SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG, GIA ĐÌNH ĐẾN SỨC KHỎE

MỤC TIÊU

1. Nêu được sự ảnh hưởng của môi trường đến sức khỏe con người.
2. Mô tả được các phương pháp giữ gìn sức khỏe và kiểm soát được môi trường để tự giữ gìn sức khỏe.
3. Nêu được các chương trình nâng cao sức khỏe.
4. Hướng dẫn được gia đình và cộng động kiểm tra và phòng ngừa an toàn trong việc giữ gìn sức khỏe.
5. Nêu các nguyên tắc phát triển sức khỏe của điều dưỡng thế giới trong tương lai để vận dụng trong công tác điều dưỡng tại Việt Nam.

​

I. ĐỊNH NGHĨA SỨC KHỎE

• Sức khỏe là trạng thái thoải mái hoàn toàn về thể chất, tinh thần và xã hội, chứ không phải chỉ là không có bệnh, không có thương tật mà thôi.

​

II. NHỮNG QUAN ĐIỂM VỀ SỨC KHỎE

• Theo hiến chương của Tổ chức Y tế thế giới, thì mọi người trên thế giới, không phân biệt màu da, sắc tộc, chính trị, văn hóa, xã hội đều có quyền hưởng sức khỏe theo định nghĩa trên.

​

• Sức khỏe là mọi khả năng thích nghi được với ngoại cảnh. Con người là một thực thể mang nhiều đối kháng về sinh lý, văn hóa, tâm lý, kinh tế, xã hội. Chúng tác động qua lại với nhau, do đó đòi hỏi con người phải thích nghi với hoàn cảnh (môi trường) để có sức khỏe, vậy sức khỏe có phần nào tùy thuộc khả năng thích nghi với ngoại cảnh. Sự thích nghi còn là một khả năng sinh tồn của con người.

​

• Nói đến sức khỏe là nói đến nhu cầu: con người có những nhu cầu cần phải đáp ứng mới đạt được mục tiêu sức khỏe.

​

​

​

Dựa theo bậc thang nhu cầu Maslow:

1. Nhu cầu vật chất và sinh lý cần phải được thỏa mãn trước, đó là:

• Dưỡng khí (không khí trong lành)
• Nước sạch
• Thực phẩm (bữa ăn hợp lý, cân bằng)
• Các chức năng hỗn hợp, bài tiết, điều hòa.

​

• Thời tiết, khí hậu thích hợp.
• Không có sự đau đớn.
• Ngủ và nghỉ ngơi đầy đủ
• Vận động và tình yêu.

​

2. Nhu cầu về an toàn và an ninh (sự yên ổn)

• Được bảo vệ an toàn về thể xác, không có sự đe dọa nguy hiểm xung quanh. Có việc làm an toàn, có tiền để sử dụng khi cần an toàn kinh tế.

3. Nhu cầu quan hệ thân thuộc và thương yêu

• Có được tình bạn và sự thừa nhận của người khác (chấp nhận và thân thiện) và của nhóm.

​

4. Nhu cầu quý trọng và tự trọng

• Được đánh giá và tự đánh giá là một cá nhân, một thành viên tốt của xã hội, có giá trị cá nhân và nhân phẩm.
• Nhu cầu tự thể hiện bản thân, không cảm nhận sự phụ thuộc, tự ti thiếu khả năng.
• Tự thể hiện mình một cách sáng tạo và cảm thấy có ích, được xã hội và mọi người chấp nhận.

​

5. Nhu cầu về sự tự thực hiện (thẩm mỹ) sự hoàn thiện, độc lập tự giải quyết mọi vấn đề.

• Được sử dụng mọi sự hiểu biết, khả năng của mình để hoàn thành giá trị và mục tiêu mong muốn.
• Những người này có ý chí tự lập, thực tế, cống hiến, sáng tạo, cởi mở.
• Khao khát cái đẹp và ngăn nắp, trật tự, hoàn mỹ. Theo Maslow, các nhu cầu này cần được đáp ứng, từ thấp đến cao và các nhu cầu cao chỉ có thể đạt được khi các nhu cầu cơ bản bên dưới đã được đáp ứng.

