​

​

კლასიკური ფილოლოგიის შესავალი

​

ლექტორი: ასოც. პროფ. ირინე დარჩია

​

​

რომი

​

​

​

​

რომაული ცივილიზაციის საწყისები

რომაული ცივილიზაციის საწყისები

​

• ნეოლითის ხანა: სხვადასხვა კულტურების ნაზავი (Molfetta, Stentinello, Remedello, Terramare, Extraterramariculi);

​

• რკინის ხანა: იტალიკური (ინდოევროპული) ტომები (ვილანოვას კულტურა);

1. ლათინურ-ფალისკური, 2. უმბრულ-საბელური/ოსკურ-უმბრული, 3. ილირიული.

​

• ეტრუსკები (მდ. ტიბრსა და არნოს შორის);

​

• ბერძნული კოლონიზაცია (სამხრ. იტალია და სიცილია);

​

• ფინიკიელები (დასავლეთ სიცილია და ჩრდილოეთ აფრიკა).

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

ენეასი - ტროელი გმირი

​

რომულუსი და რემუსი

​

რომის დაარსება

​

• ტროელი გმირი, ანქისესის ძე ენეასი რომის დამფუძნებელი?

​

• www.youtube.com/watch?v=4vWmWQaSGUM

​

• მითი რომულუსის და რემუსის შესახებ;

​

• „კვადრატული რომი“ (Roma quadrata) - ლათინების და საბინების გაერთიანება;

​

• ძვ. წ. ა. 753 წ., 21 აპრილი - �„ქალაქის დაარსებიდან“ (Ab urbe condita)

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

რომულუსი და რემუსი ძუ მგელთან ერთად

მეფეთა ხანა (ძვ. წ. ა. 510 წლამდე)

​

შვიდი მეფის მმართველობა

• რომულუსი - ტარკვინიუს სუპერბუსი;

​

• ტერიტორიების დაპყრობა - ქ. ალბა ლონგა, რელიგიური დღესასწაულების გადატანა;

​

მმართველობის სისტემა

• კონსტიტუციის საწყისები;

​

• მეფე - მთავარსარდალი, ქურუმი, მსაჯული;

• უხუცესთა საბჭო/სენატი - სათათბირო ორგანო;

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

ტიციანი. ლუკრეციას მოტაცება ტარკვინიუს სუპერბუსის შვილის, სექსტუს ტარკვინიუსის მიერ.

მეფეთა ხანა (ძვ. წ. ა. 510 წლამდე)

• ოჯახის მამის კონცეფციის განზოგადება (pater - მამა);

​

• Pater gentium - ტომთა მამები;

​

• პატრიციები - კლიენტები - პლებსი;

​

• სამი ტომი (სამი ტრიბუსი): ტიტიები, რამნები, ლუკერები;

​

• ტრიბუსი (100 მხედარი, 1000 ფეხოსანი): ათი კურია.

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

მონეტა: აპოლონი და ნუმა პომპილიუსი. ლიკტორი ფასკით. სერვიუს ტულიუსი: დიანას დღესასწაულის გადატანა

​

​

რომი ტარკვინიუს სიბერუსის მეფობის დასასრულს

რესპუბლიკის ეპოქა (ძვ. წ. ა. 510-31 წწ.)

​

რომის რესპუბლიკის ხელისუფლების სამი შტო:

​

• სახალხო/ლაშქრის კრება - გადაწყვეტილებები ყველა მნიშვნელოვან საკითხზე;

​

• მაგისტრატი - აღმასრულებელი ხელისუფლება (ორი პირი ერთი წლის ვადით);

​

• სენატი - კანონების მომზადება და მათ აღსრულებაზე ზედამხედველობა; მაგისტრატის კონსულტაცია. 300 წევრი: ტომთა მამები, კონსულატის მოხელეები, პლებსის წარმომადგენლები;

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

რესპუბლიკის ეპოქა (ძვ. წ. ა. 510-31 წწ.)

​

• კონსულები (მრჩევლები) - პასუხისმგებლები ფინანსებსა და სამართლის სფეროზე, ომის წარმოებაზე;

​

• დიქტატორი - ომის დროს, 6 თვის ვადით არჩეული კონსულთაგან. განუსაზღვრელი ძალაუფლების მქონე;

​

• პრეტორი - პასუხისმგებელი სასამართლო დავებზე; ამ ტიტულს ატარებდნენ კონსული და დიქტატორი;

​

• ცენზორი - პასუხისმგებელი ადათებსა და ქონებრივ ცენზზე;

​

• კვესტორი - პასუხისმგებელი სახელმწიფო ხაზინაზე;

​

• ედილი - პასუხისმგებელი სახალხო სამუშაოებზე, ტაძრებზე, ბაზრებსა და თამაშებზე.

