İlimizin Göreceli Konumu
SB 5.2.1. Yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerini belirleyebilme.
Süre : 40’+40’+40’+40’+40’
Bu konuda coğrafya, konum, coğrafi konum ve göreceli konum kavramlarını öğreneceksiniz. Yaşadığınız ilin göreceli konum özelliklerini belirleyebileceksiniz.
NELER ÖĞRENECEKSİNİZ?
KUZEY
DOĞU
BATI
GÜNEY
KUZEYBATI
KUZEYDOĞU
GÜNEYBATI
GÜNEYDOĞU
SINIF
5
Düşünelim
Bir yeri tarif edebilmek için öncelikle�yer ve yön bilgisini bilmemiz gerekir.
Gideceğimiz yeri, bulunduğumuz yerin�yönüne göre tarif ederiz.
Yer ve yön bilgimiz sayesinde�kaybolma tehlikesi yaşamayız.
Evimizin, okulumuzun yerini ya da herhangi bir yeri tarif edebilmemiz için neleri bilmemiz gerekir?
SINIF
5
Sıra Sizde
Hastane
Kaymakamlık
Okul
Market
Kütüphane
Belediye
Restoran
K
Görseldeki yön okunu dikkate aldığınızda marketin kuzeyinde ve kütüphanenin doğusunda ne vardır?
Hastane, kaymakamlığın neresindedir?
Hastaneden restorana gitmek isteyen biri hangi yönlerde ilerlemelidir?
Geçmişten Günümüze Yön Bulma Yöntemleri
SINIF
5
Geçmişten Günümüze Yön Bulma Yöntemleri
Güneş’e Göre�Yön Bulma
Sağ kol Güneş’in doğduğu tarafa gelecek şekilde kollar açılır.
Kutup Yıldızı’na Göre�Yön Bulma
Kutup Yıldızı her zaman
kuzeydedir.
Karınca Yuvalarına Göre Yön Bulma
Karınca yuvalarının
ağzı güneye bakar.
Yosunlara Göre Yön Bulma
Ağaç ve taşlarda bulunan yosunların olduğu taraf kuzeydir.
Pusula ile Yön Bulma
Pusulanın koyu (kırmızı) renkli ibresi her zaman kuzeyi, açık renkli ibresi ise güneyi gösterir.
GPS Teknolojisine Göre Yön Bulma
Günümüzde yön bulmada kullanılan yaygın araçlardır.
Görsellerde verilen geçmişten günümüze kadar kullanılan yön bulma yöntemleri hakkında neler biliyorsunuz? Söyleyiniz.
Bir yerin konumunu bulmak için kroki ve haritalardan; tabela ve levhalardan; doğal güzelliklerden ve tarihi mekanlardan da yararlanılır.
SINIF
5
Harita Nedir?
Öğretmen ve öğrencilerin inceledikleri harita ne haritasıdır?�Bu haritanın özelliklerini söyleyiniz.
Yeryüzünün tamamının veya�bir bölümünün kuşbakışı görünümünün belli bir oranda küçültülerek bir düzleme aktarılmasına
harita denir.
Atlas, harita kitabıdır. Kullanım amaçlarına göre birçok harita �çeşidi vardır. Bunların en başında siyasi ve fiziki haritalar gelir.
Harita bilimine ise Kartoğrafya denir.
Siyasi haritalar
Fiziki haritalar
1
Dünya ve kıta haritaları
2
Ülke ve bölge haritaları
Nüfus ve yerleşme haritaları
5
3
6
Ekonomik faaliyet haritaları
4
SINIF
5
Harita Çeşitleri
7
İklim ve bitki örtüsü haritaları
8
Kültür ve turizm haritaları
SINIF
5
Harita Çeşitleri
Türkiye Siyasi Haritası
Türkiye Fiziki Haritası
Ülkemizin yeryüzü şekilleri hakkında bilgi sahibi olmak istiyorsak yukarıdaki haritalardan hangisini kullanmalıyız?
SINIF
5
Coğrafi Konum Nedir?
Bir yerin paraleller ve meridyenler ile ifade edilebilen konumuna mutlak konum denir. Mutlak konum kesin ve değişmezdir.
Göreceli konum ise bir yeri, kendine özgü özelliklerinden dolayı çevresinden ve diğer yerlerden ayıran konumdur. Göreceli konum değişkenlik gösterir.
