1

Δ. Ο ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΟ 19ο ΚΑΙ 20ο ΑΙΩΝΑ

1. Οικονομική και πνευματική ανάπτυξη

Μπακάλης Κώστας: history-logotexnia.blogspot.com

2

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΝ 19Ο ΑΙΩΝΑ

​

• Πώς επηρέασαν τα οθωμανικά μεταρρυθμιστικά διατάγματα («Χάτι Σερίφ» και «Χάτι Χουμαγιούν») την εξέλιξη και την ανάπτυξη του ποντιακού ελληνισμού;

ΘΕΣΜΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ - ΑΙΤΙΑ

1^η §Το δυσμενές κλίμα για τους υπόδουλους Έλληνες, που είχε διαμορφωθεί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821,

• άρχισε σταδιακά να υποχωρεί
• μετά την παραχώρηση των ειδικών προνομίων, γνωστών στην παγκόσμια ιστορία με τους νομικούς όρους «Χάτι Σερίφ» (1839) και «Χάτι Χουμαγιούν» (1856).

^2η § 🠞 Η θεωρητική ισονομία και 🠞 η θρησκευτική ελευθερία 🠞 μαζί με την ανάπτυξη του εμπορίου και της οικονομίας οδήγησαν(ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ)

• στη δημογραφική αύξηση του ποντιακού πληθυσμού,
• στην καλλιέργεια της ελληνικής παιδείας
• και στην ανάπτυξη της νεοελληνικής συνείδησης.

^3η § Ο ποντιακός ελληνισμός

• εγκατέλειψε τα κρησφύγετά του
• και κατέβηκε στις παραλιακές περιοχές, όπου 🠞 έκτισε καινούρια χωριά, εκκλησίες και σχολεία.
• Σε σύντομο χρονικό διάστημα πήρε ξανά στα χέρια του το εμπόριο ολόκληρου του Εύξεινου Πόντου και της ενδοχώρας,
• ενώ η Τραπεζούντα ξαναβρήκε τις παλιές της δόξες.

3

Η ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΝ 19Ο ΑΙΩΝΑ

​

• Πώς επηρέασαν τα οθωμανικά μεταρρυθμιστικά διατάγματα («Χάτι Σερίφ» και «Χάτι Χουμαγιούν») την εξέλιξη και την ανάπτυξη του ποντιακού ελληνισμού;

ΘΕΣΜΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ - ΑΙΤΙΑ

1^η §Το δυσμενές κλίμα για τους υπόδουλους Έλληνες, που είχε διαμορφωθεί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821,

• άρχισε σταδιακά να υποχωρεί
• μετά την παραχώρηση των ειδικών προνομίων, γνωστών στην παγκόσμια ιστορία με τους νομικούς όρους «Χάτι Σερίφ» (1839) και «Χάτι Χουμαγιούν» (1856).

^2η § 🠞 Η θεωρητική ισονομία και 🠞 η θρησκευτική ελευθερία 🠞 μαζί με την ανάπτυξη του εμπορίου και της οικονομίας οδήγησαν(ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ)

• στη δημογραφική αύξηση του ποντιακού πληθυσμού,
• στην καλλιέργεια της ελληνικής παιδείας
• και στην ανάπτυξη της νεοελληνικής συνείδησης.

^3η § Ο ποντιακός ελληνισμός

• εγκατέλειψε τα κρησφύγετά του
• και κατέβηκε στις παραλιακές περιοχές, όπου 🠞 έκτισε καινούρια χωριά, εκκλησίες και σχολεία.
• Σε σύντομο χρονικό διάστημα πήρε ξανά στα χέρια του το εμπόριο ολόκληρου του Εύξεινου Πόντου και της ενδοχώρας,
• ενώ η Τραπεζούντα ξαναβρήκε τις παλιές της δόξες.

4

Οι πιο σημαντικές μεταρρυθμίσεις του Τανζιμάτ έγιναν με δύο διατάγματα (το 1839 και το 1856). Με αυτά ο σουλτάνος εγγυήθηκε τη ζωή, την τιμή και την περιουσία για όλους τους υπήκοούς του και διακήρυξε ότι όλοι τους είναι ίσοι απέναντι στο νόμο.

▲ Πόντος: πηγή: wikipedia

5

ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

​

• Ποιοι ήταν οι βασικοί τομείς της οικονομίας του Πόντου (γεωργία, δασικός πλούτος, μεταλλεία, βιοτεχνία και βιομηχανία) και ποια προϊόντα ή δραστηριότητες αναπτύχθηκαν σε αυτούς;

^4η § Το μέλλον της περιοχής προβλεπόταν ευοίωνο, (ΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ)

• χάρη στην εύφορη χώρα 🠞 με την πλούσια βλάστηση, 🠞 τις απέραντες δασικές εκτάσεις (ΞΥΛΕΙΑ)
• με έλατα, πλατάνια, πεύκα και άλλα δέντρα που κάλυπταν
• τις περιοχές της Σινώπης, της Τρίπολης, της Κερασούντας, της Τραπεζούντας και των Σουρμένων.
• Στην Κερασούντα είχαν ιδρυθεί
• εργοστάσια ατμοπριόνων για την παραγωγή ξυλείας από έλατα.
• Μεγάλη σπουδαιότητα επίσης είχε η λεπτοκαρυά
• που εξαγόταν στο Αμβούργο, την Τεργέστη, τη Ν. Υόρκη και τη Ρωσία.

^5η § Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ στηριζόταν κυρίως

• στο σιτάρι, το καλαμπόκι, το κριθάρι, τα όσπρια, τα πορτοκάλια, τα γεώμηλα και τα εξαίρετα καπνά,
• ιδιαίτερα των περιοχών της Αμισού και της Μπάφρας.
• Τα τυροκομικά προϊόντα του Πόντου
• ήταν και είναι επίσης δημοφιλή στις αγορές της Κωνσταντινούπολης και των άλλων μεγαλουπόλεων.

^6η § Προς το βορρά η οροσειρά Παρυάδρου, πλούσια σε ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΑ,

• έδωσε τη δυνατότητα δημιουργίας μεταλλείων αργύρου, χαλκού και μολύβδου
• στις περιφέρειες της Αργυρούπολης και της Τρίπολης.
• Εξίσου αναπτυγμένη ήταν η ΒΙΟΤΕΧΝΙΑ στο χώρο της χρυσοχοΐας, της σιδηρουργίας, και της χαλκουργίας,
• καθώς επίσης και η βιομηχανία της ΝΑΥΠΗΓΙΚΗΣ.

6

ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

​

• Ποιοι ήταν οι βασικοί τομείς της οικονομίας του Πόντου (γεωργία, δασικός πλούτος, μεταλλεία, βιοτεχνία και βιομηχανία) και ποια προϊόντα ή δραστηριότητες αναπτύχθηκαν σε αυτούς;

^4η § Το μέλλον της περιοχής προβλεπόταν ευοίωνο, (ΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ)

• χάρη στην εύφορη χώρα 🠞 με την πλούσια βλάστηση, 🠞 τις απέραντες δασικές εκτάσεις (ΞΥΛΕΙΑ)
• με έλατα, πλατάνια, πεύκα και άλλα δέντρα που κάλυπταν
• τις περιοχές της Σινώπης, της Τρίπολης, της Κερασούντας, της Τραπεζούντας και των Σουρμένων.
• Στην Κερασούντα είχαν ιδρυθεί
• εργοστάσια ατμοπριόνων για την παραγωγή ξυλείας από έλατα.
• Μεγάλη σπουδαιότητα επίσης είχε η λεπτοκαρυά
• που εξαγόταν στο Αμβούργο, την Τεργέστη, τη Ν. Υόρκη και τη Ρωσία.

^5η § Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ στηριζόταν κυρίως

• στο σιτάρι, το καλαμπόκι, το κριθάρι, τα όσπρια, τα πορτοκάλια, τα γεώμηλα και τα εξαίρετα καπνά,
• ιδιαίτερα των περιοχών της Αμισού και της Μπάφρας.
• Τα τυροκομικά προϊόντα του Πόντου
• ήταν και είναι επίσης δημοφιλή στις αγορές της Κωνσταντινούπολης και των άλλων μεγαλουπόλεων.

^6η § Προς το βορρά η οροσειρά Παρυάδρου, πλούσια σε ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΑ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΑ,

• έδωσε τη δυνατότητα δημιουργίας μεταλλείων αργύρου, χαλκού και μολύβδου
• στις περιφέρειες της Αργυρούπολης και της Τρίπολης.
• Εξίσου αναπτυγμένη ήταν η ΒΙΟΤΕΧΝΙΑ στο χώρο της χρυσοχοΐας, της σιδηρουργίας, και της χαλκουργίας,
• καθώς επίσης και η βιομηχανία της ΝΑΥΠΗΓΙΚΗΣ.

7

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΔΙΑΜΕΤΑΚΟΜΙΣΤΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΣΤΟΝ ΕΥΞΕΙΝΟ ΠΟΝΤΟ 7η/8η/9η§ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ

​

• Πώς αναπτύχθηκε το διαμετακομιστικό εμπόριο στα παράλια του Εύξεινου Πόντου έως τα τέλη του 19ου αιώνα;

^7η § Η κυρία πλουτοπαραγωγική πηγή στα παράλια του Ευξείνου Πόντου

• ήταν το διαμετακομιστικό εμπόριο με κυριότερα λιμάνια :

❶την Αμισό, ❷ την Τραπεζούντα, ❸ την Κερασούντα, ❹ την Οδησσό, ❺ τη Βραΐλα, ❻ το Νοβοροσίσκι και ❼ τη Σεβαστούπολη.