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

​

​

​

​

​

​

​

სენატორები

ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა:

​

• საქალაქო და სასოფლო მმართველობის თემები (გადასახადების ამოღება);

​

• ტრიბუსები - ცენტურიატის კომიტიები (ჯარის ფორმირება);

​

ადრერესპუბლიკური პერიოდი

​

• ბრძოლები ეტრუსკებთან, ბერძნებთან, გალებთან;

​

• იტალიაში ძალაუფლების დამყარება;

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

რომაული ცივილიზაციის საწყისები

​

​

გვიანდელი რესპუბლიკის პერიოდი (1)

​

• ბრძოლა კართაგენთან - სამი პუნიკური ომი (ძვ. წ. ა. 264-146 წწ.);
• ორი ილირიული ომი (ძვ. წ. ა. 229-219 წწ.) - ადრიატიკის სანაპიროს დამორჩილება;
• სამი მაკედონური ომი - ბალკანეთის დამორჩილება;
• კელტებთან ომი (ძვ. წ. ა. 200-190 წწ.) - ჩრდილოეთ იტალიის დამორჩილება;
• სელევკიდების დამარცხება (ძვ. წ. ა. 190 წ.) - მცირე აზიის დიდი ნაწილის დაპყრობა;
• ლიგურების დაპყრობა (ძვ. წ. ა. 182-181 წწ.);
• საბერძნეთის დაქვემდებარება (ძვ. წ. ა. 146 წ.);
• ოცწლიანი ბრძოლა ესპანეთის დასამორჩილებლად;
• ლუზიტანიის (თანამედროვე პორტუგალია) დამორჩილება (ძვ. წ. ა. 138-136 წწ.);

​

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

​

​

​

გვიანდელი რესპუბლიკის პერიოდი (2)

​

• კელტიბერების დამორჩილება (ცენტრალური ესპანეთი) (ძვ. წ. ა. 133 წ.);
• პერგამონის ელინისტური სამეფო - აჯანყების ჩახშობა - აზიის პროვინციის შექმნა (ძვ. წ. ა. 129 წ.).
• გრაკხუსების დემოკრატიული აგრარულ-რეფორმატორული მოძრაობა (ძვ. წ. ა. 134-121) vs სენატი;
• ოპტიმატები (საუკეთესოები) vs პოპულარები (ხალხის კაცები);
• სამხრეთ გალიის კელტების დაპყრობა (ძვ. წ. ა. 121 წ.) - გალიის პროვინციის შექმნა;
• გერმანული ტომების (კიმბრები და ტევტონები) განადგურება (ძვ. წ. ა. 113 წ.);
• იუგურთას დამარცხება ნუმიდიაში (ძვ. წ. ა. 105 წ.);

​

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

​

​

​

რომის იმპერიის გზები როგორც მეტროპოლიტენის რუკა

​

​

​

​

​

მარიუსი (?) - ჯარის რეფორმატორი და შვიდგზის კონსული

პოლიტიკური კრიზისი

​

• კონსული მარიუსი - ჯარის რეფორმა;

​

• ოპტიმატების გაძლიერება პოპულარების საწინააღმდეგოდ - მოკავშირეების ომი (მარიუსი - სულა);

​

• სამი ომი პონტოს მეფის, მითრიდატე VI ევპატორის წინააღმდეგ;

​

• ეფესოსის საღამო (vesper Ephesi);

​

• კონსულ სულას გადაყენება - მარიუსის არჩევა;

​

• ჯარის აჯანყება;

​

• სულას დიქტატურა („პროსკრიფციები“ – 40/90 სენატორი, 1600/2600 მხედარი);

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

​

​

სულა (?) - დიქტატორი, კონსტიტუციის რეფორმატორი

კატილინა და ციცერონი - Homo Novus, Pater Patriae

პოლიტიკური კრიზისი (2)

​

• არეულობა ესპანეთში (შვიდწლიანი კრიზისი) (ძვ. წ. ა. 77-71 წწ.);

​

• ომი მითრიდატესთან (პომპეიუსის გამარჯვება) (ძვ. წ. ა. 64 წ.);

​

• მონათა აჯანყება სპარტაკის წინამძღოლობით (კრასუსის და პომპეიუსის გამარჯვება) (ძვ. წ. ა. 73-71 წწ.);

​

• ბრძოლები კილიკიელი მეკობრეების წინააღმდეგ (ძვ. წ. ა. 67 წ.);

​

• ვასალური სახელმწიფოები: პონტო, სირია, კილიკია;

​

• გავლენის სფეროები: არმენია, კაპადოკია, გალატია, კოლხიდა, იუდეა;

​

• კატილინას შეთქმულება - მისი და მისი 3000 მომხრის განადგურება (ძვ. წ. ა. 62 წ.);

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

ტრიუმვირატი - კრასუსი, პომპეიუსი, კეისარი

პირველი ტრიუმვირატი

​

• კრასუსი - სირია (პართებთან ბრძოლა, ძვ. წ. ა. 53 წ.);

​

• პომპეიუსი - ესპანეთი;

​

• კეისარი - გალია;

​

• ომი გალებთან (ძვ. წ. ა. 58-51 წწ.);

