BỘ SÁCH GIÁO KHOA

SỬ DỤNG THỐNG NHẤT TOÀN QUỐC

LỚP 1

TẬP HUẤN, BỒI DƯỠNG

GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MĨ THUẬT LỚP 1

BỘ SÁCH SỬ DỤNG THỐNG NHẤT TOÀN QUỐC

​

​

​

Tổng chủ biên:

PGS.TS ĐINH GIA LÊ

​

Chủ biên:

PGS.TS TRẦN THỊ BIỂN

​

Tác giả:

ThS. PHẠM DUY ANH

ĐỘI NGŨ TÁC GIẢ BIÊN SOẠN SGK MĨ THUẬT 1

Phần 1. NỘI DUNG LIÊN QUAN ĐẾN SÁCH GIÁO KHOA MĨ THUẬT

• Giới Chương trình Mĩ thuật cấp Tiểu học
• Giới thiệu bộ SGK Mĩ thuật và SGK Mĩ thuật 1

III. Đối sánh cấu trúc chủ đề/ bài học các bộ SGK Mĩ thuật

IV. Những lưu ý tổ chức hoạt động trong SGK Mĩ thuật

V. Những lưu ý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

VI. Hướng dẫn sử dụng nguồn tài nguyên sách và các học liệu điện tử của NXB Giáo dục Việt Nam

Phần 2. NHỮNG NỘI DUNG KHÁC

I. Dạy học Mĩ thuật tích hợp, lồng ghép với giáo dục STEAM

II. Dạy học Mĩ thuật tích hợp, lồng ghép với năng lực số

III. Dạy học Mĩ thuật tích hợp, lồng ghép với AI

Phần 3. THẢO LUẬN

NỘI DUNG TẬP HUẤN SGK MĨ THUẬT 1

I. CHƯƠNG TRÌNH MĨ THUẬT CẤP TIỂU HỌC

Phần 1. NỘI DUNG LIÊN QUAN ĐẾN SÁCH GIÁO KHOA MĨ THUẬT

Một số điểm mới trong Chương trình GDPT 2018

Về mục tiêu

Chương trình GDPT 2018 được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

​

Về nội dung

​

Tinh giảm về nội dung, giảm tính hàn lâm, tăng tính thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực học sinh (so với Chương trình GDPT 2006)

​

Phương pháp dạy học

Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy sự chủ động, tự lực của học sinh trong học tập, rèn luyện và vận dụng kiến thứctheo yêu cầu phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh

Vai trò của sách giáo khoa

Sách giáo khoa cụ thể hóa nội dung, yêu cầu cần đạt quy định trong Chương trình GDPT

Thiết bị dạy học, học liệu

Là phương tiện cho học sinh thực hiện hoạt động học để chiếm lĩnh và vận dụng kiến thức theo yêu cầu cần đạt của chương trình

​

Giáo viên

Có vai trò tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học tập của học sinh

Nhà trường

Chủ động trong việc xây dựng và thực hiện chương trình phù hợp với điều kiện cụ thể về đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất của nhà trường

Định hướng chủ đề trong Chương trình môn Mĩ thuật cấp Tiểu học

Mạch nội dung trong môn Mĩ thuật cấp Tiểu học

Các chủ đề trong SGK Mĩ thuật cấp Tiểu học

Như vậy, về cơ bản, giáo dục mĩ thuật trong nhà trường phổ thông góp phần hình thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và các năng lực chung, trọng tâm là khơi dậy và phát triển năng lực mĩ thuật – biểu hiện của năng lực thẩm mĩ với các thành phần sau:

Quan sát và nhận thức thẩm mĩ

​

Sáng tạo và ứng dụng thẩm mĩ

​

Phân tích và đánh giá thẩm mĩ

​

Cấu trúc: Kết hợp tuyến tính và cấu trúc đồng tâm

Hoạt động: Thảo luận và thực hành nghệ thuật

Nội dung: Mĩ thuật tạo hình, Mĩ thuật ứng dụng (Thủ công)

Mục tiêu: Phát triển hài hoà về đức, trí, thể, mĩ cho mọi học sinh, đồng thời phát hiện, bồi dưỡng những học sinh có năng khiếu

Trong giai đoạn giáo dục cơ bản

Bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 9

Khả năng quan sát và cảm thụ nghệ thuật, nhận thức và biểu đạt thế giới

Làm quen và trải nghiệm thông qua nhiều hình thức hoạt động

Khả năng cảm nhận và tìm hiểu, thể nghiệm các giá trị văn hoá, thẩm mĩ trong đời sống và nghệ thuật

II. GIỚI THIỆU BỘ SGK MĨ THUẬT VÀ SGK MĨ THUẬT 1

2.1. Quan điểm biên soạn

- Ở cấp Tiểu học, SGK môn Mĩ thuật biên soạn bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông Mĩ thuật năm 2018, tiếp nối sự hình thành, phát triển năng lực mĩ thuật đã có ở lớp học trước.

- Các hoạt động trong sách được tổ chức theo hình thức trải nghiệm và bám sát môn Mĩ thuật, giúp HS dễ tiếp cận kiến thức, kĩ năng trong thực hành, sáng tạo;

- Nội dung trong sách giúp HS hiểu thêm về mối quan hệ chặt chẽ giữa mĩ thuật và đời sống, góp phần nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật trong cuộc sống hằng ngày.

- Bộ SGK Mĩ thuật chú trọng đến việc xác định đúng đối tượng của môn học trong mối quan hệ giữa các yếu tố trong giáo dục mĩ thuật.

2.2. Các chủ đề trong SGK Mĩ thuật 1

SGK Mĩ thuật 1 gồm 9 chủ đề. Các chủ đề được xây dựng có tính đến yếu tố văn hoá phù hợp lứa tuổi, thể hiện kết hợp hình ảnh minh hoạ và lời văn, thiết kế linh hoạt, đơn giản, dễ hiểu, bước đầu đảm bảo được mục tiêu giáo dục đặt ra, phù hợp với bối cảnh đất nước, với HS ở các vùng miền và cơ sở giáo dục trên toàn quốc, đặc biệt là thể hiện tính liên ngành với các môn học khác.

