"ΤΑΒΑΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ": Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΟΡΤΙΣΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΞΕΚΟΥΡΑΖΕΤΑΙ ΠΟΤΕ

Χριστίνα Πανταζή

​

Ιούλιος 2022

​

Ψυχολόγος ΕΚΠΑ

Εκπαιδευόμενη στην Οικογενειακή/ Συστημική Ψυχοθεραπεία ΕΣΥΘΕΠΑΣ

Συγγραφέας

​

ΤΙ ΘΑ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΟΥΜΕ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΗΜΕΡΑ;

​

• θα δούμε ποσό/ σε ποιο βαθμό ‘ακούμε’ μια βασική ανάγκη όλων

-> την ανάγκη της αποφόρτισης και της ξεκούρασης

μέσα σε ένα κοινωνικό πολιτισμικό πλαίσιο υπερδραστηριότητας, συνεχούς επίδοσης και δυσκολίων/κρίσεων

-> ΤΙ ΘΑ ΧΡΕΙΑΣΤΟΥΜΕ; ΧΑΡΤΙ ΚΑΙ ΜΟΛΥΒΙ/ΣΤΥΛΟ

“Τη γλύκα στη ζωή… τη φέρνει ο νηφάλιος στοχασμός , αυτός που διερευνά τους λόγους για τους οποίους προτιμάμε ή αποφεύγουμε καθετί και αποδιώχνει τις δοξασίες που με τόση ταραχή γεμίζουν τη ψυχή μας” ��Ἐπίκουρος, Ἐπιστολή πρὸς Μενοικέα, 131-132

“Αν ο ύπνος είναι το απόγειο της σωματικής χαλάρωσης,

η βαθιά πλήξη είναι το απόγειο της πνευματικής”

​

Han Byung Chul - H κοινωνία της κόπωσης. Εκδόσεις Opera

ΤΕΣΤ

Τις τελευταίες 30 ημέρες…

​

Πόσο κουρασμένη/ος νιώθω από το 1-10?

Α. σωματικά

Β. ψυχικά/συναισθηματικά/πνευματικά

​

​

1 – 10 κλίμακα

1-> λίγο κουρασμένος/η ή αρκετά χαλαρωμένος/η

10 -> εξαιρετικά κουρασμένος/η ή σχεδόν καθόλου χαλαρωμένος/η

Ορισμένα Κοινωνικά/Οικονομικά/Πολιτικά Γεγονότα τα τελευταία χρόνια - Διαδοχικές Κρίσεις στην Ελλάδα�(2010-σήμερα)�

• Οικονομική Κρίση (ανεργία, μείωση μισθών, πληθωρισμός, αύξηση κόστους του βιοτικού επιπέδου ζωής, αύξηση βαθμού συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης)
• Φυγή και μετανάστευση των νέων στο εξωτερικό (brain drain φαινόμενο) για μία καλύτερη επαγγελματική προοπτική
• Έντονη αύξηση της αβεβαιότητας (μετακινήσεις, αστάθειες σε εργασία, σε σχέσεις κ.ο.κ)
• Αυξανόμενος Κοινωνικός Αποκλεισμός π.χ αύξηση ατόμων που ζουν σε κατάσταση αστεγίας
• Έντονα Κοινωνικά Φαινόμενα (έξαρση βίας) και ραγδαίες αλλαγές κοινωνικά
• Έντονη Μείωση μεσαίας τάξης, αύξηση απόστασης και επιπέδου ζωής μεταξύ κατώτερων οικονομικών τάξεων με ανώτερα οικονομικά στρώματα
• Ελλείψεις σε υπηρεσίες στους τομείς Υγείας και Πρόνοιας
• Νόσος covid-19 και διαδοχικές καραντίνες/ Απώλειες/ Εγκλεισμός και Απομόνωση/ Φόβος
• Αύξηση της δραστηριότητας στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης

​

​

​

Ορισμένα Δεδομένα τα τελευταία χρόνια - Διαδοχικές Κρίσεις στην Ελλάδα�(2010-σήμερα) (2)

​

• Αστικοποίηση και φυγή των ανθρώπων σε μεγάλες πόλεις
• Σύγχρονος τρόπος ζωής σε έντονους ρυθμούς ιδίως σε μεγάλες πόλεις
• Μειωμένος προσωπικός χρόνος/ χαλάρωσης και αποφόρτισης, δημιουργικού χρόνου/ χρόνου απόλαυσης
• Αύξηση στο χρόνο εργασίας, αύξηση και πίεση ως προς την παραγωγή εργασίας ή/και σε συνδυασμό με ίδιο μισθό ή μείωση απολαβών

