नियमित खोप कार्यक्रमको अवस्था, भावी कार्यदिशा तथा

दादुरा रूबेलाको खोप अभियान

• दादुरा रुबेला निवारण रणनीति बारे जानकारी तथा छलफल गर्ने
• दादुरा रुबेला खोप अभियान २०८०/८१ को औचित्य, कार्यनीति र सञ्चालन प्रक्रियाबारे जानकारी गराउने
• अभियान सफल बनाउन सबै तह बिच समन्वय, सहकार्य र सहजिकरणको लागी छलफल गर्ने
• अभियान मार्फत नियमित खोप सुदृढीकरणको प्रक्रिया, एकिकृत खोप अभियान र औचित्य बारेमा जानकारी गराउने

गोष्ठिको उद्देश्य

• नेपाल सरकारको उच्च प्राथमिकता प्राप्त कार्यक्रम
• २०३४ देखि शुरूवात भएको र हाल १३ थरिका एन्टिजेनहरु १६००० भन्दा बढि खोप केन्द्रहरू मार्फत दिईदै
• १५ महिना सम्मका बालबालिकाहरु,
• गर्भवती महिलाहरु
• सफल र सबै भन्दा लागत प्रभावकारी कार्यक्रम
• बाल मृत्युदर घटाउन प्रमुख भूमिका रहेको

​

राष्ट्रिय खोप कार्यक्रम (NIP)

• खोपबाट बचाउन सकिने रोग नियन्त्रण, अपाङ्गता र मृत्युदरलाई कम गर्नु
• खोपबाट बचाउन सकिने रोगहरुको निवारण र उन्मुलनलाई तिव्रता दिई दिगोपन कायम राख्ने
• पोलियो शुन्य अवस्था (सन् २०१०)
• नवशिशु धनुष्टङ्कार निवारण (सन् २००५)
• दादुरा रूबेला निवारण गर्ने (सन् २०२६)
• प्रत्येक बालबालिकाले पूर्ण खोप लगाएको सुनिश्चित गर्ने

राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमका मूख्य उद्देश्यहरु

• आपूर्ति व्यवस्था तथा खोप व्यवस्थापन प्रणालीलाई सुदृढ गर्ने

​

• खोप कार्यक्रमको लागि दिगो वित्तिय व्यवस्थापनको सुनिश्चित गर्ने (महामारी व्यवस्थापन, सर्भिलेन्स, सहलगानी दायित्व)

​

• नयाँ तथा कम प्रयोग भएका खोपहरुलाई खोप कार्यक्रममा समावेश गर्दै लैजाने

​

• खोपबाट बचाउन सकिने रोगहरुको निगरानी (सर्भिलेन्स) कार्यलाई सुदृढिकरण र विस्तार गर्ने

​

• एक बर्षभन्दा बढी उमेर समूहको लागि पनि खोप सेवा विस्तार गर्दै लैजाने

राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमका मूख्य उद्देश्यहरु....

• सन् २००२ देखि २०२१सम्म ५-५ वर्ष अवधिको लागि राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमको बहुवर्षीय योजना तर्जुमा गरेर कार्यान्वयन गरिँदै आएकोमा आगामी दिनमा राष्ट्रिय खोप रणनीति तर्जुमा गरी लागु गरिँदै छ
• यो रणनीतिले विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन, दक्षिणपूर्वी एशियाको खोप योजना २०२२–२०३० मा उल्लेख गरिएका आधारभूत विशेषताहरूलाई अनुसरण गरेको छ
• राष्ट्रिय खोप रणनीति २०२३–२०३० ले मुख्यतः कुनै खोप नलिएको (Zero dose), लैङ्गिक समानता (Gender Equality), जीवन पर्यन्त (Life Course) र कोही पनि नछुटुन (No One Left Behind) भन्ने विषयलाई केन्द्र विन्दुमा राखेको छ

