1 of 13

Upplýsing og rómantík – grófur samanburður (bls. 174 í Bók af bók)

Ekki hægt að skýra allt með skynsemi - trú á hið yfirskilvitlega, fortíðarþrá, óraunveruleikaþráFortíðin – miðaldir eftirsótt
Sögulega skáldsagan
Villt náttúra og öræfi í brennidepli
Þjóðsögum safnað, hrollvekjur samdar
Uppreisn einstakl. gegn reglum samfélags – maður og náttúra
Snillingurinn æðri skynsemi og upplýsingu
Bókmenntir áttu að vera frumlegar
Skáldið sjáandi, skáldleg innsýn, einstaklingsbundin reynsla, ímyndunarafl, innblástur.
Ég finn til, þess vegna er ég

2 of 13

Rómantík

Orðið dregið af romanz (fr.) sem notað var um ævintýralega frásögn í bundnu máli eða óbundnu, tók smám saman á sig svip þess sem var ævintýralegt, ýkjukennt eða dulúðugt.
Viðurkennt heiti í Þýskal. á seinni hl. 18. aldar en ekki notað á ísl. fyrr en í lok 19. aldar.
Rómantísk skáld á Íslandi voru ekki meðvituð um stefnu sína líkt og upplýsingamenn höfðu verið. Kölluðu sjálf sig ekki rómantísk.

Ættjarðarást verður þjóðernisstefna (174 og áfr. í Bók af bók)

Fyrir aldamótin 1800 voru komnar fram hreyfingar gegn upplýsingunni en stefnan er talin ná til 1830 á Íslandi
Mörkin eru óglögg, íslensk skáld rómantíkur voru líka hagsýnisfólk
Rómantík skilgreind sem afstaða/uppreisn gegn hugsjónum upplýsingar en hér á landi rann þetta að nokkru leyti saman.

Ættjarðarást - þjóðernisstefna

Hér á landi var verið að byggja upp nýtt samfélag, allir lögðu sitt af mörkum.
Erlendis fannst rómantískum skáldum þau ekki í sama mæli hafa hlutverk í þróuðum borgarsamfélögum – leituðu út í villta náttúru.

Eggert Ólafsson........

Vildi ala Íslendinga upp og kenna nýtingu landsins – hans ættjarðarást var þó ekki pólitísk. Hann dreymdi ekki um pólitískt sjálfstæði Íslendinga.

Eftir frönsku byltinguna (1789)

Frelsisbylgjur bárust um heiminn
Menn fengu hugmyndir um að Íslendingum hefði liðið best þegar landið var laust undan konungsvaldi – þjóðveldistíminn
Skáld 19. aldar gripu þessa hugmynd og áttu þátt í að leiða hana til sigurs. Það olli úrslitum í baráttunni um íslenskuna (1844 settar reglur um að enginn fengi embætti á Íslandi nema hann gæti sannað íslenskukunnáttu).

Sveinbjörn Egilsson (1791-1852)

Kennari við Bessastaðaskóla. Kenndi grísku en gerði miklar kröfur til nemenda um þýðingar á íslensku.
Þýddi mikið sjálfur (kviður Hómers)
Þýðingar hans þykja frábærar á allan hátt (sjá bls. 175-176 í Bók af bók)

Fjölnismenn

Voru allir nemendur Sveinbjarnar
Jónas Hallgrímsson tók sérstaklega vel við kennslu hans og endurnýjaði ljóðmál íslenskunnar (sjá upphafið á ljóðinu Ásta á bls. 176 í Bók af bók)

Rómantíkin

Fyrsta hreyfingin í skáldskap og heimspeki sem upphefur einstaklinginn og dýrkar snillinginn, sem er fullkomlega laus úr viðjum hversdagslífsins og starfar þess í stað við rannsóknir og athuganir.
Einstaklingshyggja er helsta einkenni stefnunnar sem skýrir hvers vegna hún fær sinn sérstaka svip í hverju landi/hjá hverju skáldi.

Almenn einkenni rómantíkur

Hugarflug fram yfir raunheim
Náttúran lifandi og persónugerð og hefur sérstakan anda sem skáld ná sambandi við
Náttúran þurfti ekki að vera nytsöm, óætar plöntur voru lofaðar fyrir fegurð

Frh. almenn einkenni rómantíkur

Auðnir og öræfi tákn fyrir innri mann skáldsins
Landið gat verið fagurt og ógurlegt
Fegurðin var öllu ofar, allar öfgar voru æsandi og ljótleikinn dýrkaður
Hryllingssagan á upphaf sitt á rómantíska tímanum, rætur hennar liggja í alþýðuskáldskap, goðsögnum, þjóðsögum og ævintýrum, sem fylgismenn rómantíkur söfnuðu um allan heim

Frh. almenn einkenni rómantíkur

Lífið var eftirsóknarvert með ástríðum sínum en dauðinn einnig hrollvekjandi fagur. Í stíl rómantískra sagna eru oft öfgar, rómantísk írónía, þar sem skáldið opinberar tilfinningar sínar en spottar þær um leið – gefur í skyn að það meini ekki það sem það segir.

Þjóðsögur (bls. 177 í Bók af bók)

Skipuleg söfnun þjóðsagna rakin til Bræðranna Grimm í Þýskalandi (Kinder- und Hausmärchen 1812-1816, Grimmsævintýri).
Í 4. árg. Fjölnis (1838) var fólk hvatt til að safna munnmælasögum og 1852 kom út kver með sögum sem Jón Árnason og Magnús Grímsson höfðu safnað.
1860 gaf Konrad Maurer út ísl. þjóðs. á þýsku (sjá bls. 177).