​

III. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỨC KHỎE BỆNH TẬT

• Sức khỏe là sản phẩm tổng hợp của nhiều yếu tố, không chỉ là một ngành Y mà là các ngành kinh tế, văn hóa, xã hội,…và là việc của bản thân mỗi người trong cộng đồng. Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe bao gồm:

​

1. Yếu tố sinh học

• Di truyền bẩm sinh
• Quá trình trưởng thành già nua.
• Những thay đổi sinh lý do tác động của ngoại cảnh.

2. Yếu tố môi trường

• Tác động vật lý do ngoại cảnh mà cá nhân ấy sống.
• Tác động tâm lý
• Các cơ chế thích nghi hiện có.

​

3. Lối sống (phong cách sống): lối sống lựa chọn hoặc sẵn có của cá nhân như:

• Công ăn việc làm, nghề nghiệp, lương tiền.
• Sinh hoạt
• Tiêu thụ
• Nhàn rỗi, giải trí

​

4. Hệ thống chăm sóc sức khỏe

• Khả năng sẵn có của sự chăm sóc (availability)
• Khả năng đến được (accessibility)
• Khả năng sử dụng (utilization)

​

IV. CÁC PHƯƠNG PHÁP GIỮ GÌN SỨC KHỎE

1. Ăn và ở hợp vệ sinh: cho từng cá nhân, gia đình và xã hội

a) Cá nhân

- Ăn thức ăn hợp vệ sinh và điều độ

- Ăn những thức ăn sang trọng và cầu kỳ hoặc ăn nhiều quá thường có hại cho sức khỏe

- Luôn hít thở không khí trong lành, sạch thoáng ngoài thiên nhiên.

- Vận động vừa sức hàng ngày, tập thể dục đều đặn mỗi ngày, giải trí bằng đi bộ, bơi lội,…

​

- Ngủ nghỉ vừa đủ, không nên thức khuya, giải trí có hại cho sức khỏe.

- Luôn suy nghĩ và làm việc lương thiện.

- Tránh thói xấu như chè chén, nghiện ngập, chơi bời sẽ dần hủy hoại thể xác và tinh thần

- Giữ vệ sinh răng, miệng, thân thể, tóc.

- Không dùng chung đồ dùng cá nhân như lược, bàn chải đánh răng, khăn lau tay.

- Áo quần luôn sạch sẽ.

​

b) Gia đình

- Nhà ở phải thoát khí, sáng sủa hợp vệ sinh

- Cần tạo bầu không khí hòa thuận trong gia đình

​

c) Xã hội

- Cá nhân là thành viên của gia đình và cũng là thành viên của xã hội.

- Cá nhân khỏe mạnh sẽ xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, ngược lại bệnh tật của cá nhân cũng sẽ ảnh hưởng đến những thành viên khác trong cộng đồng.

- Cá nhân có nhiệm vụ đóng góp cho cộng đồng, cộng đồng cũng có chương trình hoạt động nhằm bảo vệ sức khỏe cá nhân và giúp cho xã hội phát triển.

​

2. Khám sức khỏe cá nhân thường xuyên (đi học, đi làm) định kỳ, khi có triệu chứng bất thường.

a) Mục đích

- Sớm phát hiện dấu chứng bệnh tật

- Phòng ngừa bệnh (chủng ngừa)

- Hoặc chữa trị kịp thời lúc bệnh mới phát.

​

b) Phương thức khám

• Từng phần

- Tai, mũi, họng

- Thử phân, nước tiểu, máu.

- Chụp hình phổi

​

Toàn diện

• Đo chiều cao, cân nặng
• Đo lồng ngực
• Huyết áp, mạch
• Bộ xương, bắp thịt
• Chất nhầy âm hộ
• Thực hiện tiêm chủng theo lịch.

​

V. VỆ SINH NHÀ CỬA

• Nhà cửa là nơi tụ họp, nghỉ ngơi của gia đình sau một ngày mệt nhọc, bận rộn với việc học, việc làm bên ngoài.
• Nhờ có nhà cửa mà ta có nơi ăn chốn ở an lành, tránh được mưa nắng, gió sương
• Trong 1 ngày 24 giờ, chúng ta có gồm 2/3 thời gian chung sống dưới mái nhà, do đó nếu không hợp vệ sinh sẽ ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe, có khi cũng sinh bệnh.

