Sayfa 98-99-100-101-102-103
HAZIRLIK ÇALIŞMALARI
Yaşadığınız şehrin tarihî ve doğal güzelliklerini araştırınız. Araştırma sonucunu arkadaşlarınızla paylaşınız.
Tekirdağ
Tekirdağ yaklaşık 6.000 yıllık bir yerleşime sahiptir. Bereketli toprakları ve Anadolu ile Balkanlar arasındaki konumu dolayısıyla tarih içinde muhtelif kültürlerin ve kavimlerin egemenliği altında kalmıştır.
Tarih öncesi ve tarih sonrası çağlarda, iskân edilmiş yerler tespit edilmiştir. Şarköy ilçesindeki Güngörmez ve Güneşkaya Mağaraları ile Marmara Ereğlisi’ndeki Toptepehöyük’te Kalkolitik Çağ’a ait buluntulara rastlanmıştır. Tekirdağ’ın sahil şeridi yüzeyinde yapılan araştırmalara göre, İlk Tunç Çağı’na ait yoğun yerleşim olduğu anlaşılmaktadır. Trakya’da Son Tunç Çağı ile Erken Demir Çağı’nda büyük bir göç dalgası meydana gelmiştir.
Balkan Savaşları’nda Bulgar işgaline(1912) uğrayan ilimiz toprakları, 1913 yılında düşman işgalinden kurtarılmıştır. I. Dünya Savaşı’ndan sonra Mondros Mütarekesi’nin verdiği imtiyazlardan faydalanan Yunan kuvvetleri, 20 Temmuz 1920’de Tekirdağ’ı işgal etmiş ancak 13 Kasım 1922’de Yunan işgali de sona erdirilerek Tekirdağ toprakları tekrar Türk yönetimine geçmiştir.
�Marmara Ereğlisi 29 Ekim’de, Çerkezköy ve Saray ilçeleri 30 Ekim’de, Çorlu 1 Kasım’da, Muratlı 2 Kasım’da, Malkara ve Hayrabolu 14 Kasım’da ve Şarköy 17 Kasım’da düşman işgalinden kurtarılarak Türk yönetimine geçmiştir.
Tarihi süreç içerisinde Bisanthe (M.Ö.5.YY), Rhaedestus (M.Ö.343-M.S.843), Rodosto (M.S.843-1358), Rodosçuk(M.S.1358-Osmanlıların fethiyle), Tekfurdağı (M.S. 1732) isimleriyle anılan ilimiz, Cumhuriyetin ilanından sonra TEKİRDAĞ olarak adlandırılmıştır.
Tekirdağ’da önemli günler arasında, 24 Aralık 1840’da Tekirdağlı büyük vatan şairi Namık Kemal’in doğumu, Çanakkale Destanı’nı yaratan 19. Tümen’in Mustafa Kemal’in önderliğinde Tekirdağ’da savaşa hazırlanması, 23 Ağustos 1928’de Atatürk’ün Harf İnkılâbı vesilesiyle Tekirdağ’a gelip Başöğretmen olarak ilk dersi vermesi gibi olaylar bulunmaktadır.
OKUMA ÇALIŞMASI
Şiiri türün özelliklerine dikkat ederek sessiz okuyup vurgu ve tonlamaları belirleyiniz. Ardından şiiri sesli okuyunuz ve ezberlemeye çalışınız.
ŞAİRİ TANIYALIM
Koçaklama
Sağdıç
Fırsat
Deste
Emmi
1. Şiirde hangi yerlerden bahsedilmektedir?
Kars, Edirne, Zonguldak, Erzurum, Adana, Ardahan, Kırkpınar, Sürmene.
2. “Sen vatanımsın, ekmeğimsin,/Duyduğum, bildiğim zafersin yıllarca…” dizeleri ile şair ne anlatmak istemektedir?
Vatanın öneminden bahsedilmektedir. Vatanın insan için ekmek gibi su gibi kıymetli olduğundan, insanın yaşamda zafer kazanma gibi değerli olduğundan bahsedilmektedir.
3. Siz şairin yerinde olsaydınız ülkemizin hangi güzelliklerini överdiniz?
Ben olsam ülkemiz insanının hoşgörüsünden, misafirperverliğinden, kıymet bilirliğinden saygı ve sevgisinden de övgü ile bahsederdin.