​

• არეულობა რომში - პომპეიუსი „კონსული კოლეგის გარეშე“ (consul sine collega);

​

• სამოქალაქო ომი;

​

• რუბიკონის გადალახვა - წილი ნაყარია (alea iacta est);

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

რუბიკონის გადალახვა

კეისარი და კლეოპატრა

იულიუს კეისარი

​

• რომი, იტალია, ესპანეთი, საბერძნეთი, ეგვიპტე;

​

• ეგვიპტის დედოფალი - კლეოპატრა;

​

• მივედი, ვნახე, გავიმარჯვე (veni, vidi, vici);

​

​

• დიქტატორი 10 წლით, დიქტატორი სიცოცხლის ბოლომდე (Dictator Perpetuus), კონსული 10 წლით, ჯარის უზენაესი მთავარსარდალი, უმაღლესი ქურუმი, ტრიბუნთა ძალაუფლების მატარებელი;

​

• ერთპიროვნული მმართველობა;

​

• კასიუსის და ბრუტუსის შეთქმულება: ძვ. წ. ა. 44 წ., 15 მარტი;

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

Et tu quoque, Brute?

Et tu quoque, Brute?

რომის იმპერია კეისრის სიკვდილის დროს

მეორე ტრიუმვირატი - ანტონიუსი, ლეპიდუსი, ოქტავიანუსი

მეორე ტრიუმვირატი (1)

​

• სენატის მიერ კეისრის ბრძანებულებების გაუქმება;

​

• გავლენის სფეროების განაწილება, 5 წელიწადში პრობლემების მოგვარება;

​

• კეისრის მკვლელების შეწყალება/რომიდან გაძევება;

​

• „პროსკრიფციები“ (200 სენატორი, 2000 მხედარი), ციცერონის მკვლელობა;

​

• ანტონიუსი - აღმოსავლეთი, ლეპიდუსი - აფრიკა, ოქტავიანუსი - დასავლეთი, იტალია - ნეიტრალიტეტი;

​

• განქორწინება ოქტავიასთან (ოქტავიანუსის დასთან), ქორწინება კლეოპატრასთან;

​

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

კლეოპატრა

მეორე ტრიუმვირატი (2)

​

• ანტონიუსი vs ოქტავიანუსი;

​

• პტოლემეური ომი;

​

• ალექსანდრიის აღება (ძვ. წ. ა. 30 წ.);

​

• ანტონიუსის და კლეოპატრას თვითმკვლელობა;

​

• რესპუბლიკის აღდგენა - ოქტავიანუსის ტრიუმფით შესვლა რომში;

​

• რესპუბლიკის აღდგენა - ოქტავიანუს ავგუსტუსის წოდება;

​

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

კეისრების ეპოქა (ძვ. წ. ა. 31 - ახ. წ. ა. V ს.) (1)

​

• პრინციპატი - მმართველობის ახალი ფორმა (საკანონმდებლო, სამხედრო, უზენაესი ხელისუფლება);

​

• პრინცეპსი - უზენაესი ხელისუფალი (კონსულატის და ხაზინის კონტროლი, უმაღლესი ქურუმი, „სამშობლოს მამა“);

​

• სენატი - პროვინციების მართვა;

​

• მხედართა კლასი - სამხედრო საქმეების მართვა (პრეფექტები, თანამდებობის პირები);

​

• კეისრის მეგობრების ჯგუფი (amici Caesari) - მრჩეველთა საბჭო;

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

ავგუსტუსის ცნობილი სიტყვები

კეისრების ეპოქა (ძვ. წ. ა. 31 - ახ. წ. ა. V ს.) (2)

​

• ოქტავიანუს ავგუსტუსი („ღმერთისგან აღზევებული“) - სისტემის რეფორმატორი, „ოქროს ხანა“;

​

• თანაცხოვრების ტრადიციული ფორმების პატივისცემა და დაცვა (mores majorum);

​

• ავგუსტუსის/რომაული მშვიდობა (Pax Augusta/Pax Romana);

​

• რესპუბლიკური და მონარქიული ტრადიციების შერწყმა;

​

• რომის კულტურის „ოქროს ხანა“;

​

• დინასტიური მმართველობა;

​

• ოქტავიანუს ავგუსტუსის გარდაცვალება (ახ. წ. ა. 14 წ.);

​

• იულიანურ-კლავდიური დინასტია (ახ. წ. ა. 14-69 წწ.);

​

​

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

დინასტიური მმართველობა (1)

​

• იულიურ-კლავდიანური დინასტია (ახ. წ. ა. 14-69 წწ.): ტიბერიუსი, კალიგულა, კლავდიუსი, ნერონი, გალბა;

​

• ოთხი კეისრის მმართველობა (ახ. წ. ა. 69 წ.): გალბა, ვიტელიუსი, ოთო, ვესპასიანუსი;

​

• ფლავიანური დინასტია (ახ. წ. ა. 69-96 წწ.);

