Μπακάλης Κώστας

history-logotexnia.blogspot.com

1

Β. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟ 19ο ΑΙΩΝΑ

3. Η διανομή των εθνικών κτημάτων

►Ένα από τα πιο σημαντικά θέματα που σχετίζονταν με την αγροτική ζωή του τόπου, το οποίο απασχόλησε όλες τις μετεπαναστατικές κυβερνήσεις, ήταν και το ζήτημα της διανομής των εθνικών γαιών. Στην εικόνα αγροτικές καλλιέργειες στην Ελλάδα του 19ου αιώνα.�Αθήνα, Γεννάδειος Βιβλιοθήκη.�Χριστόπουλος, Γ.(εκδ), Ιστορία του Ελληνικού Έθνους: Νεώτερος Ελληνισμός από 1833 ως 1881, τ. ΙΓ', Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1977, σ. 96.�© Γεννάδειος Βιβλιοθήκη, Αθήνα.

2

Πηγή: http://www.venetokleio.gr

🏳 Το κείμενο του σχολικού βιβλίου με πλαγιότιτλους

3

Πηγή: http://www.venetokleio.gr

🏳 Το κείμενο του σχολικού βιβλίου με πλαγιότιτλους

4

Πηγή: http://www.venetokleio.gr

🏳 Το κείμενο του σχολικού βιβλίου με πλαγιότιτλους

5

Πηγή: http://www.venetokleio.gr

🏳 Το κείμενο του σχολικού βιβλίου με πλαγιότιτλους

ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ

ΟΡΙΣΜΟΣ

ΕΚΤΑΣΗ- ΧΡΗΣΗ

7

για την έκταση

για τη σημασία

και την πολυπλοκότητά του

Από τα πολλά προβλήματα που κληροδότησε η οθωμανική κατοχή στο νέο ελληνικό κράτος, ξεχώριζε το ζήτημα των «εθνικών γαιών»:

• ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ

• Τι ονομάζουμε «εθνικές γαίες»; Σε ποιον ανήκαν πριν περιέλθουν στην επικράτεια του ελληνικού κράτους;

8

για την έκταση

για τη σημασία

και την πολυπλοκότητά του

Από τα πολλά προβλήματα που κληροδότησε η οθωμανική κατοχή στο νέο ελληνικό κράτος, ξεχώριζε το ζήτημα των «εθνικών γαιών»:

• ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ

• Τι ονομάζουμε «εθνικές γαίες»; Σε ποιον ανήκαν πριν περιέλθουν στην επικράτεια του ελληνικού κράτους;

9

10

• ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ: ΧΡΗΣΕΙΣ-ΕΚΤΑΣΗ

• Ποια ήταν η νομιμοποιητική συνθήκη βάσει της οποίας η οθωμανική γη καθίσταται ελληνική; Πώς αξιοποίησαν οι επαναστατικές κυβερνήσεις το ζήτημα των Εθνικών Γαιών; Ποια η έκτασή τους;

11

• ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ: ΧΡΗΣΕΙΣ-ΕΚΤΑΣΗ

• Ποια ήταν η νομιμοποιητική συνθήκη βάσει της οποίας η οθωμανική γη καθίσταται ελληνική; Πώς αξιοποίησαν οι επαναστατικές κυβερνήσεις το ζήτημα των Εθνικών Γαιών; Ποια η έκτασή τους;

12

◄ Γκραβούρα του 19ου αιώνα με καλλιέργειες στην περιοχή της Κορινθίας. Στις περιοχές της Πελοποννήσου υπήρχαν μεγάλες εκτάσεις εθνικών γαιών, τις οποίες αφορούσαν οι πρώτοι νόμοι για τη ρύθμιση του ιδιοκτησιακού τους καθεστώτος.�Λιθογραφία 33Χ62 εκ. που σχεδίασε ο Stackelberg και λιθογράφησε ο Dupressier.�Τόπος και Εικόνα: Χαρακτικά Ξένων Περιηγητών για την Ελλάδα, τ. Ζ'-19ος αιώνας, Εκδόσεις Ολκός, Αθήνα 1985, εικ. 65.�© Εκδόσεις Ολκός.

http://www.ime.gr/chronos/12/gr/general/gallery/179.html

▲Κ αρτ ποστάλ με θεριστές στην Πελοπόννησο.

