ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERDE MAHREMİYET EĞİTİMİ
REHBERLİK SERVİSİ
İÇİNDEKİLER
GELİŞİM DÖNEMİ ÖZELLLİKLERİ
1
CİNSEL EĞİTİM
2
CİNSEL İSTİSMAR
3
Mahremiyet eğitimi kişinin kendisinin ve diğer insanlarının özelinin/özel alanının farkına varması, sosyal hayatın içinde kendi özel alanını koruması, diğer insanların özeline saygı duyması, kendisi ile çevresi arasında sağlıklı sınırlar koyması gibi bilgileri içerir. Ayrıca kişinin öz saygısını ve insanlara olan saygısını arttıran, kişilik gelişimin de önemli yere sahip olan bir eğitimdir.Mahremiyet eğitimi ile cinsel eğitim karıştırılmamalıdır.
Özel Gereksinimli Bireylerin Gelişim Dönemleri
1) Bebeklik ve Erken Çocukluk dönemi:
Bu dönemde çocuk yeni doğan her bireyin ihtiyaç duyduğu fizyolojik ihtiyaçlara gereksinim duyar. Beslenme, barınma, sevgi ihtiyacının yanı sıra çocuklarda sağlık durumlarının takibi, ilaç kontrolü, içinde bulunduğu özel gereksinim grubunun getirdiği diğer ihtiyaçlar da bunlara eklenir. Bu dönemde her çocuk ilgi ve şefkate muhtaçtır. Özel gereksinimli bireylerde ise bu ihtiyaç ne kadar fazla karşılanırsa ilerleyen dönemlerde çocuğun bu konuyla ilgili problem yaşama ihtimali de azalır. Bu dönemde özel gereksinimli bireyler gelişim olarak farklı seyir gösterebileceği için akranlarından farklı özellikler de gösterebilir. Ağlama nöbetleri ve öfke nöbetlerinin kaynağı ise genellikle anlaşılamadığı için yaşadığı öfkeyi dışarıya yansıtma durumudur.
Her çocuk kendi hızında ilerler. Bizler eğitimciler ve çocuğunu yetiştirirken bilinçli hareket eden ebeveynler olarak her daim bu ilkeyi temel alırız. Özel gereksinimi olan ya da olmayan her çocuğun gelişimi, bu gelişimin hızı ve düzeyi birbirinden farklıdır. Bu dönemlerin her biri kendisine özgü özellikler ve ihtiyaçları içerir. Bunları daha detaylı ele almak gerekirse genel anlamda üç ana başlık altında toplayabiliriz:
2) Ergenlik Dönemi:
Ergenlik dönemine giren özel gereksinimli birey tıpkı normal gelişim gösteren akranları gibi bazı ihtiyaçları bu gelişim dönemine uygun yaşar. Cinsel gelişim, karşı cinse ilgi ve alaka, dış görünüşe önem verme, fiziksel değişimlerin getirdiği duygu değişimleri bunlara örnek verilebilir. Buna ek olarak bu bireylerin normal gelişim düzeyindeki akranlarında farklı olarak toplumsal kabulün sağlanmaması durumunda benlik algısı, öz saygı, kendini kabul noktalarında bireysel farklılıklar gözlemlenebilir. Bu durumlarda aileler gerekli yerlerden psikolojik destek ve ebeveynlik danışmanlığı almaktan çekinmemelidir.
3) Yetişkinlik ve Yaşlılık:
Bu dönemler diğerlerine göre artık daha durgun, bireyin kendisini ve farklılık durumunu kabul ettiği, buna göre hayatında belirli bir rutin ve sosyal çevre oluşturmasının da etkisiyle sakin geçen dönemlerdir. Her normal bireyin yaşadığı dönemsel krizleri özel gereksinimli bireyler de yaşayabilir. Kişi artık genel anlamda mutlu olduğu aktiviteleri yapmalı ve bunlara yönlendirilmelidir.
ÖZEL GEREKSİNİMLİ BİREYLERDE
CİNSEL EĞİTİM
“Engelli Olsun, Olmasın Her Birey Cinsiyeti ile Doğar.”
