2 of 17

H Ελληνιστική Εποχή, όπως ονομάστηκε από τους Γερμανούς ιστορικούς του 19ου αιώνα, είναι η περίοδος στην ιστορία της ανατολικής Μεσογείου που ξεκινάει το 323 π.Χ., μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. H Ελληνιστική Εποχή τελειώνει για κάποιους ιστορικούς το 146 π.Χ., όταν οι Ρωμαίοι κυριάρχησαν οριστικά στον ελλαδικό χώρο, και για άλλους το έτος 31 π.Χ., όταν ο Οκταβιανός βγήκε νικητής στη μάχη στο Άκτιο. Αυτή την περίοδο η πόλη-κράτος έχασε τη δύναμή της και ενισχύθηκε η μοναρχική εξουσία.

Ανοίχτηκαν νέοι δρόμοι για εμπορεύματα, ανθρώπους και ιδέες. Οι άνθρωποι άρχισαν να χρησιμοποιούν ως γλώσσα επικοινωνίας τα ελληνικά και σταδιακά εξελληνίστηκε ένα μεγάλο μέρος της σημερινής Μέσης Ανατολής. Ταυτόχρονα όμως, οι συνεχείς διαμάχες, οι ανταγωνισμοί και οι πόλεμοι μεταξύ των ελληνιστικών κρατών εξασθένησαν την οικονομία τους. Από την κατάσταση αυτή ωφελήθηκαν οι Ρωμαίοι, που γρήγορα κυριάρχησαν.

323 π.Χ			31 π.Χ.
	3^ος αι. π.Χ.	2^ος αι. π.Χ	1^ο αι. π.Χ.
ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

3 of 17

Πώς λειτούργησε η οικονομία του ελληνιστικού κόσμου;
Ποια ήταν η σημαντικότερη αλλαγή που παρατηρήθηκε στον οικονομικό τομέα μετά την εξάπλωση του Ελληνισμού στην Ανατολή;

Η δημιουργία ενός ενιαίου οικονομικού συστήματος.
Έλληνες και αλλοεθνείς σταμάτησαν να λειτουργούν απομονωμένα

και συγχωνεύτηκαν σε ένα κοινό δίκτυο συναλλαγών.

2. Με ποιους συγκεκριμένους τρόπους επιτεύχθηκε η συγχώνευση των οικονομικών στοιχείων των πόλεων-κρατών και της Περσίας;

α)Με τη χρήση κοινού νομισματικού συστήματος (ελληνικά νομίσματα).

β) Με την εφαρμογή κοινής δημοσιονομικής πολιτικής.

γ) Με την καθιέρωση κοινού τρόπου συναλλαγών.

Φαντάσου την ελληνιστική οικονομία σαν μια πρώτη μορφή "Ευρωπαϊκής Ένωσης" ή "Παγκοσμιοποίησης": Ένα νόμισμα, κοινοί κανόνες και τράπεζες!

3. Ποιος ήταν ο ρόλος των βασιλέων στην οικονομική ζωή και ποιες καινοτομίες εισήχθησαν για τη διευκόλυνση του εμπορίου;

Οι βασιλείς ήταν οι απόλυτοι κάτοχοι της γης και της παραγωγής.
Για να διευκολυνθεί το εμπόριο,

δημιουργήθηκαν τράπεζες
και χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά επιταγές, κάνοντας τις συναλλαγές πιο σύγχρονες και γρήγορες.

4 of 17

Πώς λειτούργησε η οικονομία του ελληνιστικού κόσμου;
Ποια ήταν η σημαντικότερη αλλαγή που παρατηρήθηκε στον οικονομικό τομέα μετά την εξάπλωση του Ελληνισμού στην Ανατολή;

Η δημιουργία ενός ενιαίου οικονομικού συστήματος.
Έλληνες και αλλοεθνείς σταμάτησαν να λειτουργούν απομονωμένα

και συγχωνεύτηκαν σε ένα κοινό δίκτυο συναλλαγών.

α)Με τη χρήση κοινού νομισματικού συστήματος (ελληνικά νομίσματα).

β) Με την εφαρμογή κοινής δημοσιονομικής πολιτικής.

γ) Με την καθιέρωση κοινού τρόπου συναλλαγών.

Οι βασιλείς ήταν οι απόλυτοι κάτοχοι της γης και της παραγωγής.
Για να διευκολυνθεί το εμπόριο,

δημιουργήθηκαν τράπεζες
και χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά επιταγές, κάνοντας τις συναλλαγές πιο σύγχρονες και γρήγορες.

