1 of 32

Sosyal Bilgilerde �Kültüre Duyarlı Eğitim

Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

2 of 32

88 33 23 9

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

2

1/2/25

3 of 32

Önyargılar (Fiske, 2002)

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

3

2.01.2025

Kendi oluşturduğumuz ön yargılar

Başkalarının bizim hakkımızda oluşturduğunu düşündüğümüz önyarrgılar

4 of 32

Toplumsal Yakınlık Ölçeği��https://forms.gle/CnuBiJpo4Uq9erBj9

5 of 32

Örnek Uygulama

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

5

2.01.2025

6 of 32

Etnik Merkezcilik - Etnik Görecelik (Bennett, 1998)

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

6

2.01.2025

Etnik

Merkezcilik

Kişinin kendi kültürel değerleri üzerinden diğer kişileri yargılamasıdır.

Görecelik

Kişi değişik kültürlere uyum sağlayabilir, kültürel değerlerini uyarlayabilir, esnek davranış veya yargılarda bulunabilir.

7 of 32

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

7

2.01.2025

8 of 32

Adam: "Öyleyse anlaştık Coco. Beni Kongo’daki yolculuğum boyunca yalnız bırakmayacaksın!"

Çocuk: "Evet, efendim."

Köpek: "Çok zeki görünmüyor!"

9 of 32

10 of 32

11 of 32

«Kapsayıcı eğitim» ifadesinden ne anlıyorsunuz?

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

11

1/2/25

12 of 32

2024 Sosyal Bilgiler Öğretim Programında Okuryazarlıklar

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

12

2.01.2025

13 of 32

Öğretim Programında Kültür Okuryazarlığı

OB5.1. Kültürü Kavrama

OB5.1.SB1. Kültürel kavramları tanımak

OB5.1.SB2. Kültür unsurlarını fark etmek

OB5.1.SB3. Kendi kültürünü fark etmek

OB5.1.SB4. Kültürel benzerlik ve farklılıkları ayırt etmek

OB5.2. Kültürü Sürdürme

OB5.2.SB1. Kültürel etkinliklere katılmak

OB5.2.SB2. Sosyal sorumluluk almak

OB5.2.SB3. Kültürel mirası korumak

OB5.3. Kültürel Etkileşim

OB5.3.SB1. Dil-kültür ilişkisini fark etmek

OB5.3.SB2. Farklı kültürleri keşfetmek

OB5.3.SB3. Empati yapmak

OB5.3.SB4. Çoğul kültürlü ortamda yaşamak

14 of 32

Öğretim Programında Vatandaşlık Okuryazarlığı

OB6.1. Vatandaşlığı Anlama

OB6.1.SB1. Devlet ve fert kavramlarını tanımak

OB6.1.SB2. Devlet organlarını ve devlet kurumlarını tanımak

OB6.1.SB3. Toplumsal kuralların farkına varmak

OB6.1.SB4. Farklılıklara saygı duymak

OB6.2. Vatandaşlık Hak ve Sorumluluklarını Sorgulama

OB6.2.SB1. Temel hak ve sorumlulukları tanımlamak

OB6.2.SB2. Temel hak ve sorumluluklarla ilgili sorular sormak (5N 1K)

OB6.2.SB3. Temel hak ve sorumlulukları hakkında bilgi toplamak

OB6.2.SB4. Toplanan bilgilerin doğruluğunu değerlendirmek

OB6.2.SB5. Toplanan bilgiler üzerinde çıkarım yapmak

OB6.3. Vatandaşlık Hak ve Sorumluluklarını Kullanma

OB6.3.SB1. Hak ve sorumlulukların farkına varmak

OB6.3.SB2. Hak ve sorumluluklarını yerine getirmek

OB6.3.SB3. Gönüllü faaliyetlere katılmak

OB6.4. Hak Arama

OB6.4.SB1. Başvuru yollarını tanımak

OB6.4.SB2. Başvuru yollarını kullanmak

15 of 32

Kültüre Duyarlı Eğitim

  • Eğitim ortamında bulunan öğrencilerin ilgi, tutum ve öğrenmeye karşı yaklaşımlarını etkileyebilecek kültürel içeriğin başarılarının sağlanması için resmi programa entegre edilmesidir (Gay, 2014).
  • Kültüre duyarlı eğitim, bireylerin sadece akademik başarısıyla ilgilenmeyen aynı zamanda kültüre dayalı öğrenmelerle sınıf ortamı, öğrenci-öğretmen ilişkisi, öğretim teknikleri, performans değerlendirmelerini kapsayan çok boyutlu bir yaklaşımdır (Gay, 2014). 