​

�Ορισμένα Στοιχεία από μελέτες

• Η μείωση των εισοδημάτων στερεί από τους ανθρώπους τη δυνατότητα περίθαλψης, τους αναγκάζει να μειώσουν ή ακόμη και να περικόψουν τα φάρμακα και την πρόληψη. Μία από τις συνέπειες που δημιουργείται είναι οι άνθρωποι να αρρωσταίνουν περισσότερο, να μην μπορούν να δουλέψουν και έτσι να γίνονται ακόμα φτωχότεροι (Frenk,2009)
• 2017 έρευνα : Ελλάδα αυτή την περίοδο, το ποσοστό ήταν 5,8% για τις αγχώδεις διαταραχές και 4,2% για την κατάθλιψη (Ritchie & Roser, 2018)
• Έρευνα που διενήργησε η Hellas EAP την περίοδο 2018 - 2019 : 5 στους 10 εργαζομένους νιώθουν εξάντληση, 4 στους 10 βιώνουν συγκρούσεις ( συμπτώματα burn out). Άλλη έρευνα που μεταδίδει
• Αύξηση έως και 60% στη χρήση αντικαταθλιπτικών και αντιψυχωσικών από το Μάρτιο του ‘19 έως το Νοέμβριο του ‘21 διαπιστώνει μελέτη του Τμήματος Χημείας του ΕΚΠΑ
• Μελέτη της ερευνητικής ομάδας του Ψυχιατρικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Σκαπινάκης και συν., 2013) αποτυπώνει την κατάσταση της ψυχικής υγείας των Ελλήνων σε ένα δείγμα 4.894 ατόμων όπου τα κυρίαρχα ψυχιατρικά συμπτώματα του ελληνικού πληθυσμού είναι η Κούραση, η Ευερεθιστότητα και η Ανήσυχη Σκέψη, με παρουσία μεγαλύτερη του 20%, ενώ η πιο συχνή διαταραχή του ελληνικού πληθυσμού είναι η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή και επίσης παρατηρήθηκε αύξηση στην κατάχρηση αλκοολ
• Ερευνα της PeopleCert με την επιμέλεια του Οικονομικού Πανεπιστημίου για την απασχόληση στην Ελλάδα που παρουσιάστηκε τον Απρίλιο του 2022: 1)Το εργασιακό περιβάλλον προκαλεί δυσάρεστα συναισθήματα σε 6 από τους 10 Έλληνες ενώ 1 στους 4 σκέφτεται να παραιτηθεί μέσα στον επόμενο χρόνο καθώς και κάποιοι από τους κύριους λόγους παραίτησης είναι η υπερβολική κούραση (28%) και πίεση-στρες (24%) ενώ το 39% επεσήμανε τη συχνή απασχόληση εκτός ωραρίου.
• Καραντίνα/Lock Down και ψυχική υγεία: έρευνα που διεξήγαγε το Εργαστήριο Διεπιστημονικής Προσέγγισης για τη Βελτίωση της Ποιότητας Ζωής του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου, με δείγμα 1361 άτομα, μέσα από ερωτηματολόγια βρήκε τα εξής: υψηλότερα ποσοστά συμπτωμάτων μετατραυματικού στρες, μειώθηκαν σημαντικά οι ψυχολογικοί πόροι και επίπεδα ψυχικής ανθεκτικότητάς τους μειώθηκαν, το στρες κατά το δεύτερο lockdown είχε σωρευτικές επιπτώσεις στην ψυχική τους υγεία. Επίσης οι συμμετέχοντες προσπάθησαν να αντιμετωπίσουν την εμπειρία αυτή με αυξημένη χρήση ουσιών, αυτομομφή και άρνηση της κατάστασης, ενώ παράλληλα παραιτήθηκαν από την χρήση προσαρμοστικών στρατηγικών, αυξημένο αίσθημα φόβου και μοναξιάς, μεγαλύτερη ευπάθεια σε εκδήλωση ψυχικών διαταραχών

​

​

Συνέπειες σε ψυχική υγεία

• Αύξηση ψυχικών διαταραχών ( αγχωδών και συναισθηματικών) αλλά και κατάχρηση ουσιών και ψυχοφαρμάκων

-> Ελλάδα: πρώτη η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή

• “Κόπωση συμπόνιας” (compassion fatigue)/ μείωση ενσυναίσθησης και αύξηση αισθήματος απάθειας
• Αύξηση αισθήματος ψυχικής επιβάρυνσης και Στρες που

μεταφέρεται σε όλους τους τομείς και την καθημερινότητα του ατόμου

• Αύξηση αισθήματος κούρασης
• Δυσκολία βίωσης ευχάριστων συναισθημάτων και εμπειριών
• Αίσθημα ενοχής
• Αύξηση σωματικών ασθενειών και ψυχοσωματικά

​

​

Συνέπειες σε ψυχική υγεία(2)

• Αύξηση συμπτωμάτων Burn Out/ Σύνδρομο Επαγγελματικής Εξουσθένησης
• Αίσθηση Μοναξιάς και απομόνωσης (περίοδος ιδίως του εγκλεισμού από covid-19)
• Μείωση προσωπικού χρόνου και χαλάρωσης/ αποφόρτισης
• Αυξημένη ανάγκη για αναζήτηση επαγγελματιών ή δομών ψυχικής υγείας
• Αυξημένη χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης και μείωσης φυσικής κοινωνικής επαφής
• Έντονοι ρυθμοί ζωής, υπερδραστηριότητα και υπερεργασία
• Αστικοποίηση (το μεγαλύτερο ποσοστό των Ελλήνων διαβιεί σε αστικά κέντρα)/ Μεγαλύτερες Αποστάσεις/ Γρήγορος Τρόπος Ζωής
• Μείωση Αυτοφροντίδας -> μείωση ευχάριστων εμπειριών και δραστηριοτήτων, μειωμένος ύπνος, κακή διατροφή, μειωμένη χαλάρωση