2.3. Cấu trúc chủ đề trong SGK Mĩ thuật 1

​

Cấu trúc thể hiện tính hệ thống trong xây dựng nội dung, cũng chính là sự thống nhất trong cấu trúc của tổng thể bộ sách.

2.4. Các dạng bài chính

​

Các chủ đề trong SGK Mĩ thuật 1 được xây dựng theo 2 dạng bài chính:

Dạng bài hình thành khái niệm

Dạng bài sử dụng khái niệm

Trong đó, các khái niệm yếu tố tạo hình đưa vào SGK Mĩ thuật nói chung và SGK Mĩ thuật 1 trên cơ sở phát triển đối tượng của chuyên ngành mĩ thuật:

Chấm chuyển động tạo ra nét, nét chuyển động tạo ra hình, hình chuyển động tạo ra diện, kết hợp thành khối. Màu xuất hiện ngay từ đầu nhưng đưa vào sau khái niệm hình để giải quyết khái niệm yếu tố tạo hình trên mặt phẳng 2 chiều, để chuyển sang khối trong không gian 3 chiều.

Chấm

Nét

Hình

Màu

Khối

Điều này thể hiện tính khoa học, tường minh khi lựa chọn đối tượng trong SGK Mĩ thuật 1, giúp giáo viên và học sinh thuận tiện trong việc dạy và học.

Việc tổ chức các hoạt động dạy học được biên soạn trong SGV theo một quy trình cụ thể, khoa học.

Giáo viên trên cơ sở các bước lên lớp được biên soạn trong sách giáo viên lựa chọn hình thức tổ chức trên lớp phù hợp với thực tế học sinh, cơ sở vật chất nhà trường. Từng bước chủ động xây dựng các tuyến bài thực hành phù hợp với từng đối tượng học sinh.

​

​

- Kế hoạch bài dạy

2.5. Lưu ý trong dạy học dạng bài hình thành khái niệm

- Phân tích tình huống sư phạm và hướng giải quyết.

Chủ đề 5. Màu cơ bản trong Mĩ thuật

Quan sát: Căn cứ vào điều kiện thực tế của lớp học, GV cho quan sát từng màu cơ bản và nói đồ vật có màu tương ứng. HS phát biểu đồ vật theo màu tương ứng thì cho vẽ luôn vào phần giấy thực hành. Tuỳ vào thời gian tổ chức trong thực tế buổi dạy, GV có thể cho HS vẽ đủ 3 đồ vật với 3 màu cơ bản hoặc chỉ vẽ 1 đồ vật (tuỳ thuộc vào sự hứng thú/ khả năng diễn đạt đối tượng của HS trong lớp). Như vậy, mục c/ Hoạt động: Quan sát sẽ nối liền với câu lệnh của Hoạt động: Thể hiện.

Thể hiện: GV quan sát HS thực hành, gợi ý đối với từng trường hợp HS khó khăn trong việc quan sát, liên tưởng đến đồ vật có màu cơ bản đã học, không làm thay bằng cách gọi tên, vẽ/ xé dán đồ vật giúp HS

Như vậy, tiến trình tổ chức chủ đề này ở 2 phần này cơ bản sẽ theo các bước:

- Nhận biết, gọi tên màu cơ bản (mục a/ Hoạt động: Quan sát).

- Nhận biết màu cơ bản trong tranh vẽ (mục b/ Hoạt động: Quan sát).

- Quan sát, liên tưởng màu cơ bản với đồ vật trong cuộc sống (mục c/ Hoạt động: Quan sát).

- Vẽ/ xé dán đồ vật có màu cơ bản ra phần giấy thực hành (Hoạt động: Thể hiện). GV tổ chức cho HS có thể vẽ/ xé dán 2 đồ vật/ 2 màu cơ bản hoặc 3 đồ vật/ 3 màu cơ bản, cũng như 1 đồ vật có cả 3 màu cơ bản tuỳ theo thực tế dạy học trên lớp.

Như vậy, qua 2 hoạt động Quan sát, Thể hiện đã giúp HS có hiểu biết về nội dung cốt lõi của chủ đề này, đó là xác định được màu cơ bản trong mĩ thuật và liên hệ với vật có màu cơ bản trong cuộc sống. Ở đây, GV cần lưu ý mức độ hoàn thành bài thực hành của HS là Đạt và không đạt. Ở mức độ Đạt được thể hiện:

- Đại trà: HS vẽ được 1 vật và vật đó có 1 màu cơ bản.

- Phân hóa: HS vẽ được 3 vật và mỗi vật có 1 màu cơ bản.

- Năng khiếu: HS vẽ 3 vật có 3 màu cơ bản hoặc vẽ một vật trong đó thể hiện đủ 3 màu cơ bản.

Thảo luận: GV căn cứ theo các câu hỏi gợi ý trong SGK Mĩ thuật 1, giúp HS củng cố kiến thức đã học về màu cơ bản, đồ vật có màu tương ứng trong cuộc sống và thể hiện cảm xúc của mình trước các bài thực hành của các bạn trong nhóm/ lớp. Tuỳ vào số lượng HS trong lớp, GV cho HS tiến hành thảo luận theo nhóm/ dãy và mời đại diện nhóm/ dãy (hoặc từng HS) phát biểu thể hiện quan điểm của mình đối với sản phẩm mĩ thuật đã được thực hiện ở Hoạt động: Thể hiện. Lưu ý rằng, chủ đề này được biên soạn cho thời gian học 4 tiết nên GV tuỳ điều kiện thực tế của hợp học, dành nhiều thời gian cho HS thực hành ở Hoạt động: Thể hiện, sao cho mỗi HS ít nhất có được 1 bài vẽ hoàn thành.

