4 of 45

NEDEN ÖNEMLİ?

Su ve sanitasyon eksikliğine bağlı ishalli hastalıklar hastalık yükünde önemli paya sahiptir
Dünyada tüm hastalıkların hemen hemen yarısı sularla ilişkilidir
Suyla bulaşan enfeksiyöz ishaller ölüm nedenleri içinde ilk sıralarda yer almaktadır

«ÖNLENEBİLİR»

5 of 45

BU NEDENLE;

Hastalık yapıcı mikroorganizmalardan kurtulmak için içme-kullanma suyu dezenfekte edilmeli

Dezenfektan etki su tüketiciye ulaşana kadar sürmeli

6 of 45

Hastalık yapıcı mikroorganizmalar

ham suda bulunabilir
şebekede taşınması sırasında suya karışabilir

Şebekedeki hasarlı noktalar, su kesintileri sırasında ortaya çıkan geri emilim vb. mikroorganizmaların içme suyuna karışmasına neden olur
Kısa sürede çok sayıda kişinin etkilendiği salgınlara neden olabilir

7 of 45

DEZENFEKSİYON

Hastalık yapıcı mikroorganizmaları etkisiz hale getirmek için uygulanan işlemler
İçme-kullanma suyu dezenfeksiyonu;

Fiziksel yöntemler
Kimyasal yöntemler

8 of 45

Su mikroorganizmalarla kirlendi mi?

Sürekli mikrobiyolojik analiz yapamayız

Dezenfeksiyon yapmalıyız

Her an kirlenme olabilir!

Dezenfektan etki su tüketiciye ulaşana kadar sürmeli

ÖNEMLİ !

9 of 45

KİMYASAL DEZENFEKTAN NASIL OLMALI?

Uygun sürede mikroorganizmaları yok edebilmeli
İnsanlara ve hayvanlara toksik etkisi olmamalı
Ucuz
Depolanması, taşınması ve uygulanması kolay
Suda yeterli süre kalabilmeli
İşlem sonunda kolay ölçülebilir kalıntıları olmalı

10 of 45

��KİMYASAL DEZENFEKTANLAR

Toplumsal amaçlı içme-kullanma suyu dezenfeksiyonunda kullanılan başlıca kimyasal dezenfektanlar

Klor
Kloraminler
Klordioksit
Ozon

11 of 45

KLOR

Klor halen en yaygın olarak kullanılan dezenfektandır.
Klor eklendikten sonra etkinliğin ortaya çıkması için yeterli temas süresine gereksinim vardır.

Bu süre yaklaşık 30 dakikadır.

Klorun 3 farklı formu kullanılır:

Elementer klor (klor gazı)
Sodyum hipoklorür (sıvı)
Kalsiyum hipoklorür (katı)�

12 of 45

GAZ KLOR

En yaygın kullanılan form
Klor formları arasında en ucuz olan
Raf ömrü yok
Basınçlı tanklarda sıvılaştırılmış gaz olarak taşınır ve depolanır
Tecrübeli personel gerekir

13 of 45

SIVI KLOR (sodyum hipoklorür)

%5-15’lik solüsyonları kullanılmakta
Raf ömrü sınırlı
Korozif etkisi fazla
Gaz klordan daha pahalı

14 of 45

KATI KLOR (kalsiyum hipoklorür)

Küçük kapasiteli tesislerde kullanılır
%65 klor içeren granül ya da tabletler biçiminde
Raf ömrü sıvı klordan uzun
Hazırlama aşaması daha çok işlem gerektirir
Doz ayarlaması güç olabilir
Gaz klordan daha pahalı

15 of 45

KLORAMİNLER - AVANTAJLARI

Klor ve amonyak bileşiği
Genellikle primer dezenfektan olarak kullanılmaz

Klora göre dezenfektan etkinliği daha düşük
Temas süresi uzun

Uzun dağıtım şebekelerinde ikincil dezenfektan olarak kullanılması tercih edilir

Rezidüel etkinlik var

Klora göre daha az yan ürün oluşur
Tat ve koku kontrolü iyidir
Suya tat ve koku katma özelliği açısından klordan iyidir