राष्ट्रिय खोप रणनीति

खोप कार्यक्रमको मुख्य उपलब्धिहरू

नियमित खोपमा रोटा भाइरस खोप तथा सरसफार्इ प्रवर्धन कार्यक्रमको शुरुवात

नियमित खोपमा टाइफाइड खोपको शुरुवात (दक्षिण एसियामा पहिलो)

राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमको लागि मार्गदर्शक नीति, रणनीति

Public Health Service Act 2075

Nepal Health Sector – Strategic Plan 2022-30

National Health Policy

Immunization Act 2072 & Regulation 2074

National Immunization Strategy – 2030 (Draft)

खोप संयन्त्रः सहभागीता र सहजीकरण

राष्ट्रिय खोप ऐन २०७२

• राष्ट्रिय खोप समिती
• राष्ट्रिय खोप सल्लाहकार समिती
• राष्ट्रिय AEFI समिती
• अन्तर निकाय समन्वय समिति (ICC)
• तहगत खोप समन्वय समिती (राष्ट्रिय, प्रदेश, जिल्ला, स्थानिय तह, वडा)

राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमको तुलनात्मक अवस्था

विगत ४ वर्षको डि.पि.टी–हेप बि–हिब १ को प्रगति अवस्था

२०७६/७७

८६%

२०७७/७८

८८%

२०७८/७९

९८.५%

२०७९/८०

१००.६%

Data: iHMIS, MD, DoHS

बिगत ४ वर्ष को दादुरा रूबेला दोश्रो मात्राको प्रगति अवस्था

पेन्टा पहिलो मात्रा तथा दादुरा दोश्रो मात्रा तुलनात्मक प्रगती संख्या तथा ड्रप आउट २०७६/७७ देखि २०७९/८०

खोप कार्यक्रमको चुनौति

अपेक्षित प्रगति (>९५%) र सबै तहमा एकरूपता नभएको

1. राष्ट्रिय स्तरको तुलनामा प्रादेशिक, प्रदेशको तुलनामा जिल्लाहरूको र जिल्लाको तुलनामा स्थानिय तहको प्रगतिमा एकरूपता नहुनु
2. शून्य खोप तथा ड्रप आउटको संख्या बढ्दै जानु
3. सुक्ष्मयोजना अद्यावधिक र पूर्ण खोप दिगोपना कार्यक्रम प्रभावकारी नहुनु
4. महामारीहरू देखा परी रहनु
5. खोप खेर जाने दर उच्च

खोपको लागत अमेरिकी डलरमा

बिगत ३ वर्षको खोप खेर जाने दर (%)

राष्ट्रिय खोप खेर दर र आर्थिक व्ययभार

कोशी प्रदेशको खोप खेर दर र आर्थिक व्ययभार

मधेश प्रदेशको खोप खेर दर र आर्थिक व्ययभार

बागमती प्रदेशको खोप खेर दर र आर्थिक व्ययभार

गण्डकी प्रदेशको खोप खेर दर र आर्थिक व्ययभार

लुम्बिनी प्रदेशको खोप खेर दर र आर्थिक व्ययभार

कर्णाली प्रदेशको खोप खेर दर र आर्थिक व्ययभार

सुदुरपश्चिम प्रदेशको खोप खेर दर र आर्थिक व्ययभार

खोप कोल्ड चेन संचालन तथा व्यवस्थापनको मापदण्ड र आधार

1. भौतिक पूर्वाधार
2. गुणस्तरीय उपकरण
3. दक्ष जनशक्ति
4. जनसंख्या र भौगोलिक क्षेत्रको आधारमा तोकिएको स्थान
5. खोप आपूर्ति, भण्डारण तथा वितरण
6. अपनत्व र जवाफदेहिता एंव दिगो वित्तीय ब्यबस्थापन

vf]k vl/b gLlt

गाभीसँग सहलगानीमा प्राप्त खोप लागत

लागत अमेरिकी डलरमा

सहलगानीमा प्राप्त हुने खोपहरूः पेण्टा, रोटा, पि.सि.भि, टि.सि.भी, एच.पि.भी

खोप कार्यक्रमको अवस्था

NDHS @)@@ अनुसार,

१६% बालबालिका पूर्ण खोपबाट बञ्चित छन् भने ४% बच्चा शुन्य डोज

राष्ट्रिय खोप तालिका अनुसार,

पूर्ण खोप लगाएका बालबालिका ५२%

राष्ट्रिय खोप तालिका अनुसार पूर्ण खोप बालबालिकाको प्रगति

(Fully immunized children as per National Immunization Schedule*)