Dünya üzerinde herhangi bir noktanın veya bölgenin bulunduğu yere Coğrafi Konum denir.
SINIF
5
Mutlak Konum
Bir pilot gökyüzünde yolunu nasıl bulur? Bir gemi kaptanı okyanusta istediği limana nasıl ulaşır? Hiç düşündünüz mü?
Uçak pilotları kalkış ve inişlerinde; gemi kaptanları limanlara giriş çıkışlarında yolculukları boyunca hata yapmamak için koordinat sistemini yani mutlak konumu kullanırlar.
SINIF
5
Göreceli Konum
Şu yoldan batıya doğru ilerleyin. Gençlik Meydanına vardığınızda sola dönün. Yüz metre ileride okulu göreceksiniz.
Evinize gelmek istesek göreceli konum olarak nasıl tarif edersiniz?
Af edersiniz? Atatürk Ortaokuluna nasıl gidebilirim?
Günlük hayatımızda yapmış olduğumuz adres tarifleri genellikle göreceli konum ile ilgilidir. Çünkü o yeri anlatırken etrafındaki yerlere göre tarifini yaparız.
SINIF
5
Göreceli Konum Değişkendir
Göreceli konum, insanların o konuma ilişkin algılarına ve deneyimlerine dayandığından bir yerin göreceli konumunu tanımlamak kişiden kişiye değişebilir. Ayrıca çevredeki ortam değiştikçe veya yeni yerler geliştikçe göreceli konum zamanla farklılaşabilir.
Başkentimiz Ankara’nın yedi komşu il ile sınırı vardır. Konum olarak ülkemizin merkezi bir yerinde yer alır.
Doğusunda Kırşehir ve Kırıkkale, batısında Eskişehir, kuzeyinde Çankırı, kuzeybatısında Bolu, güneyinde Konya ve Aksaray illeri ile çevrilmiştir.
SINIF
5
Komşu İllere Göreceli Konum
Bir ilin komşu illere göre durumu o yerin göreceli konumu ile ilgilidir.
Başkentimiz Ankara’nın komşu illere göre göreceli konumu hakkında neler söylenebilir?
Yaşadığınız ilin komşu illere göre göreceli konumu hakkında bilgi veriniz.
SINIF
5
Sıra Sizde
?
Ülkemizin güneydoğusundadır. İki ülkeye sınırı vardır. Kuzeyinde Van yer alır.
Özellikleri verilen ili tahmin ediniz.
SINIF
5
Sıra Sizde
?
Ülkemizin kuzeybatısındadır. �İki denize kıyısı vardır. Doğusunda Balıkesir yer alır.
Özellikleri verilen ili tahmin ediniz.
SINIF
5
Sıra Sizde
?
Karadeniz kıyısındadır. Üç ile sınırı vardır. Güneyinde Çorum yer alır.
Özellikleri verilen ili tahmin ediniz.
SINIF
5
Sıra Sizde
?
Yüz ölçümü en büyük ildir. Dokuz �ile sınırı vardır. Ankara’nın güneyindedir.
Özellikleri verilen ili tahmin ediniz.
SINIF
5
Sıra Sizde
Erzincan ilinin komşu illere göre göreceli konumunu söyleyiniz.
Dokuz il ile komşudur. Kuzeyinde Giresun, Gümüşhane ve Bayburt; güneyinde Bingöl, Tunceli, Elazığ ve Malatya; doğusunda Erzurum; batısında Sivas yer alır.
SINIF
5
Sıra Sizde
Afyonkarahisar ilinin komşu illere göre göreceli konumunu söyleyiniz.
Yedi il ile komşudur. Doğusunda Konya; batısında Uşak ve Denizli; kuzeyinde Eskişehir; kuzeybatısında Kütahya; güneyinde Isparta; güneybatısında Burdur yer alır.
SINIF
5
Sıra Sizde
Antalya ilinin komşu illere göre göreceli konumunu söyleyiniz.
Akdeniz kıyısındadır. Altı il ile komşudur. Doğusunda Karaman ve Mersin; batısında Muğla; kuzeyinde Konya, Isparta ve Burdur yer alır.
SINIF
5
Sıra Sizde
İstanbul ilinin komşu illere göre göreceli konumunu söyleyiniz.