^8η § Κατά τη διάρκεια του πολέμου οι Νεότουρκοι με διάφορους τρόπους προσπαθούσαν

• να απομακρύνουν και να περιορίσουν το εμπόριο των χριστιανών,
• οι οποίοι για να επιβιώσουν συνεργάστηκαν με τις τοπικές μουσουλμανικές εθνότητες.
• Η Τραπεζούντα μέχρι το 1869 έλεγχε το 40% του εμπορίου της Περσίας
• και το διαμετακομιστικό εμπόριο απέφερε κέρδος περίπου 200.000.000 φράγκα το χρόνο.

^9η § Οι ελληνικές επιχειρήσεις διέθεταν

• εμπορικά υποκαταστήματα και πρακτορεία μεταφορών

❶ στη Ρωσία, ❷ την Περσία, ❸ την Αγγλία, ❹ την Κωνσταντινούπολη, ❺ τη Μασσαλία και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Ευρώπης.

• Η Τραπεζούντα αποτελούσε το σταυροδρόμι της εμπορικής κίνησης μεταξύ Δύσης και Ανατολής μέχρι το 1869 που ολοκληρώθηκε η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ (+σ.26), οπότε 🠞 άρχισε η σταδιακή παρακμή του λιμανιού της.
• Ωστόσο, για μεγάλο διάστημα και μετά το 1883, τέσσερις μεγάλοι ελληνικοί τραπεζικοί και εμπορικοί οίκοι της Τραπεζούντας έλεγχαν μαζί με το υποκατάστημα της Τράπεζας Αθηνών σχεδόν🠞 όλη την οικονομία του ανατολικού Πόντου.

^10η § Ανάλογη ήταν η οικονομική κίνηση των Ελλήνων και στις άλλες πόλεις του Πόντου:

• από το εμπορικό λιμάνι της Αμισού εξάγονταν μεγάλες ποσότητες εξαιρετικού καπνού και άλλων εγχώριων προϊόντων,
• ενώ το 1869 στην Αμισό από τις 214 επιχειρήσεις της πόλης 🠞 οι 156 ανήκαν στους Έλληνες.
• Στην Κερασούντα οι εφοπλιστικοί και εμπορικοί οίκοι ❶ των Κωνσταντινίδη, ❷ Κακουλίδη, ❸ Σουρμελή και ❹ Πισσάνη καταξιώθηκαν 🠞 στα μεγάλα εμπορικά κέντρα του Ευξείνου Πόντου αλλά και της Ευρώπης.

8

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΔΙΑΜΕΤΑΚΟΜΙΣΤΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΣΤΟΝ ΕΥΞΕΙΝΟ ΠΟΝΤΟ 7η/8η/9η§ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑΣ

​

• Πώς αναπτύχθηκε το διαμετακομιστικό εμπόριο στα παράλια του Εύξεινου Πόντου στο β΄ μισό του 19ου αιώνα;

^7η § Η κυρία πλουτοπαραγωγική πηγή στα παράλια του Ευξείνου Πόντου

• ήταν το διαμετακομιστικό εμπόριο με κυριότερα λιμάνια :

❶την Αμισό, ❷ την Τραπεζούντα, ❸ την Κερασούντα, ❹ την Οδησσό, ❺ τη Βραΐλα, ❻ το Νοβοροσίσκι και ❼ τη Σεβαστούπολη.

^8η § Κατά τη διάρκεια του πολέμου οι Νεότουρκοι με διάφορους τρόπους προσπαθούσαν

• να απομακρύνουν και να περιορίσουν το εμπόριο των χριστιανών,
• οι οποίοι για να επιβιώσουν συνεργάστηκαν με τις τοπικές μουσουλμανικές εθνότητες.
• Η Τραπεζούντα μέχρι το 1869 έλεγχε το 40% του εμπορίου της Περσίας
• και το διαμετακομιστικό εμπόριο απέφερε κέρδος περίπου 200.000.000 φράγκα το χρόνο.

^9η § Οι ελληνικές επιχειρήσεις διέθεταν

• εμπορικά υποκαταστήματα και πρακτορεία μεταφορών

❶ στη Ρωσία, ❷ την Περσία, ❸ την Αγγλία, ❹ την Κωνσταντινούπολη, ❺ τη Μασσαλία και σε άλλες μεγάλες πόλεις της Ευρώπης.

• Η Τραπεζούντα αποτελούσε το σταυροδρόμι της εμπορικής κίνησης μεταξύ Δύσης και Ανατολής μέχρι το 1869 που ολοκληρώθηκε η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ (+σ.26), οπότε 🠞 άρχισε η σταδιακή παρακμή του λιμανιού της.
• Ωστόσο, για μεγάλο διάστημα και μετά το 1883, τέσσερις μεγάλοι ελληνικοί τραπεζικοί και εμπορικοί οίκοι της Τραπεζούντας έλεγχαν μαζί με το υποκατάστημα της Τράπεζας Αθηνών σχεδόν🠞 όλη την οικονομία του ανατολικού Πόντου.

^10η § Ανάλογη ήταν η οικονομική κίνηση των Ελλήνων και στις άλλες πόλεις του Πόντου:

• από το εμπορικό λιμάνι της Αμισού εξάγονταν μεγάλες ποσότητες εξαιρετικού καπνού και άλλων εγχώριων προϊόντων,
• ενώ το 1869 στην Αμισό από τις 214 επιχειρήσεις της πόλης 🠞 οι 156 ανήκαν στους Έλληνες.
• Στην Κερασούντα οι εφοπλιστικοί και εμπορικοί οίκοι ❶ των Κωνσταντινίδη, ❷ Κακουλίδη, ❸ Σουρμελή και ❹ Πισσάνη καταξιώθηκαν 🠞 στα μεγάλα εμπορικά κέντρα του Ευξείνου Πόντου αλλά και της Ευρώπης.

9

Άποψη της ευρύτερης περιοχής του λιμανιού Δαφνούντα και τμήμα της ομώνυμης συνοικίας Τραπεζούντας Πόντου.

Πηγή: https://www.pontosworld.com/images/History/biographies/vue_orientale_trebizonde_cacoulis_k_e_1000.jpg

10

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

​

• Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στην πνευματική και εκπαιδευτική ανάπτυξη του ελληνισμού του Πόντου;

^11η § Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

• Η οικονομική άνθηση του ελληνισμού στην ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου είχε ως αποτέλεσμα
• την πνευματική και καλλιτεχνική αναγέννηση.
• Οι εκπρόσωποι του επιχειρηματικού κόσμου πρόσφεραν γενναιόδωρα ένα σεβαστό ποσό από τα κέρδη τους
• υπέρ των θρησκευτικών, εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων
• και αξιόλογοι επιστήμονες στέλνονταν για ειδίκευση σε διάφορα πανεπιστήμια της Ευρώπης,
• για να μεταφέρουν στην πατρίδα τους τις νέες επιστημονικές μεθόδους διδασκαλίας.

^12η § Το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας,

• που είχε ιδρύσει το 1682 ο μεγάλος Τραπεζούντιος δάσκαλος του Γένους Σεβαστός Κυμινήτης
• και λειτούργησε παρά τις αντιξοότητες μέχρι το 1922,
• έπαιξε σημαντικό ρόλο
• στην πνευματική και ηθική ανάπλαση των Ελληνοποντίων
• και στην ανάπτυξη της εθνικής τους συνείδησης.

^13η § Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ

• Στις αρχές του 20ού αιώνα δεν υπήρχε ποντιακό χωριό χωρίς δικό του σχολείο και δική του εκκλησία.
• Σύμφωνα με τη στατιστική του Παναρέτου,
• το 1913 στις επαρχίες των έξι μητροπόλεων του Πόντου κατοικούσαν 697.000 Έλληνες,
• ενώ το ίδιο διάστημα, σύμφωνα με τον Γ. Λαμψίδη,
• λειτουργούσαν 1.890 εκκλησίες, 22 μοναστήρια, 1.647 παρεκκλήσια και 1.401 σχολεία με 85.890 μαθητές.

11

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

​

• Ποιοι παράγοντες συνέβαλαν στην πνευματική και εκπαιδευτική ανάπτυξη του ελληνισμού του Πόντου;

^11η § Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ

• Η οικονομική άνθηση του ελληνισμού στην ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου είχε ως αποτέλεσμα
• την πνευματική και καλλιτεχνική αναγέννηση.
• Οι εκπρόσωποι του επιχειρηματικού κόσμου πρόσφεραν γενναιόδωρα ένα σεβαστό ποσό από τα κέρδη τους
• υπέρ των θρησκευτικών, εκπαιδευτικών και φιλανθρωπικών ιδρυμάτων
• και αξιόλογοι επιστήμονες στέλνονταν για ειδίκευση σε διάφορα πανεπιστήμια της Ευρώπης,
• για να μεταφέρουν στην πατρίδα τους τις νέες επιστημονικές μεθόδους διδασκαλίας.

^12η § Το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας,

• που είχε ιδρύσει το 1682 ο μεγάλος Τραπεζούντιος δάσκαλος του Γένους Σεβαστός Κυμινήτης
• και λειτούργησε παρά τις αντιξοότητες μέχρι το 1922,
• έπαιξε σημαντικό ρόλο
• στην πνευματική και ηθική ανάπλαση των Ελληνοποντίων
• και στην ανάπτυξη της εθνικής τους συνείδησης.