Αρχές του 20ού αιώνα.

ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

14

• ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΓΑΙΩΝ (1)

• Για ποιους λόγους η διανομή των εθνικών γαιών αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη για τις πρώτες κυβερνήσεις της Επανάστασης και της ανεξαρτησίας;

15

• ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΓΑΙΩΝ (1)

• Για ποιους λόγους η διανομή των εθνικών γαιών αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη για τις πρώτες κυβερνήσεις της Επανάστασης και της ανεξαρτησίας;

16

Επάλληλα δικαιώματα επί της γης: Διαφορετικά δικαιώματα που ασκούνται ταυτόχρονα στο ίδιο έδαφος από διαφορετικά φυσικά ή νομικά πρόσωπα (π.χ. δικαίωμα ψιλής κυριότητας, δικαίωμα κατοχής, νομής, ενοικίασης κ.τ.λ.).

17

• ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΓΑΙΩΝ (2)

• Για ποιους λόγους η διανομή των εθνικών γαιών αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη για τις πρώτες κυβερνήσεις της Επανάστασης και της ανεξαρτησίας;

18

• ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΩΝ ΓΑΙΩΝ (2)

• Για ποιους λόγους η διανομή των εθνικών γαιών αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη για τις πρώτες κυβερνήσεις της Επανάστασης και της ανεξαρτησίας;

19

◄ Θέρος στην Αργολίδα– Primitive method of harvesting grain on the plains of Argos, Greece (τέλη 19ου αι.). Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου

►Όργωμα - σπορά σιταριού στα Παλατίτσια Ημαθίας 

https://medusa.libver.gr/iguana/www.main.cls?l=gre&surl=search&p=2cafc322-e6e4-433a-9fcf-b8b0e4d5c7da#recordId=3.6112

ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ

ΠΟΛΥΤΕΜΑΧΙΣΜΟΣ

ΣΤΟΧΟΣ –ΑΙΤΙΑ -ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

21

• ΠΟΛΥΤΕΜΑΧΙΣΜΟΣ ΓΗΣ: ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ-ΑΙΤΙΑ

• Να αναφερθείτε στους λόγους που συνέβαλαν στην επικράτηση στην Ελλάδα της μικρής έγγειας ιδιοκτησίας αλλά και στα αποτελέσματά της.

22

• ΠΟΛΥΤΕΜΑΧΙΣΜΟΣ ΓΗΣ: ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ-ΑΙΤΙΑ

• Να αναφερθείτε στους λόγους που συνέβαλαν στην επικράτηση στην Ελλάδα της μικρής έγγειας ιδιοκτησίας αλλά και στα αποτελέσματά της.

ΕΘΝΙΚΕΣ ΓΑΙΕΣ

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ1870-1871

ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ – ΣΤΟΧΟΙ -ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

24

• ΔΙΑΝΟΜΗ ΓΗΣ (1871). ΣΤΟΧΟΙ-ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

Με ποιο τρόπο αντιμετωπίστηκε οριστικά το πρόβλημα της διανομής των εθνικών γαιών μετά το 1870; (Αυτή κι επόμενη διαφάνεια)

25

• ΔΙΑΝΟΜΗ ΓΗΣ (1871). ΣΤΟΧΟΙ-ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

Με ποιο τρόπο αντιμετωπίστηκε οριστικά το πρόβλημα της διανομής των εθνικών γαιών μετά το 1870;