Kuzeyinde Karadeniz’e güneyinde Marmara’ya kıyısı vardır. İki il ile komşudur. Doğusunda Kocaeli; batısında Tekirdağ yer alır.
Fiziki harita ve görsel dikkate alındığında�Ağrı ilinin konumu ile ilgili neler söylenebilir?
SINIF
5
Yeryüzü Şekillerine Göre Göreceli Konum
Bir ilin yeryüzü şekillerine göre durumu o yerin göreceli konumu ile ilgilidir.
AĞRI
+
Ağrı ilinin ortalama yükseltisi fazla, dağlık ve engebelidir. Ülkemizin en yüksek dağı buradadır. Türkiye’nin en büyük gölünün kuzeyindedir.
SINIF
5
Sıra Sizde
İzmir ilinin yeryüzü şekillerine göre göreceli konumunu söyleyiniz.
İzmir ilinin ortalama yükseltisi çok azdır. Düz ve verimli ovaları vardır. Ege kıyılarındaki girinti çıkıntıdan dolayı körfez, koy, ada ve yarımadaları çoktur.
SINIF
5
Sıra Sizde
Afyonkarahisar ilinin yeryüzü şekillerine göre göreceli konumunu söyleyiniz.
Afyonkarahisar ilinde ortalama yükselti ve engebeyi arttıran dağlar vardır. Kuzeyinde Yazılıkaya platosu yer alır. Etrafında birçok göl bulunur.
SINIF
5
Sıra Sizde
Balıkesir ilinin yeryüzü şekillerine göre göreceli konumunu söyleyiniz.
Balıkesir ilinin ortalama yükseltisi çok azdır. Kazdağı, en yüksek yeridir. Düz ve verimli ovaları vardır. Marmara ve Ege kıyılarındaki girinti çıkıntıdan dolayı körfez, koy, ada ve yarımadaları çoktur.
SINIF
5
Sıra Sizde
Adana ilinin yeryüzü şekillerine göre göreceli konumunu söyleyiniz.
Adana ilinin ortalama yükseltisi azdır. Ancak kuzeye doğru gittikçe yükselti ve engebe artar. Düz ve verimli ovalara sahiptir. Akdeniz’e kıyısı vardır. Çukurova, ülkemizin en büyük kıyı ovasıdır.
SINIF
5
Sıra Sizde
Adana ilinin yeryüzü şekillerine göre göreceli konumunu söyleyiniz.
Muğla ilinin kıyı kesimlerinde yükseltisi azdır. Ancak iç kesimlere doğru gittikçe yükselti ve engebe artar. Ege ve Akdeniz kıyılarındaki girinti ve çıkıntı çoktur.
SINIF
5
Su Kaynaklarına Göre Göreceli Konum
Su kaynakları canlılar için her zaman önemli olmuştur. Dünya üzerinde bir yerin denizlere kıyısının bulunması, göl ve akarsulara sahip olması önemli göreceli konum özelliklerindendir.
Denize kıyısı bulunan, göl ve akarsulara sahip olan yerlerin ekonomileri gelişmeye daha elverişlidir.
02
Ülkemizin üç tarafı denizlerle çevrilidir. Göl ve akarsular bakımından oldukça zengindir.
01
SINIF
5
Sıra Sizde
Adana ilinin su kaynaklarına göre göreceli konumunu söyleyiniz.
Adana ilinin Akdeniz’e kıyısı vardır. Seyhan ve Ceyhan önemli akarsularıdır. Bu akarsular üzerinde barajlar kurulmuştur.
SINIF
5
Ulaşım Yollarına Göre Göreceli Konum
Yaşadığımız yerdeki ulaşım imkanları önemli göreceli konum özelliklerindendir. �Bir yerde ulaşımın gelişmiş olması o yerin değerini artıran bir unsurdur.
SINIF
5
Ulaşım Yollarına Göre Göreceli Konum
Türkiye Karayolları
SINIF
5
Ulaşım Yollarına Göre Göreceli Konum
Türkiye Denizyolları
SINIF
5
Ulaşım Yollarına Göre Göreceli Konum
Türkiye Demiryolları
SINIF
5
Ulaşım Yollarına Göre Göreceli Konum
Türkiye Havayolları
SINIF
5
Ulaşım Yollarına Göre Göreceli Konum
İzmir ilinin ulaşım imkanlarına göre göreceli konumunu söyleyiniz.
