§21 Ерітінді ортасы дегеніміз не және оны қалай анықтауға болады?

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Сабақтың мақсаты: Жанды және жансыз табиғаттағы қышқылдық, сілтілік және бейтарап ортаны ажырата білуді және әмбебап индикатордың көмегімен ортаны анықтауды үйрену.

01

Қышқылдық, сілтілік және бейтарап ортаны ажырату

02

Индикатор түсінің өзгерісін бақылау

03

Әмбебап индикатор арқылы ортаны анықтау

Ерітінді ортасының үш түрі

Қышқылдық орта:

аскорбин қышқылы, сірке суы, лимон шырыны

Сілтілік орта:

ас содасы ерітіндісі

Бейтарап орта:

таза су

Күнделікті өмірдегі заттардың ерітінді ортасы әртүрлі болады.

Роберт Бойль және алғашқы индикатор

01

Роберт Бойль ерітінді ортасын түс өзгерісі арқылы анықтауға болатынын зерттеді.

02

Ол шегіргүл жапырағынан алынған шырынды тәжірибеде қолданды.

03

Шырын қышқыл және сілті әсерінен әртүрлі түске өзгерді.

Бұл бақылау өсімдік бояуларының индикатор бола алатынын көрсетті.

Индикатор дегеніміз не?

Индикатор — ерітінді ортасына байланысты түсін өзгертетін зат.

Лакмус: қышқылда қызыл, сілтіде көк түске өзгереді.

pH: ортаның қышқылдық немесе сілтілік дәрежесін көрсететін шама.

pH шкаласы: 0–6 — қышқылдық, 7 — бейтарап, 8–14 — сілтілік.

Өсімдік және табиғи индикаторлар

Қызылша шырыны: орта өзгергенде түсі өзгереді.

Қою шай: лимон қосқанда түсі ашықтанады.

Лимон мен сода: қышқылдық және сілтілік ортаны салыстыруға болады.

Табиғи бояуларды қауіпсіз бақылау тәжірибелерінде қолдануға болады.

Синтетикалық және әмбебап индикаторлар

01

Синтетикалық индикаторлар зертханада арнайы дайындалады.

02

Әмбебап индикатор бірнеше түстен тұратын шкала арқылы pH мәнін көрсетеді.

03

Индикатор жолағын ерітіндіге батырып, түсін шкаламен салыстырамыз.

Түсті салыстыру арқылы ерітінді ортасын анықтаймыз.

Қайталау: сұрақ-жауап

01

Роберт Бойль қандай гүлді қолданды?

02

Шайға лимон қосқанда неге түсі өзгереді?

03

Индикатордың негізгі қызметі қандай?

Жауаптарыңды жұппен талқылап, дәлел келтіріңдер.

Қайталау: зат пен ортаны сәйкестендір

Тапсырма: әр затты тиісті орта түрімен сәйкестендіріңдер.

Қорытынды

Ерітінді ортасы қышқылдық, сілтілік немесе бейтарап болады.

Индикаторлар ортаны түс өзгерісі арқылы анықтауға көмектеседі.

Әмбебап индикатор pH мәнін шамамен көрсетеді.

Табиғи және синтетикалық индикаторларды тәжірибеде қолдануға болады.

Негізгі сұрақ: ерітінді ортасын анықтау үшін қандай белгіге назар аударамыз?