^13η § Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ

• Στις αρχές του 20ού αιώνα δεν υπήρχε ποντιακό χωριό χωρίς δικό του σχολείο και δική του εκκλησία.
• Σύμφωνα με τη στατιστική του Παναρέτου,
• το 1913 στις επαρχίες των έξι μητροπόλεων του Πόντου κατοικούσαν 697.000 Έλληνες,
• ενώ το ίδιο διάστημα, σύμφωνα με τον Γ. Λαμψίδη,
• λειτουργούσαν 1.890 εκκλησίες, 22 μοναστήρια, 1.647 παρεκκλήσια και 1.401 σχολεία με 85.890 μαθητές.

12

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ

​

• Πώς εκδηλώθηκε η ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης και της εθνικής δράσης των Ελλήνων του Πόντου;

^14η § Το ελληνικό τυπογραφείο,

• το οποίο εγκαταστάθηκε το 1880 στην Τραπεζούντα, συνέβαλε αποφασιστικά
1. στην ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης
2. και την προετοιμασία ενός αγωνιστικού κλίματος
• για την αντικατάσταση του οθωμανικού καθεστώτος από ένα ελεύθερο και δημοκρατικό πολίτευμα.

^15η §

Ο ελληνοκεντρικός προσανατολισμός του κλίματος αυτού είχε ως πρωτεργάτες

• την πρωτοεμφανιζόμενη αστική τάξη, η οποία ανέπτυξε πατριωτική δράση σε κάθε ευκαιρία.
• Έτσι, π.χ., από τον ρωσο-οθωμανικό πόλεμο του 1828-1829 μέχρι και την κρητική εξέγερση του 1866-67,
• οι Έλληνες του Πόντου ήταν παρόντες.

^16η §

Αλλά και στους ελληνο-οθωμανικούς πολέμους που ακολούθησαν, πολύ σημαντική ήταν

• η εθελοντική συμμετοχή των Ποντίων αγωνιστών
• και η οικονομική ενίσχυση που παρείχαν υπέρ των αγώνων.
• Για παράδειγμα αναφέρουμε την προσφορά των 12.000 λιρών που έκαναν οι Έλληνες της Σαμψούντας το 1912 στο ελληνικό Ναυτικό.

^17η §

Ο 20ός αιώνας βρήκε τον ελληνισμό του Πόντου να έχει θεαματικό προβάδισμα

• συγκριτικά με τις άλλες εθνότητες της ευρύτερης περιοχής στον οικονομικό και τον πνευματικό τομέα.

13

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΚΑΙ Η ΠΑΤΡΙΩΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ

​

• Πώς εκδηλώθηκε η ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης και της εθνικής δράσης των Ελλήνων του Πόντου;

^14η § Το ελληνικό τυπογραφείο,

• το οποίο εγκαταστάθηκε το 1880 στην Τραπεζούντα, συνέβαλε αποφασιστικά
1. στην ανάπτυξη της εθνικής συνείδησης
2. και την προετοιμασία ενός αγωνιστικού κλίματος
• για την αντικατάσταση του οθωμανικού καθεστώτος από ένα ελεύθερο και δημοκρατικό πολίτευμα.

^15η §

Ο ελληνοκεντρικός προσανατολισμός του κλίματος αυτού είχε ως πρωτεργάτες

• την πρωτοεμφανιζόμενη αστική τάξη, η οποία ανέπτυξε πατριωτική δράση σε κάθε ευκαιρία.
• Έτσι, π.χ., από τον ρωσο-οθωμανικό πόλεμο του 1828-1829 μέχρι και την κρητική εξέγερση του 1866-67,
• οι Έλληνες του Πόντου ήταν παρόντες.

^16η §

Αλλά και στους ελληνο-οθωμανικούς πολέμους που ακολούθησαν, πολύ σημαντική ήταν

• η εθελοντική συμμετοχή των Ποντίων αγωνιστών
• και η οικονομική ενίσχυση που παρείχαν υπέρ των αγώνων.
• Για παράδειγμα αναφέρουμε την προσφορά των 12.000 λιρών που έκαναν οι Έλληνες της Σαμψούντας το 1912 στο ελληνικό Ναυτικό.

^17η §

Ο 20ός αιώνας βρήκε τον ελληνισμό του Πόντου να έχει θεαματικό προβάδισμα

• συγκριτικά με τις άλλες εθνότητες της ευρύτερης περιοχής στον οικονομικό και τον πνευματικό τομέα.

14

Η ΕΧΘΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΝΕΟΤΟΥΡΚΩΝ ΚΑΙ Η ΙΔΕΑ ΤΗΣ ΠΟΝΤΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

​

• Πώς η πολιτική των Νεοτούρκων και οι διεθνείς συγκυρίες οδήγησαν τους Πόντιους στην απόφαση για τη διεκδίκηση αυτόνομης Δημοκρατίας;

^18η §

• Ωστόσο, η πολιτική που εφάρμοσαν οι νεοτουρκικές κυβερνήσεις απέναντι των Ελλήνων ήταν
• εξαιρετικά εχθρική
• και περιλάμβανε δυσμενή οικονομικά, εκπαιδευτικά, στρατιωτικά και θρησκευτικά μέτρα,
• τα οποία επιβλήθηκαν γενικότερα στις χριστιανικές εθνότητες του κράτους.
• Η πολιτική αυτή, η οποία βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση
• με τις εξαγγελίες του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Γ. Ουίλσον, σχετικά με την αυτοδιάθεση των λαών,
• οδήγησε τους Πόντιους, κυρίως της Διασποράς, στη μεγάλη απόφαση να αγωνιστούν
• για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας.

15

Η ΕΧΘΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΝΕΟΤΟΥΡΚΩΝ ΚΑΙ Η ΙΔΕΑ ΤΗΣ ΠΟΝΤΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

​

• Πώς η πολιτική των Νεοτούρκων και οι διεθνείς συγκυρίες οδήγησαν τους Πόντιους στην απόφαση για τη διεκδίκηση αυτόνομης Δημοκρατίας;

^18η §

• Ωστόσο, η πολιτική που εφάρμοσαν οι νεοτουρκικές κυβερνήσεις απέναντι των Ελλήνων ήταν
• εξαιρετικά εχθρική
• και περιλάμβανε δυσμενή οικονομικά, εκπαιδευτικά, στρατιωτικά και θρησκευτικά μέτρα,
• τα οποία επιβλήθηκαν γενικότερα στις χριστιανικές εθνότητες του κράτους.
• Η πολιτική αυτή, η οποία βρισκόταν σε πλήρη αντίθεση
• με τις εξαγγελίες του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Γ. Ουίλσον, σχετικά με την αυτοδιάθεση των λαών,
• οδήγησε τους Πόντιους, κυρίως της Διασποράς, στη μεγάλη απόφαση να αγωνιστούν
• για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας.

16

17

18

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ

• «Χάτι Σερίφ (1839), Χάτι Χουμαγιούν (1856)»
• Φροντιστήριο της Τραπεζούντας: #32481, #31326, #28553, #27386, #25979, #25428

«[…] Το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας, που είχε ιδρύσει … και στην ανάπτυξη της εθνικής τους συνείδησης […]»

• Ελληνικό τυπογραφείο Τραπεζούντας. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2008

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

Η κύρια πλουτοπαραγωγική πηγή στα παράλια του Ευξείνου Πόντου κατά τον 19ο αιώνα ήταν το διαμετακομιστικό εμπόριο. #32485

Σ

Η συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων της πόλης της Αμισού του Πόντου ανήκαν κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα σε Έλληνες. #30914

Σ

Το δυσμενές κλίμα για τον Ποντιακό Ελληνισμό που είχε διαμορφωθεί στην Οθωμανική Αυτοκρατορία κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 συνεχίστηκε αμείωτο μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα #30907

Λ

Η Τραπεζούντα αποτελούσε το σταυροδρόμι της εμπορικής κίνησης μεταξύ Δύσης και Ανατολής μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα. #25979

Λ

19

Η πολιτική των Νεότουρκων οδήγησε τους Ποντίους στον αγώνα για αυτόνομη Ποντιακή Δημοκρατία. #25429

Σ

Μετά το 1833 τέσσερις μεγάλοι ελληνικοί τραπεζικοί και εμπορικοί οίκοι της Κερασούντας έλεγχαν σχεδόν όλη την οικονομία του ανατολικού Πόντου. Πανελλαδικές 2025

Λ

Το «Χάτι Σερίφ» και το «Χάτι Χουμαγιούν» προώθησαν ειδικά προνόμια για τους Έλληνες του Πόντου. Πανελλαδικές 2024

Σ

Η Τραπεζούντα αποτελούσε το σταυροδρόμι της εμπορικής κίνησης μεταξύ Δύσης και Ανατολής μέχρι το 1869 που ολοκληρώθηκε η διάνοιξη της Διώρυγας του Σουέζ.

Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2022

Σ

Το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας είχε ιδρύσει το 1682 ο εκπρόσωπος των Ελλήνων της διασποράς Κ. Κωνσταντινίδης. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2022

Λ

Η πολιτική των νεοτουρκικών κυβερνήσεων έναντι των Ελλήνων βρισκόταν σε πλήρη συμφωνία με τις εξαγγελίες του προέδρου των ΗΠΑ Ουίλσον. Πανελλαδικές 2012

Λ

20

Το «Χάτι Χουμαγιούν» (1856) οδήγησε στη σταδιακή υποχώρηση του δυσμενούς κλίματος για τους υπόδουλους Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Πανελλαδικές 2011

Σ

 Η κύρια πλουτοπαραγωγική πηγή στα παράλια του Εύξεινου Πόντου ήταν: #32487

α. το διαμετακομιστικό εμπόριο β. η κτηνοτροφία γ. η βιομηχανία δ. η γεωργία

α

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α΄ με τα στοιχεία της στήλης Β΄ (2 στοιχεία της στήλης Β΄ περισσεύουν). #25967

1δ, 2στ, 3ζ, 4ε, 5γ

Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2012

21

Δ. Ο ΠΑΡΕΥΞΕΙΝΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΟ 19ο ΚΑΙ 20ο ΑΙΩΝΑ

2. Αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας (1917-1922)

Μπακάλης Κώστας: history-logotexnia.blogspot.com

22

ΟΙ ΠΡΩΤΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΥΤΟΝΟΜΗΣ ΠΟΝΤΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

​

• Ποιοι ήταν οι βασικοί εκπρόσωποι των Ελλήνων της Διασποράς και του Πόντου στους αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας;

​

• 1^η § Οι Έλληνες της Διασποράς αναδείχθηκαν πρωτεργάτες στους αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης ποντιακής δημοκρατίας με βασικούς εκπροσώπους τους:
• Κ. Κωνσταντινίδη από τη Μασσαλία,
• Β. Ιωαννίδη και Θ. Θεοφύλακτου από το Βατούμ,
• I. Πασσαλίδη από το Σοχούμ,
• Λ. Ιασωνίδη/ Φ. Κτενίδη από το Κρασνοντάρ.
• Από τους Έλληνες του ιστορικού Πόντου ξεχωρίζουν οι δύο σεβάσμιες μορφές της Εκκλησίας,
• ο μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος
• ο μητροπολίτης Αμάσειας Γερμανός Καραβαγγέλης.

23

ΟΙ ΠΡΩΤΕΡΓΑΤΕΣ ΤΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΥΤΟΝΟΜΗΣ ΠΟΝΤΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

​

• Ποιοι ήταν οι βασικοί εκπρόσωποι των Ελλήνων της Διασποράς και του Πόντου στους αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας;

​

• 1^η § Οι Έλληνες της Διασποράς αναδείχθηκαν πρωτεργάτες στους αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης ποντιακής δημοκρατίας με βασικούς εκπροσώπους τους:
• Κ. Κωνσταντινίδη από τη Μασσαλία,
• Β. Ιωαννίδη και Θ. Θεοφύλακτου από το Βατούμ,
• I. Πασσαλίδη από το Σοχούμ,
• Λ. Ιασωνίδη/ Φ. Κτενίδη από το Κρασνοντάρ.
• Από τους Έλληνες του ιστορικού Πόντου ξεχωρίζουν οι δύο σεβάσμιες μορφές της Εκκλησίας,
• ο μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος
• ο μητροπολίτης Αμάσειας Γερμανός Καραβαγγέλης.

24

Χρύσανθος (Φιλιππίδης)

Το 1913 εξελέγη Μητροπολίτης Τραπεζούντας, αλλά προτού μεταβεί στην έδρα του, επισκέφθηκε την Αθήνα και συναντήθηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο, με τον οποίο διατηρούσε φιλία. Κατά την περίοδο του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου ορίστηκε διοικητής Τραπεζούντας, τόσο από τους Τούρκους, όσο και από τους Ρώσους, που κατείχαν για ένα διάστημα την πόλη του Πόντου. Μετά τον πόλεμο χρησιμοποιήθηκε σε εθνικές αποστολές για την προβολή των δικαίων του αλύτρωτου Ελληνισμού στη Γαλλία, στην Αγγλία και στην Ιταλία (1918-1920).�Πηγή: https://www.sansimera.gr/biographies/1689��© SanSimera.gr

Konstantinos Konstantinidis (1856-1930)

25

Η ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΡΩΣΟΥΣ ΚΑΙ ΝΕΟΤΟΥΡΚΟΥΣ: Η ΣΥΝΤΟΜΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ (1916–1918)

​

• Τι γνωρίζετε για τη διοίκηση της Τραπεζούντας από τον μητροπολίτη Χρύσανθο την περίοδο 1916-1918;
• Απρίλιος 1916 – Παράδοση της πόλης

2^η § Λίγες μέρες πριν από τη ρωσική κατοχή της πόλης, τον Απρίλιο του 1916,

• έγινε η παράδοση της Τραπεζούντας από τον Τούρκο Βαλή Μεχμέτ Τζεμάλ Αζμή μπέη
• στο μητροπολίτη Χρύσανθο.

Γιατί αναγνωρίστηκε ο Χρύσανθος ως ηγέτης

Ο οποίος λόγω της συνετής πολιτικής του απέναντι στους μουσουλμάνους της περιοχής,

• έγινε δεκτός, από τους Ρώσους
• αλλά και από τους προξενικούς εκπροσώπους των άλλων κρατών,
• ως ηγέτης στην ευαίσθητη περιοχή
• Όπου ήταν ακόμη νωπές στους κατοίκους οι μνήμες από τις σφαγές και τις εχθροπραξίες.
• 1916-1918 – Η διοίκηση Χρύσανθου

Η δίχρονη προεδρία του Χρύσανθου ήταν

• ένα αληθινό διάλειμμα δημοκρατίας
• αρμονικής συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων.
• 1918 – Αλλαγή της κατάστασης -Τελική εξέλιξη

Το Φεβρουάριο του 1918 η κατάσταση είχε αλλάξει ριζικά,

• όταν ύστερα από την επικράτηση των μπολσεβίκων το 1917,
• ο ρωσικός στρατός εγκατέλειψε την Τραπεζούντα
• και η περιοχή ξαναπέρασε στην κατοχή των Νεοτούρκων.

26

Η ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΡΩΣΟΥΣ ΚΑΙ ΝΕΟΤΟΥΡΚΟΥΣ: Η ΣΥΝΤΟΜΗ ΗΓΕΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ (1916–1918)

​

• Τι γνωρίζετε για τη διοίκηση της Τραπεζούντας από τον μητροπολίτη Χρύσανθο την περίοδο 1916-1918;
• Απρίλιος 1916 – Παράδοση της πόλης

2^η § Λίγες μέρες πριν από τη ρωσική κατοχή της πόλης, τον Απρίλιο του 1916,

• έγινε η παράδοση της Τραπεζούντας από τον Τούρκο Βαλή Μεχμέτ Τζεμάλ Αζμή μπέη
• στο μητροπολίτη Χρύσανθο.

Γιατί αναγνωρίστηκε ο Χρύσανθος ως ηγέτης

Ο οποίος λόγω της συνετής πολιτικής του απέναντι στους μουσουλμάνους της περιοχής,

• έγινε δεκτός, από τους Ρώσους
• αλλά και από τους προξενικούς εκπροσώπους των άλλων κρατών,
• ως ηγέτης στην ευαίσθητη περιοχή
• Όπου ήταν ακόμη νωπές στους κατοίκους οι μνήμες από τις σφαγές και τις εχθροπραξίες.
• 1916-1918 – Η διοίκηση Χρύσανθου

Η δίχρονη προεδρία του Χρύσανθου ήταν

• ένα αληθινό διάλειμμα δημοκρατίας
• αρμονικής συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων.
• 1918 – Αλλαγή της κατάστασης -Τελική εξέλιξη

Το Φεβρουάριο του 1918 η κατάσταση είχε αλλάξει ριζικά,

• όταν ύστερα από την επικράτηση των μπολσεβίκων το 1917,
• ο ρωσικός στρατός εγκατέλειψε την Τραπεζούντα
• και η περιοχή ξαναπέρασε στην κατοχή των Νεοτούρκων.

27

28

• Ποιες εξελίξεις σημειώθηκαν για τον ελληνισμό του Πόντου μετά την αποχώρηση του ρωσικού στρατού από την Τραπεζούντα το 1918; Ποιος ήταν ο βασικός στόχος του Α' Πανελλήνιου Συνεδρίου στο Ταϊγάνιο ήδη το 1917;

​

Η ΕΠΑΝΟΔΟΣ ΤΩΝ ΝΕΟΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ (1918) - Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΡΩΣΙΑ

• 3^η § Στις δύσκολες εκείνες στιγμές, χιλιάδες Έλληνες του ανατολικού Πόντου και του Καρς,
• για να γλιτώσουν από τις διώξεις από τους Νεότουρκους,
• πήραν το δρόμο της φυγής προς τη Ρωσία, η οποία δοκιμαζόταν τότε από εμφύλιο πόλεμο.

Α΄ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ

• Ο ξεριζωμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας ευαισθητοποίησε τους Έλληνες της Ρωσίας,
• οι οποίοι ήδη από το Α' Πανελλήνιο Συνέδριο, τον Ιούλιο του 1917 στο Ταϊγάνιο
• αποφάσισαν την εκλογή Κεντρικού Συμβουλίου
• για τη δημιουργία ανεξάρτητου Ποντιακού Κράτους,
• με προσωρινή έδρα την πόλη Ροστόβ.

29

• Ποιες εξελίξεις σημειώθηκαν για τον ελληνισμό του Πόντου μετά την αποχώρηση του ρωσικού στρατού από την Τραπεζούντα το 1918; Ποιος ήταν ο βασικός στόχος του Α' Πανελλήνιου Συνεδρίου στο Ταϊγάνιο ήδη το 1917;

​

Η ΕΠΑΝΟΔΟΣ ΤΩΝ ΝΕΟΤΟΥΡΚΩΝ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ (1918) - Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΡΩΣΙΑ

• 3^η § Στις δύσκολες εκείνες στιγμές, χιλιάδες Έλληνες του ανατολικού Πόντου και του Καρς,
• για να γλιτώσουν από τις διώξεις από τους Νεότουρκους,
• πήραν το δρόμο της φυγής προς τη Ρωσία, η οποία δοκιμαζόταν τότε από εμφύλιο πόλεμο.