CİNSİYET NEDİR?
Cinsiyet kelime anlamı olarak “dişi” veya “erkek” olma şeklinde açıklanmaktadır. Cinsel kimlik ise kişinin cinsiyetinden haberdar olması ve cinsiyetine uygun davranışlar göstermesidir.
Maalesef, zihinsel ve fiziksel engelli çocuk ve gençlerin cinsel hakları olduğu unutulmakta, cinsel konulardaki bilgi gereksinimleri, cinsellikle ilgili duygu ve düşünceleri çoğu zaman göz ardı edilmektedir.
Cinsel Gelişim Nedir?
Kişinin kendi cinsiyetiyle ilgili üreme organının büyüyüp gelişmesini ve bunlarla ilgili davranış değişikliklerini kapsayan bir süreçtir.
Cinsel Eğitim Nedir?
Çocukların ve ergenlerin bedensel, duygusal, sosyal, zihinsel ve cinsel gelişimlerini takip etmek, kız ve erkek rollerini kabul etmelerine, kendi cinsinin özellikleri ve karşı cinsin özellikleri ile bir bütün içinde yaşamalarına yardımcı olmak amacıyla yapılan bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmalarıdır.
Özel gereksinimli bireylerde cinsel eğitim; çocuğun cinsel dürtülerini kontrol altına alabilmesi, toplumsal normlara uygun bir şekilde yaşayabilmesi ve kendini her türlü cinsel istismara karşı bilinci arttırmak ve önlem alınması amacıyla verilmektedir.
Özel Gereksinimli Bireylere Neden Cinsel Eğitim Verilmelidir?
Öğretilmeyen her şey ihtiyaç halinde problemli davranış olarak ortaya çıkar.
Cinsel gelişim de bir gelişim alanıdır ve gelişim dönemlerine uygun, paralel eğitimler verilmezse problemli davranış olarak geri dönecektir.
Engelli Çocuğun Cinsellik İle İlgili Soruları İçin Neler Yapılmalıdır?
Çocuklarınızın “cinsiyetler” ya da “cinsellik” hakkında sorduğu sorular karşısında şaşırmayın, onu azarlayıp susturmayın, geçiştirmeye çalışmayın. Böyle bir tavır, çocuğunuzun bu konuyu daha çok merak etmesine ve bu konuyla daha ilgili olmasına sebep olacaktır. Soruyu duyduğunuzda sadece çocuğunuzun gelişim özelliklerini düşünün ve onların düzeyine uygun cevaplar vermeye çalışın. Cevaplarınız gerçekçi, yalın, yeterli ve çocuklarınızın anlayabileceği düzeyde olsun. Her şeyi anlatmaya çalışmayın
Örneğin; “ben nasıl doğdum?” sorusuna “annen ve ben birbirimizi sevdik ve senin olmanı istedik. Sen önce çok küçük bir yumurtaydın, daha sonra annenin karnındaki küçük bir torbada yavaş yavaş büyüdün. Bir bebek olman aylarca sürdü. Sonra doktorların yardımıyla annenin karnından çıkarıldın ve artık dünyadaydın” denilerek cevap verilebilir.
Ergenliğe Girmiş Özel Gereksinimli Birey İçin Neler Yapılmalıdır?
Ergenin vücudunu tanıması ve üreme organlarının işlevlerini bilmesi; ergenliğe ve beraberinde oluşan değişikliklere uyumunu kolaylaştıracaktır. Ergenlik, cinsiyet hormonlarının salgılanması ile başlar. Kızlarda ilk adet görme, erkeklerde ise ilk cinsel boşalma bu dönemin en belirleyicileridir. Birdenbire artan cinsel hormonların da etkisiyle bu dönemde cinsel içgüdüler ağırlık kazanır. Ergenlik çağının ortalarında, değişik cinsel rollerle, cinsel davranış ve deneyimler yaşar. Ergenliğin ilk yıllarında ergen, cinselliğini mastürbasyon yaparak yaşayabilir
Çocuğun kendi kendine cinsel doyum sağlaması demek olan mastürbasyon zararlı bir yöntem olarak algılanmamalıdır. Bu nedenle böyle bir durumda çocuğunuza kızmamalısınız, onu utandırmamalısınız. Hatta tam olarak mastürbasyon yapmayı bilmeyen çocuğunuza bunu nasıl yapması gerektiğini sade bir şekilde anlatabilirsiniz. Bireye öğretilmesi gereken temel konu doyuma ulaşacağı yer tespit edilmeli. Banyo, en ideal yerdir.