​

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

15

2.01.2025

16 of 32

Kültüre Duyarlı Eğitim’in Çıkış Noktası

  • Amerika Birleşik Devletleri’nde varolan/süregelen özellikle ırk temelli ayrımcılığa bağlı olarak kültürel farklılıkların göz ardı edilmesi ve öğretmenlerin sınıflarında «beyaz» olmayan öğrencilerin akademik başarılarını arttırmak için çaba göstermemeleri (Ladson-Billings, 2006; Pehlivan Yılmaz, 2019).

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

16

2.01.2025

17 of 32

Öğretmen Yeterlikleri

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

17

2.01.2025

Kültürel Yıkıcılık

Yetersizlik

Körlük

Ön Yeterlilik

Kültürel Yeterlik

18 of 32

Ladson-Billings’e göre �Kültürel Değerlere Duyarlı Öğretmen Özellikleri (1990)

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

18

2.01.2025

Boyut

Kültüre Duyarlı Öğretmen

Geleneksel Öğretmen

Ben ve Öteki Algısı

Öğretimi bir sanat, kendisini bir sanatçı gibi görür.

Öğretimi teknik bir çalışma ve kendisini bir tekniker olarak görür.

Kendini toplumun bir parçası, öğretimi topluma bir şeyler katmak olarak görür.

Kendini toplumdan ayrı biri olarak görür ve başarıyı toplumdan kaçışın veya gücün bir aracı olarak görür.

Tüm öğrencilerin başarabileceğini düşünür ve öğretimi buna inanarak yapar.

Başarısızlığı bazı öğrenciler için kaçınılmaz olarak görür.

Öğrencilerin kendi kültürel kimlikleriyle toplumda varolabilmeleri için uğraşır ve kültürel açıdan sınıfı heterojen olarak görür.

Öğrencilerin tek bir kimlikle ve genellikle baskın/egemen kültürel kimlikle var olması için uğraşır ve sınıfı homojen olarak görür.

Öğretimi, öğrencilerin bilgilerini ve potansiyellerini ortaya çıkarmak için bir araç olarak görür.

Öğretimi öğrenciye bilgi yüklemek ve öğrencinin zihnini bilgiyle doldurmak için bir araç olarak görür.

19 of 32

Ladson-Billings’e göre �Kültürel Değerlere Duyarlı Öğretmen Özellikleri (1990)

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

19

2.01.2025

Boyut

Kültüre Duyarlı Öğretmen

Geleneksel Öğretmen

Kişisel ve Sosyal İlişkiler

Öğrenci-öğretmen ilişkilerinde insancıl anlayış, iletişimde ise demokratik ilkeler vardır.

Öğretmen-öğrenci iletişimi hiyerarşik, otoriter ve katıdır.

Öğretmen-öğrenci etkileşim süreci sadece sınıf veya okul ortamı ile sınırlı değildir.

Öğretmen-öğrenci etkileşim süreci sadece sınıf veya okul ortamı ile sınırlıdır.

Tüm öğrencileriyle iletişim halindedir. Ayrım yapmaz.

Sınırlı sayıda genellikle başarılı ya da aynı kültüre sahip olduğu öğrencilerle iletişim halindedir.

Öncelikli olarak öğrenme topluluğu ve grupları oluşturmaya çalışır.

Rekabetçi ve bireysel başarı anlayışını ön planda tutar.

İşbirlikli öğrenmeyi teşvik eder. Öğrencileri birbirlerinin öğrenmelerinden sorumlu tutar.

Bireysel öğrenmelere, çalışmalara yönlendirir. Her birey kendi öğrenme sürecinden sorumludur.