​

Πολιτισμική διάσταση:�«Κοινωνίες της κόπωσης»�Χαν Μπιουν Τσουλ , Κορεάτης φιλόσοφος

• οι σημερινές δυτικές κοινωνίες στις οποίες ζούμε χαρακτηρίζονται από εμμονή προς τις επιδόσεις μας. Σε αντίθεση με τη νεωτερική κοινωνία, που συγκροτήθηκε πάνω σε ένα πυκνό πλέγμα άρνησης, περιορισμών και απαγορεύσεων, η μετανεωτερική κοινωνία είναι η κατ’ εξοχήν κοινωνία της κατάφασης και της θετικότητας.
• Αν τη νεωτερική κοινωνία χαρακτήριζε το ρήμα «πρέπει», τη μετανεωτερική τη χαρακτηρίζει το ρήμα «μπορείς».
• Αντίθετα με την προσταγή «μπορείς, επειδή οφείλεις» της παλιάς κοινωνίας, η νέα κοινωνία υποβάλλει το «οφείλεις, επειδή μπορείς»

​

Βιβλίο "Η κοινωνία της Κόπωσης" Χαν Μπιουλ Τσουλ. Εκδόσεις Opera

​

Πολιτισμική διάσταση�«Κοινωνίες της κόπωσης»�Χαν Μπιουν Τσουλ , Κορεάτης φιλόσοφος (2)

• Η κοινωνία της θετικότητας περιθωριοποιεί επίσης την πλήξη και τους "αργόσχολους" ανθρώπους, ανάγοντας σε πρότυπο και υπέρτατη αξία τη δράση / υπερδραστηριότητα, την αποτελεσματικότητα και την επίδοση καθώς την πρακτική ζωή.
• Αυτή η αξία στην θετικότητα, στην συνεχόμενη δυνατότητα του ατόμου να "πρέπει να μπορεί" και στην υπερδραστηριότητα και στην συνεχή εξωτερική δράση οδηγεί ->
• Στην εξάντληση, Burn out, Αγχώδεις και Συναισθηματικές Διαταραχές (κατάθλιψη), μη ανοχή στην Ανία και στην Πλήξη, Αύξηση του Στρες για επίδοση και αποτελεσματικότητα, το άτομο τείνει να εκμεταλλεύεται τον εαυτό του

​

Υπέρτατη η Αξία της υπερβάλλουσας εργασίας, της παραγωγής και της συνεχούς υπερδραστηριότητας

της μείωσης του χρόνου ξεκούρασης και ανάπαυσης

Γιατί είναι σημαντικά τα στοιχεία αυτά;

Συστημική θεώρηση και θέση: το άτομο συνδιαμορφώνεται και με βάση και τα εκάστοτε

πλαίσια/συστήματα που μεγαλώνει -> οικογενειακό, κοινωνικό, πολιτιστικό,

σύστημα αξιών,οικονομικό και κοινωνικό, συγκεκριμένο χρονικό και ιστορικό πλαίσιο

​

Το άτομο τείνει να κουράζεται και να «μην μπορεί» ή να μην καταφέρνει να χαλαρώσει και να αποφορτίζεται μεγαλώνοντας και μέσα σε κοινωνίες που προωθούν την αξία της συνεχούς επίδοσης και υπερδραστηριότητας (άρα δεν προωθείται η έννοια της χαλάρωσης και ηρεμίας), σε κοινωνίες κρίσης σε πολλές διαστάσεις (οικονομικά, πολιτικά, κοινωνικά, οικολογικά, υγειονομικά) που αυξάνουν το στρες και την πίεση

​

ΖΗΤΗΜΑ: πως το άτομο (και μετέπειτα η κοινωνία) θα μπορέσει να τα εντοπίσει την εμπειρία της κούρασης και υπερδραστηριότητας και την κατεπέκταση μείωση χαλάρωσης και αποφόρτισης όχι μόνο μέσα του/ εσωτερικά αλλά ως πίεση από το εξωτερικό περιβάλλον με σκοπό να μετασχηματίσει την εμπειρία, να μετατοπιστεί, να κάνει αλλαγή ->

​

Ψυχική και Σωματική Υγεία - Ορισμοί

• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (1948) “κατάσταση πλήρους φυσικής, κοινωνικής, ψυχικής ευεξίας και όχι απλώς την απουσία ασθένειας ή αναπηρίας” -> ο ορισμός αυτός αποτελεί μία μάλλον ιδανική κατάσταση ή έναν στόχο παρά μια απλή περιγραφή (Καραδήμας, 2005)
• O ευρύτερος όρος «ποιότητα ζωής» ορίζεται από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας ως η αντίληψη του ατόμου για την θέση του στη ζωή, μέσα στο πλαίσιο του πολιτισμού και του συστήματος αξιών που ζει και σε σχέση με τους στόχους, προσδοκίες, κριτήρια που έχει θέσει και τα ενδιαφέροντά του

-> πιο ευρεία έννοια που σχετίζεται με σωματική υγεία, ψυχολογική κατάσταση, προσωπικές πεποιθήσεις και σχέσεις με άλλους αλλά και την αλληλεπίδραση που έχει με το εκάστοτε πολιτισμικό και κοινωνικό πλαίσιο.