5 of 17

Αργυρό τετράδραχμο του Πτολεμαίου Α΄ ιδρυτή της δυναστείας των Λαγιδών. Στη μια πλευρά φέρει το κεφάλι του Πτολεμαίου με βασιλικό διάδημα και στην άλλη αετό. Οι βασιλείς των ελληνιστικών βασιλείων έκοψαν δικά τους νομίσματα που έφεραν στη μία όψη ανάγλυφο της κεφαλής τους και στην άλλη σύμβολα της δυναστείας τους. Τα νομίσματα αυτά εκτόπισαν τους περσικούς δαρεικούς και διευκόλυναν τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των λαών της Μεσογείου.

6 of 17

Τα ελληνιστικά βασίλεια είχαν μια βασική αρχή στην οικονομία: ο βασιλιάς ήταν ιδιοκτήτης της γης που είχε κατακτηθεί και την έκανε ό,τι ήθελε. Έτσι μπορούσε να τη δώσει σε ναούς, σε αξιωματούχους, κάνοντας δωρεές, ή ως κλήρο γης σε στρατιώτες ή αξιωματούχους, που ονομάζονταν κληρούχοι. Μετά το θάνατο του κληρούχου η γη επέστρεφε στη βασιλική περιουσία. Οι κληρούχοι, οι αξιωματούχοι ή οι ιερείς νοίκιαζαν τη γη σε γεωργούς. Οι γεωργοί καλλιεργούσαν τις εκτάσεις αυτές και πλήρωναν το ενοίκιο και τους φόρους σε είδος ή σε χρήμα. Πηγή: museduc

►Επιγραφή του 285 π.Χ. Αναφέρει τη δωρεά τριών χωραφιών στην περιοχή της σημερινής Χαλκιδικής από το βασιλιά Λυσίμαχο στον αξιωματούχο Λημναίο. Αθήνα, Επιγραφικό Μουσείο.

7 of 17

Πηγή: museduc

8 of 17

ΠΡΟΝΟΜΙΟΥΧΑ (ΑΣΤΙΚΗ) ΤΑΞΗ

─────────────────────────────────

• Όσοι ασχολήθηκαν με το εμπόριο

• Όσοι ασχολήθηκαν με τραπεζικές επιχειρήσεις

• Βασιλικοί υπάλληλοι

Κυρίως Έλληνες και λίγοι ελληνίζοντες γηγενείς

─────────────────────────────────

ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΓΗΓΕΝΕΙΣ

─────────────────────────────────

• Εργάτες

• Μικροκαλλιεργητές

Συγκέντρωση στις μεγαλουπόλεις

─────────────────────────────────

ΔΟΥΛΟΙ

─────────────────────────────────

• Ανάπτυξη της δουλείας

• Χρησιμοποίηση όπου δεν επαρκούσε η εργασία

των ελεύθερων πολιτών
ή των δουλοπαροίκων
Κάλυψη των αναγκών της πλούσιας διαβίωσης των ανώτερων στρωμάτων.

Προνομιούχα Αστική τάξη

Ελεύθεροι γηγενείς

Δούλοι

Ποιες αλλαγές παρατηρούνται στην κοινωνία του ελληνιστικού κόσμου;

9 of 17

ΠΡΟΝΟΜΙΟΥΧΑ (ΑΣΤΙΚΗ) ΤΑΞΗ

─────────────────────────────────

• Όσοι ασχολήθηκαν με το εμπόριο

• Όσοι ασχολήθηκαν με τραπεζικές επιχειρήσεις

• Βασιλικοί υπάλληλοι

Κυρίως Έλληνες και λίγοι ελληνίζοντες γηγενείς

─────────────────────────────────

ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΓΗΓΕΝΕΙΣ

─────────────────────────────────

• Εργάτες

• Μικροκαλλιεργητές

Συγκέντρωση στις μεγαλουπόλεις

─────────────────────────────────

ΔΟΥΛΟΙ

─────────────────────────────────

• Ανάπτυξη της δουλείας

• Χρησιμοποίηση όπου δεν επαρκούσε η εργασία

των ελεύθερων πολιτών
ή των δουλοπαροίκων
Κάλυψη των αναγκών της πλούσιας διαβίωσης των ανώτερων στρωμάτων.

Ηγεμόνες

Προνομιούχα Αστική τάξη

Ελεύθεροι γηγενείς

Δούλοι

Ποιες αλλαγές παρατηρούνται στην κοινωνία του ελληνιστικού κόσμου;

10 of 17

Σχέσεις Ελλήνων και ντόπιων πληθυσμών

Τα σύνορα του ελληνικού κόσμου προς Ανατολάς μεγάλωσαν. Έτσι οι Έλληνες του ελλαδικού χώρου, της Μικράς Ασίας και των αποικιών μπορούσαν να εγκατασταθούν στην Εγγύς Ανατολή (Αίγυπτο, Συρία, Μεσοποταμία, Παλαιστίνη) ως έμποροι, μισθοφόροι ή έποικοι.