Α΄ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ

• Ο ξεριζωμός των Ελλήνων της Μικράς Ασίας ευαισθητοποίησε τους Έλληνες της Ρωσίας,
• οι οποίοι ήδη από το Α' Πανελλήνιο Συνέδριο, τον Ιούλιο του 1917 στο Ταϊγάνιο
• αποφάσισαν την εκλογή Κεντρικού Συμβουλίου
• για τη δημιουργία ανεξάρτητου Ποντιακού Κράτους,
• με προσωρινή έδρα την πόλη Ροστόβ.

30

▲Οι σύνεδροι στο Ταϊγάνιο το 1917 (φωτ.: από το βιβλίο του Ελ. Παυλίδη «Ο ελληνισμός της Ρωσίας και τα 33 χρόνια του εν Αθήναις σωματείου των εκ Ρωσίας Ελλήνων», Αθήνα, 1953

https://www.pontosnews.gr/656765/san-simera-ston-ponto-kai-allou/to-atyches-a-synedrio-ton-ellinon-tis-rosias-toy-1917/

◄Ελληνική οδός του Ταϊγανίου, φωτογραφία - wikipedia

31

Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ

• 4^η § Για πρώτη φορά οι Πόντιοι της Διασποράς οργανώθηκαν
• σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Καβάλα, Βόλο),
• καθώς επίσης και στις πόλεις του εξωτερικού.

Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ ΚΑΙ Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ

• Ποιες πρωτοβουλίες ανέλαβε ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης για την ίδρυση Ποντιακής Δημοκρατίας;
• 5^η § Στην Ευρώπη πρωτεργάτης του αγώνα ήταν ο Κ. Κωνσταντινίδης,
1. ο οποίος από τη Μασσαλία με διαδοχικά υπομνήματα
• ενημέρωνε τις συμμαχικές δυνάμεις για την τραγική κατάσταση που επικρατούσε στον Πόντο.
2. Ο ίδιος επίσης τύπωσε και κυκλοφόρησε χάρτη
• που όριζε τα σύνορα της προτεινόμενης ποντιακής δημοκρατίας.
• Αυτό το χάρτη τύπωσε και σε απλό σχήμα ταχυδρομικού δελτίου (καρτ-ποστάλ) με γραπτό κείμενο στα γαλλικά: «Πολίτες τον Πόντου ξεσηκωθείτε! Θυμίστε στα φιλελεύθερα έθνη τα ύψιστα δικαιώματα σας για τη ζωή και την ανεξαρτησία».
3. Η ρωσική επανάσταση ξεσήκωσε τους Έλληνες του Πόντου για το δικό τους εθνικό αγώνα,
• ενώ στο πρώτο παγκόσμιο Παν-ποντιακό Συνέδριο, που οργανώθηκε στη Μασσαλία το Φεβρουάριο του 1918,
• ο ίδιος ο Κ. Κωνσταντινίδης, με τηλεγράφημα που έστειλε στον Λ. Τρότσκι,
• ζήτησε επίσημα την υποστήριξη της Σοβιετικής Ένωσης.

32

Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ

• 4^η § Για πρώτη φορά οι Πόντιοι της Διασποράς οργανώθηκαν
• σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Καβάλα, Βόλο),
• καθώς επίσης και στις πόλεις του εξωτερικού.

Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ ΚΑΙ Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ

• Ποιες πρωτοβουλίες ανέλαβε ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης για την ίδρυση Ποντιακής Δημοκρατίας;
• 5^η § Στην Ευρώπη πρωτεργάτης του αγώνα ήταν ο Κ. Κωνσταντινίδης,
1. ο οποίος από τη Μασσαλία με διαδοχικά υπομνήματα
• ενημέρωνε τις συμμαχικές δυνάμεις για την τραγική κατάσταση που επικρατούσε στον Πόντο.
2. Ο ίδιος επίσης τύπωσε και κυκλοφόρησε χάρτη
• που όριζε τα σύνορα της προτεινόμενης ποντιακής δημοκρατίας.
• Αυτό το χάρτη τύπωσε και σε απλό σχήμα ταχυδρομικού δελτίου (καρτ-ποστάλ) με γραπτό κείμενο στα γαλλικά: «Πολίτες τον Πόντου ξεσηκωθείτε! Θυμίστε στα φιλελεύθερα έθνη τα ύψιστα δικαιώματα σας για τη ζωή και την ανεξαρτησία».
3. Η ρωσική επανάσταση ξεσήκωσε τους Έλληνες του Πόντου για το δικό τους εθνικό αγώνα,
• ενώ στο πρώτο παγκόσμιο Παν-ποντιακό Συνέδριο, που οργανώθηκε στη Μασσαλία το Φεβρουάριο του 1918,
• ο ίδιος ο Κ. Κωνσταντινίδης, με τηλεγράφημα που έστειλε στον Λ. Τρότσκι,
• ζήτησε επίσημα την υποστήριξη της Σοβιετικής Ένωσης.

33

▲Πηγή: https://www.pontosworld.com/images/History/biographies/Map_Pontus_Konstantinidis.jpg

34

Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΣΤΟ ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

6^η § Η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου

• ήταν αρχικά σύμφωνη με τον αγώνα και τις εθνικές διεκδικήσεις των Ποντίων.

Στο συνέδριο Ειρήνης όμως στο Παρίσι, που άρχισε το Δεκέμβριο του 1918, ο Ελ. Βενιζέλος

• πιέστηκε από τις συμμαχικές δυνάμεις
• και δεν συμπεριέλαβε τον Πόντο στο φάκελο των ελληνικών διεκδικήσεων,
• και, παρά τις έντονες διαμαρτυρίες των Ελλήνων του Πόντου,
• συμφώνησε να παραχωρηθεί η περιοχή στην υπό ίδρυση Αρμενική Δημοκρατία.

7^η § Η πρόταση του Ελ. Βενιζέλου προκάλεσε μεγάλη απογοήτευση στους Έλληνες του Πόντου,

• οι οποίοι στα διάφορα συνέδρια που πραγματοποίησαν στο Μπακού, στο Κρασνοντάρ, στο Βατούμ και στη Μασσαλία,→ διαμαρτυρήθηκαν έντονα για τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης.
• Πολλά ποντιακά σωματεία έστειλαν τότε τηλεγραφήματα στο Παρίσι για να μεταπείσουν τον πρωθυπουργό,
• τον οποίο επισκέφθηκε μάλιστα τον Απρίλιο του 1919 ο μητροπολίτης Χρύσανθος.

Μετά τη διεξοδική ενημέρωση που έλαβε ο Έλληνας πρωθυπουργός από τον Χρύσανθο, για το Ποντιακό Ζήτημα,

• αποφάσισε να ενισχύσει τις προσπάθειες των Ποντίων
• και έδωσε την έγκριση του στο μητροπολίτη να συνεχίσει την προσπάθεια ενημέρωσης
• όλων των πολιτικών που έλαβαν μέρος στη Συνδιάσκεψη.

Οι περισσότεροι από αυτούς,

• με εξαίρεση τους Άγγλους αντιπροσώπους,
• είδαν με πολλή κατανόηση τα αιτήματα των Ελληνοποντίων.
• Συγκεκριμένα, στην πρόταση του μητροπολίτη να γίνει ο Πόντος ανεξάρτητο κράτος υπό ελληνική εντολή, ο Πρόεδρος των Η.Π.Α. Ούιλσον απάντησε: «Είναι θαυμάσια όσα μου λέτε. Ο Πόντος πρέπει να γίνει ανεξάρτητος. Μίαν ψήφον έχω εις την Συνδιάσκεψιν, αλλά θα την διαθέσω υπέρ του λαού σας».

35

36

37

ΟΙ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΚΑΙ Η ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ

• Ποιες πρωτοβουλίες ανέλαβε ο μητροπολίτης Χρύσανθος για τη συνεργασία των λαών του Πόντου και ποιος παράγοντας οδήγησε στην αποτυχία τους;
• 8η § Παράλληλα με τον παν-ποντιακό αγώνα των Ελλήνων της Ρωσίας,
• ο Χρύσανθος επισκέφθηκε το Εριβάν και διαπραγματεύτηκε με τους Αρμένιους,
• καθώς επίσης και με τους μουσουλμάνους του Πόντου,
• μια μορφή συνομοσπονδίας.
• Ωστόσο, η αμοιβαία καχυποψία έγινε αιτία να χαθεί πολύτιμος χρόνος,
• ο οποίος αποδείχθηκε μοιραίος, εξαιτίας των γρήγορων πολιτικών εξελίξεων.

ΣΥΜΦΩΝΟ ΦΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΕΜΑΛ-ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΩΝ

• Να αναφερθείτε στο σύμφωνο φιλίας και συνεργασίας Κεμάλ − Μπολσεβίκων και στις συνέπειές του στο Ποντιακό ζήτημα.
• Το πολιτικό γεγονός που λειτούργησε ως ταφόπετρα του ποντιακού ζητήματος ήταν
• η συνθήκη φιλίας και συνεργασίας που υπογράφηκε το Μάρτιο του 1921
• ανάμεσα στους Μπολσεβίκους και τον Κεμάλ.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

• Η συνθήκη αυτή έδωσε στον αδύναμο ως τότε Κεμάλ
• την οικονομική, στρατιωτική και ηθική δυνατότητα
1. να συνεχίσει τις επιχειρήσεις του κατά των Ποντίων
2. και, ακόμη, να εμφανιστεί στη Συνδιάσκεψη του Λονδίνου με υπερβολικές απαιτήσεις,
• που λόγω της ιστορικής συγκυρίας δεν απορρίφθηκαν από τις νικήτριες Δυνάμεις,
• παρά το γεγονός ότι ήταν σύμμαχοι με τους Έλληνες.