16 of 45

KLORAMİNLER - DEZAVANTAJLARI

Gerekli temas süresi uzun
Okside etme yeteneği serbest klora göre daha düşük
Diyaliz makinelerinde çeşme suyu kullanılıyorsa, sudaki klor hastanın dolaşımına geçerek eritrositleri okside etmektedir
Yüksek dozda klor gözlerde irritasyona neden olur
Virüs ve parazitlere etkileri yeterince incelenmemiş
Amonyak oluşumuna bağlı olarak dağıtım sistemlerinde alglerin büyümesi indüklenebilir
İçerdiği amonyak nedeniyle akvaryum balıklarına zarar verir

17 of 45

KLORDİOKSİT - AVANTAJLARI

Virüsit etkisi çok yüksek
Dezenfeksiyon yan ürünleri oluşumu azdır

Trihalometan oluşumuna neden olmaz, THM prokürserlerini (%30 kadar) parçalar

Tat ve koku yapan fenolleri parçalar
Giardia ve Cryptosporidiumlara karşı son derece etkilidir

Klorla karşılaştırıldığında Giardiaları 5 kat daha hızlı inaktive eder

Demir ve manganezi hızla okside ederek ortamdan uzaklaştırılmasını sağlar
Uygun şartlarda suyun bulanıklığını azaltır.
Dezenfeksiyon etkinliğini etkileyen tek parametre pH’dır, o da kısmen etkiler
Manganaz oksidasyonuna neden olur, klora dirençli bazı mikroorganizmaların varlığında ilk alternatiftir

18 of 45

KLORDİOKSİT - DEZAVANTAJLARI

Doğal organik maddelerle etkileşerek inorganik yan ürünler oluşumuna neden olur (klorit ve daha az miktarda klorat iyonları)
Rezidüel etkinliği yok denilebilir

suda kısa sürede uçarak buharlaşır

Nadiren diğer dezenfektanlarda görülmeyen koku ve tat ortaya çıkabilir
Kullanıma hazır hale getirmek için özel ekipman gerekir
İşletme maliyeti yüksektir

19 of 45

OZON - AVANTAJLARI

Çok güçlü bir dezenfektan ve oksidan
Daha çok oksidan özelliği nedeniyle kullanılmakta
Virüsit etkisi çok yüksek
Giardia ve Criptosporodium üzerine etkili
Dezenfeksiyon için gerekli temas süresi kısa
Bulanıklığı giderir
Tat ve koku giderilmesinde etkili

20 of 45

OZON - DEZAVANTAJLARI

Rezidüel koruma sağlamaz
Korozif ve toksik etkileri var
Kompleks organik bileşikleri parçalayarak sudaki mikroorganizmalar için besin ortamı oluşturur
Çeşitli yan ürünler oluşur
Yan ürünleri azaltmak için ek düzenlemeler gerekir (granüler aktiviteli karbon filtreleri vb)
Kurulum maliyeti yüksek olduğundan küçük işletmelerde kullanılamaz

21 of 45

ULTRAVİOLET - AVANTAJLARI

Kimyasal madde kullanılmadığından, kimyasal maddelerin kullanımına ait sorunlar olmaz (taşıma, depolama, işleme gibi)
Dezenfeksiyon yan ürünleri oluştuğu saptanmamış
Birçok virüs, spor ve kisti inaktive edebilir
Cryptosporidiuma karşı etkilidir

22 of 45

ULTRAVİOLET - DEZAVANTAJLARI

Rezidüel koruma sağlamaz
İşletme gideri yüksektir
Kurulum maliyeti yüksektir
Enerji tüketimi yüksektir
Tüm su kaynaklı mikroorganizmalara etkinliği konusunda yeterli bilgi yoktur
Reovirüs ve rotavirüslere karşı etkinliği çok düşük
UV sonucu üreme yeteneği kaybolan mikroorganizmalar zamanla tekrar eski hallerine dönebilirler
Suyu istenilen kaliteye getirebilmek için ilave dezenfektanlar gerekebilir
Kullanılan cıvalı lambalar daha sonra içme suyu ve çevre kirliliğine neden olabilir