4. “Nazlı sahiller Akdeniz’de” dizesinde hangi söz sanatı kullanılmıştır? Nedeniyle birlikte açıklayınız.
Burada kişileştirme sanatı kullanılmıştır. Çünkü sahiller insana özgü nazlı sıfatıyla şiirde yer almıştır. Bu da insana özgü özelliklerin doğadaki diğer varlıklara verilmesi anlamına gelmektedir.
5. Şiirde geçen şehirler neleriyle meşhur olmuştur? Açıklayınız.
Kars toprağıyla, Adana şairleri ve şiirleriyle, Erzurum kıtlama çayıyla, Ardahan dağları, Koçhisar tuzuyla şiirde yer almıştır.
Ülkemizin güzellikleri
Vatan sevdası ve özlemi
Cennet Vatanım
Güzel Vatan
ÇATILARINA
GÖRE
FİİLLER
Fiillerin özne ve nesneye bağlı olarak kazandığı anlama ve girdiği biçime çatı denir.
Çatı, sadece fiil cümlelerinde aranan bir özelliktir. İsim cümlelerinde çatı aranmaz.�
“Fiilde çatı” konusu ile ilgili sorularda;
1) İlk olarak cümledeki yüklem bulunmakta,
2) Daha sonra bu yüklemin fiil olup olmadığı tespit edilmekte,
3) Yüklemin fiil olduğu anlaşıldıktan sonra bu eylemin cümledeki özne ve nesne ile olan ilişkisi incelenmekte,
Fiil çatısı, öznelerine ve nesnelerine göre olmak üzere iki yönden incelenir:
(Özne-Yüklem İlişkisi)
Fiillerde özne ve fiil arasındaki ilişki göz önüne alınır.
A. Etken Fiil
Cümlede bildirilen işin, hareketin gerçek özne tarafından bizzat gerçekleştirildiği fiillere “etken fiil” denir.
Babam her gün kitap okuyor.
YÜKLEM
ÖZNE
Bahar gelince ağaçlar güzelleşti.
YÜKLEM
ÖZNE
ÖZNE GİZLİ DE OLSA O CÜMLE YİNE ETKENDİR.
Bu kitabı dün aldım.
BEN
YÜKLEM
ÖZNE
Valilik yoğun kar yağışı yüzünden okulları tatil etti.
ÖZNE VE YÜKLEMLERİNİ BULALIM.
Anneannem ve dedem bize yemeğe geldiler.
Alışveriş yapmak için kız kardeşimle birlikte çarşıya indik.
Akşamları eve yalnız yürürüm.
Arkadaki arabanın içindeki çocuklar pencereden sarkıyorlar.
Öfkeyle kalkan zararla oturur.
b. Edilgen Fiil
İşi yapan gerçek bir öznesi olmayan fiillere edilgen fiil denir.
Edilgen fiiller, fiil kök veya gövdelerine “-l” veya “-n” eklerinin getirilmesiyle oluşturulur.
Edilgen fiiller sözde özne alırlar.
Bütün sokaklar temizlendi.
Yüklem
Sözde özne
Sokak kendini temizleyemez.
Kitapların hepsi okundu.
Yüklem
Sözde özne
Okuma işini yapan belli değil.
Bakkaldan bir ekmek alındı.
Yüklem
Sözde özne
Ekmeğin kim tarafından alındığı belli değil.
Hırsızlar sonunda yakalandı.
Sözde Özne Edilgen Fiil
Tarla geceden sulandı.
Sözde Özne Edilgen Fiil
İşe yaramayanlar çöpe atılsın.
Sözde Özne Edilgen Fiil
Burak soruları çözdü.
Etken edilgen ayrımı
Sorular çözüldü.
İtfaiye yangını kısa sürede söndürdü.
(Etken)
YÜKLEM
ÖZNE
Yangın kısa sürede söndürüldü
(Edilgen)
ÖZNE
YÜKLEM
Editör kitaptaki yanlışları düzeltti.
YÜKLEM
ÖZNE
(Etken)
Kitaptaki yanlışlar düzeltildi.
(Edilgen)
ÖZNE
YÜKLEM
AŞAĞIDAKİ ETKEN FİİLLERİ EDİLGEN YAPINIZ.
Usta, duvarları tamir etti.
Duvarlar tamir edildi.
Belediye ağaçları budadı, yolları asfaltladı.
Ağaçlar budandı, yollar asfaltlandı.