38

ΟΙ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΚΑΙ Η ΑΠΟΤΥΧΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ

• Ποιες πρωτοβουλίες ανέλαβε ο μητροπολίτης Χρύσανθος για τη συνεργασία των λαών του Πόντου και ποιος παράγοντας οδήγησε στην αποτυχία τους;
• 8η § Παράλληλα με τον παν-ποντιακό αγώνα των Ελλήνων της Ρωσίας,
• ο Χρύσανθος επισκέφθηκε το Εριβάν και διαπραγματεύτηκε με τους Αρμένιους,
• καθώς επίσης και με τους μουσουλμάνους του Πόντου,
• μια μορφή συνομοσπονδίας.
• Ωστόσο, η αμοιβαία καχυποψία έγινε αιτία να χαθεί πολύτιμος χρόνος,
• ο οποίος αποδείχθηκε μοιραίος, εξαιτίας των γρήγορων πολιτικών εξελίξεων.

ΣΥΜΦΩΝΟ ΦΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΕΜΑΛ-ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΩΝ

• Να αναφερθείτε στο σύμφωνο φιλίας και συνεργασίας Κεμάλ − Μπολσεβίκων και στις συνέπειές του στο Ποντιακό ζήτημα.
• Το πολιτικό γεγονός που λειτούργησε ως ταφόπετρα του ποντιακού ζητήματος ήταν
• η συνθήκη φιλίας και συνεργασίας που υπογράφηκε το Μάρτιο του 1921
• ανάμεσα στους Μπολσεβίκους και τον Κεμάλ.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

• Η συνθήκη αυτή έδωσε στον αδύναμο ως τότε Κεμάλ
• την οικονομική, στρατιωτική και ηθική δυνατότητα
1. να συνεχίσει τις επιχειρήσεις του κατά των Ποντίων
2. και, ακόμη, να εμφανιστεί στη Συνδιάσκεψη του Λονδίνου με υπερβολικές απαιτήσεις,
• που λόγω της ιστορικής συγκυρίας δεν απορρίφθηκαν από τις νικήτριες Δυνάμεις,
• παρά το γεγονός ότι ήταν σύμμαχοι με τους Έλληνες.

39

ΟΙ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΟΥ ΚΑΡΑΒΑΓΓΕΛΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ ΤΟ 1921

• Να αναφερθείτε στις ενέργειες του Μητροπολίτη Αμάσειας Γερμανού Καραβαγγέλη, κατά το 1921, για το Ποντιακό ζήτημα.
• 9^η § Παρά το αρνητικό κλίμα που δημιουργήθηκε, ο ποντιακός ελληνισμός δεν πτοήθηκε.
• Στις 10 Μαρτίου 1921 ο μητροπολίτης Αμάσειας Γερμανός πρότεινε στον υπουργό εξωτερικών Μπαλτατζή
• συνεργασία με τους Κούρδους και τους Αρμένιους εναντίον του κινήματος του Κεμάλ.
• Η κυβέρνηση του Γούναρη, απομονωμένη και από τους συμμάχους, δεν πήρε καμιά πρωτοβουλία,
• ενώ οι Πόντιοι απογοητευμένοι, με πρωτοβουλία του Γερμανού Καραβαγγέλη, διοργάνωσαν δύο Συνέδρια,
1. στην Κωνσταντινούπολη στις 17 Αυγούστου 1921
2. και στην Αθήνα στις 4 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους.

Η ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΗ ΠΟΝΤΟΑΡΜΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ ΚΕΜΑΛ (1922)

• 10^η § Η τελευταία προσπάθεια ποντοαρμενικής συνεργασίας άρχισε καθυστερημένα στις αρχές του 1922,
• όταν πια τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων είχαν αλλάξει πλευρά.
• Εκμεταλλευόμενος την ευνοϊκή συγκυρία ο Κεμάλ πασάς, με τη φανερή υποστήριξη
• ❶των μπολσεβίκων, ❷της Ιταλίας, ❸της Γαλλίας
• και ❹τη σιωπηρή σύμπραξη της Αγγλίας,
• άρχισε την αντεπίθεση που έφερε και την κατάρρευση του μετώπου.

40

ΟΙ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΡΜΑΝΟΥ ΚΑΡΑΒΑΓΓΕΛΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ ΤΟ 1921

• Να αναφερθείτε στις ενέργειες του Μητροπολίτη Αμάσειας Γερμανού Καραβαγγέλη, κατά το 1921, για το Ποντιακό ζήτημα.
• 9^η § Παρά το αρνητικό κλίμα που δημιουργήθηκε, ο ποντιακός ελληνισμός δεν πτοήθηκε.
• Στις 10 Μαρτίου 1921 ο μητροπολίτης Αμάσειας Γερμανός πρότεινε στον υπουργό εξωτερικών Μπαλτατζή
• συνεργασία με τους Κούρδους και τους Αρμένιους εναντίον του κινήματος του Κεμάλ.
• Η κυβέρνηση του Γούναρη, απομονωμένη και από τους συμμάχους, δεν πήρε καμιά πρωτοβουλία,
• ενώ οι Πόντιοι απογοητευμένοι, με πρωτοβουλία του Γερμανού Καραβαγγέλη, διοργάνωσαν δύο Συνέδρια,
1. στην Κωνσταντινούπολη στις 17 Αυγούστου 1921
2. και στην Αθήνα στις 4 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους.

Η ΑΠΟΤΥΧΗΜΕΝΗ ΠΟΝΤΟΑΡΜΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ ΤΟΥ ΚΕΜΑΛ (1922)

• 10^η § Η τελευταία προσπάθεια ποντοαρμενικής συνεργασίας άρχισε καθυστερημένα στις αρχές του 1922,
• όταν πια τα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων είχαν αλλάξει πλευρά.
• Εκμεταλλευόμενος την ευνοϊκή συγκυρία ο Κεμάλ πασάς, με τη φανερή υποστήριξη
• ❶των μπολσεβίκων, ❷της Ιταλίας, ❸της Γαλλίας
• και ❹τη σιωπηρή σύμπραξη της Αγγλίας,
• άρχισε την αντεπίθεση που έφερε και την κατάρρευση του μετώπου.

41

• Να αναφερθείτε στις εξελίξεις του ποντιακού ελληνισμού από την περίοδο της γενοκτονίας έως και τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923), καθώς και στη διαμόρφωση και εξέλιξη του ποντιακού ελληνισμού στη Ρωσία κατά το ίδιο διάστημα.

​

Η ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΜΑΤΑΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΝΤΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ Η ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ

• 11^η § Η ποντιακή Δημοκρατία έμεινε ένα όνειρο,
• ενώ η καταδίκη σε θάνατο από την κεμαλική κυβέρνηση όλων των πρωτεργατών του αγώνα
• σφράγισε την εθνική συμφορά του ποντιακού ελληνισμού,
• η οποία συνδέεται με τη γενικότερη τύχη του ελληνισμού της Μ. Ασίας.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ

• 12^η § Αυτή την περίοδο της γενοκτονίας αλλά και νωρίτερα, ένας δεύτερος ποντιακός ελληνισμός ζούσε και μεγαλουργούσε στη Ρωσία.
• Περισσότεροι από 500.000 Πόντιοι κατοικούσαν στη Ρωσία,
• ενώ το 1918, με τις ομαδικές μετοικεσίες των καταδιωγμένων Ποντίων, ιδιαίτερα μετά την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων, ξεπέρασαν τους 750.000.
• Σήμερα υπολογίζεται ότι στην πρώην Σοβιετική Ένωση ζουν ακόμη περισσότεροι από μισό εκατομμύριο Πόντιοι, οι οποίοι διατηρούν, στο βαθμό που δεν επεμβαίνουν οι αρχές των Ανεξάρτητων Δημοκρατιών της Κοινοπολιτείας,
• τις πατροπαράδοτες ελληνοποντιακές τους παραδόσεις.

ΤΟ ΤΡΑΓΙΚΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (ΣΥΝΘΗΚΗ ΛΩΖΑΝΝΗΣ, 1923)

• 13^η § Στον ιστορικό Πόντο όμως το τέλος της ιστορίας και του πολιτισμού των Ποντίων
• ήταν εξαιρετικά τραγικό
• και σταμάτησε βίαια
• με την αναγκαστική ανταλλαγή των πληθυσμών που όρισε η Συνθήκη της Λωζάννης το 1923.

42

• Να αναφερθείτε στις εξελίξεις του ποντιακού ελληνισμού από την περίοδο της γενοκτονίας έως και τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923), καθώς και στη διαμόρφωση και εξέλιξη του ποντιακού ελληνισμού στη Ρωσία κατά το ίδιο διάστημα.

​

Η ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΜΑΤΑΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΝΤΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ Η ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ

• 11^η § Η ποντιακή Δημοκρατία έμεινε ένα όνειρο,
• ενώ η καταδίκη σε θάνατο από την κεμαλική κυβέρνηση όλων των πρωτεργατών του αγώνα
• σφράγισε την εθνική συμφορά του ποντιακού ελληνισμού,
• η οποία συνδέεται με τη γενικότερη τύχη του ελληνισμού της Μ. Ασίας.

Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ

• 12^η § Αυτή την περίοδο της γενοκτονίας αλλά και νωρίτερα, ένας δεύτερος ποντιακός ελληνισμός ζούσε και μεγαλουργούσε στη Ρωσία.
• Περισσότεροι από 500.000 Πόντιοι κατοικούσαν στη Ρωσία,
• ενώ το 1918, με τις ομαδικές μετοικεσίες των καταδιωγμένων Ποντίων, ιδιαίτερα μετά την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων, ξεπέρασαν τους 750.000.
• Σήμερα υπολογίζεται ότι στην πρώην Σοβιετική Ένωση ζουν ακόμη περισσότεροι από μισό εκατομμύριο Πόντιοι, οι οποίοι διατηρούν, στο βαθμό που δεν επεμβαίνουν οι αρχές των Ανεξάρτητων Δημοκρατιών της Κοινοπολιτείας,
• τις πατροπαράδοτες ελληνοποντιακές τους παραδόσεις.

ΤΟ ΤΡΑΓΙΚΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (ΣΥΝΘΗΚΗ ΛΩΖΑΝΝΗΣ, 1923)

• 13^η § Στον ιστορικό Πόντο όμως το τέλος της ιστορίας και του πολιτισμού των Ποντίων
• ήταν εξαιρετικά τραγικό
• και σταμάτησε βίαια
• με την αναγκαστική ανταλλαγή των πληθυσμών που όρισε η Συνθήκη της Λωζάννης το 1923.

43

44

45

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ

​

ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

• Α ́ Πανελλήνιο Συνέδριο των Ελλήνων της Ρωσίας (Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2023)
• Παγκόσμιο Παν-ποντιακό Συνέδριο
• Σύμφωνο φιλίας και συνεργασίας Κεμάλ-μπολσεβίκων.
• Συνέδρια Κωνσταντινούπολης και Αθηνών (1921)

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ

Ο μητροπολίτης Χρύσανθος πρότεινε συνεργασία με τους Κούρδους και τους Αρμένιους εναντίον του κινήματος του Κεμάλ. #27928

Λ

Οι Έλληνες της Διασποράς αναδείχθηκαν πρωτεργάτες στους αγώνες για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Ποντιακής Δημοκρατίας. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2024

Σ

Η δίχρονη προεδρία του μητροπολίτη Χρύσανθου στην Τραπεζούντα (1916-1918) ήταν ένα αληθινό διάλειμμα δημοκρατίας και αρμονικής συμβίωσης χριστιανών και μουσουλμάνων. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2022

Σ

46

Στις 10 Μαρτίου του 1921 ο μητροπολίτης Τραπεζούντας Χρύσανθος πρότεινε στον υπουργό εξωτερικών Μπαλτατζή συνεργασία με τους Κούρδους και τους Αρμένιους εναντίον του κινήματος του Κεμάλ. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2022, Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2013

Λ

Το πρώτο παγκόσμιο Παν-ποντιακό Συνέδριο οργανώθηκε στη Μασσαλία τον Φεβρουάριο του 1918. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2022

Σ

Η συνθήκη φιλίας και συνεργασίας ανάμεσα στους Μπολσεβίκους και τον Κεμάλ (Μάρτιος 1921) λειτούργησε ως ταφόπετρα του ποντιακού ζητήματος. Πανελλαδικές 2015

Σ

Στην Ευρώπη πρωτεργάτης του αγώνα για την αυτονομία του Πόντου ήταν ο Κ. Κωνσταντινίδης. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2015

Σ

Η δίχρονη προεδρία του μητροπολίτη Χρύσανθου στην Τραπεζούντα ήταν ένα αληθινό διάλειμμα δημοκρατίας. Πανελλαδικές 2007

Σ

Το Μάρτιο του 1921 ο μητροπολίτης Αμάσειας Γερμανός πρότεινε στον υπουργό εξωτερικών Μπαλτατζή συνεργασία με τους Κούρδους και τους Αρμένιους. Πανελλαδικές 2007

Σ

47

Ο 20ός αιώνας βρήκε τον ελληνισμό του Πόντου να έχει θεαματικό προβάδισμα, συγκριτικά με τις άλλες εθνότητες της ευρύτερης περιοχής, στον οικονομικό και τον πνευματικό τομέα. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2014

Σ

Ο Γερμανός Καραβαγγέλης διαπραγματεύθηκε με τους Αρμένιους, καθώς επίσης και με τους μουσουλμάνους του Πόντου, μια μορφή συνομοσπονδίας. Επαναληπτικές Πανελλαδικές 2014

Λ

Ο Ελ. Βενιζέλος στο Συνέδριο Ειρήνης στο Παρίσι (Δεκέμβριος 1918) αναφορικά με την περιοχή του Πόντου: #30914

α. υποστήριξε την ίδρυση Ποντιακού κράτους

β. υποστήριξε την ίδρυση Ποντοαρμενικού κράτους

γ. συμφώνησε με την παραχώρηση της περιοχής στην υπό ίδρυση Αρμενική Δημοκρατία

δ. δεν ασχολήθηκε καθόλου με το ζήτημα

γ

Να τοποθετήσετε τα ακόλουθα ιστορικά γεγονότα στη σωστή χρονολογική σειρά, αρχίζοντας από το αρχαιότερο: #28555

α. Α΄ επίσημο ψήφισμα ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα.

β. Νόμοι οριστικής διανομής εθνικών γαιών.

γ. Α΄ παγκόσμιο παν-ποντιακό συνέδριο.

δ. Κήρυξη της επανάστασης του Θερίσου.

ε. Σύμφωνο φιλίας και συνεργασίας Κεμάλ-μπολσεβίκων.

 β – δ – α – γ – ε

48

Να τοποθετήσετε τα ακόλουθα ιστορικά γεγονότα στη σωστή χρονολογικά σειρά, αρχίζοντας από το αρχαιότερο και καταλήγοντας στο πιο πρόσφατο: #25979

α. Συνθήκη συνεργασίας και φιλίας Μπολσεβίκων και Κεμάλ

β. Εθνικός Διχασμός

γ. Κίνημα στο Γουδή

δ. Ίδρυση Σ.Ε.Κ.Ε. (Σοσιαλιστικού Εργατικού Κόμματος Ελλάδος)

ε. Επανάσταση στο Θέρισο

ε, γ, β, δ, α

​

Να αντιστοιχίσετε στοιχεία της στήλης Α με τα στοιχεία της στήλης Β. Ένα (1) στοιχείο της στήλης Α περισσεύει. #28552

1-β, 2-δ, 3-ε, 4-α, 5-γ, 6-

49

Να αντιστοιχίσετε στοιχεία της στήλης Α με τα στοιχεία της στήλης Β. Ένα (1) στοιχείο της στήλης Α περισσεύει. #25430

1-, 2-ε, 3-δ, 4-β, 5-γ, 6-α

►Πανελλαδικές, 2010

▲Πανελλαδικές, 2013

50

Το 1915 και ενώ όλα τα ευρωπαϊκά κράτη είχαν εμπλακεί στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Τούρκοι Εθνικιστές εκπόνησαν ένα σχέδιο εξόντωσης των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας. Καραβάνι 5.000 Χριστιανών προσφύγων από το Έλαζιγ κατευθυνόμενοι προς τη Τραπεζούντα, Νοέμβριος 1925. Wikipedia

Ενεπεκίδης: Οι πορείες θανάτου- “Άουσβιτς εν ροή”

Οι πορείες θανάτου δεν είχαν συγκεκριμένο προορισμό, αφού στόχος ήταν μόνο η εξόντωση. Ήταν συνεχείς και χωρίς στάσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι τα μέρη που επιλέγονταν ήταν τελείως άγονα. Δεν υπήρχε ούτε νερό, ούτε φαγητό, ούτε τρόπος να πλυθούν παρά μόνο στην ύπαιθρο, στο κρύο. Οι πορείες ξεκινούσαν χειμώνα, με βαρύ ψύχος. Όποιος έπεφτε, δεν ξανασηκωνόταν. Άλλοι πέθαιναν από το κρύο, άλλοι από πείνα κι άλλοι από τις κακουχίες, το ξύλο και τα βασανιστήρια. Οι ηλικιωμένοι και τα παιδιά ήταν τα πρώτα θύματα. Όποιο παιδί έκλαιγε ή αρρώσταινε δεν υπήρχε περίπτωση να επιβιώσει. Η επιλογή ακατοίκητων περιοχών γινόταν και για έναν ακόμα λόγο: Για να μην υπάρχουν μαρτυρίες και αποδείξεις του εξελισσόμενου εγκλήματος. Για αυτό οι πορείες ονομάστηκαν και «λευκός θάνατος». Τα θύματα ήταν χιλιάδες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, μια πορεία που ξεκίνησε από την Τρίπολη του Πόντου για τα βουνά της Νικόπολης, σε πολύ μεγάλο υψόμετρο, με τελική κατάληξη της Καππαδοκία. Η πορεία διήρκεσε ένα χρόνο. Από τα 13.000 άτομα, που ξεκίνησαν, επέζησαν μόλις 600.

http://www.mixanitouxronou.gr/oi-poreies-thanatoy-se-akatoikites-perioches-tis-anatolis-kai-i-systimatiki-exontosi-ton-pontion-oi-loytrones-oi-viasmoi-kai-to-quot-ke-peint-quot-ton-toyrkon-martyries/

3. Η μεθοδευμένη εξόντωση (γενοκτονία) των Ελλήνων του Πόντου

Μπακάλης Κώστας: history-logotexnia.blogspot.com

51

Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (1916–1923): ΕΚΤΑΣΗ, ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

• Να παρουσιάσετε τα κύρια χαρακτηριστικά της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου (1916–1923) ως προς το μέγεθος, τη φύση και τις μεθόδους της.