1
En büyük dış ticaret limanlarımızdan biri buradadır.
2
Anadolu’da ilk demir yolu�İzmir - Aydın arasına yapılmıştır.
3
Gelişmiş bir havalimanına sahiptir.
4
Şehir içi ve şehirlerarası kara yolu ulaşımı gelişmiştir.
SINIF
5
Sıra Sizde
Mersin ilinin ulaşım imkanlarına göre göreceli konumunu söyleyiniz.
Mersin ili, karayolu, denizyolu ve demiryolu imkanlarına sahiptir. Büyük limanlardan Taşucu limanı Mersin’de yer alır.
Zonguldak eskiden küçük�bir köy iken 1829 yılında bölgede taş kömürünün bulunması ile kısa sürede büyümüş ve il haline gelmiştir. Günümüzde taş kömürü denilince ilk akla gelen yer Zonguldak’tır.
SINIF
5
Yer Altı ve Yer Üstü Kaynaklarına Göre Göreceli Konum
Yeraltı ve yerüstü kaynakları hem yaşadığımız ilin hem de ülkemizin�göreceli konumuna etki eden özelliklerdendir.
SINIF
5
Tarihi ve Doğal Mekanlara Göre Göreceli Konum
Şehirlerin coğrafi konumları, yer şekilleri doğal ve tarihî güzellikleri, ekonomik ve ulaşım koşulları bakımından farklı ya da benzer özellikleri olabilir.
Yaşadığınız şehri tanıtmak için bir broşür hazırlayacak olsaydınız şehrinizin hangi özelliklerini ön plana çıkarırdınız?
SINIF
5
Tarihi ve Doğal Mekanlara Göre Göreceli Konum
Tarihi mekanlar bir ilin göreceli konumuna etki eden özelliklerdendir.
Osmanlı Devleti Dönemi’nden kalan Selimiye Camii UNESCO tarafından Dünya Kültür Miras Listesi’ne alınan tarihi mekanlardandır. Mimar Sinan tarafından inşa edilmiştir. Edirne denilince akla ilk gelen Selimiye Camiidir.
Yaşadığınız ilde hangi tarihi mekanlar var? Örnek veriniz.
SINIF
5
Tarihi ve Doğal Mekanlara Göre Göreceli Konum
Doğal mekanlar da bir ilin göreceli konumuna etki eden özelliklerdendir.
Doğal güzelliklerimizden olan Pamukkale Travertenleri de UNESCO tarafından koruma altına alınan yerlerden biridir. Denizli denilince akla ilk gelen mekan, yerli ve yabancı birçok turistin uğrak yeridir.
Yaşadığınız ilde hangi doğal mekanlar var? Örnek veriniz.
SINIF
5
Sıra Sizde
Görseli verilen mekanın hangi ilde olduğunu söyleyiniz.
İSTANBUL
ANKARA
İZMİR
AYASOFYA
SINIF
5
Sıra Sizde
Görseli verilen mekanın hangi ilde olduğunu söyleyiniz.
SAMSUN
TRABZON
GİRESUN
UZUNGÖL
SINIF
5
Sıra Sizde
Görseli verilen mekanın hangi ilde olduğunu söyleyiniz.
KIRŞEHİR
ESKİŞEHİR
NEVŞEHİR
PERİBACALARI
SINIF
5
Sıra Sizde
Görseli verilen mekanın hangi ilde olduğunu söyleyiniz.
KONYA
KAYSERİ
KARAMAN
MEVLANA TÜRBESİ
SINIF
5
Sıra Sizde
Görseli verilen mekanın hangi ilde olduğunu söyleyiniz.
AYDIN
İZMİR
MUĞLA
EFES ANTİK KENTİ
SINIF
5
Sıra Sizde
Görseli verilen mekanın hangi ilde olduğunu söyleyiniz.
KIRIKKALE
NİĞDE
AKSARAY
IHLARA VADİSİ
SINIF
5
Ben Hangi İlim?
Göreceli konumu hakkında bilgi verilen ili bulunuz.
Ben bir Akdeniz iliyim. Güneyimde Antalya var. Kumuyla ünlü Salda gölü benim sınırlarım içinde yer alan bir doğal mekandır.