Vận dụng: GV căn cứ theo nội dung ở phần tham khảo để giới thiệu cho HS các bước trang trí một món đồ chơi cũ, trong đó sử dụng yếu tố tạo hình đã học ở 4 chủ đề trước như: màu cơ bản, chấm màu, nét, hình,… Điều này gợi mở cho HS chủ động lựa chọn yếu tố tạo hình mình yêu thích để trang trí một món đồ chơi cũ đã chuẩn bị từ trước theo cách vẽ, xé dán. Lúc này, GV quan sát và đưa ra những gợi ý cho từng HS, nhằm phát huy khả năng của từng cá nhân đối với những món đồ chơi cụ thể.

+ GV lưu ý 2 điểm chính

• Các chủ đề thuộc dạng bài này, GV có thể điều chỉnh PPCT phù hơp thời điểm triển khai trong nhà trường;
• GV có thể chủ động sáng tạo để xây dựng các HĐ cũng như hình thức tổ chức dạy-học sao cho phong phú hơn; Phần thực hành (Thể hiện và Vận dụng) cần bao quát, gợi mở, hướng dẫn HS thực hành theo năng lực 🡪 HS tự làm được SPMT của mình.

​

​

- Kế hoạch bài dạy

2.6. Lưu ý trong dạy học dạng bài sử dụng khái niệm

- Phân tích tình huống sư phạm và hướng giải quyết

Chủ đề 7. Hoa, quả

Quan sát: GV chuẩn bị những loại quả, hoa đặc trưng của địa phương theo mùa, hoặc giao cho mỗi nhóm HS chuẩn bị loại hoa, quả có sẵn ở vườn, nhà, và hôm học chủ đề này bày trên bàn (hoa cắm vào lọ và quả bày ra đĩa).

Ở những câu hỏi về hình dáng, màu sắc của hoa, quả, GV cần chuẩn bị những phương án trả lời phù hợp với đặc điểm bên ngoài của hoa, quả như: quả chôm chôm có râu, quả na có mắt,… và chỉ vào vật khi trao đổi với HS để tăng cường tính trực quan đối với hoạt động quan sát của HS.

​

Thể hiện: Khi HS thực hành, GV quan sát, gợi ý với từng trường hợp HS. Đối với HS khó khăn trong việc quan sát, liên tưởng đến hình dạng loại hoa, quả thì GV không làm thay mà có thể cho HS thực hiện lại hoạt động Quan sát như: mô tả hình dáng bên ngoài, màu sắc của loại quả/ hoa mà mình cần thể hiện.

Như vậy, qua 2 hoạt động này, HS có hiểu biết và bước đầu hình thành được ý thức về hoa, quả có nhiều hình dáng và màu sắc. Trong mĩ thuật, hoa/ quả có nhiều cách thể hiện. Trong chủ đề này, GV cần lưu ý mức độ hoàn thành bài thực hành của HS là Đạt và không đạt. Ở mức độ Đạt được thể hiện:

- Đại trà: HS nặn được một loại quả hoặc một loài hoa.

- Phân hóa: HS nặn được nhiều hơn một loại quả, một loài hoa.

- Năng khiếu: HS nặn được một mâm quả, hay một lọ có nhiều bông hoa theo ý thích.

Thảo luận: GV căn cứ theo các câu hỏi gợi ý trong SGK Mĩ thuật 1 để giúp HS củng cố kiến thức đã học về yếu tố tạo hình, cách thể hiện hoa, quả bằng đất nặn, cũng như thể hiện quan điểm của bản thân về sản phẩm mĩ thuật của các bạn khác trong nhóm/ lớp.

Vận dụng: GV căn cứ theo nội dung ở phần tham khảo để giới thiệu cho HS các bước bày một mâm quả, trong đó chú ý đến việc sắp xếp các quả to, nhỏ có chủ đích,…

Về cơ bản, mục tiêu của hoạt động: Thảo luận là củng cố kiến thức, kĩ năng đã học và hoạt động: Vận dụng là sử dụng những kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết những vấn đề của cuộc sống liên quan đến môn học. Do đó, hoạt động: Vận dụng rất cần thiết và cần làm thực tế bởi thông qua hoạt động này giúp HS dần hình thành kĩ năng gắn kết tri thức đã học với cuộc sống một cách chắc chắn, hiệu quả nhất.

III. ĐỐI SÁNH CẤU TRÚC CHỦ ĐỀ/ BÀI HỌC TRONG �CÁC BỘ SGK MĨ THUẬT (TRƯỚC ĐÂY)

3.1. Cấu trúc chủ đề/ bài học SGK Mĩ thuật, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống

Cấu trúc của mỗi chủ đề được thể hiện ở 4 mục chính:

​

• Như vậy, cấu trúc chủ đề trong SGK Mĩ thuật, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống tiếp cận theo hoạt động cốt lõi. Trong phần Mở đầu, “quan sát” là hoạt động cốt lõi và có những hoạt động khác như tìm hiểu, trao đổi, phân tích, bình luận,… sẽ đóng vai trò là hoạt động bổ trợ. Cũng như vậy, trong phần “Hình thành kiến thức mới”, “thể hiện” sẽ là hoạt động cốt lõi, những hoạt động khác như quan sát, phân tích, nhận định,… sẽ là hoạt động bổ trợ.

3.2. Cấu trúc chủ đề/ bài học SGK Mĩ thuật, bộ sách Chân trời sáng tạo (bản 1)

Cấu trúc của mỗi chủ đề được thể hiện ở 5 mục chính:

​

�

• Có thể thấy, cấu trúc chủ đề trong SGK Mĩ thuật, bộ sách Chân trời sáng tạo (bản 1) tiếp cận theo nhiệm vụ học tập. Trong phần Mở đầu, “khám phá” là nhiệm vụ học tập mà học sinh cần thực hiện. Cũng như vậy, trong phần “Hình thành kiến thức mới”, học sinh cần “kiến tạo kiến thức – kĩ năng”. Trong cấu trúc này, phần Vận dụng được chia làm 2 phần nên cấu trúc của bài học gồm 5 phần (nhưng về cơ bản vẫn nằm trong cấu trúc 4 thành phần).