​

• ნაშვილები კეისრების პერიოდი (ახ. წ. ა. 96-192 წწ.) (მარკუს ავრელიუსი, კომოდუსი);

​

• ხუთი კეისრის მმართველობა (ახ. წ. ა. 193 წ.);

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

დინასტიური მმართველობა (2)

​

• სევერუსთა მმართველობა (ახ. წ. ა. 193-235 წწ.): სეპტიმიუს სევერუსი - „მარკუს ავრელიუსის შვილობილი“;

​

• არასტაბილური პოლიტიკური მდგომარეობა;

​

• ჯარისკაცი კეისრების მმართველობა (ახ. წ. ა. 235-285 წწ.);

​

• ინტრიგები, შიდა ბრძოლები, შეთქმულებები, მკვლელობები;

​

• იმპერიის კრიზისი: გეოგრაფიული მასშტაბი, გაუმართავი პოლიტიკური სისტემა, სოციალურ-ეკონომიკური პრობლემები;

​

• სიახლე რელიგიურ ცხოვრებაში - ქრისტიანობის გავრცელება.

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

​

გვიანანტიკურობა (III-VI სს.)

​

• ქრისტიანობა vs წარმართული რელიგია;

​

• ანტიკური სამყაროს დაქვეითება;

​

• ქრისტიანული კულტურის აღმოცენება;

​

• ბერძნულ-რომაული კულტურის დასასრული;

​

• ბიზანტიური კულტურის საწყისები;

​

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

პრინციპატი - დომინატი - დიოკლეტიანუსი

კეისარი დიოკლეტიანუსი (ახ. წ. ა. 284-311 წწ.)

​

• პრინციპატი - დომინატი;

​

• აბსოლუტური მონარქიისა და დეცენტრალიზაციის სინთეზი;

​

• ჯარის რეფორმა - მობილური რაზმები, არისტოკრატი მოხელეების ფენა, საგადასახადო რეფორმა;

​

• მმართველობის ტეტრარქიული სისტემა - დიოკლეტიანუსის სამი თანაკეისარი;

​

• რომის იმპერია: აღმოსავლეთი და დასავლეთ ნაწილები, ოთხი რეგიონი, 12 დიოცეზი (ოლქი), 101 პროვინცია;

​

• რეგიონები: აღმოსავლეთი; იტალია და აფრიკა; ესპანეთი, გალია და ბრიტანეთი; ილირიკუმი, მაკედონია და საბერძნეთი.

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

რომის იმპერია დიოკლეტიანუსის დროს

კონსტანტინე დიდი, იულიანე განდგომილი, თეოდოსიუსი

კონსტანტინე დიდი (272-337 წწ.)

​

• სამხედრო დიქტატურა;

​

• სატახტო ქალაქი - კონსტანტინოპოლი (330 წ.);

​

• მილანის ედიქტი - ქრისტიანობა სრულუფლებიანი რელიგია (313 წ.);

​

• სოფლის მეურნეობის, წარმოების მხარდაჭერა;

​

• სამოქალაქო ომი, ამბოხებები;

​

• იულიანე/იულიანუს განდგომილი (331-363 წწ.);

​

• ქრისტიანობა ერთადერთი რელიგია - კეისარი თეოდოსიუსი (347-395 წწ.);

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

რომულუსი - რომის დამფუძნებელი და რომის უკანასკნელი იმპერატორი.

გვიანანტიკურობიდან შუასაუკუნეებისკენ

​

• რომის იმპერიის გაყოფა აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად;

​

• რომის იმპერიის დასავლეთი ნაწილის პოლიტიკური კრიზისი;

​

• გოთები დაიპყრობენ რომს (410 წ.);

​

• ვანდალები დაიპყრობენ ესპანეთს (დაახლ. 410 წ.);

​

• ვანდალები დაიპყრობენ ჩრდილოეთ აფრიკას (429 წ.);

​

• ჰუნების შემოსევა (455 წ.);

​

• რომის, დასავლეთ იმპერიის დაცემა - რომულუსი (460-476 წწ.)

​

• https://www.youtube.com/watch?v=GylVIyK6voU

​

• https://www.youtube.com/watch?v=NeNpEQ0hfMg

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

რომაული ხელოვნება (1)

​

• ნაკლებ თვითმყოფადი;

​

• ეტრუსკული, იტალიკური და ბერძნული გავლენები;

​

• ეტრუსკული გავლენა არქიტექტურასა და ქანდაკებაზე;

​

• „ფორმის რეალიზმის და ნაწილთა ჰარმონიულობის შეგნებული დარღვევა“;

​

• ეტრუსკული ექსპრესიონიზმი;

​

• გზების მშენებლობა, ჰიდრავლიკა, არქიტექტურა;

​

• ანბანი, სამშენებლო ტერმინები;