Ερωτήματα

• Πως μπορεί το άτομο να διαμορφώσει μία ισορροπία και να κατακτήσει ή να προσεγγίσει την λεγόμενη προσωπική ευεξία ζώντας όμως μέσα σε μία κοινωνία με τόσες δυσκολίες και κρίσεις και σε μία κοινωνία συνεχούς επίδοσης και υπερδραστηριότητας;
• Γίνεται; Πως;
• Στροφή στο πρωταρχικό πράγμα: Που βρίσκεται ο/η καθένας/καθεμία σε αυτά τα ζητήματα; Βρίσκει ισορροπία; Αν ναι, τι χαρακτηριστικά έχει, πως το επιτυγχάνει;
• Αν όχι, τι χρειάζεται για να προσεγγίσει την ευεξία ως στόχο, ως πορεία και όχι ως μία τελική κατάκτηση;

​

​

Σημαντική η διάσταση της Αποφόρτισης

Τι είναι αποφόρτιση;

Μείωση της έντασης -> στο άτομο-> ψυχικά ή σωματικά

ΑΥΤΌ ΥΠΟΝΟΕΙ ΥΠΑΡΞΗ ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΕΝΤΑΣΗ- ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΑ Ή ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ

​

Σε συνθήκες ψυχοπιεστικών γεγονότων, σπουδαία διάσταση αποφόρτισης αποτελεί η αναγκαιότητα Αυτοφροντίδας!

Η αυτοφροντίδα αποτελεί το πρώτο σημείο στο να αξιολογήσει κάποιος που βρίσκεται σε αυτό το στόχο ή ταξίδι προς την προσέγγιση της ευεξίας ή μιας καλής ποιότητας ζωής

​

Η αξία και η σημασία της αποφόρτισης και Ψυχική Υγεία σε συνθήκες Στρες�Αυτοφροντίδα� (1)

​

Αφορά τόσο διαστάσεις της σωματικής και ψυχολογικής κατάστασης αλλά και της επαφής με άλλους και το περιβάλλον

Κάποιες από αυτές:

• Ύπνος: Σταθερός ύπνος, 7-8 ώρες/ Βαθύς ή
• Ξεκούραση μέσα στην ημέρα αναλογικά του χρόνου (ένα ζεστό μπάνιο, ασκήσεις αναπνοής, μουσική και χαλάρωση)
• Διατροφή : Σταθερότητα σε ώρες/ Τήρηση 5 γευμάτων. Υιοθέτηση υγιεινών γευμάτων
• Μείωση Αλκοόλ/ Κάπνισμα και άλλες ουσίες ή δραστηριότητες που θέτουν σε μία εν δυνάμει απώλεια ή ζημία ( π.χ τυχερά παιχνίδια και οικονομικές ζημίες) – Μείωση Ανθυγιεινών τρόπων ζωής -> Παράδοξο: λειτουργούν αποφορτιστικά αλλά κυρίως η κατάχρηση αποτελούν δείκτη ότι το άτομο αδυνατεί ή δεν βρίσκει άλλες στρατηγικές αποφόρτισης και διεξόδους σε μία δεδομένη στιγμή
• Ύπαρξη Άθλησης με όποιον τρόπο και αναλογικά του χρόνου στην καθημερινότητα (π.χ περπάτημα 20-30 λεπτών)
• Ύπαρξη ευχάριστων ή επιθυμητών δραστηριοτήτων για το άτομο (π.χ χόμπι, ζωγραφική, γράψιμο, κινηματογράφος, βιβλία)- Η αύξηση ευχάριστων εμπειριών λειτουργούν στην μείωση του στρες

​

​

Η αξία και η σημασία της αποφόρτισης και Ψυχική Υγεία σε συνθήκες Στρες �Αυτοφροντίδα�(2)

• Εμπειρίες ή δραστηριότητες που φέρνουν αποφόρτιση, πνευματική ή σωματική (διαλογισμός, γιόγκα, χορός κτλ)

​

• Επαφή με την Φύση συστηματικά (θάλασσα, πάρκο, βουνό) – ανάλογα που μένει το άτομο

​

• Πλησιάζουμε άτομα ή συνθήκες που μας δημιουργούν γέλιο/ ευχαρίστηση/ χιούμορ. Το χιούμορ έχει πολύ καλή επίδραση στην μείωση του στρες και της ψυχικής επιβάρυνσης

​

• Ανάπτυξη αυτό- συμπόνιας (όπως υπεράσπιση εαυτού, αποδοχή, υποστήριξη, κατανόηση)

​

• Ανάγκη επαφής και σύνδεσης/ κοντινότητα με σημαντικά πρόσωπα (σύντροφος, φίλοι, οικογένεια κ.α) εύρεση & δικτύου υποστήριξης (π.χ κοινότητες) μοίρασμα εμπειριών που στρεσάρουν με άτομα που νιώθουμε εμπιστοσύνη, κατανόηση και ασφάλεια -> το “βάρος” μοιράζεται

​

• Λέμε και «ΌΧΙ» , «ΔΕΝ ΜΠΟΡΩ» είτε στον εαυτό μας όταν νιώθουμε ότι υπερβάλλουμε σε πράγματα ή καθήκοντα που κάνουμε και εξαντλούμαστε είτε στους άλλους όταν δεν μπορούμε να κάνουμε ή να ακούσουμε κάτι που θέλουν εκείνοι. Αποτελούν ενδείξεις ορίων ιδίως όταν παρατηρούμε να μας δυσκολεύει (εργασιακό περιβάλλον πχ που είναι πιεστικό, στενό περιβάλλον ή πολλές εργασίες που πραγματευόμαστε την ίδια περίοδο και εξαντλούμαστε).