*BCG, three doses of DPT-HepB-Hib, three doses OPV, two doses of fIPV, three doses of pneumococcal vaccine, two doses of rotavirus, and one dose of measles-rubella and one dose of Japanese encephalitis.

Source: NDHS 2022

प्रदेश स्तर दादुरा रुबेला खोप कभरेज (%) र राष्ट्रिय कभरेजसंग तुलना, २०१९-२०२२

कोशी

मधेश

बागमती

दादुरा रुबेला खोप कभरेज

• सन् २०२० मा सातवटै प्रदेशमा कभरेज घटेको देखिन्छ
• सन् २०२१ मा, जुन महामारीको दोस्रो वर्ष हो, सबै प्रदेशमा कभरेज बढेको देखिन्छ
• रंगीन रेखाले सम्बन्धित प्रदेशको कभरेज देखाउँछ र खैरो डट भएको रेखाले राष्ट्रिय कभरेज देखाउँछ

प्रदेश स्तर दादुरा रुबेला खोप कभरेज (%) र राष्ट्रिय कभरेजसंग तुलना, २०१९-२०२२

कर्णाली

सुदुरपश्चिम

गण्डकी

लुम्बिनी

दादुरा रुबेला खोप कभरेज

• सन् २०२० मा सातवटै प्रदेशमा कभरेज घटेको देखिन्छ
• सन् २०२१ मा, जुन महामारीको दोस्रो वर्ष हो, सबै प्रदेशमा कभरेज बढेको देखिन्छ
• रंगीन रेखाले सम्बन्धित प्रदेशको कभरेज देखाउँछ र खैरो डट भएको रेखाले राष्ट्रिय कभरेज देखाउँछ

प्रदेशस्तरिय पेन्टा १, पेन्टा ३ र एम्.आर १ खोपको प्रगति

Source: NDHS 2022

• राष्ट्रिय खोप रणनीति, २०२३–२०३०
• नियमित खोप कार्यक्रममा एच.पि.भि. खोप शुरूवात
• पूर्ण खोप राष्ट्र घोषणा तथा दिगोपना
• Polio Transition Plan को कार्यान्वयन
• दादुरा रूबेला निवारण सन् २०२६ सम्म
• खोप कार्यक्रमको Digitalization

​

राष्ट्रिय खोप कार्यक्रमको भावी योजना

​

​

दादुरा रूबेला निवारण रणनिति

दादुरा-रुबेला खोपमा प्रगति र सहस्राब्दी विकास लक्ष्यहरूको लागि योगदान

• नेपालमा खोपको माध्यमबाट रोकथाम गर्न सकिने रोग नियन्त्रणमा उल्लेख्य प्रगति भएको छ
• नेपालले बाल मृत्युदर घटाउने MDG लक्ष्य ४, र यसअन्तर्गतका सबै लक्ष्यहरू Infant Mortality Rate घटाउने, Under 5 Mortality Rate कम गर्ने र दादुरा विरुद्धको खोप प्रगति बढाउने लक्ष्यहरू हासिल गर्न सफल भएको छ
• दादुरा विरुद्धको खोप कार्यक्रमलाई नेपालमा नवजात शिशु र बालमृत्युमा कमी ल्याउने प्रमुख कारण मानिन्छ

तर के यो दादुरा निवारण गर्न पर्याप्त हुनेछ?