�

3.3. Cấu trúc chủ đề/ bài học SGK Mĩ thuật, bộ sách Chân trời sáng tạo (bản 2)

Cấu trúc của mỗi chủ đề được thể hiện ở 4 mục chính:

​

• Như vậy, cấu trúc chủ đề trong SGK Mĩ thuật, bộ sách Chân trời sáng tạo (bản 2) tiếp cận theo cấu trúc năng lực đặc thù. Trong phần Mở đầu, chú trọng đến năng lực “quan sát và nhận thức thẩm mĩ”. Cũng như vậy, trong phần “Hình thành kiến thức mới” góp phần hình thành cho học sinh năng lực “sáng tạo thẩm mĩ”,… Trong cấu trúc này, năng lực phân tích và đánh giá thẩm mĩ được chú trọng ở phần “Luyện tập” và năng lực vận dụng được hình thành ở phần “Vận dụng”.

�

3.4. Cấu trúc chủ đề/ bài học SGK Mĩ thuật, bộ sách Cánh diều

Cấu trúc của mỗi chủ đề được thể hiện ở 3 mục chính:

​

Có thể thấy, mỗi bộ sách giáo khoa Mĩ thuật (trước đây) có những cách tiếp cận khác nhau trong xây dựng cấu trúc chủ đề/ bài học.

Do đó, tuyệt đối không được sử dụng cấu trúc chủ đề/ bài học ở bộ sách giáo khoa Mĩ thuật A để dạy sách giáo khoa hiện hành để đảm bảo tính logic, tương ứng giữa nội dung và tổ chức hoạt động phù hợp.

​

- Tùy vào điều kiện thực tế, GV có thể tổ chức trò chơi hoặc xây dựng cách dẫn dắt vào chủ đề.

- Quan sát: Hình ảnh một số cảnh đẹp, tác phẩm mĩ thuật 🡪 sản phẩm mĩ thuật 🡪 HS hình thành kĩ năng quan sát và khả năng liên tưởng. Ở phần này, GV có thể bổ sung thêm các hình ảnh ở địa phương để tăng sự hấp dẫn đối với HS.

IV. NHỮNG LƯU Ý TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRONG SGK MĨ THUẬT

Hoạt động Quan sát

Trong phần thường thức, phân tích tác phẩm/ sản phẩm mĩ thuật, GV chú ý lưu ý HS cách sử dụng yếu tố tạo hình, sắp xếp để xây dựng bố cục cho thuận mắt.

Hoạt động Thể hiện

- Tham khảo sản phẩm mẫu 🡪 nhận biết thêm về cách tạo hình sản phẩm, cách thể hiện nội dung thông qua hình ảnh và màu sắc trong từng sản phẩm.

- Tổ chức cho HS thể hiện được một sản phẩm mĩ thuật về chủ đề bằng hình thức yêu thích.

Tùy vào tình hình thực tế GV có thể tổ chức cho HS thực hành cá nhân hoặc thực hành theo nhóm (nhóm 2 hoặc nhóm 4…).

Hoạt động Thảo luận

• Căn cứ các câu hỏi gợi ý trong SGK 🡪 củng cố kiến thức đã học;
• Có thể thảo luận theo nhóm hoặc cá nhân trình bày, nhận xét về các SPMT của mình, của bạn đã thực hiện;
• GV có thể hướng dẫn HS trình bày về quá trình tạo hình sản phẩm hoặc kể một câu chuyện liên quan đến sản phẩm đã thực hiện.

​

Hoạt động Vận dụng

- GV căn cứ nội dung phần Tham khảo để gợi ý cách làm một SPMT dạng 2D hoặc 3D thể hiện theo định hướng chủ đề liên quan;

- GV quan sát và đưa gợi ý cụ thể cho từng HS;

- Tùy điều kiện và thời gian HS thực hành, GV cho HS trưng bày SPMT, giới thiệu sản phẩm đã hoàn thiện.

Như vậy:

- Hoạt động Quan sát và Thể hiện giúp học sinh chuyển hóa kiến thức, kĩ năng vào trí óc của học sinh nên giáo viên thông qua các hoạt động trao đổi, khám phá, thực hành để giúp học sinh đạt được mục tiêu, sản phẩm cụ thể của hoạt động.

- Hoạt động Thảo luận và Vận dụng giúp giáo viên kiểm tra được những kiến thức, học sinh đã biết có hiểu đúng bản chất không, qua đó vận dụng vào xử lý những vấn đề liên quan đến chủ đề, theo hình thức thực hành khác ở hoạt động Thể hiện.

Theo đó, GV nên dành nhiều thời gian cho các hoạt động thực hành ở Thể hiện hay Vận dụng để HS có thể hoàn thành SPMT đáp ứng của yêu cầu bài học.

Việc đánh giá thực hiện theo Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT: đánh giá phẩm chất và năng lực người học (hình thức, tổ chức, sử dụng kết quả đánh giá)

V. NHỮNG LƯU Ý TRONG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP

• Đánh giá thường xuyên.

• Đánh giá định kì.

- Đánh giá thường xuyên:

+ Hình thức: diễn ra trong suốt quá trình học: nội dung học, tìm hiểu kiến thức mới, thực hành, vận dụng…

+ Cách thức đánh giá: Sử dụng câu hỏi, yêu cầu HS trình bày, mô tả, thực hiện thao tác…; quan tâm câu hỏi so sánh, phân loại, phát hiện… theo các hình thức; dựa vào kết quả bài thực hành sau mỗi chủ đề; GV đánh giá HS; HS đánh giá lẫn nhau; HS tự đánh giá.

​

- Đánh giá định kì môn học: giữa và cuối mỗi kì học, theo 3 mức độ: Hoàn thành tốt – Hoàn thành – Chưa hoàn thành (T, H, C).

