DAVRANIŞ BİYOLOJİSİ

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Davranış bir hayvanın dışarıdan gözlenebilen kas hareketlerinden meydana gelir.Bir

avcının avını kovalaması, bir yerde oturduğumuzda kolumuzu kaldırarak bir yeri

işaret etmek de bir davranıştır.Davranış , çeşitli kas hareketleri ile birlikte , canlının

bunu nasıl yaptığını , öğrenme ve hafıza olaylarını da inceler.

​

• Davranışın hem basit hem de karmaşık nedenleri vardır.Basit mekanizmalar bir

hayvanın yaşamı sırasında belirli bir davranışın ortaya çıkmasını sağlayan hormonal

sinirsel ve çevresel uyarılardır.Karmaşık nedenler de bu davranışın zaman içerisinde

nasıl çeşitlendiğidir.

​

• Davranış hem genetik hem de çevresel faktörler sonucu ortaya çıkar.Davranışı

etkileyen çevresel faktörler bu davranışın altında yatan tüm genlerin ortaya

çıkması ile ilgilidir.Hücre içerisindeki kimyasal çevre, yumurta ya da rahim içerisindeki

tüm hormonal , kimyasal ve fiziksel koşullar da davranışa etki eden çevresel

koşullardır.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Yuva

Yuva

Yuva

Yuva yok

Yuva yok

• Dişi bir kazıcı yaban arısı yeraltında dört ya

da beş farklı yuvaya sahiptir.Hergün düzenli

olarak tüm yuvaları ziyaret eder ve larvalarına

yiyecek taşır.Biyolog Niko Tinbergen yaban

arılarının yuva yerini bulabilmek için bazı

işaret noktalarını kullandığını göstermiştir.

​

• Yaban arısı yuvadan gittikten sonra kozalakları

yuvdan birkaç metre uzağa taşımıştır.Yaban

arısı geri döndüğünde kozalak çemberinin

tam ortasına doğru uçmuştur.

​

• Kozalaklar eski yerine taşınmış fakat üçgen

biçiminde dizilmişlerdir.Yuvanın yan kısmına da

taşları kullanarak yuvarlak biçimli bir işaret

oluşturulmuştur.Yaban arısı taşlara doğru

uçmuştur.Bu deney bize böceğin fiziksel

nesneleri değil onların düzenlenme biçimlerini

gözlediklerini göstermiştir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Davranış genleri de dahil tüm genler kendilerini gösterebilmek için bir çevreye

ihtiyaç duyarlar.Doğuştan gelen davranışlar , tüm bireylerin aynı davranışı

göstermesidir.

• Üç dikenli dikenci balıklarda saldırgan davranışlar

basit bir görsel uyarı ile tetiklenir.

​

​

​

​

​

• Gerçeğe uygun ve alt kısmında kırmızı hat içermeyen

model herhangi bir etkiye neden olmaz.Diğer tüm

modeller alt kısımları kırmızı olduğu için bir tepki

oluşmasına neden olur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Davranış ekolojisi , davranışı hayvanların doğal ekolojik koşullara evrimsel uyumları

olarak algılayan bir araştırma alanıdır.Doğal seçilim hayatta kalma ve üreme başarısını

arttıran davranış özelliklerini destekleme yönünde hareket eder.Bu nedenle en uygun

davranışlara sahip olan hayvanın üreme başarısı artacakdır.

​

Frekans

• Bu sonogram ya da ses kayıtları, bir sesin frekansı

nın zamana göre değişimini gösteren grafiklerdir.

Burda erkek sığır kuşlarına ait dört farklı ötüş

biçimi gösterilmiştir.Sığırkuşları genellikle üç ya da

altı kadar farklı ötüşe sahiptirler , ancak diğer

türler bir düzine ya da yüzlerce farklı ötüş

geliştirmişlerdir.

​

​

​

Zaman(Saniye)

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

ÖĞRENME

• Öğrenme , davranışın tecrübeye bağlı bir değişmiş halidir.Doğuştan gelen davranışlar

deneyimlerin etkisi ile etkinliği artar.Benekli Maymunlar farklı tehlike unsurlarına

karşın değişik uyarıcı çığlıklar atar.Bu maymunlar çığlık atmayı grubun diğer

üyelerinden öğrenirler.