Στα ελληνιστικά βασίλεια οι Έλληνες έποικοι είχαν μέχρι το τέλος του 3ου αιώνα π.Χ. τις υψηλότερες θέσεις στο κράτος και στο στρατό. Αντίθετα, οι ντόπιοι έφταναν μόνο στις κατώτερες θέσεις της διοίκησης, μπορούσαν να γίνουν ιερείς και ήταν κυρίως αγρότες. Από το τέλος του 3ου αιώνα π.Χ. οι βασιλιάδες αναγκάστηκαν να δεχτούν ντόπιους στα ανώτερα στρώματα της κρατικής διοίκησης και του στρατού και να δώσουν, κυρίως στην Αίγυπτο, προνόμια στους ναούς. Έτσι δημιουργήθηκε μια μικρή ομάδα ντόπιων, που πλούτισαν από το εμπόριο και επειδή νοίκιαζαν από το κράτος το δικαίωμα να μαζεύουν τους φόρους. Όλοι αυτοί μιλούσαν ελληνικά και ζούσαν όπως οι Έλληνες έποικοι. Οι περισσότεροι ντόπιοι, αν και είχαν σχέσεις με τους εποίκους, συνέχιζαν να λατρεύουν τους δικούς τους θεούς και να μιλούν τη γλώσσα τους.

Εκείνη την εποχή Έλληνες και ντόπιοι ζούσαν στον ίδιο χώρο, αλλά δε μοιράζονταν πολλά πράγματα. Αυτού του είδους τη συνύπαρξη τη βεβαιώνουν δύο πράγματα: πρώτον, οι τοπικές γλώσσες διατηρήθηκαν, και δεύτερον, δεν υπήρξαν πολλοί μεικτοί γάμοι.

Έλληνες λοιπόν και ντόπιοι ζούσαν στον ίδιο χώρο, αλλά όχι χωρίς προβλήματα. Αυτά είχαν σχέση κυρίως με προσωπικές διαφορές ή την κατάχρηση εξουσίας από κρατικά όργανα.

Πηγή: museduc

11 of 17

Συνύπαρξη

Υπήρχαν διάφορα προβλήματα ανάμεσα στους δύο πληθυσμούς, όπως προσβολές και επιθέσεις. Στο παρακάτω απόσπασμα διαβάζουμε τη διαμαρτυρία ενός ντόπιου καμηλιέρη για την κακομεταχείριση στα χέρια του Έλληνα διαχειριστή.

ΠΗΓΗ Α΄. Κι όταν πάλι μ’ έστειλες στη Φιλαδέλφεια στον Ιάσονα και ενώ έκανα ό,τι μου ζητήθηκε, αυτός, εδώ και εννέα μήνες, δε μου δίνει αυτά που εσύ διέταξες, ούτε λάδι ούτε στάρι […]. Εγώ υποφέρω χειμώνα-καλοκαίρι. Ο δε Ιάσονας με διατάζει να δεχτώ κρασί για πληρωμή, αλλά μου καταλογίζουν ότι είμαι βάρβαρος. Σε παρακαλώ λοιπόν να τους διατάξεις να μου δώσουν ό,τι μου χρωστούν και στο μέλλον να είναι εντάξει στις υποχρεώσεις τους, για να μην πεθάνω από την πείνα, γιατί δεν ξέρω να συμπεριφέρομαι σαν Έλληνας.

Πάπυρος από την Αίγυπτο

Παράπονα για κακομεταχείριση δεν είχαν μόνο οι ντόπιοι. Μερικές φορές, όπως περιγράφεται στην παρακάτω αίτηση του Μακεδόνα Πτολεμαίου το 161 π.Χ., οι ντόπιοι έκαναν επιθέσεις ενάντια στους εποίκους.

ΠΗΓΗ Β΄. Το εικοστό πρώτο έτος, την όγδοη μέρα του μήνα Φαώφι [δηλ. 9 Νοεμβρίου 161 π.Χ.], ήρθαν στο ναό της Αστάρτης, μέσα στον οποίο ζω […], μερικοί απ’ αυτούς κρατούσαν πέτρες στα χέρια τους και άλλοι στειλιάρια και προσπάθησαν να μπουν με το ζόρι, με σκοπό να ληστέψουν το ναό και να με σκοτώσουν, επειδή είμαι Έλληνας.

