HORMONAL SİSTEM

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Epinefrin hormonu stresli durumlarda

salgılanır.

​

​

​

​

​

​

​

​

​

• Büyüme hormonunun anormal seviyelerde

salgılanması devlik ve cücelik hastalığına

sebep olur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Endokrin bez

Salgı granülleri

Hormon

molekülleri

Kan damarları

Endokrin

hücre

Hedef

hücre

• Hormonlar endokrin bezler

tarafından kana verilen

kimyasal maddelerdir ve hedef

organ hücrelerine kan

damarları vasıtasıyla ulaşırlar.

​

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Endokrin sistem ve sinir sistemi yapısal, kimyasal ve işlevsel olarak birbiriyle

bağlantılıdır.

​

• Birçok organ ve doku , nörosekresyon hücreleri adı verilen , hormon salgılayan

özelleşmiş sinir hücreleri içerir.Böcekler ve omurgalılar gibi belirgin hayvanların

beyinlerinde , kana hormon salgılayan sinirsel salgı hücreleri vardır.

​

• Sinirsel ve hormonal sistemin birlikte çalışmasına annenin süt salgılaması örnek

olarak verilebilir.Bebeğin süt emmesi annedeki sinirsel uyarıları başlatır ve hipofiz

bezinden salgılanan oksitosin hormonu süt bezlerinin çalışmasını sağlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Geri bildirim

• Geri bildirim mekanizmaları

hormonal kontrolü sağlamada

önemli rol oynarlar.

​

• Kandaki kalsiyum iyonunun

dengede kalması tiroit ve

paratiroit bezlerinin

salgıladıkları hormonların

geri bildirim kontrolü ile

gerçekleştirilir.

​

• Eğer kandaki kalsiyum

düzeyi belirlenenin üzerine çıkarsa

tiroit bezi kalsitonin salgılar.Böylece

kandaki kalsiyum azalır.Eğer kandaki kalsiyum düzeyi belirlenenin altına düşerse

Paratiroit bezleri parathormon (PTH) salgılar.Bu hormon kemiklerden kana kalsiyum

geçişini sağladığı için kandaki kalsiyum artar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Böcek gelişiminin hormonlarla düzenlenmesi

• Tüm eklembacaklıların gelişmiş hormon sistemleri vardır.Kabuk değiştirme başkalaşım

gibi olaylar hormonal kontrol ile gerçekleştirilir.Böceklerde ve kabuklularda kabuk

değiştirme ekdizon hormonu ile kontrol edilir.

​

• Ekdizon , beyinde bulunan prothorasik bez tarafından salgılanır.Bu hormonun yapımı

beyin hormonu (BH) tarafından kontrol edilir.Beyin hormonu ve ekdizon , jüvenil

hormon tarafından dengelenmektedir.Bu hormon başkalaşımı baskılar.

​

• Ekdizonun uyarısıyla kabuk değişimi ancak jüvenil hormonunun düzeyi azaldığında

olabilir ve pupa oluşumu gerçekleşir.Pupa içerisinde metamorfozla larval böceğin

yerini böceğin ergin formu alır.

​

• Jüvenil hormonu erken larva, geç larva , pupa ve ergin bireye geçiş için gerekli

büyümeyi sağlayan hormondur ama belli aralıklarla gerçekleşecek olan kabuk

değiştirme ise ekdizon hormonu ile gerçekleşir , fakat bunun sağlanabilmesi içim

juvenil hormonun seviyesinde bir düşme olması gerekir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Plazma zarındaki

reseptör

Hücre çekirdeğindeki

reseptör

• Bir hücre tarafından salgılanan

kimyasal bir uyarı ,ya (a) hedef

hücre yüzeyindeki bir reseptör

proteine bağlanarak , uyarı

dönüştürücü bir yolu tetikler, ya

da (b) hedef hücrenin plazma

zarından geçerek hücre içindeki

bir reseptöre bağlanır.

​

• Uyarı , hücre içindeki bir

reseptöre bağlandığında, reseptör

bir transkripsiyon unsuru gibi

davranarak , gen ifadesinde

değişikliğe yol açar.Uyarının bir

yüzey reseptörüne bağlanması

ye gen ifadesinde ya da sitoplazma

etkinliğinde bir değişime neden olur.