​

• Belirli bazı davranışların öğrenilebilmesi için hayvanın gelişim süresi boyunca

sınırlı bir süre anlamına gelen , duyarlı bir döneme ihtiyacı vardır.Örneğin Gri bacaklı

kazlar yumurtadan çıktığı anda gördüğü ilk nesneye karşı hep tepki vermeye

başlarlar.

​

• Biyologlar kuş ötüşlerinin gelişiminde iki tür tanımlamışlardır.Duyarlı bir dönem

sırasında öğrenme (Beyaz başlı serçelerde olduğu gibi) ve kuşun her yıl ötüş

biçiminde yeni bazı bileşenler eklediği sonu olmayan öğrenme(Kanaryalarda olduğu gibi)

​

• Hayvanların çoğu bir uyarı ile diğerini bağdaştırmayı öğrenebilir.Hayvan kendi

davranışlardan birini bir ödül ya da ceza ile birleştirebilir ve davranışını buna göre

düzenler.

​

• Oyun sonucu elde edilen yarar, avlanma gibi hayatta kalma ile ilgili davranışlar

hakkında egzersiz yapmaktır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Gelişmenin ilk dönemlerinde , anneleriyle

karşılaşmaları yavruların davranışlarında

​

anneyi takip etme gibi kalıcı davranışların

oluşmasını sağlar.

• Oyunlar , fonksiyonel koşullarda

ihtiyaç duyulabilecek mükemmel

davranışların öğrenilmesine neden

olan bir öğrenme türüdür.

​

• Tekrarlayarak yapılan oyunlar

genç bireylerde davranışların kalıcı

olmasını sağlar.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

HAYVANLARDA BİLİŞİM

• Bilişim bir hayvanın sinir sisteminde algı, bellek , uygulama ve duyu reseptörleri ile

edinilen bilginin kullanılması yeteneğidir.

​

• Harekette en basit mekanizmalardan biri olan kinesis, bir uyarıya karşı dönme oranı ve

hareketteki basit bir değişiklik şeklinde olan bir cevaptır.Odun içinde yaşayan bazı

böcekler kuru ortamlarda nemli ortamlara göre daha hareketlidirler.

​

• Taksis hareketi ise otomatikdir ve belirli bir uyarıya doğru ya da bunun tersi yönde

hareket anlamına gelir.Örneğin karasinek larvaları beslendikten sonra negatif yönlü

fototaksiktirler yani ışıkdan otomatik olarak kaçarlar.

​

• Bilinen bir alanda referans noktalarının kullanımı hayvan davranışlarında yaygındır.

Örneğin balarıları bölgelerindeki zengin nektar kaynaklarını öğrenip , bunları alan

içerisinde referans kaynağı olarak kullanıp yollarını bulup , diğer çiçekleri belli bir

sıra içerisinde gezerler.

​

• Bir Bilişim haritası ise hayvanın etrafındaki nesneler arasındaki uzaysal ilişkinin

gösterilmesi ya da kodlanmasıdır.Alakargalar besinlerini daha sonra kullanmak amacıyla

gizlerler , binlerce besinin yerini değiştirmekle kalmaz tazeliklerini de belirli bir düzen

içesinde kontrol ederler.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Kinesis

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

Taxis

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Göçler her yıl iki bölge arasında döngüsel olarak yapılan yolculuklardır.En çok göze

batan göçler kuşlar , balinaların az sayıda bazı kelebek türlerinin ve belirli okyanus

balıklarının göçleridir.Göç eden hayvanlar , kılavuz, oryantasyon ve navigasyon

nekanizmalarından birini ya da kombinasyonlarını kullanırlar.

​

• Kılavuz mekanizmasında hayvan hedef bölgeye erişinceye kadar bir referans

noktasından diğerine doğru hareket eder , bu yöntem kısa mesafeler de etkindir.

Oryantasyonda ise hedef bölgeye ya da belirli bir mesafeye ulaşıncaya kadar hayvan

ibresel yönlerini araştırır ve belirli bir düz hat boyunca hareket eder.