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

ძველი ბერძნული, ეტრუსკული და ლათინური ანბანი

​

​

​

​

ეტრუსკული ნეკროპოლისი ტარკვინიაში

ეტრუსკული ნეკროპოლისი ჩერვეტერიში

ეტრუსკული სამარხები

„ეტრუსკული სამყარო“, გამოფენა საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში, 2023-2024

ეტრუსკული ყველის სახეხი

ეტრუსკული სამარხის ფრესკული მხატვრობა

ეტრუსკული სამარხის ფრესკული მხატვრობა

ეტრუსკული სამარხის ფრესკული მხატვრობა

ეტრუსკული სამარხის ფრესკული მხატვრობა

მოცეკვავეები, ეტრუსკული სამარხის ფრესკული მხატვრობა, ტარკვინია

რომაული ხელოვნება (2)

​

• რომაული ხელოვნების საწყისები (ძვ. წ. ა. X-VII სს.) - წინაიტალიკური და იტალიკური გავლენები;

​

• მეფეთა ხანა (ძვ. წ. VI ს.): ეტრუსკული გავლენა და შედარებითი თვითმყოფადობა;

​

• ადრეული რესპუბლიკის ხანა (ძვ. წ. ა. V ს.): ბერძნული გავლენა და იდენტობის ძიება;

​

• შუარესპუბლიკის ხანა (ძვ. წ. ა. IV-III სს.): არქიტექტურის განვითარება;

​

• გვიანრესპუბლიკის ხანა: არქიტექტურისა და ურბანისტიკის განვითარება;

​

• პრინციპატის ხანა: კულტურის აღმავლობა.

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

პოლიტიკის გავლენა ხელოვნებაზე

​

• რომის სიძლიერის - იმპერიის ძალაუფლების წარმოჩენა;

​

• ქვეყნის იდეალიზაცია;

​

• იმპერატორების საპარადო პორტრეტები (ქუჩებსა და მოედნებზე);

​

• პორტრეტული ნიშნების შენარჩუნება და სახის იდეალიზაცია (პორტრეტული მსგავსება შერწყმული ფიდიასის და პოლიკლეტესის გავლენებთან);

​

• ინდივიდუალობა და განზოგადება ერთ სახეში;

​

• ჰეროიკული სული, ამაღლებულობა, გარეგნული და შინაგანი ჰარმონია და სიმშვიდე;

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

ავგუსტუსის ცნობილი სიტყვები

ავგუსტუსის საპარადო პორტრეტი

​

• სხეულის იდეალური პროპორციები, ათლეტური აღნაგობა;

​

• ინდივიდუალური ნიშნები: მაღალი შუბლი, წვრილი ჩამჯდარი თვალები, პატარა პირი, განზე გაწეული ყურები;

​

• იდეალური მოქალაქე: ვაჟკაცი, კეთილშობილი, პირდაპირი (სინამდვილეში სრულიად განსხვავებული იყო);

​

• ვენუსის შვილი ამური - ღვთაებრივი წარმოშობის ნიშანი;

​

• პათეტიკურობა, თეატრალურობა;

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

​

​

​

მარკუს ავრელიუსის პორტრეტი

მარკუს ავრელიუსის პორტრეტი

​

• მარკუს ავრელიუსის ცხენოსანი ქანდაკება (კვარცხლბეკი - მიქელანჯელო);

​

• „ფილოსოფოსი ტახტზე“ - არა მეფური სამოსი, არამედ ტოგა;

​

• აქცენტი ფაქიზ შინაგან სამყაროზე (არავითარი პომპეზურობა);

​

• მსგავსება ავგუსტუსის ქანდაკებასთან.

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

​

​

​

ვესპასიანუსი, კარაკალას და ნერონის პორტრეტები

ვესპასიანუსის და მარკუს ავრელიუსის პორტრეტები

​

• ვესპასიანუსის - ხასიათის უარყოფითი თვისებები - pecunia non olet, მექრთამე, ცბიერი, დაუნდობელი;

​

• კარაკალა - დაძარღვული კისერი, ნერვული დაძაბულობა, ფეთქებადი ხასიათი, სისასტიკე;

​

• ძმა მოაკვლევინა და ღმერთად შერაცხა: „დე, იყოს განღმრთობილი, ოღონდ ნუ იქნება ცოცხალი“;

​

• ნერონი, რომელმაც დედა, აგრიპინა მოაკვლევინა (ზოგიერთი ცნობის თანახმად).