26

• ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Με ποιο τρόπο αντιμετωπίστηκε οριστικά το πρόβλημα της διανομής των εθνικών γαιών μετά το 1870; (Αυτή κι προηγούμενη διαφάνεια)

27

ΘΕΜΑ 1ο 1.α.(Ι) Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως προς την ορθότητά τους, γράφοντας τη λέξη «σωστό» ή «λάθος» δίπλα στον αριθμό που αντιστοιχεί στην κάθε πρόταση:

 1. Η διεκδίκηση των εθνικών γαιών μετά την επανάσταση από όλες τις κοινωνικές τάξεις πυροδότησε κοινωνικές εντάσεις. 25967

Λ

  1. Η οριστική αντιμετώπιση του θέματος των «εθνικών γαιών» έγινε με τις νομοθετικές ρυθμίσεις της περιόδου 1870-1871. 25969

Σ

2. Η απόκτηση μεγάλης έγγειας ιδιοκτησίας δεν ήταν στις προθέσεις των πλουσίων τον 19^ο αιώνα. 25972

Σ

  1. Στον ελληνικό χώρο το πρόβλημα της έγγειας ιδιοκτησίας δεν γνώρισε τις εντάσεις που παρατηρήθηκαν σε άλλα ευρωπαϊκά ή βαλκανικά κράτη. 26103

Σ

  2. Στη Στερεά Ελλάδα, ιδιώτες εξαγόρασαν «εθνικές γαίες» άμεσα από Οθωμανούς ιδιοκτήτες σε χαμηλή τιμή. 26192

Σ

1. Οι «εθνικές γαίες» χρησιμοποιήθηκαν ως υποθήκη για τη σύναψη δανείων από τις κυβερνήσεις κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821. 30822

Σ

1. Η διανομή των εθνικών γαιών κατά το 1870-1871 συνέβαλε σε ικανοποιητικό βαθμό στην αντιμετώπιση του διαρκούς δημοσιονομικού αδιεξόδου που αντιμετώπιζε το ελληνικό κράτος. 30914

Σ

1. Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα η απόκτηση μεγάλης έγγειας ιδιοκτησίας δεν ήταν στις προθέσεις των πλουσίων. 32483

Σ

28

  1. Οι «εθνικές γαίες» περιήλθαν στην κυριότητα του ελληνικού κράτους «επαναστατικώ δικαίω». 32485

Σ

  1. Οι «εθνικές γαίες» ανήκαν αποκλειστικά στο οθωμανικό δημόσιο. 32916

Λ

​

1ο ΘΕΜΑ 1.α.Να επιλέξετε και να γράψετε τη σωστή απάντηση για κάθε ομάδα από τις ακόλουθες ερωτήσεις:

1. Οι εθνικές γαίες ήταν: 29686

α. οι ακίνητες, οι κτηματικές ιδιοκτησίες των Οθωμανών στις περιοχές που περιήλθαν στον έλεγχο του ελληνικού κράτους

β. οι ακίνητες, οι κτηματικές ιδιοκτησίες των Ελλήνων που μετά τη δημιουργία του ανεξάρτητου ελληνική κράτους περιήλθαν στη δικαιοδοσία του

γ. οι ακίνητες, οι κτηματικές ιδιοκτησίες των Οθωμανών τις οποίες εξαγόρασε το ελληνικό κράτος έναντι υψηλού τιμήματος

δ. οι ακίνητες, οι κτηματικές ιδιοκτησίες των Οθωμανών που παραχωρήθηκαν στο ελληνικό δημόσιο έναντι χαμηλού τιμήματος

α.