​

Η αξία και η σημασία της αποφόρτισης και Ψυχική Υγεία σε συνθήκες Στρες (3)�Αυτοφροντίδα

• Κατά συνέπεια, ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΜΕ και δύσκολα συναισθήματα ( στρες και πίεση, θυμός, φόβος, αγωνία, θλίψη, κτλ) στους άλλους αντί να τα βγάζουμε παρορμητικά/ σπασμωδικά ή να προσπαθούμε με έμμεσο ή ασαφές τρόπο.

-> Η σαφής επικοινωνία δίνει ξεκάθαρα μηνύματα και στους άλλους που επιδρά στην σχέση και αποτελεί ένα δείκτη αποφόρτισης.

​

->Αναζήτησης επαγγελματικής βοήθειας και υποστήριξης:

όταν το άτομο το κρίνει ή νιώθει ότι είναι αναγκαίο τη παρούσα περίοδο ή δεν την λαμβάνει ικανοποιητικά ή καθόλου από τον εαυτό του ή το στενό περιβάλλον -> καθώς διαφορετικά ακριβώς επειδή δεν έχει τις δυνάμεις ωθείται σε απομόνωση που -> οδηγεί σε αυξητική τάση του στρες και των αρνητικών συναισθημάτων και σε συσσώρευση και κλιμάκωση αρνητικών εμπειριών, συμπτωμάτων ψυχικής επιβάρυνσης

​

Γιατί είναι σημαντική η έννοια της αυτοφροντίδας� σε συνθήκες πίεσης και στρες;�

• Αυξάνει την ανθεκτικότητα, που σημαίνει την αύξηση της αντοχής σε πιεστικές εξωτερικές συνθήκες / ικανότητα αντιμετώπισης ψυχοπιεστικών συνθηκών
• Αύξηση θετικών χαρακτηριστικών όπως πίστη, ελπίδα, αισιοδοξία
• Δημιουργία υποστηρικτικού περιβάλλοντος, συνδέσεων, αυθεντικών και ειλικρινών σχέσεων με τον εαυτό και τους άλλους, ικανότητα να ζητάμε βοήθεια- έκφραση της ευαλωτότητας που αποτελεί δύναμη εσωτερική και «όχι αδυναμία», αύξηση εμπιστοσύνης και αναζήτηση αισθήματος ασφάλειας.

-> Η υποστήριξη από άλλους όταν τη χρειαζόμαστε και τη ζητάμε αποτελεί ένδειξη νοιαξίματος για τον εαυτό και αυτοφροντίδας σε ψυχοπιεστικά γεγονότα.

• Μειώνεται η πιθανότητα ύπαρξης διαταραχής, ασθένειας με την ευρεία έννοια σε ψυχολογική ή σωματική κατάσταση
• Αύξηση αυτοπεποίθησης, θετικής πεποίθησης για τους άλλους, το κόσμο
• Αυξάνεται η έγνοια και το νοιάξιμο για τον εαυτό αλλά και το αίσθημα ενσυναίσθησης και συμπόνιας για τους άλλους-> για να αγαπήσω και να νοιαστώ ειλικρινά για τους άλλους έχω ήδη φροντίσει για τον εαυτό μου και κατ’επέκταση μπορώ να το κάνω και για τους υπόλοιπους

​

​

"Ταβανοθεραπεία” : ως μία θεώρηση και πρακτική δημιουργίας εσωτερικού χώρου και χρόνου

Με αφορμή το βιβλίο: Η λέξη «ταβανοθεραπεία» που χρησιμοποιείται στην καθημερινότητα με χιουμοριστική έννοια ή με έμμεση υποτιμητική χροιά («δεν έκανα κάτι χθές, κοίταζα το ταβάνι») σε μία κοινωνία της κόπωσης, που προωθεί τις αξίες της επίδοσης, αποτελεσματικότητας, συνεχούς πράξης και υπερδραστηριότητας -> δίνεται διαφορετική και πραγματική αξία στην έννοια!

Η αξία της αποφόρτισης, της βαθιάς πλήξης, της χαλάρωσης σωματικά και πνευματικά και της ανάδυσης της εσωτερικής πραγματικότητας (σκέψεων, συναισθημάτων, σωματικών αισθήσεων, αυτοπαρατήρηση).

Αποτελεί περισσότερο μία θεώρηση δημιουργίας Χώρου και Χρόνου: εσωτερικού χώρου και χρόνου, ύπαρξη με τον εαυτό, με την εσωτερική μας πραγματικότητα, αυτοπαρατήρηση, γνωριμία με τον εαυτό, αυτοφροντίδα, αναστοχασμός, ανάπαυση και διακοπή από την πιεστική καθημερινότητα.