​

VI. ĐIỀU KIỆN NHÀ Ở HỢP VỆ SINH

• Nền nhà cao ráo
• Thoáng khí và ánh sáng, có nhiều cửa sổ, năng lau chùi,
• Tiện nghi vật chất, bếp phải đặt nơi cao ráo sáng sủa, dùng vật liệu khó cháy, để xa những vật dễ bắt lửa, có ống thông khói.
• Nhà tắm, cầu tiêu đủ rộng và hợp vệ sinh, có ống thoát nước thải
• Chỗ nghỉ ngơi: rộng rãi, sáng sủa, thoáng mát.

​

VII. CÁCH GIỮ GÌN NHÀ Ở HỢP VỆ SINH

• Nước: nước thải do nấu ăn, tắm giặt nên có cống rãnh lưu thông, tránh ứ đọng hôi hám, ruồi muỗi không có nơi đẻ trứng và gây bệnh.
• Rác: phải có thùng chứa, có nắp đậy tránh mùi hôi, ruồi muỗi. Rác được đổ mỗi ngày.
• Dụng cụ bàn ghế, bày biện gọn gàng, thứ tự nên lau chùi, quét dọn hàng ngày.

​

VII. XU HƯỚNG TRONG TƯƠNG LAI

1. Trách nhiệm về bản thân

• Là chìa khóa để đạt kết quả nâng cao sức khỏe
• Tự mình xác định lối sống thế nào để nâng cao sức khỏe
• Môi trường sống xung quanh phải trong lành
• Tránh những thói quen không lành mạnh: như hút thuốc lá, uống rượu…
• Phát triển những thói quen nâng cao sức khỏe: tập thể dục, ăn uống, nghỉ ngơi đều đặn, an toàn lao động.

​

2. Quảng bá dinh dưỡng

• Trưng bày sách vở, tờ bướm tuyên truyền
• Các bài viết trong tạp chí: chế độ ăn bình thường, thực phẩm tự nhiên, cách bảo quản thực phẩm, chế độ ăn bệnh lý, điều trị.

​

3. Chế ngự stress

• Phải có thời gian thư giãn, tinh thần thoải mái tránh căng thẳng, biết phân lịch công tác…

4. Thể dục

• Thể dục đều đặn cải thiện chức năng tuần hoàn, phổi, làm giảm cholesterol và tỉ trọng lipoprotein. Giảm cân và tiêu hao năng lượng, làm biến đổi thoái hóa như chứng loãng xương và cải thiện tính đàn hồi cơ bắp.
• Chương trình thể dục phải được đưa vào kế hoạch, thích hợp cho mỗi cá nhân và tuổi tác.

​

• Các chính sách, chế độ trong nhà nước và các dịch vụ trong xã hội
• Các chính sách về bảo hiểm: bảo hiểm y tế, bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm lao động, bảo hiểm tai nạn xã hội.
• Các chương trình nâng cao sức khỏe đặc trưng là cho trẻ em và người lớn tuổi – sức khỏe phụ nữ và sinh sản
• Chương trình nâng cao sức khỏe trong suốt cuộc đời.

​

IX. KẾT LUẬN

• Sức khỏe cá nhân có liên quan đến gia đình, cộng đồng. Tất cả mọi người đều có bổn phận giữ gìn sức khỏe để phát huy mọi khả năng về thể chất và tinh thần cho bản thân và xã hội
• Cá nhân có sức khỏe sẽ giảm nhiều bệnh tật nhưng cần phải nhắc nhở người trong gia đình cùng bảo vệ sức khỏe. Vì bệnh tật làm tốn kém ngân quỹ gia đình, mà còn gây bệnh cho người xung quanh.

​

• Đối với xã hội, nếu mọi người biết bảo vệ sức khỏe, tránh khỏi bệnh tật sẽ giảm chi phí cho quốc gia trong việc điều trị, chăm sóc, kinh tế sẽ được cải thiện và sức khỏe con người lao động sẽ làm tăng sản lượng của xã hội.

​