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

ფაიუმის პორტრეტები

პომპეი

პომპეი

პომპეი

პომპეი, 2020 წელს აღმოჩენილი მამაკაცი და მისი მსახური

ჰერკულანეუმი

ჰერკულანეუმი

ჰერკულანეუმი

რომის ფორუმი

არქიტექტურის მახასიათებლები

​

• დიდი ზომები, პომპეზურობა, მონუმენტურობა;

​

• რომის ფორუმი - ქალაქის მოედანი („საბაზრო მოედანი“), საზოგადოებრივი ცხოვრების ცენტრი, საერო, საკულტო, სავაჭრო ნაგებობები, პოლიტიკური და რელიგიური ცენტრი, ხაზინა, გლადიატორთა ბრძოლები;

​

• ბაზილიკა - ადგილი მთავრობის დადგენილების გამოსაცხადებლად;

​

• კურია - სენატის სხდომის ადგილი;

​

• ტაბერნა - სავაჭრო ნაგებობა;

​

• ტაბულარიუმი - არქივის შენობა;

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

რომის ფორუმი

რომის ფორუმი - სატურნუსის ტაძარი

რომის ფორუმი - ვესტას ტაძარი

რომის ფორუმი - ტიტუსის თაღი

რომის ფორუმი - ანტონინუსისა და ფაუსტინას ტაძარი

რომის ფორუმი - მაქსენტიუსის ბაზილიკა

რომის ფორუმი - რომულუსის ტაძარი

რომის ფორუმი - ვესტას ქურუმების სახლი

რომის ფორუმი - იულიუს კეისრის ტაძარი

რომის ფორუმი - კურია იულია

რომის ფორუმი - ფოკას სვეტი

ტრაიანეს ფორუმი - ტრაიანუსის მარკეტი

აკვედუკი - https://www.youtube.com/watch?v=pAUqodcXyWQ

აკვედუკი

​

• წყალგაყვანილობის სისტემის ნაწილი;

​

• ბეტონისა და ქვის ხიდი/თაღოვანი კონსტრუქცია;

​

• რომი - მილიონი მოსახლე, 11 აკვედუკი;

​

• რომის განვითარების, დიდების და სიძლიერის ნიშანი;

​

• სარგებელი, ფუნქცია, სილამაზე;

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

აკვედუკი

რომის კოლოსეუმი

რომის კოლოსეუმი

კოლოსეუმი

​

• „პური და სანახაობა“ - ფული, ხორბალი, ზეთი;

​

• საგანგებო ადგილი გლადიატორთა ბრძოლებისა და სხვა სანახაობებისთვის - ოთხ იარუსად დაყოფილი ცილინდრული შენობა; იონური, კორინთული და ტოსკანური ორდერი + რომაული თაღი და კამარა;

​

• 50 000 მაყურებელი, 3 000 გლადიატორი, სცენა - არენა (ხის იატაკი, ქვიშა), ტუფი, აგური, ბეტონი, ტრავერტინი;

​

• იატაკის ქვეშ - გალიები ცხოველებისთვის, სათავსოები დაჭრილი და მოკლული გლადიატორებისა და ცხოველებისთვის, წყალგაყვანილობის მილები („ნავმაქია“);

​

• ოთხი იარუსი რიგითი მოსახლეობისთვის, მარმარილოს სკამები სენატორებისთვის, ორი ლოჟა იმპერატორებისა და ქალაქის მმართველებისთვის, ფეხზე დასადგომი ადგილები ღარიბებისთვის.

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

რომის კოლოსეუმი

რომის კოლოსეუმი - სამი სხვადასხვა ორდერი

რომის კოლოსეუმი

არენა ვერონაში

არენა ვერონაში

Circus Maximus

Circus Maximus

სევერუსის ტრიუმფალური თაღი

ტრიუმფალური თაღები

​

• თაღი - რომაული არქიტექტურის ინოვაცია;

​

• ტრიუმფალური თაღი - პოლიტიკური, მემორიალური, რელიგიური დატვირთვა, გასავლელი-კარიბჭე (ფორუმის, ცირკის, სტადიონის, პორტის შესასვლელთან);

​

• სევერუსის ტრიუმფალური თაღი;

​

• მდიდრული დეკორი, გადატვირთული, გადაჭარბებული;

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

სევერუსის ტრიუმფალური თაღი

პანთეონი,118-128 წწ.

რომი, პანთეონი

პანთეონი

​

• მრგვალი/როტონდა და პირველი გუმბათოვანი ნაგებობა - საინჟინრო ხელოვნების საოცრება - ბიზანტიური ტაძრების პროტოტიპი;

​

• შიდა სივრცის მნიშვნელობის ზრდა;

​

• გარეგნული სისადავე;

​

• ყველა ღმერთის ტაძარი, მათ შორის ჰადრიანუსის სატრფოს, ჭაბუკი ანტინოოსის;

​

• ღიობი, პანთეონის თვალი;

​

• ძველი ბერძნულისგან განსხვავებული კონცეფცია - ღმერთი ითაყვანება არა ტაძრის გარეთ, არამედ მის შიგნით.