Μείωση εξωτερικού χρόνου- χρόνου υπερδραστηριότητα και δημιουργία χώρου και χρόνου για στοχασμό και ηρεμία- ανάδυση εσωτερικών διεργασιών

-> αποτελεί μία μορφή Αυτοφροντίδας, καθώς δίνοντας χώρο στην εσωτερική μας πραγματικότητα στο να τη παρατηρήσουμε και μετέπειτα να στραφούμε σε ανάγκες και επιθυμίες κτλ

Συσχέτιση της λέξης «Ταβανοθεραπείας» με Ενσυνειδητότητα / Mindfulness(1)

Η Ενσυνειδητότητα (mindfulness) είναι η συνειδητή επικέντρωση της προσοχής στην ύπαρξή μας στο «εδώ και τώρα» με περιέργεια, κατανόηση και αποδοχή. Είναι το να είμαι «παρών» στη ζωή μου λεπτό προς λεπτό χωρίς να χρειάζεται να κάνω κάτι διαφορετικό αλλά παρατηρώντας/ βρίσκομαι σε αυτό που γίνεται.

Η έννοια της ενσυνειδητότητας έχει επίσης τις απαρχές της σε διδάγματα του Βουδισμού.

Ο ορισμός που χρησιμοποιείται πιο συχνά για να περιγράψει την έννοια της ενσυνειδητότητας είναι αυτός του Kabat-Zinn, (που θεωρείται και πρωτοπόρος) (1994) και αναφέρεται στην επικέντρωση της προσοχής σε αυτό που συμβαίνει την παρούσα χρονική στιγμή με αποδοχή και χωρίς επίκριση (Raab, 2014).

​

Η έννοια της «ταβανοθεραπείας» αποτελεί μία τέτοια προσέγγιση/στάση: Η ξεκούραση και χαλάρωση του σώματος και του πνεύματος και η άφεση της ανάδυσης της εσωτερικής πραγματικότητας χωρίς κριτική , με ενδιαφέρον/περιέργεια και αυτοπαρατήρηση (προσοχή)

Κοιτώντας απλά κυριολεκτικά το ταβάνι ή μεταφορικά με το να ηρεμεί το σώμα και το πνεύμα, το σώμα είναι σε στάση χαλάρωσης, το πνεύμα σε ηρεμία και έτσι αναδύονται ό,τι υπάρχει στο άτομο και δεν μπορεί να διακρίνει στην καθημερινότητα της υπερδραστηριότητας και της επίδοσης

​

Η γραφή ως Μάρτυρας της Εσωτερικής Διεργασίας – Αναστοχασμός

Η γραφή στο βιβλίο αποτελεί την βασική πρωταγωνίστρια-> είναι η καταγραφή και η μαρτυρία της εσωτερικής διεργασίας της «ταβανοθεραπείας»

Διαδικασία εξωτερικεύσης -> μπορεί να οδηγήσει σε ένα «εσωτερικό καθάρισμα», στην κάθαρση, αποφέροντας ανακούφιση και ψυχική ανάταση

Η γραπτή έκφραση των συναισθημάτων μας οδηγεί στην αποφόρτιση του ψυχικού μας κόσμου-> άρα μορφή αυτοφροντίδας 

Η «θεραπευτική χροιά» της γραφής -> Ανακάλυψη και ανάδυση δύσκολων συναισθημάτων που αναδύονται στην επιφάνεια ή βιωμάτων, ανάπτυξη εσωτερικού διαλόγου και πολυφωνία εσωτερική και διάλογος, στοχασμός σε ερεθίσματα της έξω πραγματικότητας, καλύτερη επαφή με τον εαυτό (όνειρα, ανάγκες, επιθυμίες), βοηθά στην επίγνωση και κατόπιν στην ενίσχυση της μετατόπισης , αλλαγής

Και το ποιο σημαντικό:

Τα γραπτά μένουν/ αποτελούν πράξη που δίνει το πλεονέκτημα να τα δει κάποιος ετεροχρονισμένα σε κάποιο άλλο χρονικό στάδιο, να κάνει συγκρίσεις, να παρατηρήσει τον εαυτό του, τυχόν αλλαγές, ή ελλείψεις κτλ,

Η γραφη αποτελεί μία πράξη και απόδειξη της εσωτερικής αυτής διεργασίας

​

​

Θεραπευτική Γραφή (ΘΓ) αναφερόμαστε σε συγκεκριμένες χρήσεις διαφόρων τεχνικών γραφής σε θεραπευτικό πλαίσιο. Στη Μεγάλη Βρετανία η θεραπευτική γραφή είναι ενταγμένη στο εθνικό σύστημα υγείας. Ειδικά εκπαιδευμένο καθοδηγούν ανθρώπους με, σοβαρά συνήθως, προβλήματα υγείας να καταγράψουν τα αισθήματα και τις σκέψεις τους, που συνήθως παρεμποδίζονται στην έκφρασή τους από το φόβο για την έκβαση της υγείας τους, το άγχος του νοσοκομείου και την αγωνία του θανάτου (Bolton, 1999)