Otizmli bireylerde empati kurabilme ve muhakeme yeteneği zayıf olduğundan bu doyuma her yerde ulaşmak isteyecektir özellikle keşfettikten sonra. Bu durumda aileye düşen görev bu konu için evin içinde bir yer seçip böyle bir durum gözlendiğinde kısa cümlelerle açıklama yaparak seçilen yere götürülmesidir. Uygun olan yer, banyodur.
Örnek olarak, markette böyle bir durumla karşılaştığınızda ona “bu özel bir durum ve bunu yalnızken ve banyoda yapmalısın, burada diğer insanların yanında bunu yapamazsın” diyerek onu yönlendirebilirsiniz.
Aşırı derecede cinsel içerikli davranışlar görüldüğünde telaşlanılmaması ve engellinin suçlanmaması, cinselliği arttırıcı besinlerden kaçınılması gerekmektedir.
Engelli birey sadece cinselliğe odaklandıysa mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır.
Ergenin Mastürbasyon Yapması Cinsel Bir Sapkınlık Değildir.
Kız çocukları için önemli bir konu da adet görmedir. Kız çocukları gelişimlerine ve yaşlarına uygun olarak bu konu hakkında önceden mutlaka bilgilendirilmeli ve psikolojik olarak hazırlanmalıdırlar. Vücudunun artık büyüyüp olgunlaştığı için bu olayı yaşadığı, artık genç kızlığa adım attığı anlatılmalıdır. Bunun yanında bakım ve temizlik konusunda rehberlik edilmelidir. Bu dönemlerde nasıl ped kullanacakları öğretilmelidir. Anne bu alışkanlığı, banyoda oyuncak bir bebek üzerinde model olarak adım adım öğretmelidir.
NOT: Kız öğrencilerimizin adet dönemleri geldiğinde velilerimizin sınıf öğretmenlerini bilgilendirmeleri hatta ağrının çok olduğu günlerde öğrenciyi okula göndermemeleri çocuk açısından daha sağlıklı olacaktır.
CİNSEL İSTİSMARA KARŞI NELER YAPMALIYIZ?
Özel gereksinimli çocuklar istismara en açık kesimden biridir. Çünkü, genellikle istenilenleri sorgulamadan yerine getirirler, bu nedenle kolaylıkla kullanılırlar ve cinsel tacize açıktırlar. İstismarı anlamlandırmayan, yapılan istismarı ifade edemeyen, gereksinimlerini karşılamak için bir başkasına ihtiyaç duyan ve zamanla bağımlılık geliştirip itaat etmeye başlayan bireyler istismarcı tarafından hedeflenen ilk gruptadır.
Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynler çocukların bağımsız yaşam becerilerini geliştirmek için çaba göstermelidir. Böylelikle ihtiyaçları için bağımlı ve itaatkâr olmalarının önüne geçmiş istismarlara karşı önlem alınmış olacaktır. Bunun için çocukların tüm gelişim alanlarını kapsayan eğitimi ön planda tutulmalıdır. Özellikle öz bakım becerileri gibi mahremiyet alanına giren konularda bireye ihtiyaçlarını tek başına karşılaması öncelikli öğretilmesi gereken konulardandır.
Çocuklarımızla sık sık konuşmalı, sohbet etmeli ve gün içinde neler yaptığını sormalıyız. Anne ve babalar olarak; onlara vakit ayırmalı, onları yargılamadan dinlemeli, sorunları ile yakından ilgilenmeli, istismarlara karşı hem güvenliğini korumalı hem de özerkliğini desteklemeliyiz.
SABIRLA DİNLEDİĞİNİZ İÇİN TEŞEKKÜR EDERİM..
KAYNAKÇA