Kimyasal uyarı ve etki şekilleri

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Glikojen

depoları

​

​

​

​

Glikojen

glikoza dönüşür

ve hücreden

serbest bırakılır

• Bir kimyasal maddenin farklı etkileri vardır.Örneğin epinefrin(Adrenalin) bağırsak

kılcallarında damar kasılmalarına neden olurken ,iskelet kas kılcallarında farklı

reseptörlerden dolayı gevşemeye neden olur.Aynı reseptörler bulunmasına karşın

epinefrin karaciğer hücrelerinde farklı hücre içi sinyaller oluşturduğundan hücrede

değişik etkiler oluşturur.

Farklı hücre içi

proteinler

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Hipotalamus

Epifiz

Hipofiz

Tiroit

Paratiroit

​

Adrenal bezler

Pankreas

Yumurtalık(Dişide)

​

​

​

Testisler

(Erkek de)

• İnsanda ana endokrin bezlerin yanında

endokrin olamayan kalp, mide,böbrek

ince bağırsaklar ve plasenta gibi

birçok organda hormon salgılar.

​

• Göğüs kemiğinin arka kısmı hizasında

bulunan timus bezide çocuklukda

önemli rol oynayan ergenliğe doğru

küçülen bir endokrin organdır.Görevi

bağışıklığın önemli hücrelerinden

olan T lenfositlerinin olgunlaşmasını

sağlamakdır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Omurgalı endokrin sisteminin birçok

işlevi , hipotalamus ve hipofiz tarafından

bütünleştirilir.

​

• Hipotalamus’un alt kısmında ön ve arka

hipofiz bulunur.Arka hipofiz aslında

hipotalamusun bir uzantısıdır.Hipotalamus

tüm vücuda yayılmış sinirlerden ve

beynin diğer bölümlerinden gelen

bilgileri toplayarak, çevresel koşullara

uygun endokrin uyarıları başlatır.

​

• Hipotalamus hipofiz bezinin çalışmasını

düzenler.Salgılatıcı hormonlar ön

hipofizin hormonlarını salgılanmasını

sağlarken , engelleyici hormonlar

ise hormon salgılanmasını durdurmaktadır.

​

• Arka hipofiz ,hipotalamustaki bir grup

nörosekresyon hücresi tarafından

sentezlenen iki hormonu depolar ve

salgılar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Arka hipofiz hormonları

• Hipotalamustaki nörosekresyon hücreleri ,antidiüretik hormon(ADH) ve oksitosin

salgılar, bunlar aksonlar aracılığıyla , depolanacakları arka hipofize giderler.

• Oksitosin doğum sırasında rahim kaslarının kasılmasını ve emzirmede süt salgılan

masını uyarır.

​

• Antidiüretik hormon böbreklere etki ederek vücuttta suyun tutulmasını ve idrar

hacminin azaltılmasını sağlar.

​

​

​

• Ön hipofiz hormonlarından dördü diğer endokrin bezlerin hormon salgılamasını

etkiler.

​

• Bunlar Tiroit uyarıcı hormon (TSH), adrenokortikotropik hormon (ACTH)

folikül uyarıcı hormon (FSH) ve luteinize edici hormon (LH), diğer hormonlar ise

büyüme hormonu (GH) , prolaktin (PRL) ,melanosit uyarıcı hormon (MSH) ve

endorfinlerdir.

Ön hipofiz hormonları

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Ön hipofiz hormonlarının salgılanması hipotalamus tarafından kontrol edilir.Ön hipofiz

endokrin hücrelerinin kılcal damar ağına salgıladıkları hormonlar dolaşıma katılır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Epifiz bezi biyoritimde rol oynar

• Epifiz ,değişime uğramış bir amino

asit olan melatonin hormonunu

salgılar.

​

• Epifiz hayvan türüne bağlı olarak

ışığa duyarlı hücreler içermekte

ya da gözlerden gelen sinir

bağlantılara sahiptir ve melatonin ,ışıkla ilişkili olarak mevsimsel ayarlamaları

yapmakla görevlidir.

​

• Hipofizden salgılanan melanosit uyarıcı hormon derinin pigmentli olmasını sağlar.

