครองประเพณีของวัฒนธรรมไทย ควรหลีกเลี่ยงการกระทำที่จะเป็นการล่วงละเมิดอีกฝ่ายหนึ่ง

2) ไม่อยู่ในที่ลับตาคนตามลำพังสองต่อสอง เช่น ในห้อง ในบ้านที่ไม่มีใครอยู่ ซึ่งจะทำให้เกิดบรรยากาศที่จะนำไปสู่การมีความสัมพันธ์ทางเพศได้

3) รู้จักการปฏิเสธ โดยเฉพาะผู้หญิงต้องรู้จักการปฏิเสธอย่างจริงจังและเด็ดขาด พูดให้เห็นถึงผลเสียของการมีเพศสัมพันธ์ก่อนวัยอันควร

4) มีความเมตตาต่อกัน ไม่ทำร้ายทั้งทางร่างกายและทางจิตใจ ให้กำลังใจช่วยเหลือกันในเรื่องต่างๆ โดยเฉพาะเรื่องเรียนซึ่งเป็นเรื่องสำคัญที่สุดสำหรับวัยรุ่น

สรุป

ในสังคมไทย วัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับพฤติกรรมทางเพศของคนสมัยก่อนไม่แสดงออก อย่างเด่นชัดเช่นปัจจุบัน โดยเฉพาะพฤติกรรมทางเพศของวัยรุ่นควรอยู่ในความดูแลของผู้ใหญ่ เช่น ไม่แสดงความรักต่อกันสายตาของคนอื่น คู่รักที่จะแต่งงานกันควรได้รับการยินยอมเห็นชอบของ ผู้ใหญ่ ปัจจุบันวัยรุ่นได้รับวัฒนธรรมหลากหลายจากกลุ่มต่างๆ ทั้งในประเทศและต่างประเทศทั่วโลก ผ่านสื่อต่างๆ ซึ่งมีทั้งสิ่งเหมาะสมและไม่เหมาะสม เนื่องจากแบบแผนวัฒนธรรมของแต่ละสังคม อาจไม่เหมือนกัน สิ่งที่สังคมยึดถือว่าเป็นสิ่งที่ดีงามอาจไม่เหมาะสมในอีกสังคมหนึ่ง จึงควรรับและ ปรับให้เข้ากับสังคมของตน เราจึงควรแสวงหาความรู้และคำแนะนำที่ผู้ใหญ่ซึ่งจะทำให้เราได้เรียนรู้และ ซึมซับสิ่งที่ดีไว้ ทำให้ดำเนินชีวิตอย่างถูกต้อง ในทางตรงข้ามหากเลือกพฤติกรรมทางเพศที่ผิดๆ ที่พบ ในสื่อ บุคคลในสังคมที่แสดงให้เห็น หรือผ่านสื่อต่างๆ โดยขาดการไตร่ตรอง ใช้วิจารณญาณที่ไม่ถูกต้อง พิจารณา อีกทั้งไม่มีผู้ใหญ่ที่มีความคิดที่ถูกต้องคอยแนะนำให้ความคิดเห็น ก็อาจจะทำให้วัยรุ่น รับวัฒนธรรมที่ไม่เหมาะสมกับสังคมไทยมาประพฤติปฏิบัติจนทำให้เกิดปัญหาขึ้นได้