​

• Navigasyon yöntemini kullanarak hayvan mevcut bulunduğu konumunu oryantasyon

yolu ile diğer konumlardan ayırt eder.Dünyanın manyetik alanı, güneş , yıldızlar

yapılan yolculuklarda yön bulma amacıyla hayvanlar tarafından kullanılırlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

SOSYAL DAVRANIŞ VE SOSYOBİYOLOJİ

• Sosyal davranış genellikle aynı türden olan iki ya da daha fazla hayvan arasındaki

herhangi bir etkileşimdir.

​

• Sıklıkla rekabet halindeki bireyler kendilerini olduğundan daha büyük ya da güçlü

gösterecek şekil , biçim ya da sesler kullanırlar.Bu tip davranışların çoğu törenler biçimin

dedir yani sembolik hareketler şeklinde ve bireylere zarar vermeyen durumlardır.Bu tür

davranışlar ya eş seçimi ya da besin kaynakları için sergilenir.

​

• Bir kurt grubu içinde alfa kurt diğerlerinin davranışlarını kontrol altına alır.Bu birey besin

ve eş bulmada avantajlı bir konuma sahiptir.

​

• Bir territoryum( Egemenlik alanı,yurt) bir bireyin sıklıkla kendi türünden başka bireylere

karşı koruduğu alana verilen isimdir.Deniz aslanları yanlızca üreme amaçlı kullandıkları

küçük bir alanı savunurken kızıl sincaplar beslenmek için daha geniş bir alanı

kullanırlar.

​

• Kaynakların eşit olarak paylaşılmamasının avantajı , yüksek kapasiteye sahip bireylere az

bir kaynağın yeterli olmamasıdır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Afrika vahşi köpeklerinden oluşan

bu grup kendilerinden oldukça büyük

olan avları öldürebilmektedirler.Bu

yöntem işbirliğinde avlanmaya bir

örnektir.

​

​

​

​

​

​

​

• Beyaz pelikanlarda bir sıra halinde bir

grup balığa doğru yaklaşırlar.Bu işbirliği

davranışı balıkların kuşlar arasından

kaçıp gitmesini önler.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Şişkin kısımlı

dişi yaklaşır

​

​

Erkek(kırmızı bantlı)

dişiye doğru zigzaglar

çizerek yaklaşır

​

​

Erkek yuvaya doğru

yüzer.

​

Dişi izler.

​

​

Dişi yuvaya girer

​

​

​

​

​

Erkek hafif bir şekilde

dişinin kuyruğuna

dokunur.

​

​

​

​

​

Erkek yuvaya girer ve

yumurtaları döller

Kur yapma davranışı

• Kur yapma davranışları tıpkı diğer sosyal

davranışlar gibi değişip gelişirler , çünkü

bunlar en iyi üreme başarısına sahip bireylerce

denenmiştir ve böylece bu davranıştan

sorumlu olan genlerin oranı populasyonda

artmıştır.

​

• Bazı türlerde eş için rekabet edenler dişilerdir.

Bunlarda seçici olan ise erkeklerdir.Bu durum

genelde yavru bakımının çoğunun erkek

tarafından yapıldığı türlerde yaygındır.Dikencik

balıklarında her iki eşeyde yavruya yatırım

yapar dişiler yumurta oluştururken , erkekler

yuvanın yapımından ve korunmasından

sorumludurlar.

​

• Ebeveyn yatırımı bir yavruyu oluşturmak ve

yetiştirmek için bireyin harcadığı zaman ve

kaynağı ifade eder.Bir çok türde erkeğin yavru

başına yaptığı yatırım dişiye göre daha azdır.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Sosyal ilişkiler çeşitli iletişim tiplerine bağımlıdır.

• Davranış biyolojisinde uyarı , başka bir hayvanın davranışında bir değişime neden

olan bir davranış olarak tanımlanır.Uyarılara cevap , tepki ve iletişim şeklinde karşılık

verme olayının tümüne de iletişim adı verilir.Uyarıların en önemli özelliği çok az

miktarda enerji maliyetinin olmasıdır.Birisine git diye bağırmak onu itmekten

daha az enerji gerektirir.