​

​

+ Đánh giá định kì về sự hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực và tổng hợp đánh giá kết quả giáo dục do giáo viên chủ nhiệm thực hiện dựa trên các kết quả đánh giá định kì của tất cả các môn học trong đó có môn Mĩ thuật.

Một số gợi ý về hình thức và phương pháp kiểm tra, đánh giá

- Đánh giá năng lực tự chủ, tự học

​

Năng lực Tự chủ và Tự học trong môn Mỹ thuật không chỉ là việc học sinh tự thực hành sản phẩm mĩ thuật mà là khả năng các em biết mình muốn làm gì, cần chuẩn bị gì và tự giải quyết vấn đề trong quá trình sáng tạo. Đặc biệt với các tiết Mĩ thuật ứng dụng (làm đồ dùng từ vật liệu sẵn có), năng lực này thể hiện rất rõ qua khâu chuẩn bị và xử lý tình huống.

Các tiêu chí đánh giá cốt lõi

​

Bảng tham khảo tiêu chí đánh giá năng lực tự chủ, tự học

​

- Đánh giá năng lực quan sát và nhận thức thẩm mĩ

​

Năng lực Quan sát và Nhận thức thẩm mĩ là bước đầu tiên và quan trọng trong môn Mĩ thuật. Nó giống như việc xây dựng “đôi mắt nghệ thuật” cho học sinh khi biết nhìn ra vẻ đẹp từ thế giới xung quanh và hiểu được các ngôn ngữ của nghệ thuật.

Để đánh giá năng lực này một cách hiệu quả, giáo viên cần thông qua các hoạt động tương tác thực tế. Trong đó lưu ý:

+ Các tiêu chí đánh giá cốt lõi

​

• Khả năng phát hiện: Học sinh có nhận ra các yếu tố thẩm mĩ (màu sắc, hình khối, đường nét, nhịp điệu) trong thiên nhiên và đời sống không?

​

• Khả năng liên tưởng: Từ vật quan sát được, học sinh có liên tưởng đến các hình ảnh nghệ thuật hoặc ý tưởng sáng tạo nào không?

​

• Khả năng biểu đạt bằng ngôn ngữ: Học sinh có gọi tên được các cảm xúc hoặc đặc điểm thẩm mĩ của đối tượng không?

+ Giáo viên có thể tham khảo bảng này trong quá trình đánh giá:

- Đánh giá năng lực sáng tạo và ứng dụng thẩm mĩ

Năng lực Sáng tạo và Ứng dụng thẩm mĩ được xem là “linh hồn” của môn Mĩ thuật theo định hướng mới. Khác với năng lực phân tích (thiên về tư duy), năng lực này tập trung vào khả năng thực hành, giải quyết vấn đề và biến ý tưởng thành sản phẩm thực tế. Dưới đây là các gợi ý cụ thể để giáo viên đánh giá năng lực này một cách công bằng và khuyến khích được sự đột phá của học sinh:

Thứ nhất, giáo viên có thể xây dựng bảng đánh giá dựa trên 3 trụ cột sau:

​

+ Tính mới (Sáng tạo): Học sinh có thay đổi hình dáng mẫu không? Có kết hợp các vật liệu khác nhau không? Có cách sử dụng màu sắc độc đáo không?

+ Tính hữu dụng (Ứng dụng): Sản phẩm có thực hiện được chức năng như dự kiến không? (Ví dụ: Ống cắm bút có đứng vững không? Có đủ sâu để đựng thước không?).

+ Tính thẩm mĩ trong ứng dụng: Cách trang trí có làm tăng giá trị sản phẩm không? Màu sắc, họa tiết có hài hòa với hình khối của vật dụng không?

Thứ hai, đối với sáng tạo, quá trình quan trọng hơn kết quả. Giáo viên không nên chỉ nhìn sản phẩm cuối cùng mà cần quan sát:

​

+ Khả năng thích ứng với vật liệu: Khi thiếu một vật liệu nào đó, học sinh có biết tìm vật liệu khác thay thế không? (Đây chính là biểu hiện cao của tư duy sáng tạo).

​

+ Sự kiên trì và điều chỉnh: Khi sản phẩm bị hỏng hoặc không như ý (ví dụ: keo không dính), học sinh có tìm cách sửa chữa hay bỏ cuộc?

​

+ Ghi chép ý tưởng: Đánh giá các bản vẽ phác thảo, những dòng nháp ý tưởng trước khi thực hành.

Thứ ba, sử dụng thang đo mức độ.

Thứ tư, một số lưu ý trong đánh giá “sự sáng tạo”

+ Chấp nhận sự “khác biệt”: Đôi khi sản phẩm mĩ thuật của học sinh trông rất “lạ”, thậm chí không đẹp mắt theo tiêu chuẩn truyền thống. Hãy hỏi các em về ý tưởng đằng sau trước khi đánh giá.

+ Không nên đánh giá dựa trên sự khéo tay: Một em học sinh không khéo tay nhưng có ý tưởng tái chế vỏ hộp thành một con robot đựng rác thông minh vẫn xứng đáng nhận điểm sáng tạo cao hơn một sản phẩm đẹp nhưng chép lại hoàn toàn mẫu.

+ Nên đánh giá cao những học sinh dám thử nghiệm các kỹ thuật mới, dù kết quả có thể chưa hoàn hảo.

- Đánh giá năng lực phân tích và đánh giá thẩm mĩ.

Các tiêu chí đánh giá cụ thể:

Để đánh giá năng lực này, giáo viên cần dựa trên 3 mức độ biểu hiện:

Một số phương pháp đánh giá

​

- Phương pháp “Phê bình đa chiều”

Thay vì giáo viên là người duy nhất nhận xét, hãy tổ chức cho học sinh tham gia vào quá trình này:

+ Tự đánh giá: Học sinh tự viết hoặc nói về sản phẩm của mình: "Em đã sử dụng những vật liệu gì?", "Phần nào em ưng ý nhất?".

​

+ Đánh giá đồng đẳng: Học sinh nhận xét bài của bạn theo công thức "2 khen + 1 góp ý". Điều này giúp các em học cách quan sát và dùng từ ngữ chuyên môn một cách nhẹ nhàng.

- Phương pháp “Hồ sơ học tập”

+ Yêu cầu học sinh lưu giữ các bản phác thảo, các sản phẩm từ đầu học kỳ đến cuối học kỳ.

+ Giáo viên nhìn vào sự tiến bộ của học sinh trong cách sử dụng màu sắc và cách các em giải thích về sự thay đổi của mình qua thời gian. Đây là minh chứng rõ nhất cho sự phát triển năng lực thẩm mĩ.

VI. HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG NGUỒN TÀI NGUYÊN SÁCH VÀ CÁC HỌC LIỆU ĐIỆN TỬ CỦA NXB GIÁO DỤC VIỆT NAM

- Học liệu bổ trợ

+ Sách bổ trợ: Sách giáo viên, Vở bài tập Mĩ thuật 1,…

+ Nguồn học liệu điện tử: tài liệu dạy học, tập huấn GV, video clip tiết dạy minh hoạ, SGV, SHS được đăng tải trên nền tảng tập huấn của NXB Giáo dục Việt Nam, với sứ mệnh mở ra kho tri thức rộng lớn và hỗ trợ cho việc học tập trực tuyến.

Diễn đàn: Là nơi luôn thực hiện tốt chức năng: chia sẻ, giải đáp và hỗ trợ trực tuyến, đồng hành cùng giáo viên trong suốt quá trình dạy học.

- HD khai thác và sử dụng

+ Tập huấn: nền tảng trực tuyến: taphuan.nxbgd.vn

+ HD sử dụng nguồn tài nguyên học liệu điện tử

Hệ tài nguyên của bộ sách

Các thầy cô có thể tham khảo kế hoạch dạy học, kế hoạch bài dạy (giáo án) [theo công văn 2345), giáo án điện tử, hình/ video clip liên quan đến bài dạy, video clip tiết dạy minh họa của lớp 1, 2, 3, 4, 5 trên nền tảng https://taphuan.nxbgd.vn/ hoặc diễn đàn của bộ sách https://www.facebook.com/groups/2346030642373633

I. DẠY HỌC MĨ THUẬT TÍCH HỢP, LỒNG GHÉP VỚI GIÁO DỤC STEAM

Phần 2. NỘI DUNG KHÁC

Năm 2023, Bộ Giáo dục và Đào tạo có công văn 909/BGDĐT-GDTH hướng dẫn tổ chức các hoạt động giáo dục STEM trong cấp Tiểu học, tập trung vào phương pháp dạy học tích hợp để học sinh phát triển kiến thức, kỹ năng Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học, giải quyết vấn đề thực tế. Công văn cũng khuyến khích tích hợp thêm yếu tố Nghệ thuật và Nhân văn (STEAM) để nâng cao hiệu quả giáo dục và thúc đẩy sáng tạo ở học sinh.

Tháng 8.2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo có công văn 4567/BGDĐT-GDPT hướng dẫn tổ chức dạy học 2 buổi/ngày đối với giáo dục phổ thông năm học 2025-2026. Theo đó, buổi học thứ hai không phải là để dạy trước chương trình chính khóa mà nhằm mục đích:

- Củng cố kiến thức: Giúp học sinh nắm vững hơn các nội dung đã học ở buổi thứ nhất.

​

​

- Phụ đạo học sinh yếu, bồi dưỡng học sinh giỏi: Hỗ trợ cá nhân hóa, giúp các em học sinh khác nhau cùng tiến bộ.

- Tổ chức các hoạt động giáo dục trải nghiệm, phát triển năng lực: Tập trung vào kỹ năng sống, giáo dục STEM/STEAM, nghệ thuật, thể chất và các hoạt động ngoại khóa khác.

​

STEM/STEAM LÀ GÌ?

Một số khái niệm về giáo dục STEM

Các hình thức giáo dục STEM theo công văn 909 đối với cấp Tiểu học

Đặc điểm các lĩnh vực trong giáo dục STEAM

Do đó, giáo dục STEAM bản chất vẫn là giáo dục STEM nhưng phát huy yếu tố sáng tạo, nghệ thuật, nhân văn trong giải quyết vấn đề

Bảng so sánh giữa hai mô hình giáo dục

HIỂU STEAM NHƯ THẾ NÀO ĐỂ TỔ CHỨC �HOẠT ĐỘNG TRONG NHÀ TRƯỜNG?

Việc nhận thức STEAM theo phương diện phương pháp hay nội dung giáo dục là điều kiện tiên quyết để hiểu đúng và áp dụng hiệu quả mô hình này.

​

Về cơ bản, sự khác biệt nằm ở câu hỏi "dạy như thế nào?" (phương pháp) và "dạy cái gì?" (nội dung).

Bảng tóm tắt sự khác biệt

Lưu ý trong dạy tích hợp, lồng ghép STEAM trong môn Mĩ thuật

• Bám sát chương trình giáo dục phổ thông 2018: Việc tích hợp chỉ nên thực hiện trên nền tảng những nội dung môn học đã được quy định, không thêm vào các yêu cầu ngoài khả năng tiếp nhận của học sinh.

​

• Mĩ thuật giữ vai trò trung tâm: Các thành tố khác trong STEAM được tích hợp để hỗ trợ hoạt động nghệ thuật, không làm lu mờ vai trò của môn học chính.

​

• Thể hiện rõ sự tích hợp ít nhất hai thành tố trong S – T – E – M: Việc tích hợp cần hợp lí, tránh gượng ép hoặc hình thức.

Minh họa Kế hoạch bài dạy có tích hợp giáo dục STEAM có trên diễn đàn, các thầy cô có thể tham khảo.

• Gắn với tình huống thực tiễn, gần gũi, có ý nghĩa với học sinh: lớp học, gia đình, sân trường, bạn bè, cộng đồng. Cách đặt vấn đề nên đơn giản, tích cực, dễ hiểu, gợi cảm xúc..