​

1. Η συνολική έκταση των εθνικών κτημάτων ανερχόταν συνολικά σε: 33225

α. 370.000 στρέμματα

β. 600.000 στρέμματα

γ. 2.650.000 στρέμματα

δ. 5.000.000 στρέμματα

δ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ εθνικές γαίες, 26868 , 26921, 27444, 27928, 28552, 29677, 31328

  Κεφάλαιο Ι. Από την αγροτική οικονομία στην αστικοποίηση, Β. Η ελληνική οικονομία κατά τον 19ο αιώνα, 3. Οι διανομή των εθνικών κτημάτων, «[…] «Εθνικές γαίες» ήταν… «επαναστατικώ δικαίω». […] Υπολογίζεται ότι… 5.000.000 στρέμματα. […]».

29

► Ποια τα προβλήματα στη διανομή των εθνικών γαιών. Να αναλύσετε τον τρόπο με τον οποίο έγινε τελικά η διανομή και να αξιολογήσετε τα αποτελέσματά της.

✴ Να αποσαφηνιστεί το περιεχόμενο των όρων:

30

ΘΕΜΑΤΑ

ΑΠΟ ΤΟ Κ.Ε.Ε.

31

ΘΕΜΑ 1. ΠΗΓΗ

Οι «εθνικές γαίες», τη στιγμή της ανεξαρτησίας, αντιπροσώπευαν πάνω από το μισό του καλλιεργήσιμου εμβαδού της χώρας, και συμπεριλάμβαναν αναγκαστικά και τις ευφορότερες περιοχής που άλλοτε ανήκαν στους Τούρκους. Η εκμετάλλευση και η αξιοποίησή τους αποτέλεσαν ένα από τα πιο καφτά πολιτικά προβλήματα της χώρας, για ένα σχεδόν αιώνα. Για άλλη μια φορά οι αριθμοί που δίνονται για τη συνολική έκταση των εθνικών γαιών είναί αμφισβητήσιμοι. Παρ’ όλ’ αυτά, χωρίς ν’ απέχει κανείς πολύ από την πραγματικότητα, μπορεί να πάρει υπόψη του αυτές τις κατά προσέγγιση εκτιμήσεις, και να σκεφτεί ότι αντιστοιχούν πράγματι περίπου στο μισό του συνόλου των εδαφών, περιλαμβάνοντας όλα σχεδόν τα πεδινά και τα παράλια μέρη. Αυτή η ιδιαιτερότητα της γαιοκτητικής δομής προσδιόρισε την εξέλιξη των γεωργικών σχέσεων στην Ελλάδα. Ώς το τέλος του αιώνα, το πιο επείγον υπήρξε το πρόβλημα της παραχώρησης των εδαφών στους φτωχούς άκληρους αγρότες.

Αλλά οι αγώνες που έγιναν για την κατανομή των εδαφών και η αντίδραση εκείνων που επωφελούνταν από τη συγκεχυμένη κατάσταση που επικρατούσε στη διαχείριση των εθνικών γαιών, επιβράδυναν τη διανομή. Μέχρι το 1871³, οπότε αρχίζει να επιταχύνεται ο ρυθμός διανομής των εθνικών γαιών, είχαν μοιραστεί μονάχα 500.000 στρέμματα, ενώ κληρώθηκαν και μοιράστηκαν 3.300.000 στρέμματα ακόμα, που αναλογούσαν σε 40 ως 80 στρέμματα κατά κεφαλήν. Αλλά η επίσημα επικυρωμένη διανομή των εθνικών εδαφών, δεν καλύπτει παρά μονάχα ένα τμήμα του συνόλου. Με βάση τους αριθμούς που αναφέρονται, παρατηρούμε ότι απομένουν ακόμη τουλάχιστον 3.000.000 στρέμματα, τα οποία αντιπροσωπεύουν το μισό ή το ένα τρίτο του συνόλου των εθνικών γαιών, αλλά δεν εμφανίζονται πουθενά στις επίσημες στατιστικές.

Είναι φανερό, ότι αυτή η γη, που εμφανίζεται σα να χάθηκε από το νόμιμο ιδιοκτήτη της, το κράτος, έγινε αντικείμενο ιδιωτικής οικειοποίησης. Η έλλειψη κτηματολογίου είναι μια από τις αιτίες που έκαναν εφικτή αυτή τη διαδικασία σφετερισμού, η οποία διευκολύνονταν από τη νομική και διοικητική αναρχία.