​

• Kokular yardımıyla iletişim kuran hayvanlar feromonlar adı verilen kimyasal uyarılar

salgılarlar.Bunlar özellikle memeli ve böceklerde oldukça yaygındır ve sıklıkla da

üreme davranışı ile ilgilidir.Ateş karıncaları bir işçi bir yiyecek bulduğunda koloniye

geri dönerken yol boyunca vücudunun arka kısmı ile bir koku izi bırakır.Diğer işçiler

bu feromonun izini takip ederek yiyecek kaynağına ulaşır.

​

• Bir kovandaki kraliçe arı ve onun kızları olan işçileri tarafından oluşturulan feromonlar

bal arısı kolonisinin sosyal düzeninin korunmasını sağlarlar.Tek bir kimyasal dan

çok iki yağ asidinin karışık bileşenlerinin bal arılarında sosyal davranış ve üremeyi

kontrol ettiğini göstermektedir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Kovan

a)Arılar kovana yeni dönen işçinin etrafında b)Çember dansı

toplanır.

​

​

​

​

​

​

​

​

​

c)Kuyruk sallama dansı

Arılarda iletişime ait bir hipotez

• A)İşçi arılar besin aramadan dönen kızkardeşlerinden

birinin etrafında toplanırlar.

​

• B)Çember dansı besinin yakında olduğunu

göstermektedir, ancak mesafe ve yön konu

sunda özel bir bilgi vermez.

​

• C)Kuyruk sallama dansı besin uzakta ise kullanılır.

Bu dans sekiz rakamına benzer bir şekilde yapılır.

Kuyruk sallama dansı hem mesafe hemde yön hakkın

da bilgi vermektedir.

​

​

1)Örneğin eğer düz hat yukarı doğru ise bu besinin

güneş ile aynı doğrultuda olduğunu ifade eder.

​

2)Eğer düz dans hattı aşağıya doğru ise bu durumda

besin güneş ile tam zıt yöndedir.

​

3)Eğer açı düşeyde 30 derece sağ da ise bu durumda

besin güneşin izdüşümüne göre 30 derece sağda

anlamına gelir.

​

Ayrıca koku izleri ve ses de

Besin yeri ve kalitesi hakkında bilgi vericidir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Hayvanlarda fedakarlık davranışları(Alturizm)

• Genelde sosyal davranışların çoğu bencilcedir.Bir bireye fayda sağlarken diğeri için

bir bedel içerir.Örneğin herhangi bir bireyde çok yoğun miktarda besin arama

yeteneğinin gelişmiş olması diğerlerini yiyeceksiz bırakır.

​

• Bazı durumlarda ise hayvanlar bireysel uyumluluklarını azaltarak ve karşısısndakinin

uyumluluğunu arttırıcı bazı bazı davranışları sergileyebilirler , bunları genel olarak

alturizm(Özveri,fedakarlık) olarak isimlendiririz.

​

• Yer cincapları kolonisine bir avcı yaklaştığında sincapların bir tanesi yüksek

frekanslı bir uyarı çığlığı atar.Bu çığlık atma davranışı kendi yerini belli ettiği için

ciddi bir risk taşır ve sincap avcıya yem olabilir.Kendi feda eden bireyler üreyemeyece

ğine göre bu davranış nasıl evrimleşmiştir ?Genler mevcudiyetlerini bu genleri

paylaşan diğer bireyler göz kulak olarak da sürdürebilirler.

​

• Kapsamlı uyum , bir bireyin kendi yavrularını oluşturarak ve yakın akrabalarına

yardımcı olma yolu ile onların yavru oluşturma süreçlerini arttırarak kendi genlerini

çoğaltmasının toplam etkisidir.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Yaşlar(Aylar)

• Doğumdan sonra erkekler dişilere oranla daha uzak mesafelere gitmektedirler.Bu

nedenle dişiler daha sıkı ilgiler kuracak kadar birbirlerine yakın yerlerde yaşamakta

dırlar ve bu akrabaları uyaran alarm çığlıkları özverili bireyin kapsamlı uyumunu

arttırır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI