Сабақтың тақырыбы:

§13. Кенді минералды ресурстарды өндіру және өңдеу орталықтары

Мақсатқа жету үшін мынаны білу қажет:

​

• Кенді пайдалы қазбалар қандай топтарға бөлінеді? Қазақстандағы түсті металдардың ірі кен орындары.
• Кенді минералды шикізатты өндірумен және өңдеумен қандай салалар айналысады?

Сұрақ: Түсті металдар және түсті металлургия?

​

Жауап: Түсті металдар және түсті металлургия. Кенді пайдалы қазбалардан (темір) және түсті металдар (барлығы) алынады. Олардың кендерін өндіретін өнеркәсіпті, ал өңдеумен қара және түсті металлургия айналысады. Қазақстанның түсті металлургиясы өнімін түсті металлургия аймағы өнеркәсібіне ғана жол береді. Ал өңдеу салаларының күші жөнінен тек Ресейде. Еліміз әлемдік түсті металлургияда бірнеше түсті металл түрін шығарудан алдыңғы немесе жоғарғы орын алады.

Сұрақ: "Түсті металдар тобы"?

​

Жауап: "Түсті металдар тобы" түрлі қасиеттері бар металдарды біріктіреді. Мысалы, қорғасын, никель және қалайы коррозияға, ал титан өте берік. Күміс, мыстың және алюминийдің электрөткізгіштік қасиеті жоғары. Сол себепті түсті металдарды қолдану аясы өте ауқымды: металды ыдыстар, құралдар мен машиналардан күрделі электроника мен ядролық техникаларға дейін қолданылады. Оның үстіне әр металдың "кәсібі" бар. Мысалы, танталды "ақылды" металл, алюминийді "қанатты", қалайыны — "консерві қақыршының металы" деп атайды.

Сұрақ Жеңіл металдар,

Жеңіл металдар. Жеңіл металдарға жатады: алюминий, магний, титан. Бұлардың маңызды қасиеті – салмағының жеңілдігі. Жоғарыда аталған жеңіл металдардың кендері көбінесе құрамында оксидтері бар тау жыныстарында кездеседі. Алюминий алу үшін боксит кені (глиноземнің мөлшері 43%) қолданылады. Бұлар тасымалдауға келетін қымбат бағалы шикізаттар. Бірақ оны өңдеуге көп мөлшерде электр энергиясы қажет. Мысалы, 1 т алюминий мен магнийге 15 мың кВт сағ, ал титанға 40 мың кВт сағ электр энергиясы жұмсалады. Сондықтан жеңіл металдар шығарылатын...

Сұрақ Ауыр металдар,

Ауыр металдардың мыс және қорғасын-мырыш (полиметалл) өнеркәсібі жақсы дамыған (57-сурет). Мыс өнеркәсібінің зауыттары шикізат көздеріне жақынырақ орналасады. Бұл концентраттағы металдың төмен мөлшеріне (20–30%) және энергия мен экологиялық байлансыты. Сондықтан алғашқы еліміздегі ірі металлургиялық зауыттары Балқаш пен Жезқазғанда кен орындарының жанына салған. Бұл кәсіпорындар кен өндіруден бастап рафинадталған мыс пен одан жасалатын заттар және шығару дейін өндірістің толық циклін қалыптастырған

Қорытынды сұрақ: сипаттама береміз

​

• Түсті металдар және түсті металлургия Мұнай өнеркәсібі:

экономикадағы жетекші рөл

​

• "Түсті металдар тобы"?

​

• Ауыр металдар

КЕРІ БАЙЛАНЫС

• Семинарды жақсарту бойынша ұсыныс немесе идея

​

• Предложите конкретные идеи или рекомендации по улучшению семинара

• Бағдарламаны енгізуден білім алушылардың білім беру процесі мен тәрбиесіне қандай оң әсер күтесіз?

​

• Какое положительное влияние вы ожидаете от внедрения программы на образовательный процесс и воспитание обучающихся

• Семинардан алған білім немесе дағдыларды жазыңыз және оны өз қызметіңізде қалай қолданасыз?

​

• Опишите конкретные знания или умения, которые вы получили, и как вы планируете их использовать в своей работе