🢂

32

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Εμβαδόν καλλιεργημένου εδάφους το 1836 (σε στρέμματα)

Μερικά χρόνια αργότερα, το 1843, η καταγραφή των καλλιεργημένων εδαφών δίνει ένα σύνολο 8.700.000 στρεμμάτων, από τα οποία 5.000.000 στην Πελοπόννησο, 3.000.000 στη Στερεά και 700.000 στα νησιά (Κυριακίδης, «Ιστορία του συγχρόνου ελληνισμού», 2 τόμοι, Αθήνα 1892, Ι, σελ. 385» Όμως η πρώτη επίσημη αγροτική στατιστική, που έγινε το 1861, αναφέρει αριθμούς πολύ μικρότερους από του Strong αλλά και από του Κυριακίδη. Σύμφωνα μ’ αυτή τη στατιστική, η Ελλάδα δεν είχε παρά 7.430.000 στρέμματα καλλιεργημένης γης, όπου θα μπορούσαμε να προσθέσουμε 11.720.000 στρέμματα δυνάμει καλλιεργήσιμης γης (Ευελπίδης ο.π., σελ. 48).

Έτσι, λοιπόν, διαπιστώνουμε ότι είναι αδύνατο να υπολογιστεί ακριβώς το τμήμα των εθνικών γαιών μέσα στο σύνολο των καλλιεργημένων εδαφών της χώρας, καθώς οι υπολογισμοί κυμαίνονται ανάμεσα στο 1/3 και τα 3/4 του συνόλου των εδαφών (Στεφανίδης, ό.π., σ. 28 κε.) 🢂

33

Η έγγεια πρόσοδος, που τελικά εισέπραττε το Κράτος, ήταν εξαιρετικά χαμηλή για την πλειοψηφία των χωρικών που κατείχαν τις εθνικές γαίες. Έτσι, οι ειδικές συνθήκες μίσθωσης των γαιών εξομοιώνουν σχεδόν τον κάτοχό τους με το μικροιδιοκτήτη που έχει πλήρη κυριότητα. Πραγματικά, το Κράτος (ο ιδιοκτήτης γης), δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να ταυτιστεί μ’ έναν απόντα ιδιοκτήτη, έστω και μόνον από το γεγονός της πολύ μειωμένης «έγγειας προσόδου» που εισπράττονταν και που τόσο εξαιτίας του χάους, που δημιουργήθηκε στη διαχείριση των γαιών, όσο και για πολιτικούς και ψηφοθηρικούς λόγους, έπαιρνε τη μορφή ενός συμπληρωματικού φόρου, αντιπροσωπεύοντας κατά βάση το 15% της παραγωγής. ...

Το Κράτος, σαν ιδιοκτήτης, είναι ανίκανο να επιτελέσει τον κύριο οικονομικό και «τυπικό» ρόλο του ιδιοκτήτη που ζει εκτός έδρας: να καθορίσει δηλαδή τους τρόπους εξαγωγής της εγγείας προσόδου. Πιο σημαντικό είναι πως ο εκμισθωτής, ο μικροκαλλιεργητής με τα διασφαλισμένα οικονομικά δικαιώματα, λειτουργεί απέναντι στη γη του σα να ήταν δικαιωματικά ο νόμιμος ιδιοκτήτης της. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, έγινε ο σφετερισμός των μισών περίπου εθνικών γαιών. Έτσι, η διαδικασία της διανομής της γης, που συμβαδίζει με τον ιδιωτικό σφετερισμό σημαντικών εκτάσεων, είχε σαν αποτέλεσμα το γενικότερο ενδυνάμωμα του ισχύοντος καθεστώτος των γαιοκτημόνων, μετατρέποντας σταδιακά τους εκμισθωτές σε μικροϊδιοκτήτες. Αυτή η διαδικασία συμβαδίζει πιθανότητα με την κάθοδο των χωρικών προς τις πεδινές περιοχές και την εγκατάστασή τους στις εθνικές γαίες με την καλυτέρευση των συνθηκών ασφαλείας. Μ’ αυτό τον τρόπο, ένα μεγάλο τμήμα των εδαφών, που είχαν παραμεληθεί από τους Τούρκους ιδιοκτήτες τους λόγω έλλειψης εργατικών χεριών, άρχισαν βαθμιαία να εκχερσώνονται και να καλλιεργούνται.