Βιβλιογραφία�

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

• Bishop, S. R., Lau, M., Shapiro, S., Carlson, L., Anderson, N. D., Carmody, J., ... & Devins, G. (2004). Mindfulness: A proposed operational definition. Clinical psychology: Science and practice, 11(3), 230.
• Bolton, G. (1999). The therapeutic potential of creative writing: Writing myself. Jessica Kingsley Publishers.
• Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of personality and social psychology, 84(4), 822.
• ECONOMOU M, MADIANOS M, PEPPOU LE, THELERITIS C, PATELAKIS A, STEFANIS C. Suicidal ideation and reported suicide attempts in Greece during the economic crisis. World Psychiatry 2013, 12:53–59 21.
• ECONOMOU M, MADIANOS M, PEPPOU LE, PATELAKIS A, STEFANIS CN. Major depression in the era of economic crisis: A replication of a cross-sectional study across Greece. J Affect Disord 2013, 145:308–314 22.
• ECONOMOU M, MADIANOS M, PEPPOU LE, THELERITIS C, STEFANIS CN. Suicidality and the economic crisis in Greece. Lancet 2012, 380:337 23.
• Frenk, J. (2009). Reinventing primary health care: the need for systems integration. The Lancet, 374(9684), 170-173.
• Herzlich, C. (1973). Health and illness: A social psychological analysis.(Trans. D. Graham).
• MADIANOS M, ECONOMOU M, ALEXIOU T, STEFANIS C. Depression and economic hardship across Greece in 2008 and 2009: Two cross-sectional surveys nationwide. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol 2011, 46:943–952 24.
• Raab, K. (2014). Mindfulness, self-compassion, and empathy among health care professionals: a review of the literature. Journal of health care chaplaincy, 20(3), 95-108.

​

Βιβλιογραφία (2)

​

• Skapinakis, P., Bellos, S., Koupidis, S., Grammatikopoulos, I., Theodorakis, P. N., & Mavreas, V. (2013). Prevalence and sociodemographic associations of common mental disorders in a nationally representative sample of the general population of Greece. BMC psychiatry, 13(1), 1-14.

​

• SIMOU E, KOUTSOGEORGOU E. Effects of the economic crisis on health and healthcare in Greece in the literature from 2009 to 2013: A systematic review. Health Policy 2014, 115:111–119
• Thomas, J. T., & Otis, M. D. (2010). Intrapsychic correlates of professional quality of life: Mindfulness, empathy, and emotional separation. Journal of the Society for Social Work and Research, 1(2), 83-98.
• Καραδήμας, Ε. Χ. (2005). Προσδοκίες αυτοαποτελεσματικότητας και καταθλιπτικά συμπτώματα: Άμεσες και έμμεσες σχέσεις. Psychology: the Journal of the Hellenic Psychological Society, 12(3), 368-380.

​

​

​

Βιβλία

Σχολές Συστημικής- Οικογενειακής Ψυχοθεραπείας (Συλλογικό)- Επιμέλεια: Β. Παπαδιώτου- Λ. Σοφτά/Nall. Εκδόσεις Τόπος

Διαδικτυακό σεμινάριο :

Self Care and Wellbeing: A Practical Guide for Health and Social Care- FutureLearn.com

​

Λίγα Λόγια για το βιβλίο:�Ιστορίες Ταβανοθεραπείας: Πως η γραφή από θεραπευτική έγινε δημιουργική�Χριστίνα Πανταζή & Εκδόσεις ΑΡΜΟΣ�

Παρουσιάζει ιστορίες που κατέγραψε μία νεαρή κοπέλα σε οκτώ χρόνια μέσα στα χρόνια της Ελλάδας της κρίσης κατόπιν ταβανοθεραπείας-> ηρεμίας, αυτοπαρατήρησης εσωτερικής πραγματικότητας και καταγραφή της μέσω ιστοριών (συναισθήματα, σκέψεις, προβληματισμοί, ανάγκες, επιθυμίες

-> η «ταβανοθεραπεία» ως δημιουργία προσωπικού χώρου και χρόνου με τον εαυτό/ αναστοχασμός και η Γραφή ως ένα ασφαλές και υποστηρικτικό πλαίσιο-> θεραπευτική χροιά αλλά και δημιουργική

-> μέσα παραλληλίζεται η γραφή με την ποιητική του Καβάφη (δεύτερη διάσταση) και θέτει ερωτήσεις προς το αναγνωστικό κοινό ως ερωτήσεις που ξεπηδούν από τα “ταβάνια του μυαλού” ως μία πρόσκληση να κάνουν την δική τους ταβανοθεραπεία και να καταγράψουν την εσωτερική διεργασία

Και το αποτέλεσμα? Πως οι δυσκολίες της εξωτερικής πραγματικότητας με την δημιουργία προσωπικού χώρου και χρόνου για αυτοπαρατήρηση αναστοχασμό δημιουργεί το πλάισιο για ανάδυση αναγκών, επιθυμιών και προτροπή για αλλαγή και μετακίνηση

-> ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΙΟΝ

Βιωματικό/ Άσκηση

• Βήμα πρώτο-> έχουμε χαρτί και στυλό/μολύβι

​

• Θα γίνει μία προσπάθεια εσωτερικής διεργασίας αναστοχασμού – ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΥ – «Ταβανοθεραπεία»
• Γράφουμε την εσωτερική εμπειρία-> η γραφή ως μαρτυρία

​

• Αν θέλουμε το μοιραζόμαστε/ αν νιώθουμε οικεία

​

• 3 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Βήμα 1^ο: δημιουργία εσωτερικού χώρου και χρόνου

• Χαλάρωση-> σωματικά και ψυχικά

​

Καθόμαστε σε θέση με χαλαρωμένο σώμα, ανάπαυση, παρατηρούμε την αναπνοή και το σώμα, αφηνόμαστε, μπορούμε να κλείσουμε και τα μάτια και σκεφτόμαστε νοητά μία στιγμή χαλάρωσης

​

Δίνουμε λίγο χρόνο σε αυτό

ΕΡΩΤΗΣΗ 1^Η

​

Σκέφτομαι αν υπάρχουν συνθήκες στην καθημερινή μου ζωή που με εμποδίζουν να έχω προσωπικό χρόνο αποφόρτισης και χαλάρωσης ( με αφορμή και μία συστημική θεώρηση)

​

Αν ναι:

Ποιες είναι αυτές ;

(πχ εργασία? Γρήγορος ρυθμός ζωής, πολλά πράγματα και καθήκοντα ταυτόχρονα, σχέσεις, εσωτερική πίεση να τα καταφέρω, οικονομικά ζητήματα, επιβίωση, άγχος και στρες?)