​

• Kết hợp phát triển năng lực học tập và năng lực cảm xúc – xã hội: Chủ đề nên tạo cơ hội cho học sinh giao tiếp, hợp tác, chia sẻ cảm xúc và thể hiện bản thân một cách tự nhiên, thông qua hoạt động nghệ thuật và làm việc nhóm.

• Linh hoạt và khả thi trong điều kiện thực tế: Hoạt động nên có thể triển khai tại lớp học thông thường hoặc sân trường, sử dụng vật liệu đơn giản, dễ tìm, tận dụng đồ dùng học sinh mang theo.

Và quan trọng là việc dạy tích hợp, lồng ghép không gây áp lực cho học sinh, giáo viên và phụ huynh: Chủ đề STEAM không nên trở thành gánh nặng về học thuật hay thi đua. Mục tiêu là tạo cơ hội trải nghiệm, phát triển và thể hiện, không đặt nặng hình thức hay kết quả hoàn hảo. Phụ huynh không cần chuẩn bị công phu hoặc can thiệp sâu vào sản phẩm của học sinh.

Thực hành làm sản phẩm mĩ thuật bông hoa từ giấy vệ sinh. Nguồn: https://www.youtube.com/watch?v=W-IWkMyyrl4

Phân tích một ví dụ để thấy rõ hơn yếu tố STEAM trong phần thực hành, sáng tạo sản phẩm mĩ thuật

Thực hành làm sản phẩm mĩ thuật bông hoa từ giấy vệ sinh kết hợp hoạt động STEAM.

Nguồn:https://www.youtube.com/watch?v=yAj7Qcv3mLw

Để tích hợp thành công, giáo viên cần nhìn nhận STEAM như những "mảnh ghép" bổ trợ cho bài dạy:

- S (Science - Khoa học): Là sự hiểu biết về thế giới tự nhiên, cấu trúc sự vật, nguyên lí ánh sáng, màu sắc hoặc đặc tính lí hóa của vật liệu (ví dụ: tại sao màu nước lại loang, tại sao đất nặn lại dẻo).

- T (Technology - Công nghệ): Không chỉ là máy tính. Đó là việc sử dụng công cụ (kéo, súng bắn keo, thước kẻ) hoặc các kĩ thuật thực hiện (gấp giấy, cắt dán, kĩ thuật in).

- E (Engineering - Kĩ thuật): Là qui trình giải quyết vấn đề. Học sinh lắp ghép, tạo hình sao cho sản phẩm đứng vững, cân đối và chắc chắn.

- A (Art - Nghệ thuật): Đây là "trái tim" của môn học, tập trung vào thẩm mĩ, cảm xúc và sự sáng tạo.

- M (Mathematics - Toán học): Là sự đo lường, tỉ lệ, hình khối, sự đối xứng và nhịp điệu trong bố cục.

Phân tích một ví dụ thực tế từ Chủ đề "Sự thú vị của nét" (SGK Mĩ thuật lớp 2) để làm rõ hơn.

Ở chủ đề này, sẽ nhiều người tự hỏi: Chỉ là những đường nét đơn giản, làm sao đưa "Kĩ thuật" hay "Khoa học" vào? Vậy, chúng ta hãy thử tiếp cận theo cách sau:

- S (Khoa học): Học sinh quan sát các loại nét trong tự nhiên (vân gỗ, đường gân lá, vết rạn trên mặt đất). Giải thích sự đang dạng của nét như: nét cong, nét thẳng,...

- T (Công nghệ): Trải nghiệm tạo nét bằng nhiều công cụ khác nhau: đầu bút chì, cạnh thước kẻ, hay thậm chí dùng ống hút thổi màu để tạo nét ngẫu nhiên.

- E (Kĩ thuật): Thử thách học sinh dùng các sợi dây (len, kẽm nhung) để tạo ra các "nét" trong không gian 3 chiều. Làm thế nào để sợi dây đứng được hoặc uốn lượn theo ý muốn?

- M (Toán học): Học sinh nhận diện nét thẳng đứng, nét ngang, nét xiên; so sánh độ dài ngắn, dày mỏng của các nét để tạo nhịp điệu cho bức tranh.

Như vậy, từ một chủ đề thuần túy về yếu tố tạo hình, chúng ta đã biến nó thành một trải nghiệm khám phá đa chiều và có thể dạy tích hợp STEAM hiệu quả.

II. DẠY HỌC MĨ THUẬT TÍCH HỢP, LỒNG GHÉP VỚI

NĂNG LỰC SỐ

Năng lực số trong môn Mĩ thuật ở cấp Tiểu học được hiểu là khả năng của học sinh trong việc:

- Tiếp cận và khai thác: Biết tìm kiếm hình ảnh, tư liệu mĩ thuật trên internet (dưới sự hướng dẫn).

- Sáng tạo nội dung: Sử dụng các công cụ kĩ thuật số cơ bản để vẽ, thiết kế hoặc chỉnh sửa hình ảnh (trong điều kiện cho phép).

- Giao tiếp và chia sẻ: Biết cách trưng bày, giới thiệu sản phẩm của mình qua các nền tảng số (trình chiếu, gửi ảnh bài vẽ).

- Ứng xử văn hóa số: Bước đầu hình thành ý thức về bản quyền và hành vi văn minh trên môi trường mạng.

Để cụ thể hóa, năng lực số trong Mĩ thuật bao gồm 3 nhóm chính:�- Kỹ năng sử dụng công cụ: Sử dụng chuột, màn hình cảm ứng để vẽ.�- Thao tác với các lệnh: chọn màu, chọn cọ vẽ, tẩy, đổ màu, lưu bài.�- Kĩ năng tư duy thẩm mĩ số:�+ Hiểu về sự khác biệt giữa màu sắc hiển thị trên màn hình và màu vẽ tay.�+ Sắp xếp bố cục trong không gian đồ họa 2D ở mức độ đơn giản.�+ Kĩ năng an toàn và đạo đức: Không tự ý tải hoặc sử dụng hình ảnh của người khác khi chưa được phép (ý thức ban đầu về bản quyền).