Ben Karadeniz kıyısında bir ilim. Dört il ile sınırım var. Doğumda Rize, batımda Giresun, güneyimde Bayburt ve Gümüşhane yer alır. Sümela Manastırı tarihi mekanlarımdan biridir.
Van Gölü kıyısında bir sınır iliyim. Beş il ile sınırım var. Urartu uygarlığından kalma �Tuşpa Kalesi, tarihi mekanlarımdan biridir.
Ülkemizin en güneyinde yer alan bir Akdeniz iliyim. Suriye ile sınırım var. 6 Şubat depremlerinden en çok etkilenen illerden biri de benim.
Başkentimiz Ankara’ya komşuyum. Bor minerallerinin çıkarıldığı illerden biriyim. Afyonkarahisar’ın kuzeyinde yer alırım.
Ülkemizin petrol madeni çıkarılan illerinden biriyim. Heykelleriyle ünlü Nemrut Dağı tarihi mekanlarımın başında yer alır. Kahramanmaraş’ın doğusundayım.
Bulunduğumuz yerin paralel ve meridyenlere göre belirtilmesi göreceli konum ile ilgilidir.
SINIF
5
Doğru mu? Yanlış mı?
Antalya’nın Akdeniz kıyısında olması göreceli konumu ile ilgilidir.
SINIF
5
Doğru mu? Yanlış mı?
Bir yerin komşu illere göre konumu mutlak konumu ile ilgilidir.
SINIF
5
Doğru mu? Yanlış mı?
Balıklı Göl tarihi mekanı, Şanlıurfa’nın göreceli konumu ile ilgilidir.
SINIF
5
Doğru mu? Yanlış mı?
Bir yerin yer altı ve yer üstü kaynakları göreceli konumu ile ilgilidir.
SINIF
5
Doğru mu? Yanlış mı?
Bir kişiye yol tarif ederken genellikle mutlak konumu kullanırız.
SINIF
5
Doğru mu? Yanlış mı?
Çevredeki ortam değişse bile göreceli konum değişmez.
SINIF
5
Doğru mu? Yanlış mı?
Rize ilinin göreceli konumunu anlatırken Ayder yaylasından da bahsederiz.
SINIF
5
Doğru mu? Yanlış mı?
Bir yerin ulaşım imkanlarını anlatmak mutlak konum ile ilgilidir.
SINIF
5
Doğru mu? Yanlış mı?
Ağrı ilinin yüksek ve engebeli oluşu göreceli konumla ilgilidir.
SINIF
5
Doğru mu? Yanlış mı?
İOKBS 2018
Türkiye’nin boğazlara sahip olması aşağıdaki konulardan hangisinde önemini artırmıştır?
A) Tarım
B) Madencilik
C) Ulaşım
D) Sanayi
SINIF
5
Sınavlarda Çıkmış Sorular
İOKBS 2021
Göreceli konum; bir yerin kıtalara, okyanuslara, denizlere, yer şekillerine, yeraltı kaynaklarına, ulaşım yollarına ve komşu ülkelere göre belirlenen konumudur.�
Buna göre aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin göreceli konumu ile ilgilidir?
A) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması
B) Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının kesişme noktasında bulunması
C) Ekvator’un kuzeyinde, başlangıç meridyeninin ise doğusunda yer alması�D) Dağların kuzey yamaçlarının güney yamaçlarından daha soğuk olması
SINIF
5
Sınavlarda Çıkmış Sorular
Bir yerin paralel ve meridyenlere göre konumudur.
SINIF
5
Kim Bilecek?
Mutlak Konum
Batman ilinin göreceli konumunu etkileyen yer altı kaynağıdır.
SINIF
5
Kim Bilecek?
Petrol
Göreceli konuma göre İstanbul’un batı komşusu olan il.
SINIF
5
Kim Bilecek?
Tekirdağ
Göreceli konuma göre Marmara ve Ege Denizi arasındaki boğaza sahip olan il.
SINIF
5
Kim Bilecek?
Çanakkale
Karadeniz’le Marmara’yı birbirine kavuşturan boğaza sahip olan il.
SINIF
5
Kim Bilecek?
İstanbul
Hem İran’a hem Irak’a �sınırı olan il.
SINIF
5
Kim Bilecek?
Hakkari