20 of 32

Ladson-Billings’e göre �Kültürel Değerlere Duyarlı Öğretmen Özellikleri (1990)

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

20

2.01.2025

Boyut

Kültüre Duyarlı Öğretmen

Geleneksel Öğretmen

Bilgiye Bakış Açısı

Bilgi, birey ve öğrenci tarafından kültürel çevrede yeniden oluşturulur, dönüştürülür ve yapılandırılır.

Bilgi değişmezdir, durağandır ve öğretmenden öğrenciye aktarılır.

Konular ve içerik eleştirel olarak gözden geçirilir.

Konular ve içerik olduğu gibi kabul edilir.

Öğrencilerin kültürel ön bilgileriyle yeni bilgileri arasında bağlantılar kurmasına rehberlik edilir.

Öğrencilerin ön bilgilerini dikkate almaz.

Öğrencilerin farklı kültürel değerlerini, bireysel farklılıklarını ve kültürel altyapılarını dikkate alır.

Öğrencilerin farklılıklarını göz ardı eder.

​

Değerlendirme çok yönlüdür ve süreci de kapsar.

Değerlendirme tek yönlü ve sadece kağıt kalem testlerine dayalıdır.

21 of 32

Ford’a göre �Kültürel Değerlere Duyarlı Öğretmen Özellikleri (2007)

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

21

2.01.2025

Demokratik tutum ve değerlere sahip

Sosyal adalet ideolojisine sahip olma

Farklılıklara saygı gösterme

Önyargılarını kabul etme ve değiştirmeye çalışma

Toplumu ve sorunları farklı bakış açılarıyla değerlendirme

Çokkültürlü eğitim uygulamalarını ve ilkelerini benimseme

Farklı ortamlara uyum sağlama

Kültürel kimliğinin farkında olma

22 of 32

Villegas ve Lucas’a göre �Kültürel Değerlere Duyarlı Öğretmen Özellikleri (2002)

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

22

2.01.2025

Sosyokültürel bilince sahip olma

Kültürel farklılıkları olan öğrencilere doğru davranma

Değişimin temsilcisi olma

Öğrenmeyi yapılandırma becerisine sahip olma

Öğrenciler hakkında bilgi edinme

Kültürel değerlere duyarlı eğitim uygulamalarını bilme

23 of 32

Weinstein, Tomlinson-Clarke ve Curran’a göre �Kültürel Değerlere Duyarlı Öğretmen Özellikleri (2004)

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

23

2.01.2025

Kişinin kendi etnik merkezciliğinin ve ön yargılarının farkında olması

Öğrencilerin kültürel geçmişleri hakkında bilgi sahibi olması

Daha geniş politik, sosyal ve ekonomik bağlamın farkında olması

Kültürel olarak uygun yönetim stratejilerini kullanma becerisi ve isteği olması

Sınıf toplulukları oluşturma konusunda kararlı olma

24 of 32

Kültürel Değerlere Duyarlı Öğretmen Rolleri ve Davranışları (Diamond ve Moore, 1995; aktaran Gay, 2014)

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

24

2.01.2025

Kültürel Düzenleyiciler

    • Kültürün günlük sınıf içi rutinleri nasıl etkilediğini bilir.
    • Kültürel çeşitliliği teşvik eden öğrenme ortamları yaratır.
    • Her öğrencinin akademik anlamda başarılı olması için uğraşır.
    • Her öğrencinin kendi kültürünü ifade etmesi için fırsat tanır.

Kültürel Arabulucular

    • Öğrencilerin kültürlerarası benzerlik ve farklılıkları görmelerini sağlar.
    • Kültürlere karşı önyargıyı azaltmaya çalışır.
    • Farklı kültürlerden gelen öğrencilerin bir arada çalışmasını sağlayan eğitim ortamları yaratır.
    • Eleştirel düşünmeyi teşvik eder.

Sosyal Ortamların Orkestra Şefi

    • Kültürün öğrenme sürecindeki etkisini bilir.
    • Öğretim sürecini öğrencilerin sosyokültürel yapılarına göre düzenler.
    • Öğrencilerin kültürel açıdan güçlü olduğu yanlarını öğrenme etkinliklerine yansıtır.

25 of 32

Neden Kültüre Duyarlı Eğitim

  • Kültürel ve sosyal açıdan görmezden gelinen bireylerin akademik başarıları da düşüktür (Gay, 2014).