Annem camları temizledi.
Camlar temizlendi.
Çocuklar bahçede top oynuyor.
Bahçede top oynanıyor
Kardeşim, kırtasiyeden güzel bir kalem aldı.
Kırtasiyeden güzel bir kalem alındı.
Bazı cümlelerde işi yapan "tarafından" sözüyle ya da "-ce" ekiyle belirtilebilir.
Bu binayı Hasan usta yaptı
(Etken)
Bu bina Hasan usta tarafından yapıldı.
(Edilgen)
Onun başkan olmasına sınıf karar verdi.
Onun başkan olmasına sınıfça karar verildi.
(Etken)
(Edilgen)
DİKKAT
«-l, -n» çatı eki alan her kelime edilgen değildir. Bu ekleri alıp öznesi belliyse etken fiil olur.
Fadime odayı süsledi.
(Etken)
Oda süslendi.
Edilgen)
Fadime süslendi.
(Etken)
Çocuk babasının kollarına atıldı.
Genç kız camın önünden çekildi.
Kırılan gözlüğüm tamir edilince çok sevindim.
Etken mi edilgen mi?
Annem pazara gitmek için yanımdan ayrıldı.
Sinemadaki yerlerimiz ayrıldı.
Sokaktaki bütün çöpler temizlendi
Köpeği, üzerine bulaşan çamurdan silkinerek temizlendi.
Sabaha kadar kurşun sıkıldı.
Özgür, konferansta oldukça sıkıldı.
(Edilgen Fiil)
(Etken Fiil)
Bebeğin saçları bir güzel tarandı.
Gül, sabahleyin güzelce tarandı.
(Etken Fiil)
(Edilgen Fiil)
Araba güzelce yıkandı
Akşam önce kardeşim yıkandı.
(Etken Fiil)
(Edilgen Fiil)
Ayşe, aynanın karşısında saatlerce süslendi.
Okulumuz güzelce süslendi.
(Edilgen Fiil)
(Etken Fiil)
NOT:
Tabiat olayları ile ilgili dönüşlü fiillerde "yapma" anlamı yerine "kendi kendine olma" anlamı vardır.
Karlar tepelere doğru çekildi.
Sıcaklardan dolayı gölün suyu çekildi.
Öğleye doğru hava açıldı.
Havalar ısınınca buzlar çözüldü.
*“-ş, -ış, -iş, -uş, -üş; -leş, -laş” eklerini alan ve işin karşılıklı ya da birlikte yapılması anlamı veren fiiller de etken fiildir.
İki eski dost sonunda barıştı.
(karşılıklı)
Koca Yusuf Amerika’da bile güreşmişti.
(karşılıklı)
Akşam kendi aramızda dertleştik, gülüştük
Teneffüste öğrenciler koridorda koşuştular.
(Birlikte)
(Birlikte)
Birlikte mi karşılıklı mı?
Uzun süre bakıştılar.
(Karşılıklı)
Bütün kuşlar silah sesini duyunca uçuştu.
(Birlikte)
İki ülke yaklaşık bir asır boyunca savaştı.
İki kafadar saatlerce konuştu.
(Karşılıklı)
(Karşılıklı)
Fıkraya bütün öğrenciler gülüştü.
(Birlikte)
Adamlar birbirine bakıştılar.
(Karşılıklı)
Uzun bir aradan sonra dostlarımızla görüştük.
(birlikte)
Danışmanımla Mersin’de tanıştık.
(Karşılıklı)
Tüm parasını kitap almak için harcadı.
etken fiil
Akşamlan evimizin yakınındaki parktan şen çocuk sesleri işitilir.
Edilgen fiil
Ömer Seyfettin, hikâyelerinde gerçeklere yer vermiş.
Pencere önündeki çiçekler sulandı.
etken fiil
Edilgen fiil
Yazdığınız cümlelerde anlam bakımından nasıl bir farklılık vardır? Aşağıya yazınız.
Etken yapılı fiillerde eylemi yapan özne belirgindir oysa edilgen yapılı fiillerde eylemi gerçekleştiren belli değildir.
Öncelikle dinleyicilerin özelliklerini de göz önünde bulundurmamız gerekir. Onların daha kolay anlayacakları sözcükleri seçmemiz faydalı olacaktır. Sesimize ve hatta giydiğimiz kıyafetimize bile özen göstermek durumundayız.
MEHMET POLAT