23 of 45

�TABLO 1. DEZENFEKTANLARIN KARŞILAŞTIRILMASI

24 of 45

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre:

İçme sularının klorlanması halk sağlığı alanındaki en önemli gelişmelerden biri
Halen mevcut alternatifleri arasında en güvenilir dezenfeksiyon yöntemi

KLORLAMA

25 of 45

�NEDEN KLOR / KLORLU BİLEŞİKLER?

Klor içeren dezenfektanlar bilinen patojen mikroorganizmaların birçoğuna etkili

(PRİMER DEZENFEKSİYON)

Klor içeren dezenfektanlar, suyun işlendiği tesisten tüketicinin musluğuna kadar sürekli dezenfeksiyon sağlayan tek yöntem

(REZİDÜEL KORUMA)

26 of 45

NEDEN KLOR?

Ekonomiktir
Tat ve koku kontrolü sağlar
Kötü koku ve tada neden olan doğal organik maddeleri (özellikle algleri) okside eder
Sistemdeki biyolojik büyümeyi önler
Suda bulunabilecek bazı kimyasalları (amonyak, hidrojen sülfid…) parçalayarak kimyasal kontrol sağlar
Dezenfeksiyon yan ürünleri arasında en fazla incelenmiş olanlar klorun yan ürünleridir

27 of 45

Özellikle su şebeke bütünlüğünün tam olarak sağlanamadığı yerlerde klorlama yaşamsal öneme sahiptir
Arıtılmış suyu mikrobiyolojik kontaminasyondan korumak için kullanılan en etkili yöntem dağıtım öncesi klorlamadır
Dağıtım sistemi içerisinde belirli aşamalarda (depo gibi) yeniden klorlama gerekebilir

28 of 45

DEZENFEKSİYON YAN ÜRÜNLERİ

Tüm kimyasal dezenfektanların kullanımı sonucunda oluşabilir
Klor ve kloraminlerin sudaki bazı organik maddelerle birleşmesiyle oluşur
Başlıcası trihalometanlardır

29 of 45

DEZENFEKSİYON YAN ÜRÜNLERİ

Dünya Sağlık Örgütü;

“Dezenfeksiyon yan ürünleri kaynaklı olabileceği ileri sürülen sağlık risklerinin, yetersiz dezenfeksiyon sonucu ortaya çıkabilecek sağlık risklerine göre son derece az”
“Dezenfeksiyon yan ürünleri oluştuğu gerekçesiyle suların dezenfeksiyonunu engelleyecek ya da azaltacak hiçbir uygulamanın onaylanamayacağını”

30 of 45

DEZENFEKSİYON YAN ÜRÜNLERİ-KANSER?

Dezenfeksiyon yan ürünlerinin sularda tespit edildiği 1974 yılından bu yana yapılan çalışmalarda, bu kimyasallarla insanlarda kanser oluşumu arasında doğrudan bir ilişki yok

Uluslararası Kanser Araştırma Kurumu (IARC) dezenfeksiyon yan ürünleri kanserojen değil

31 of 45

DEZENFEKSİYON YAN ÜRÜNLERİNİ AZALTMAK İÇİN;

Hamsuyun organik yükü az olmalı
Koagülasyon işlemi: Ortamdaki organik maddeleri azaltır.
Adsorbsiyon işlemi: Dezenfeksiyon yan ürünlerinin ortamdan uzaklaştırılmasını sağlar.

Yaygın olarak aktif karbon kullanılır

Havalandırma, UV
Membran filtrasyonu: Trihalometanların hemen tamamı ve diğer yan ürünlerin çoğunluğu sudan uzaklaştırılabilir.

32 of 45