Πάπυρος από την Αίγυπτο

Για κάθε πηγή φτιάξτε έναν πίνακα με τα εξής στοιχεία:

1. Είδος πηγής.

2. Πότε γράφτηκε;

3. Ποιο συμβάν περιγράφει;

4. Ποιο πρόσωπο μιλάει;

5. Σε ποιον απευθύνεται;

6. Τι ζητάει;

Πηγή: museduc

12 of 17

ΟΙ ΗΓΕΜΟΝΕΣ

────────────────────────────────────────────

• Το σύστημα διακυβέρνησης στα ελληνιστικά βασίλεια ήταν

Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ

• Οι ηγεμόνες συγκέντρωσαν στο πρόσωπό τους όλες τις εξουσίες

• Την αίγλη των ηγεμόνων

επαύξανε η λατρεία που τους αποδιδόταν από τους υπηκόους

────────────────────────────────────────────

ΤΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

────────────────────────────────────────────

• Κυβέρνησαν με ένα επιτελείο

από Έλληνες
Και λίγους γηγενείς

Που ανήκαν σε ανώτερα οικονομικά στρώματα
Και είχαν εξελληνιστεί

────────────────────────────────────────────

Ο ΠΟΛΙΤΗΣ

────────────────────────────────────────────

Σ’ αυτό το σύστημα της απόλυτης μοναρχίας

• Ο πολίτης δεν είχε να διαδραματίσει κανένα ρόλο

• Ενδιαφερόταν μόνο για το ατομικό του συμφέρον

Ποιο ήταν το σύστημα διακυβέρνησης στα ελληνιστικά βασίλεια και ποιες συνέπειες είχε για τον πολίτη;

13 of 17

ΟΙ ΗΓΕΜΟΝΕΣ

────────────────────────────────────────────

• Το σύστημα διακυβέρνησης στα ελληνιστικά βασίλεια ήταν

Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΟΝΑΡΧΙΑ

• Οι ηγεμόνες συγκέντρωσαν στο πρόσωπό τους όλες τις εξουσίες

• Την αίγλη των ηγεμόνων

επαύξανε η λατρεία που τους αποδιδόταν από τους υπηκόους

────────────────────────────────────────────

ΤΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ

────────────────────────────────────────────

• Κυβέρνησαν με ένα επιτελείο

από Έλληνες
Και λίγους γηγενείς

Που ανήκαν σε ανώτερα οικονομικά στρώματα
Και είχαν εξελληνιστεί

────────────────────────────────────────────

Ο ΠΟΛΙΤΗΣ

────────────────────────────────────────────

Σ’ αυτό το σύστημα της απόλυτης μοναρχίας

• Ο πολίτης δεν είχε να διαδραματίσει κανένα ρόλο

• Ενδιαφερόταν μόνο για το ατομικό του συμφέρον

Ποιο ήταν το σύστημα διακυβέρνησης στα ελληνιστικά βασίλεια και ποιες συνέπειες είχε για τον πολίτη;

14 of 17

Πώς μετατοπίστηκε το κέντρο βάρους του ελληνιστικού κόσμου και με ποιους τρόπους οργανώθηκε πολιτικά ο ελλαδικός χώρος κατά την ίδια περίοδο;

Το κέντρο βάρους μετατοπίστηκε

από τη μητροπολιτική Ελλάδα

στις μεγαλουπόλεις της Ανατολής (Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Πέργαμο και άλλες), που αποτέλεσαν τα διοικητικά, οικονομικά και πολιτιστικά κέντρα του ελληνιστικού κόσμου.

Ο ελλαδικός χώρος κυβερνήθηκε

κατά τα πρότυπα της μακεδονικής βασιλείας.
Κάποιες πόλεις-κράτη (Αθήνα, Σπάρτη, Ρόδος, Δήλος και άλλες), όμως, διατήρησαν την αυτονομία τους, υπακούοντας πολλές φορές στις επιθυμίες των βασιλέων.
Άλλες περιοχές του ελλαδικού χώρου για να διατηρήσουν την αυτονομία τους οργανώθηκαν σε ομοσπονδίες, όπως συνέβη με τους Αιτωλούς και τους κατοίκους της Αχαΐας.

15 of 17

Πώς μετατοπίστηκε το κέντρο βάρους του ελληνιστικού κόσμου και με ποιους τρόπους οργανώθηκε πολιτικά ο ελλαδικός χώρος κατά την ίδια περίοδο;

Το κέντρο βάρους μετατοπίστηκε

από τη μητροπολική Ελλάδα

στις μεγαλουπόλεις της Ανατολής (Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Πέργαμο και άλλες), που αποτέλεσαν τα διοικητικά, οικονομικά και πολιτιστικά κέντρα του ελληνιστικού κόσμου.