​

सन् २०१८ मा नेपालले सन् २००८ को तुलनामा रुबेलाका केसहरूमा ९७% कमी हासिल गरेर रुबेला र जन्मजात रुबेला सिन्ड्रोमलाई सफलतापूर्वक नियन्त्रण गरेको थियो। यसै कारणले गर्दा, नेपालले सन् २०१८ मा रुबेला नियन्त्रण प्रमाणीकरण प्राप्त गरेको थियो

पुष्टि भएका दादुरा र रुबेला केसहरू र MR खोप कभरेज

Data as of 10 Jan 2024

Source: FWD and WHO-IPD

Confirmed Measles & Rubella Cases* and MR Vaccination Coverage, Nepal, 2003-2023

* Includes lab-confirmed, epi-linked and clinically compatible cases. Source: MCV, MR1 and MR2- HMIS, DoHS

आ.व. २०७७/७८ मा सञ्चालित दादुरा रूबेला खोप अभियानको प्रगती

दादुरा रुबेला खोप कभरेज (%), दादुरा रुबेला खोप अभियान २०२० कभरेज सर्वेक्षण, नेपाल

Survey sample: 3124; CI: 95% Confidence Interval

Phase wise coverage: p-value <0.05, statistically significant calculated from Rao-scott chi square test.

जिल्लागत दादुरा महामारीको अवस्था २०७९/८०

​

!% k'if @)*) sf] tYofÍdf cfwfl/t

bfb'/f k|sf]k gePsf lhNnf

bfb'/f k|sf]k ePsf] lhNnf

la/fdL d[To' -!_

​

bfb'/f k|sf]k cjlwM )# d+l;/ @)&( b]lv !% k'if @)*) ;Dd

दादुरा महामारीमा संक्रमितहरूको उमेर समूह अनुसार खोप लगाएको विवरण

(n=1328)

(n=1349)

Data as of 31 Dec 2023

दादुरा र रुबेला उन्मूलनको लागि रणनीतिक योजना: २०२०-२०२४

१. नियमित खोपमा दुई मात्रा तथा अभियान मार्फत खोप प्रदान गरि सबै तहमा कम्तिमा ९५ प्रतिशत प्रगती प्राप्ती तथा निरन्तरता दिई उच्च कभरेजको अवस्था कायम राख्ने

२. समयमै हरेक दादुरा, रुबेला र सी आर एस को सर्भिलेन्स गरि सिफारिस गरिएका सुचांकहरु हासिल गर्न दादुरा, रुबेला तथा सी आर एस संवेदनशील खोजपडताल प्रणाली विकास र दिगोपना कायम गर्ने

३. दादुरा–रुबेला परिक्षणको लागि प्रयोगशाला प्रणाली विकास गरि निरन्तरता दिने

४. दादुरा–रुबेला महामारीको लागी पर्याप्त पूर्वतयारी तथा समयमै व्यवस्थापन/सम्बोधन गर्ने

५. लक्ष्य प्राप्तीका लागी सहयोग र सम्बन्ध मजबुत बनाउन निम्न कुराहरुमा ध्यान दिने

• निरन्तर योजना तथा प्रगती अनुगमन
• वहस, पैरवी, सूचना सञ्चार र सामाजिक परिचालनमा विशेष जोड
• एकिकृत कार्यक्रमहरुको पहिचान र उपयोग
• अनुसन्धान तथा विकास

​

दादुरा रूबेला निवारण तर्फ अघि बढ्न आगामी दिनमा अपेक्षित कार्यदिशा

• दादुरा रूबेला निवारण मार्गचित्र (National Measles Rubella Elimination Roadmap) अनुसार राष्ट्रिय प्राथमिकताको रूपमा तय गरी कार्य गर्ने
• दादुरा निवारणका लागि राष्ट्रिय तथा प्रादेशिक कार्ययोजनाहरू विकास/कार्यान्वयन गर्ने ।
• नियमित खोपको माध्यमबाट सबै तहमा दादुरा रुबेला खोपको दुई मात्राको >९५% भन्दा बढी कभरेज प्राप्त गर्ने र कायम गर्ने।
• दादुरा प्रकोप क्षेत्रहरूमा निगरानी र प्रकोप प्रतिक्रिया जारी राख्ने।
• निगरानी साइटहरू (रिपोर्टिङ साइटहरू) विस्तार गर्ने । सबै स्थानिय तहहरूमा रिपोर्टिङ साइटहरू सुनिश्चित गर्ने।
• दादुराको प्रकोप तयारी र प्रतिक्रिया योजनाको विकास/अद्यावधिक गर्ने।
• स्थानीय तह लगायत अरु तहमा वार्षिक कार्ययोजना र बजेटमा दादुरा प्रकोप प्रतिकार्य बजेट राख्ने ।