1^η § Είναι γνωστή η γενοκτονία του αρμενικού λαού το 1915 από τους Νεότουρκους,

• αλλά δεν είναι γνωστή η μεθοδευμένη εξόντωση των Ελλήνων του Πόντου
• που είχε τις ίδιες αναλογίες ποσοτικά και ηθικά με τη γενοκτονία των Αρμενίων την περίοδο 1916-1923.

2^η § Από τους 697.000 Πόντιους που ζούσαν το 1913 στον Πόντο,

• περισσότεροι από 353.000, δηλαδή ποσοστό μεγαλύτερο από το 50%, θανατώθηκαν μέχρι το 1923 από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς
• στις πόλεις και τα χωριά,
• στις εξορίες και τις φυλακές,
• καθώς και στα τάγματα εργασίας, τα λεγόμενα «αμελέ ταμπουρού».

3^η § Η φύση και η μέθοδος της εξαπόλυσης συστηματικών διώξεων κατά των Ελλήνων του Πόντου από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς, ενώ έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τη γενοκτονία των Εβραίων, έχει δύο βασικές διαφορές, κατά τον Π. Ενεπεκίδη.

• Δεν έχει καμία ιδεολογική, κοσμοθεωρητική ή ψευδοεπιστημονική θεμελίωση περί γενετικής, ευγονικής και αρίας ή σημιτικής φυλής.
• Εξυπηρετούσε μόνο τη συγκεκριμένη πρακτική πολιτική σκοπιμότητα της εκκαθάρισης της Μ. Ασίας από το ελληνικό στοιχείο.
• Οι εξορίες των κατοίκων ολόκληρων χωριών,
• οι εξοντωτικές εκείνες οδοιπορίες μέσα στο χιόνι των γυναικόπαιδων και των γερόντων
• -οι άνδρες βρίσκονταν ήδη στα τάγματα εργασίας ή στο στρατό-
• συνετέλεσαν ώστε πολλοί να πεθάνουν από τις κακουχίες.

52

Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ (1916–1923): ΕΚΤΑΣΗ, ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΤΡΟΠΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

• Να παρουσιάσετε τα κύρια χαρακτηριστικά της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου (1916–1923) ως προς το μέγεθος, τη φύση και τις μεθόδους της.

1^η § Είναι γνωστή η γενοκτονία του αρμενικού λαού το 1915 από τους Νεότουρκους,

• αλλά δεν είναι γνωστή η μεθοδευμένη εξόντωση των Ελλήνων του Πόντου
• που είχε τις ίδιες αναλογίες ποσοτικά και ηθικά με τη γενοκτονία των Αρμενίων την περίοδο 1916-1923.

2^η § Από τους 697.000 Πόντιους που ζούσαν το 1913 στον Πόντο,

• περισσότεροι από 353.000, δηλαδή ποσοστό μεγαλύτερο από το 50%, θανατώθηκαν μέχρι το 1923 από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς
• στις πόλεις και τα χωριά,
• στις εξορίες και τις φυλακές,
• καθώς και στα τάγματα εργασίας, τα λεγόμενα «αμελέ ταμπουρού».

3^η § Η φύση και η μέθοδος της εξαπόλυσης συστηματικών διώξεων κατά των Ελλήνων του Πόντου από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς, ενώ έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τη γενοκτονία των Εβραίων, έχει δύο βασικές διαφορές, κατά τον Π. Ενεπεκίδη.

• Δεν έχει καμία ιδεολογική, κοσμοθεωρητική ή ψευδοεπιστημονική θεμελίωση περί γενετικής, ευγονικής και αρίας ή σημιτικής φυλής.
• Εξυπηρετούσε μόνο τη συγκεκριμένη πρακτική πολιτική σκοπιμότητα της εκκαθάρισης της Μ. Ασίας από το ελληνικό στοιχείο.
• Οι εξορίες των κατοίκων ολόκληρων χωριών,
• οι εξοντωτικές εκείνες οδοιπορίες μέσα στο χιόνι των γυναικόπαιδων και των γερόντων
• -οι άνδρες βρίσκονταν ήδη στα τάγματα εργασίας ή στο στρατό-
• συνετέλεσαν ώστε πολλοί να πεθάνουν από τις κακουχίες.

53

▲Τούρκοι φωτογραφίζονται δίπλα σε κρεμασμένο Πόντιο που βρήκε φρικτό θάνατο

54

Η ΟΞΥΝΣΗ ΚΑΙ Η ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ:

ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΔΙΩΓΜΟΥΣ ΣΤΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ (1914–1924)

• Να παρουσιάσετε τις εξελίξεις στην περιοχή του Πόντου κατά την περίοδο 1919–1923 και να εξηγήσετε τις συνέπειές τους για τον ελληνικό πληθυσμό.

4^η § Η κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου επιδεινώθηκε,

• όταν ο ελληνικός στρατός στις 15 Μαΐου 1919 κατέλαβε τη Σμύρνη και ένα μέρος της ενδοχώρας.
• Ο ίδιος ο Κεμάλ στις 19 Μαΐου 1919 οργάνωσε τη δεύτερη φάση των διωγμών,
• όταν αποβιβάσθηκε στη Σαμψούντα.

5^η § Με τη Συνθήκη της Λωζάννης στις 24 Ιουλίου 1923,

• ορίστηκε ως σύνορο μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας ο ποταμός Έβρος.
• Ήδη στις 30 Ιανουαρίου του ίδιου έτους είχε υπογραφεί στη Λωζάννη
• η σύμβαση περί ανταλλαγής των πληθυσμών.

6^η § Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων προσφύγων

• είχε ήδη εγκαταλείψει την περιοχή πριν από τη σύμβαση,
• ενώ πολλοί κατέφυγαν στις παραλιακές πόλεις για να επιβιβασθούν σε πλοία για την Ελλάδα.
• Συνολικά, ο παρευξείνιος ελληνισμός της Μ. Ασίας
• εξοντώθηκε κατά την περίοδο 1914-1924
• ή ακολούθησε το δρόμο της διασποράς
• προς την Ευρώπη, την Αμερική και την Περσία (Ιράν), τη Σοβιετική Ένωση και την Ελλάδα.

7^η §

• Τα Αρχεία των Υπουργείων Εξωτερικών της Ευρώπης και της Αμερικής,
• καθώς επίσης και οι εκθέσεις διεθνών οργανισμών
• πιστοποιούν το μέγεθος και το είδος του διωγμού που υπέστησαν οι Έλληνες του Πόντου.

55

Η ΟΞΥΝΣΗ ΚΑΙ Η ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ:

ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΔΙΩΓΜΟΥΣ ΣΤΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ (1914–1924)

• Να παρουσιάσετε τις εξελίξεις στην περιοχή του Πόντου κατά την περίοδο 1919–1923 και να εξηγήσετε τις συνέπειές τους για τον ελληνικό πληθυσμό.

4^η § Η κατάσταση στην ευρύτερη περιοχή του Εύξεινου Πόντου επιδεινώθηκε,

• όταν ο ελληνικός στρατός στις 15 Μαΐου 1919 κατέλαβε τη Σμύρνη και ένα μέρος της ενδοχώρας.
• Ο ίδιος ο Κεμάλ στις 19 Μαΐου 1919 οργάνωσε τη δεύτερη φάση των διωγμών,
• όταν αποβιβάσθηκε στη Σαμψούντα.

5^η § Με τη Συνθήκη της Λωζάννης στις 24 Ιουλίου 1923,

• ορίστηκε ως σύνορο μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας ο ποταμός Έβρος.
• Ήδη στις 30 Ιανουαρίου του ίδιου έτους είχε υπογραφεί στη Λωζάννη
• η σύμβαση περί ανταλλαγής των πληθυσμών.

6^η § Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων προσφύγων

• είχε ήδη εγκαταλείψει την περιοχή πριν από τη σύμβαση,
• ενώ πολλοί κατέφυγαν στις παραλιακές πόλεις για να επιβιβασθούν σε πλοία για την Ελλάδα.
• Συνολικά, ο παρευξείνιος ελληνισμός της Μ. Ασίας
• εξοντώθηκε κατά την περίοδο 1914-1924
• ή ακολούθησε το δρόμο της διασποράς
• προς την Ευρώπη, την Αμερική και την Περσία (Ιράν), τη Σοβιετική Ένωση και την Ελλάδα.

7^η §

• Τα Αρχεία των Υπουργείων Εξωτερικών της Ευρώπης και της Αμερικής,
• καθώς επίσης και οι εκθέσεις διεθνών οργανισμών
• πιστοποιούν το μέγεθος και το είδος του διωγμού που υπέστησαν οι Έλληνες του Πόντου.

56

Γενοκτονία των Ποντίων: Αλλαγή φρουράς με Ευζώνους ντυμένους με την ποντιακή στολή.

57

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Η μεθοδευμένη εξόντωση των Ελλήνων του Πόντου είχε τις ίδιες αναλογίες ποσοτικά με τη γενοκτονία των Αρμενίων. #32481

Σ

Η μεθοδευμένη εξόντωση των Ελλήνων του Πόντου είχε ίδιες αναλογίες ποσοτικά και ηθικά με τη γενοκτονία των Αρμενίων. #28553

Σ

Η αποβίβαση του ελληνικού στρατού στη Σμύρνη σηματοδότησε τη δεύτερη φάση των διωγμών του ποντιακού ελληνισμού. Π 2024

Σ