Tuy nhiên, ở cấp Tiểu học, năng lực số không thay thế cách thể hiện sản phẩm mĩ thuật theo lối truyền thống (vẽ, nặn, xé- dán, làm mô hình,...), bởi về cơ bản, việc phát triển năng lực mĩ thuật ở cấp Tiểu học hướng đến việc học sinh có được đôi mắt tinh tường và sự khéo léo của đôi bàn tay, nhưng năng lực số góp phần đóng vai trò hỗ trợ như:�- Mở rộng không gian trải nghiệm: Học sinh có thể tham quan bảo tàng ảo, xem các tác phẩm nổi tiếng thế giới mà không cần di chuyển.�- Kích thích sáng tạo: Công nghệ cho phép học sinh thử nghiệm màu sắc và hình khối nhanh chóng, dễ dàng sửa sai, từ đó tự tin hơn trong sáng tạo.�- Lưu trữ, theo dõi: Giúp tạo ra các "Hồ sơ điện tử" để theo dõi sự tiến bộ của học sinh qua từng tháng/ năm học.

Nội dung tổ chức hoạt động cụ thể, thầy cô có thể tham khảo bài viết trên diễn đàn.

III. DẠY HỌC MĨ THUẬT TÍCH HỢP, LỒNG GHÉP VỚI AI

Việc tích hợp AI vào môn Mĩ thuật ở giai đoạn giáo dục cơ bản được xem như một cách tiếp cận mới với nghệ thuật cho học sinh, phù hợp với xu thế tất yếu nhưng vẫn giữ vững giá trị của các kĩ năng như vẽ tay, nặn, cắt dán,làm mô hình,… vì đó là nền tảng của tư duy thẩm mĩ. Khi tổ chức, giáo viên lưu ý:

- Hãy để các em phác thảo ý tưởng ra giấy trước khi thực hành trên máy tính.

- Nếu điều kiện thiết bị hạn chế, hãy chia nhóm 4-5 em cùng thảo luận để đưa ra một câu lệnh (prompt) chung, giúp tăng tính tương tác trong nhóm.

- Hãy lưu lại các sản phẩm và trình chiếu cho phụ huynh, học sinh xem để lan tỏa sự hấp dẫn của môn Mĩ thuật trong bối cảnh hiện nay.

Ở cấp Tiểu học, căn cứ vào điều kiện cơ sở vật chất, thầy cô có thể tổ chức những hoạt động như:

• Sáng tạo từ những nét vẽ

Hoạt động này giúp học sinh hiểu về sự tương tác giữa người và máy, đồng thời rèn luyện kĩ năng sử dụng chuột hoặc bút cảm ứng.

+ Phần mềm sử dụng: AutoDraw (của Google).

+ Học sinh vẽ những nét phác thảo cơ bản nhất. Sau đó, công cụ AI sẽ đoán ý định và đưa ra các biểu tượng (icons) chuyên nghiệp ở thanh menu phía trên. Học sinh chọn hình vẽ mình ưng ý nhất và tiếp tục tô màu, sắp xếp bố cục trên màn hình.

+ Thông qua hoạt động này giúp một số học sinh còn nhút nhát trở nên tự tin hơn trong việc tạo hình.

• Nhận diện hình ảnh

Hoạt động này giúp học sinh hiểu về việc xử lý dữ liệu hiệu quả của AI.

Học sinh vẽ một vật dụng trong khoảng 20 giây và AI sẽ đoán xem đó là gì.

Sau trò chơi, giáo viên đặt câu hỏi: "Tại sao AI lại biết đây là vật dụng em định vẽ dù chúng ta vẽ rất nhanh?".

Giải thích: AI đã có dữ liệu của rất nhiều hình ảnh liên quan trước đó nên nó nhận ra các đặc điểm chung.

Thông qua hoạt động này giúp học sinh phát triển tư duy quan sát các đặc điểm đặc trưng (hình dáng, đường nét) của sự vật.

• Phát triển ngôn ngữ và năng lực mĩ thuật

Học sinh viết 1-2 câu miêu tả về một sự vật, hiện tượng (hiện thực, tưởng tưởng,..)

Giáo viên/ học sinh nhập câu lệnh này vào AI để xuất ra bức tranh.

Trên cơ sở hình ảnh gợi ý, học sinh tự tay vẽ lại bức tranh trong đó điều chỉnh, bổ sung những chi tiết mà AI chưa làm đúng ý mình.

Thông qua hoạt động này, học sinh hiểu rằng AI có thể hỗ trợ ý tưởng, nhưng sự sáng tạo cuối cùng vẫn thuộc về mỗi cá nhân.

- Chuyển thể hình ảnh động

Học sinh vẽ một nhân vật trên giấy trắng (có đủ tay, chân, đầu), sau đó chụp ảnh bức vẽ và tải lên công cụ Animated Drawings (của Meta AI).

AI sẽ tự động tách nền và tạo bộ khung cho nhân vật. Học sinh có thể chọn các hành động như: chạy, nhảy, nhảy múa cho nhân vật của mình.

Thông qua hoạt động này giúp tạo ra sự hào hứng, giúp các em yêu thích việc vẽ tay truyền thống vì biết rằng nó có thể kết hợp với công nghệ để tạo ra hình ảnh động.

*

Như vậy, sau 6 năm triển khai Chương trình GDPT 2018 và năm đầu tiên cả nước sử dụng một bộ sách giáo khoa nên việc việc dạy và học mĩ thuật có thành công trong nhà trường vào cuối năm học tới phụ thuộc rất nhiều vào các quý thầy cô ngày hôm nay.

​

Trong quá trình dạy học, mọi vướng mắc, ý kiến cần trao đổi xin trao đổi qua diễn đàn để được nhóm tác giả hỗ trợ, giải đáp kịp thời.