दादुरा महामारीको कारणहरूको विश्लेषण (Root Cause Analysis) गरिएका जिल्लाहरू

RCA conducted districts

सन् २०२२-२०२३ मा नेपालमा दादुराको महामारी

खोप नपाएको

सेवा प्रदायकसँग सम्बन्धित

सेवाग्राहीसँग सम्बन्धित

खोपले काम नगरेको

सेवाग्राहीसँग सम्बन्धित

सूक्ष्मयोजना अध्यावधिक नगरिएको

खोप सेवा लिने अवसर कम भएको

दादुराको महामारी हुनुका मूख्य कारणहरुको विश्लेषण

• सुपरिवेक्षण तथा अनुगमनमा कमी
• बजेट र अन्य स्रोतसाधन जुटाउन ढिलाइ
• जवाफदेहीमा कमी

• स्थानीय तहको वडाको आधारमा कम संख्यामा मात्र खोप केन्द्र राखिएको
• स्थानीय तहभित्र भ्रमण भत्ता नपाउने प्रावधान भएको
• छुट खोप लगाउने तालिका वारे जानकारी नभएको

सन् २०२२-२०२३ मा नेपालमा दादुराको महामारी

खोप नपाएको

सेवाग्राहीसँग सम्बन्धित

खोपले काम नगरेको

सेवाग्राहीसँग सम्बन्धित

दादुराको महामारी हुनुका मूख्य कारणहरुको विश्लेषण

• ज्ञानमा भिन्नता
• आन्तरिक बसाइ सराई
• खोप लगाउन हिचकिचाउने वा नमान्ने

• धार्मिक आस्थाको कारणले खोप लिन हिचकिचाहट भएको
• खोप लगाएपछि हुनसक्ने अनपेच्छित घटनको त्रास

• खोप केन्द्र सञ्चालन हुने स्थान र मिति वारे जानकारी नभएको
• खोप सेसन सञ्चालनको समय अनुकुल नभएको

• सामाजिक, आर्थिक अवस्था दयनीय भएको
• शहरीकरण

सन् २०२२-२०२३ मा नेपालमा दादुराको महामारी

खोप नपाएको

सेवाग्राहीसँग सम्बन्धित

खोपले काम नगरेको

सेवाग्राहीसँग सम्बन्धित

दादुराको महामारी हुनुका मूख्य कारणहरुको विश्लेषण

• धार्मिक आस्थाको कारणले खोप लिन हिचकिचावट भएको
• खोप लगाएपछि हुनसक्ने अनपेच्छित घटनको त्रास

• खोप केन्द्र सञ्चालन हुने स्थान र मिति वारे जानकारी नभएको
• खोप सेसन सञ्चालनको समय अनुकुल नभएको

• सामाजिक, आर्थिक अवस्था दयनीय भएको
• शहरीकरण

• नियमित खोप सेसन सञ्चालन वारे प्रचार प्रसारमा कमी
• पिछडिएका वर्गहरूमा शिक्षाको कमी
• जागिर, ज्याला मजदुरी छुट्ने डर
• स्वास्थ्य सेवा लिने प्रचलनमा कमी