Ο ελλαδικός χώρος κυβερνήθηκε

κατά τα πρότυπα της μακεδονικής βασιλείας.
Κάποιες πόλεις-κράτη (Αθήνα, Σπάρτη, Ρόδος, Δήλος και άλλες), όμως, διατήρησαν την αυτονομία τους, υπακούοντας πολλές φορές στις επιθυμίες των βασιλέων.
Άλλες περιοχές του ελλαδικού χώρου για να διατηρήσουν την αυτονομία τους οργανώθηκαν σε ομοσπονδίες, όπως συνέβη με τους Αιτωλούς και τους κατοίκους της Αχαΐας.

16 of 17

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Στους ελληνιστικούς χρόνους οι πολίτες διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στην άσκηση της εξουσίας #33084

Οι βασιλείς του ελληνιστικού κόσμου ήταν κάτοχοι όλης της γης και του μεγαλύτερου μέρους της παραγωγής. #32309

Στον ελληνιστικό κόσμο Έλληνες και αλλοεθνείς λειτούργησαν μέσα σε ένα ενιαίο οικονομικό σύστημα. #31665, #25207

Κατά την ελληνιστική περίοδο το κέντρο βάρους μετατοπίστηκε από τη μητροπολιτική Ελλάδα στις μεγαλουπόλεις της Ανατολής. #31627

Κατά την ελληνιστική περίοδο ευνοήθηκε η ανάπτυξη της δουλείας #29807

Ο ελληνιστικός κόσμος, Έλληνες και αλλοεθνείς, δεν λειτούργησαν μέσα σε ένα ενιαίο οικονομικό σύστημα. #29039

Κατά την ελληνιστική εποχή, για διευκόλυνση των συναλλαγών, χρησιμοποιήθηκαν μόνο τα περσικά νομίσματα. #27787

Κατά την ελληνιστική περίοδο μερικές περιοχές του ελλαδικού χώρου οργανώθηκαν σε ομοσπονδίες. #25201

Στο σύστημα διακυβέρνησης των ελληνιστικών βασιλείων ο πολίτης εξακολούθησε να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. #24161

Κατά τα ελληνιστικά χρόνια ο θεσμός της δουλείας υποχώρησε. #24002

17 of 17

Να επιλέξετε

Κατά την ελληνιστική εποχή τα μεγάλα διοικητικά, οικονομικά και πολιτιστικά κέντρα βρίσκονταν στη(ν):#35594

α. μητροπολιτική Ελλάδα β. Μακεδονία γ. Ανατολή δ. Δύση

Την ελληνιστική περίοδο ιδρύθηκαν και αναπτύχθηκαν οι παρακάτω πόλεις: #32309

α. Πύλος, Ορχομενός, Τίρυνθα β. Αθήνα, Ρώμη, Θήβα γ. Αθήνα, Σπάρτη, Κόρινθος. δ. Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Πέργαμος

Το πολιτικό σύστημα διακυβέρνησης των ελληνιστικών κρατών ήταν: #31630

α. η δημοκρατία β. η αριστοκρατία γ. η απόλυτη μοναρχία δ. η τυραννία

Το σύστημα διακυβέρνησης στα ελληνιστικά βασίλεια ήταν: #29536, #27787, #23732

α. ολιγαρχικό β. η απόλυτη μοναρχία γ. μια μορφή βασιλείας που περιοριζόταν από βουλή δ. η τυραννίδα

Η λατρεία των ηγεμόνων από τους υπηκόους τους καθιερώθηκε κατά τη(ν):#28165

α. μυκηναϊκή εποχή β. αρχαϊκή εποχή γ. κλασική εποχή δ. ελληνιστική εποχή

Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με στοιχεία της στήλης Β. Ένα (1) στοιχείο της στήλης Α περισσεύει.

#31666 Α	Β
ομηρικός οίκος οπλιτική φάλαγγα πόλη-κράτος αθηναϊκή ηγεμονία μακεδονική φάλαγγα ελληνιστικά βασίλεια	α. ιδέα της ισότητας β. δημιουργοί γ. απόλυτη μοναρχία δ. άστυ και ύπαιθρος χώρα ε. πεζέταιροι

1β, 2α, 3δ, 5ε, 6γ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΟΡΟΣ: Απόλυτη Μοναρχία

«Το σύστημα διακυβέρνησης... ατομικό του συμφέρον».