Κ. Τσουκαλά, Εξάρτηση και αναπαραγωγή, σσ. 72-74

⮊ α) Να κατανομάσετε τους παράγοντες που συνθέτουν την πολυπλοκότητα του ζητήματος της διανομής των εθνικών γαιών.

β) Να περιγράψετε το πλαίσιο μέσα στο οποίο έγινε ο σφετερισμός πολλών εθνικών γαιών.

34

ΘΕΜΑ 2. ΠΗΓΗ 1

Η αγροτική μεταρρύθμιση του 1871

Γενικώς, το ελληνικό κράτος, εθνικοποιώντας την γη στα 1828, εμφανίζεται ως πρωτοποριακό μεταξύ των συγχρόνων καπιταλιστικών κρατών, επί του θέματος της γεωργικής πολιτικής. Ομοίως, η εν συνεχεία διανομή της εθνικοποιημένης γης στα 1871 δεν ήταν παρά μια λογική συνέπεια του ίδιου θεμελιώδους κρατικού προσανατολισμού: η διανομή της γης, κατακερματισμέ-νης σε μικρούς οικογενειακούς κλήρους, δεν ήταν αντίθετη με την προηγηθείσα εθνικοποίηση, αλλά μάλλον μια ρεαλιστικότερη εφαρμογή της ίδιας αρχής. Ο κοινός στόχος και στις δύο περιπτώσεις ήταν να εμποδιστεί η μεγάλη γαιοκτησία. Η πρόοδος της μικρής οικογενειακής επιχείρησης, ισοδυναμώντας

με μια de facto εθνικοποίηση της γης, είχε ακόμη ως συνέπεια την ευρύτερη εθνικοποίηση της αγροτικής οικονομίας στο σύνολό της, θεωρούμενης ως όλου. Στο σημείο αυτό, η πολιτική του ελληνικού κράτους προανάγγελλε ή την ανάλογη πολιτική των συγχρόνων καπιταλιστικών κρατών υπέρ μιας μικροαγροτικής γεωργίας, όπως αυτή εφαρμόστηκε στα ευρωπαϊκά κράτη από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα.

Το ελληνικό κράτος, είτε εθνικοποιώντας την γη στα 1828 είτε διανέμοντάς την στα 1871, ετήρησε πάντα μια καθαρώς δύσπιστη και εχθρική στάση απέναντι της μεγάλης γαιοκτησίας και του αγροτικού καπιταλισμού εν γένει. Εκ παραλλήλου, το Κράτος ευνόησε πάντα την κοινωνική ενσωμάτωση της γεωργίας, δια μέσου του προνομιούχου χώρου της αγοράς, επί τη βάσει της μικρής οικογενειακής επιχείρησης και ιδιοκτησίας.

Κ. Βεργόπουλου, Το Αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα, σ. 115

35

ΠΗΓΗ 2

Η γεωργία και η αγροτική μεταρρύθμιση του 1871

Τελικά το Μάρτιο του 1871, ο Κουμουνδούρος, με υπουργό το Σωτηρόπουλο, πέτυχε την ψήφιση νόμου με αποτέλεσμα να διανεμηθούν 2.650.000 στρέμματα σε 357.217 κλήρους με αγοραία αξία 90.000.000 δρχ.