Fakat epifiz üremeyle ilgili biyolojik ritimlerinde ayarlanmasını sağlar.Melatonin

gece salgılanır ve salgılanan miktar gece uzunluğuna bağlıdır.Melatonin ana hedef

hücrelerinin beynin biyolojik saat olarak işlev görmekte olan suprakiyazmatik

çekirdek (SCN) adlı bölgesinde yer aldığı son araştırmalarda ortaya konulmuştur.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Tiroyit hormonları ,gelişme , biyoenerjitik ve homeostasiste görev alır.

• Tiroyit bezi, tirozin amino asitinden türeyen birbirine benzer iki hormon üretir.Üç

iyot atomu içeren triiyodotiyronin T3 ve dört iyot atomu içeren tiroksin T4.Memeliler

de tiroyit tiroksin salgılar ama hedef hücreler çoğunu T3’e çevirir.

​

• Birçok önemli görevi vardır kurbağa iribaşlarının ergin hale dönüşümünü sağlar.

İnsanlarda görülen(Az salgılandığında) Kretinizm belirgin bir iskelet ve zeka

geriliği şeklindedir.

​

• Kan basıncı, kalp atış hızı, sindirim ve üreme faaliyetleri için gerekli bir hormondur.

Aşırı salgılandığında yüksek vücut sıcaklığı,aşırı terleme, kilo kaybı görülür.İyot

eksikliğinde guatr hastalığı ortaya çıkar.Yeterince iyot olmadığı için salgılanan

tiroksin görev yapamadığı için tiroyit bezi hipofizden çok uyarı alır ve tiroyit bezi

büyür.

​

• Tiroyit bezi ayrıca kalsitonin hormonu salgılar.Bu hormon kandaki kalsiyum

düzeyini düşürür.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Hipotalamus TSH salgılanması için ön

hipofizi uyaran TRH salgılar.

​

• Ön hipofizden salgılanan TSH tiroyit

bezindeki özgül reseptörlere bağlanınca

cAMP yi ikinci mesajcı olarak kullanan

bir uyarı dönüştürücü yol , T3 ve T4

hormonlarının sentezini ve salınmasını

tetikler.

​

• Sistem negatif geri bildirim döngüleriyle

dengelenir.(Kırmızı oklar)Bunlardan biri

hipotalamusun TRH salgılamasını

engellerken diğeri hipofizin TSH salgısının

azalmasını sağlar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Paratiroyit hormonu ve kalsitonin kandaki kalsiyumu dengeler

Tiroyit

​

Paratiroyit

• Tiroyit yüzeyine gömülü durumdaki

dört paratiroyit bezi kalsiyum iyonlarının

homeostasisinde görev alır.

​

• Bu bezler tiroyit hormonu kalsitoninin

tersi etkiye sahip olan parathormon

(PTH) salgılayarak , kandaki Ca düzeyini

arttırırlar.

​

• PTH eksikliği kandaki Ca seviyesinin önemli ölçüde azalmasına , bu da iskelet

kaslarında şiddetli kasılmalara yol açar.PTH böbrek tübüllerinde Ca’un geri

emilimini uyarır ve D vitamininin aktif forma dönüşmesini sağlar .D vitamininin

aktif şekli bağırsaklardan Ca emilmesini sağlar her iki etkide kandaki Ca

yoğunluğunu arttırıcı etki gösterir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Kalsitonin ve parathormon negatif

geri bildirim sistemleri sayesinde

kandaki Ca seviyesinin 10 mg/100 ml

düzeylerinde kalmasını sağlar.

​

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Kan glukoz seviyesinin ayarlanması

• Pankreasın endokrin dokuları , kan glukoz düzeyini ayarlayan ve birbirine zıt

çalışan insülin ve glukagon hormonlarını salgılar.

​

• Pankreasta bulunan Langerhans adacıkları doku sistemleri alfa hücreleri ve beta

hücrelerinden meydana gelmiştir.Alfa hücre grubu glukagonu ,beta hücreleri grubu

ise insülin hormonunu salgılar.

​

• Glukoz hücre solunumu için temel yakıt ve diğer organik bileşiklerin sentezinde

gerekli olan karbon iskeletlerinin anahtar kaynağıdır.

​

• Kan glokoz dengesi 90 mg/100 ml dir.Bu değerin üzerine çıkıldığında ,insülin

salgılanarak kandaki glukoz düzeyi düşürülür.Glukoz değeri düştüğünde ise

glukagon salgılanarak kan şekeri değeri yükseltilir.