​

-> ΑΦΟΥ ΣΚΕΦΤΩ, ΤΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΩ ΣΤΟ ΧΑΡΤΙ

ΕΡΩΤΗΣΗ 2^Η

Αν το βράδυ που κοιμάμαι, συμβεί ένα «θαύμα» και οι δυσκολίες εξαφανιστούν ή τα προβλήματα που περιορίζουν ή εμποδίζουν το να έχω χρόνο να ηρεμήσω/χαλαρώσω και να αποφορτιστώ…

​

Πως θα το αντιλαμβανόμουν? Πως θα ένιωθα/ ζούσα/ σκεφτόμουν? Πως θα ήταν η ζωή μου?

​

Τι διαφορετικό θα μου είχε συμβεί?

​

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ

ΕΡΩΤΗΣΗ 3^Η

Αφού σκέφτηκες και συλλογίστηκες αυτή την υποθετική κατάσταση και το πως θα ένιωθες/σκεφτόσουν/ ζούσες…

Τι και με ποιον/ποιους τρόπο/ους μπορώ να τα βάλω και να ενσωματώσω στο παρόντα χρόνο με τις παρούσες συνθήκες; Στην καθημερινότητά μου;

ή

Με ποιους τρόπους μπορούμε να κάνουμε τη καθημερινότητα με λίγη περισσότερη χαλάρωση ή με λιγότερη πίεση; Να βρούμε περισσότερο προσωπικό χρόνο για αποφόρτιση;

​

ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΜΟΣ-> ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ

Εντυπώσεις/ Σκέψεις/ Ανατροφοδότηση σχετικά με την διεργασία

Οι ερωτήσεις είναι εμπνευσμένες από την προσέγγιση της Συστημικής Προσέγγισης στην Θεραπεία�- Εστιασμένη στη Λύση (De Shazer & Kim Berg)

Βασικές αρχές και φιλοσοφία

​

-> σημαντικό ρόλο παίζει η γλώσσα-> μεταφέρει αντίληψη πραγματικότητας αλλά ΔΟΜΕΙ πραγματικότητα

-> εστίαση στην υγεία και όχι παθολογία

-> φεύγουμε από την εστίαση στο πρόβλημα και εστιάζουμε στη Λύση & Διεξόδους

-> τα άτομα έχουν εφόδια και δυνατότητες απλά ίσως έχουν ξεχάσει ή έχει εστιάσει η προσοχή στο πρόβλημα-> επανεστίαση στις δυνατότητες/ εφόδια και ενίσχυση διεξόδων

-> υπάρχουν στιγμές θετικών εξαιρέσεων ή όπου το πρόβλημα είναι λιγότερο επικίνδυνο

-> ενθάρρυνση των ατόμων να θυμηθούν τα εφόδια, τις ικανότητες και να εστιάσουν την προσοχή σε εξεύρεση λύσεων

-> ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ / ΕΦΙΚΤΕΣ ΚΑΙ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΕΣ βαση δυνατοτήτων και πλαισίου/ εξωτερικών καταστάσεων για να ωθήσει το άτομο συνεχίσει την αλλαγή

-> ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΑΛΛΑΓΗ ΣΕ ΈΝΑ ΜΕΛΟΣ Ή ΣΧΕΣΗ-> ΦΕΡΝΕΙ ΑΛΥΣΙΔΩΤΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΕ ΑΛΛΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ Ή ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΤΛ)

Πόσο χαλαρωμένοι/ες νιώθουμε �στο τώρα?

​

Πόσο χαλαρωμένοι/ες νιώθουμε από το 1-10?

1. Σωματικά 2. Πνευματικά

​

1 – 10 κλίμακα

1-> ελάχιστα χαλαρωμένος/η

10 -> εξαιρετικά χαλαρωμένος/η

Ευχαριστώ πολύ!

​

Victor Frankl

“Between stimulus and response there is a space.

 In that space is our power to choose our response. 

In our response lies our growth and our freedom.”

​

-----------------------------------------------------------------

​

Facebook: Χριστίνα Πανταζή- Ψυχολόγος

Instagram: christinapantazipsy

E-mail: chistina.pantazi@gmail.com

​

Ώρα για ανατροφοδότηση/ Feedback

Σκέψεις/ συναισθήματα/ αισθήσεις/ παρατηρήσεις

​

Τι μπορούμε να κρατήσουμε από την σημερινή στιγμή;

​

Ό,τι άλλο θέλετε να προσθέσετε ως σχόλια για τη παρουσίαση γενικότερα και το θέμα ή το βιβλίο

​

​