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

პანთეონი

რომი, პანთეონი

კარაკალას აბანოები

კარაკალას აბანოები

კარაკალას თერმები

​

• 170-დან 1000 კერძო თერმა ანუ აბანო;

​

• დასვენების და გართობის ადგილი;

​

• ღვინო, ნადიმი, საუბარი, საჭირბოროტო საკითხების გარჩევა;

​

• ხელოვნური პარკი, სტადიონი, ბიბლიოთეკა, ნაგებობები მუსიკალური და თეატრალური სანახაობებისთვის, აუზი, შადრევნები;

​

• ცივი, თბილი და ცხელი აბანოები, გასახდელი, მასაჟის ოთახები;

​

• მოზაიკები, მდიდრული მორთულობა, ქანდაკებები;

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

კარაკალას აბანოები

კარაკალას აბანოები

ტრაიანუსის სვეტი რომში

ტრაიანუსის სვეტი

​

• მემორიალური დანიშნულება - განდიდება;

​

• სიმაღლე - 30-38 მ.;

​

• დორიული ორდერის კაპიტელი,

​

• 17 „ბარაბანი“, ცოკოლი ტრაიანუსის და მისი ცოლის ნეშტის ოქროს ურნებით;

​

• შიდა სივრცეში ხვეული კიბე;

​

• სვეტის თავზე - არწივი, ტრაიანუსი, წმინდა პეტრე;

​

• დაკიასთან ბრძოლის სცენები, პროზაული თხრობა, 2500 ფიგურა, 90-ჯერ თავად იმპერატორი;

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

ეგვიპტური სვეტი პანთეონის წინ რომში

Villa Hadriana

Villa Hadriana

Villa Hadriana

Villa Hadriana

I სტილი - სალუსტიუსის სახლის ატრიუმი - სამშენებლო მასალის იმიტაცია, ინკრუსტაციული სტილი

I სტილი - სალუსტიუსის სახლის ატრიუმი - სამშენებლო მასალის იმიტაცია, ინკრუსტაციული სტილი, ოთხი ფერი

II სტილი - მისტერიათა ვილა, დიონისური ფრიზი - ემატება სამგანზომილებიანი გამოსახულება - არქიტექტურულ-პერსპექტიული სტილი

მატრონა ან ქურუმი, ინიციაციასთან დაკავშირებული ტექსტის/ჰიმნის კითხვა (?), მირტის გვირგვინი, ლანგარი შესაწირავით

ქურუმი ამზადებს კალათას. სილენოსი უკრავს ლირაზე; სატირი უკრავს სალამურზე, ნიმფა კვებავს ირემს, იქვეა ქალღმერთი ან პატარძალი

სილენოსი ახალგაზრდა სატირს ღვინოს ასმევს, მეორე სატირს ნიღაბი უჭირავს, ქალღმერთი (არიადნე ან სემელე) მიწოლილია

ინიციაციის მონაწილე ქურუმის კალთაზეა თავჩამოყრდნობილი; მენადა თირსოსით

ინიციაციის მონაწილე ქალს მოახლე „პრანჭავს“ საქორწინოდ, კუპიდონი აჩვენებს სარკეს/თავს ანახვებს სარკეში

შეყვარებულთა სახლის ფრესკები პომპეიში

III სტილი - ლაბირინთის სახლი ეგვიპტიზირებული, ორნამენტული, „კანდელაბრული“ სტილით

ვეტიუსთა სახლის ფრესკები

IV სტილი - ვეტიუსთა სახლის ტრიკლინუსი - ფანტასტიკური, წარმოსახვითი ფორმები, ორნამენტები, ილუზორული სტილი

„სწრაფი კვების ობიექტი“ - ნერეიდა...

„სწრაფი კვების ობიექტი“ - შინაური ცხოველები...

ფრესკა „ლედა და გედი“

ფრესკა „ლედა და გედი“

რომაული ხელოვნება (3)

​

• ეკლექტურობა;

​

• ბერძნულის და აღმოსავლურის შერწყმა;

​

• პორტრეტულობა, ნატურალიზმი;

​

• სქემატურობა;

​

• ქრისტიანობის გავლენა;

​

• ანტიკურობის აღორძინება რენესანსისა და ჰუმანიზმის ეპოქაში.

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

რელიგიური ცხოვრება რომში (1)

​

• ეტრუსკული, ბერძნული, აღმოსავლური გავლენები გარდა საკუთრივ ლათინური კულტებისა და წარმოდგენების გარდა;

​

• საწყისი ეტაპი - სოფლური კულტები და დღესასწაულები: მწყემსთა დღესასწაულები, პარალიები (21 აპრილი), ლუპერკალიები (15 თებერვალი), რობიგალიები (25 აპრილი), Augurium Canarium (დღესასწაულების მიზანი: მინდვრისა და მოსავლის დაცვა);

​

• ქურუმთა ინსტიტუტის ჩამოყალიბება;

​

• ვესტალები - ვესტას ქურუმი ქალები;

​

• ქურუმთა/პონტიფექსების კოლეგია;

​

• პონტიფექს მაქსიმუსი/Pontifex Maximus - კეისარი.