​

• Karaciğer ve kaslar , şekeri glikojen olarak depolar, oysa yağ doku hücreleri ,

şekerleri yağa çevirir.Karaciğer , enerji üretiminde anahtar rol oynar, çünkü

glukagona sadece karaciğer hücreleri duyarlıdır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Tip 1 diabetes mellitus(insüline

bağlı şeker hastalığı) bir

bağışıklık sistemi hastalığıdır.

Bağışıklık hücreleri pankreas

hücrelerine saldırır.

​

• Tip II diabetes mellitus(insüline

bağlı olmayan şeker hastalığı)

ise ya insülin azlığından ya da

hedef hücrelerdeki reseptörle

rin farklılaşmasından dolayı

insüline tepkinin azalmasın

dan oluşur.

​

• Kalıtım ve şişmanlık bu

hastalıkların ortaya çıkmasında

temel rol oynar.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Adrenal medulla ve adrenal kortek (böbrek üstü bezleri) vücudun stresle başa

çıkmasını sağlar

• Adrenal bezler böbreklerin hemen üzerinde yer alır.Bu bezlerin hücreleri işlevleri

ve kökenleri farklı olan iki ayrı bezden oluşur.Adrenal medulla daki salgı bezleri

nöral krest hücrelerinden köken almıştır.Epinefrin(Adrenalin) ve nöroepinefrin

adlı hormonları salgılarlar.

​

• Adrenal medulla hormonları karaciğer ve kaslarda glikojen yıkımını arttırırlar,kalp

atış hızı ve solunumu yükseltirler böylece stresli durumlar için gerekli hazırlıkların

yapılmasını sağlarlar.

​

• Adrenal korteks hücreleri ise strese daha uzun süreli hormonal cevabın verilmesini

sağlar.Hipofizden gelen ACTH etkisiyle salgılanan kortikosteroyitler kandaki Na ve

glukoz seviyeleri üzerine etki eder.Glukokortikoyitler karbonhidrat olmayan

kaynaklardan glukoz sentezini sağlar.Mineralokortikoyitlerin etkisi ise tuz ve su

dengesi üzerinedir.Aldosteron , böbrek hücrelerini uyararak süzüntüden sodyumun

ve suyun geri emilmesini , böylece kan hacminin ve basıncının artmasını sağlar.

​

• Bir glukokortikoyit olan kortizol yaraların kolay iyileşmesini sağlar fakat bağışıklık

sisteminin baskılanması enfeksiyon ve hastalıklara karşı duyarlılığı arttırır.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

Strese kısa süreli tepki

Epinefrin ve nöroepinefrinin etkileri

​

1.Glikojenin glukoza dönüşmesini sağlamak

2.Kan basını arttırmak

3.Solunum hızını arttırmak

4.Metabolik hızın yükselmesi

5.Sinir sisteminin uyarılması ,sindirim

ve böbreklerin çalışmasında yavaşlama

Strese uzun süreli tepki

Mineralokortikoyitlerin Glukokortikoyitlerin

etkileri etkileri

​

1.Böbreklerden sodyum 1.Protein ve yağların parçalana

iyonları ve suyun geri rak glukoza dönüştürülmesi

emilimi sonucu kan glukoz düzeyinin

2.Kan hacmi ve basıncında artması

artış 2.Bağışıklık sisteminin

baskılanma olasılığı

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI

• Eşey bezlerinin salgıladıkları steroyitler

büyüme gelişme ve eşeysel davranışların

ortaya çıkmasını sağlar.Androjenler,östrojenler

ve progestinler erkek ve dişinin ikisinde de

salgılanır.

​

• Testisler başlıca androjen olan testosteronu

salgılar.Erkeğe özgü kılların gelişimi ,ses

kalınlaşması gibi ikincil karakterlerin ortaya

çıkmasını sağlar.

​

• Östrojen ve progestinler ovaryumdan salgılanır.

• Dişilerde salgılanan östrojen dişilik özelliklerinin gelişmesini sağlar.Progesteron ise

(Progestin) embriyonun ve rahmin büyüyüp gelişmesini sağlar.

​

• Bütün steroyit hormonların sentezindeki öncü madde kolesteroldür.Eşey

hormonları aynı zamanda az miktarlarda adrenal korteks tarafından da sentezlen

mektedir.

www.biyolojiokuryazari.com SERDAR SARICI