​

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

25

2.01.2025

26 of 32

Neden Kültüre Duyarlı Eğitim

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

26

2.01.2025

Akademik başarı ve tam öğrenme

Aidiyet duygusu geliştirme

Kendi kültürünü koruma ve yeni kültürlere açık olma

27 of 32

Kültüre Duyarlı Eğitimin Dönüştürücü Özelliği

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

27

2.01.2025

Farklılıklardan kaynaklı sorunların ortadan kaldırılarak farklılıkların güçlendirilmesi

Geleneksel eğitim sisteminin kalıplaşmış düşünce yapısı ile mücadele

28 of 32

Kültüre Duyarlı Eğitime Yönelik Çalışmaların Sonuçları

  • Mülteci öğrencilerin eğitim sorunları;
    • Eğitime erişim, dil öğrenimi, sağlık hizmetlerine erişim, beslenme, barınma, hukuki ve psikolojik destek (Atasü-Topçuoğlu, 2014).
    • Okulların güvenli görülmemesi, dışlanma, kendini ifade edememe, şiddet eğilimi, eğitim seviyesinin düşük olması (Saracaoğlu, 2014).
    • Ekonomik sorunlar, arkadaşlarıyla geçimsizlik, derse karşı ilgisizlik, sorun çözebilecek danışman olmaması (Akalın, 2016).
    • Hoşgörüsüzlük, uyum, dil öğrenimi (Özer, Komşuoğlu ve Ateşok, 2016)
    • Dil yetersizliği, öğretmen hazırbulunuşluğu, materyal eksikliği (Erdem, 2017).

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

28

2.01.2025

29 of 32

Kültüre Duyarlı Eğitime Yönelik Çalışmaların Sonuçları

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

29

2.01.2025

    • Akademik başarı, öğrenme motivasyonu, eleştirel düşünme becerisi gelişimi ve duyuşsal özelliklerin gelişimi (Aronson ve Laughter, 2016)

Kültüre Duyarlı Eğitimin Etkileri;

    • Önyargıların değişmesi,
    • Hazırbulunuşluk düzeyinin yeterli olmaması (Chicola, 2017).
    • Deneyim sağlanması gerektiği (Skepple, 2011)
    • Sorumluluk almak isteksizliği, farklı kültürlerle çalışmak istememe (Silverman, 2010)
    • Farklı kültürden öğrencilerle çalışmaya ve ailelerle iletişime gönüllü olmama (Siwatu, 2008)

Öğretmen Adaylarının Deneyimleri;

    • Kültüre duyarlı eğitim uygulamaları yapabilme konusunda yeterli olmamaları (Karataş ve Oral, 2015).
    • Toplumun olumsuz etkileneceği kaygısı (Katluk, 2018).
    • Kültürel değerlere duyarlı eğitim için strateji geliştirme (Tuncel, 2017).

Öğretmenler

30 of 32

Kültürel Değerlere Duyarlı Pedagoji

  • Ebeveynlerin olumlu bakış açısı geliştirmesine ortam hazırlama
  • Yüksek beklentilerin teşvik edilmesi
  • Kültür temelinde öğrenme gerçekleştirmek
  • Öğrenci merkezli öğretim uygulamalarına geçmek
  • Kültür aracılığıyla öğretim yapmak
  • Program uyarlaması yapmak
  • Öğretmenin kendini rehber olarak görmesi (Ladson-Billings, 2009’dan aktaran Sarıdaş ve Nayır, 2020)

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

30

2.01.2025

31 of 32

Kültürel Değerlere Duyarlı Lider

  • Öğrencinin ve ev halkının tarih, değer ve kültürel bilgilerini öğretim programına dahil ederek, geniş bir bakış açısı ile tüm toplumlardaki eşitsizliklere meydan okumak için hem öğrenci hem de ailelerinde eleştirel bir bilinç oluşturması için etkilemeye çalışır (Johnson, 2014’den aktaran Sarıtaş ve Nahir, 2020).

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

31

2.01.2025

32 of 32

Ders kitabı inceleme…

Sosyal Bilgiler Öğretimi - Doç. Dr. Serkan Keleşoğlu

32

1/2/25