Η σημασία της αγροτικής αυτής μεταρρυθμίσεως εκτιμάται πληρέστερα, όταν συνειδητοποιηθεί το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων χωρικών της εποχής εκείνης αποκαταστάθηκαν ως ιδιοκτήτες στη γη που καλλιερ-γούσαν. Οι μικροί ιδιοκτήτες καλλιεργητές επιδόθηκαν, όπως ήταν φυσικό, στις πιο κερδοφόρες καλλιέργειες και ιδιαίτερα σε εκείνες που προορίζονταν για εξαγωγή. Μέσα σε διάστημα μιας τριετίας, τα 40% και πλέον των καλλιεργούμενων εκτάσεων καλύπτονταν από φυτείες (σταφιδαμπελώνες, βαμβακοφυτείες, καπνοφυτείες, κλπ.). Οι αγαθές για την οικονομία επιπτώσεις υπήρξαν άμεσες. Από την μια πλευρά παρατηρήθηκε ραγδαία εισροή ξένου συναλλάγματος και από την άλλη τα έσοδα του Δημοσίου από τους τελωνειακούς δασμούς εξαγωγής πολλαπλασιάσθηκαν. Τα στοιχεία για τη σταφιδοπαραγωγή και εξαγωγή σταφίδας την περίοδο 1860-1878 είναι αποκαλυπτικά. 🢂

36

Η επέκταση όμως των φυτειοκαλλιεργειών επηρέασε αρνητικά την παραγωγή δημητριακών. Από την εποχή εκείνη σημειώνεται το χρόνιο έλλειμμα της χώρας με συνεπακόλουθο τη δαπάνη τεράστιων συναλλαγματικών αποθεμά-των για εισαγωγές.

…………………………………………………………………………………………

Η αγροτική μεταρρύθμιση έλυσε το πρόβλημα της εθνικής γης. Δεν έθιξε όμως καθόλου των μεγάλων ιδιωτικών εκτάσεων της Αττικής (170.000 στρέμματα ή 40% περίπου του συνόλου), τα οποία είχαν τσιφλικοποιηθεί από την εποχή της Ανεξαρτησίας. Οι γαιοκτήμονες των τσιφλικιών αυτών είχαν πετύχει μια σειρά δικαστικών αποφάσεων με τις οποίες του αναγνωρίζονταν τα δικαιώματα πλήρους ιδιοκτησίας.

Παρά τις σημαντικές βελτιώσεις που σημειώθηκαν στον αγροτικό τομέα στη δεκαετία αυτή, η γεωργία θα συνεχίσει ακόμή για καιρό να υποφέρει από βασικές ελλείψεις: Η αγροτική δανειοδότηση παρέμεινε υποτυπώδης. Η εισαγωγή νεωτεριστικών μεθόδων καλλιέργειας, κυρίως με τη χρησιμοποίηση

λιπασμάτων, δεν προχώρησε. Το ανύπαρκτο οδικό δίκτυο και η έλλειψη μεταφορικών μέσων στις περισσότερες περιφέρειες δεν επέτρεπε την εμπορία αγροτικών προϊόντων σε μεγάλη έκταση, με αποτέλεσμα ένα μεγάλο ποσοστό αγροτών να περιορίζεται σε καλλιέργειες που μόλις επαρκούν για τις βιοτικές ανάγκες των οικογενειών τους.

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΓ΄, σσ. 310-311

⮊ Λαμβάνοντας υπόψη το κείμενο του βιβλίου σας και το περιεχόμενο των παραπάνω πηγών:

α) Να παρουσιάσετε το περιεχόμενο της αγροτικής μεταρρύθμισης του 1871.

β) Να επισημάνετε τις συνέπειες της μεταρρύθμισης στη γεωργία, στην εθνική οικονομία γενικότερα.