• खोपलार्इ कम प्राथमिकता दिनु
• भारतसँग खुला सिमाना हुनु

• खोप वारे बहस पैरवीमा कमी
• परिवारमा महिलाहरूको निर्णय गर्ने भूमिका कम हुनु

सन् २०२२-२०२३ मा नेपालमा दादुराको महामारी

खोप नपाएको

सेवा प्रदायकसँग सम्बन्धित

सेवाग्राहीसँग सम्बन्धित

खोपले काम नगरेको

सेवाग्राहीसँग सम्बन्धित

दादुराको महामारी हुनुका मूख्य कारणहरुको विश्लेषण

कोल्ड चेन तथा खोप आपूर्ति ब्यवस्थापन सम्बन्धी सवालहरु

• खोप उचित ठाउँमा नराख्नु तथा तापक्रमको मापन नगर्नु
• घरायसी प्रयोजनमा प्रयोग गर्ने रेफ्रिजेरेटरमा खोप भण्डारण गर्नु
• बाह्य खोप केन्द्र खुला ठाउँमा सञ्चालन गर्नु
• आइस प्याक कण्डिसनिंग गर्नुपर्ने नियमलाई पालना नगर्नु
• नखोलेको खोप भार्इलहरू फिर्ता नगरि जिल्ला, स्थानीय तहको खोप स्टेरमा थुपारेर राखेको

सन् २०२२-२०२३ मा नेपालमा दादुराको महामारी

खोप नपाएको

खोपले काम नगरेको

सेवाग्राहीसँग सम्बन्धित

दादुराको महामारी हुनुका मूख्य कारणहरुको विश्लेषण

• खोप दिने दक्ष स्वास्थ्यकर्मीको कमी
• पर्याप्त बजेट नहुनु
• बिजुलीको ब्याकअप योजना नभएको
• सुपरिवेक्षण तथा अनुगमनको कमी

दादुरा रूबेला खोप अभियानको औचित्य

• सन् २०२६ सम्ममा दादुरा रूबेला निवारण गर्न नेपाल सरकारको प्रतिबद्धता
• नियमित खोपमा दादुरा रूबेलाको प्रगती सबै तहमा एकरूपता नरहेको (९५% भन्दा कम भएको)
• कोभिड १९ महामारीको समय (सन् २०२०) मा सम्पन्न भएको दादुरा रूबेला खोप अभियान पश्चात कभरेज सर्भेक्षण गर्दा जम्मा ८४% कभरेज रहेको
• कोभिड १९ महामारी तथा अन्य कारणहरूले गर्दा खोप लगाउन छुट भएका बालबालिकाहरूको संख्यामा बृद्धी भर्इ सन् २०२२ र २०२३ मा दादुराको महामारी देखा परेको

​

अभियान संचालन हुने जिल्ला तथा लक्षित समूह

दादुरा-रुबेला खोप अभियानको कभरेज

(६ महिना देखि १५ वर्ष मुनिका बालबालिका)

• जाजरकोट : ९९ %
• रुकुम पश्चिम : १०७ %

वित्तीय ब्यवस्थापन: रू १ अर्ब ३५.८ करोड

गाभी श्रोतबाट

रू ७०.६६ करोड बराबरको खोप अनुदान

गाभी श्रोतबाट

रू ४२ करोड कार्यक्रम संचालन खर्च

नेपाल सरकारको लागत

रू ३.७२ करोड

अभियान कार्य संचालन खर्च

संघ: रू ७.५ करोड

प्रदेश: रू १.१ करोड

जिल्ला: रू ३२.८ करोड

नेपाल सरकार

स्थानीय: रू१९.५करोड

अभियान संचालन हुने जिल्ला तथा लक्षित समूह

नोटः जाजरकोट र रुकुम पश्चिममा २०८० साल पौष ०५ गते देखि १४ सम्म दादुरारुबेला खोप अभियान सम्पन्न

खोप अभियानमा दिइने खोपहरु

दादुरा-रुबेला खोप अभियानको लागि लक्षित संख्या

लक्षित जनसंख्या राष्ट्रिय जनगणना २०७८ को आधारमा निर्धारण गरिएको

पूर्ण खोप नेपाल

हालसम्म ७२ जिल्ला र ७३३ स्थानीय तह पूर्ण खोप घोषणा भैसकेको

धन्यवाद

नेपाल सरकार

स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय

स्वास्थ्य सेवा विभाग

परिवार कल्याण महाशाखा