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

მარკუს ავრელიუსი როგორც უზენაესი ქურუმი - პონტიფექსი

რელიგიური ცხოვრება რომში (2)

​

• ღმერთებისადმი მიძღვნილი რიტუალები (ვედრება, მსხვერპლშეწირვა და სხვ.);

​

• Do ut des – „მე - ადამიანი - გაძლევ, რათა შენ - ღვთაებამ - მომცე“;

​

• პოლიტიკური მაგია, წმინდა სამართალი, წინასწარმეტყველება და წარსულის წვდომა;

​

• მისნობა კვერთხის, ფრინველთა მოძრაობის, ცხოველის შიგნეულზე დაკვირვებით;

​

• კაპიტოლიუმი - სახელმწიფო-რელიგიური ერთიანობის ცენტრი;

​

• რომაული ფორუმი - რელიგიური ცხოვრების ეპიცენტრი;

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

ზევსი/იუპიტერი - კანონიერება; ჰერა/იუნო - ქორწინება, ბავშვების გაჩენა

პოსეიდონი/ნეპტუნუსი - ზღვის სტიქია, მიწის რყევა; დემეტრე/კერესი - დედამიწის ნაყოფიერება

აპოლონი - ხელოვნება, მედიცინა, მზის სინათლე; არტემისი/დიანა - ნადირობა

ჰეფესტოსი/ვულკანუსი - ცეცხლი და მჭედლობა; ათენა/მინერვა - სიბრძნე

არესი/მარსი - ომი; აფროდიტე/ვენუსი - სილამაზე, სიყვარული

ჰერმესი/მერკური - შიკრიკობა, მოგზაურობა, სულთა თანხლება; ჰესტია/ვესტა - ოჯახური კერა; ჰადესი/პლუტონი - ჰადესი

იანუსი - დრო, კარიბჭე, შესასვლელი, დასაწყის-დასასრული; სატურნუსი/კრონოსი - ნათესების ღმერთი

ლიბერი/დიონისე - ღვინო, ნაყოფიერება, თავისუფლება; ფავნუსი - ტყეები, მინდვრები

ფლორა - ყვავილები, გაზაფხული; პომონა - ხილი

ტელუსი/გაია, გეა - მიწა

პერსონიფიცირებული აბსტრაქციები

​

Pax - მშვიდობა

Victoria - გამარჯვება

Concordia - თანხმობა

Providentia - წინასწარხედვა

Fortuna - ბედისწერა

Felicitas Imperii - იმპერიის წარმატება

Febris - სიცხე

Tutela - სახლის დაცვა

​

ანონიმური ღმერთები

​

ლარები

პენატები

​

​

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

Felicitas Imperii - იმპერიის წარმატება; Providentia - წინასწარხედვა

Fortuna – ბედისწერა; Febris - სიცხე

Penates – ოჯახის, კერიის მფარველი; Lares - მიწის მფარველები

სიბილა - „სიბილინური წინასწარმეტყველებანი“

რელიგიური ცხოვრება რომში (3)

​

• აღმოსავლური გავლენები;

​

• „სიბილინური წინასწარმეტყველებანი“/Oracula Sibyllina (4230 ჰექსამეტრული სტრიქონი) - ბერძენი მისანი სიბილა, ენეასის თანმხლები ჰადესში;

​

• დიდი დედა კიბელეს კულტი

მცირე აზიიდან;

​

• დიდი დედის - კიბელეს ტაძარი

რომში, პალატინუმზე;

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

კიბელე - ფრიგია, ჩათალ-ჰუიუკი, ლაციო

ავგუსტუსი როგორც იუპიტერი - ავგუსტუსის და ლივიას ტაძარი

რელიგიური ცხოვრება რომში (4)

​

• ავგუსტურის რეფორმა (ძვ. წ. ა. I ს.) - ძველი და ახალი, საკუთრივ რომისა და რომის იმპერიასთან დაკავშირებული კულტების რესტავრაცია-კონსოლიდაცია;

​

• აპოლონი-მზე - მმართველი;

​

• გაღმერთებული მეფის კულტი (ელინიზმი, იულიუს კეისარი);

​

• გარდაცვლილი კეისარი - ღმერთი;

​

• ცოცხალი კეისრის გენიუსი - ღვთაებრივი;

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

იმპერატორ კლავდიუსის და ანტონიუსის აპოთეოზი

რელიგიური ცხოვრება რომში (5)

​

• კეისრის გაღმერთება - ტაძრების აგება, მსხვერპლის შეწირვა, ოლიმპიურ ღმერთებთან გაიგივება;

​

• ეპითეტები: divus - ღვთაებრივი, soter - მხსნელი და სხვ.;

​

• ავრელიანუსი: Dominus et Deus მმართველი და ღმერთი;

​

• სხივისებური გვირგვინი - მზე ღვთაებასთან კავშირი;

​

• პოლითეიზმი, პიროვნების გაღმერთება: წარმართული რელიგიის კრიზისი - ქრისტიანობის გაძლიერება;

​

​

​

​

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University

​

​

​

​

​

დომიტიანუსის გენიუსი - ანტონიუსი დიონისეს სახით

​

​

​

​

გმადლობთ ყურადღებისთვის!

​

irine.darchia@tsu.ge

Ivane Javakhishvili Tbilisi State University