1 of 16

1. Άνθρωπος & υγεία (1.4)

Βιολογία Β’ Λυκείου

2 of 16

1.4 Καρκίνος

  • Συχνή αιτία θανάτου σε αναπτυγμένο κόσμο
  • Συνήθως μεγάλες ηλικίες
  • Τι είναι;
    • Δεν είναι «μία ασθένεια» 🡪 Κατάσταση ανεξέλεγκτου πολλαπλασιασμού κυττάρων

3 of 16

1.4 Καρκίνος

  • Κύτταρα: φυσιολογικά διαιρούνται με πρόγραμμα
  • Διαφορετικός ρυθμός/στάδιο ζωής
  • Ανεξέλεγκτος πολλαπλασιασμός 🡪 όγκος
    • Καλοήθεις όγκοι
      • Περιβάλλονται από συνδετικό ιστό
      • Δεν εξαπλώνονται/εισβάλλουν
      • Πίεση στα γύρω όργανα
    • Κακοήθεις όγκοι
      • Διαφορετική μορφολογία
      • Επεκτείνονται 🡪 μετάσταση

4 of 16

1.4 Καρκίνος

  • Προβλήματα αναλόγως με:
    • Μέγεθος (του όγκου)
    • Θέση στο σώμα
    • Στάδιο ανάπτυξης (του καρκίνου)
    • Επεκτατικότητα + έκταση
  • Καρκίνοι διαφορετικών οργάνων 🡪 διαφορετική αιτιολογία, συμπτώματα, εξέλιξη 🡪 διαφορετική ασθένεια

5 of 16

Αίτια του καρκίνου

  • Πολυσταδιακός/Πολυπαραγοντικός
  • Συνδιαστική/Σωρευτική δράση:
  • Μολυσματικοί παράγοντες (ογκογόνοι ιοί)
  • Περιβαλλοντικοί παράγοντες (ακτινοβολίες – χημικές ουσίες)
  • Τρόπος ζωής (κάπνισμα, διατροφή, καταχρήσεις)
  • Τυχαιότητα (μεταλλάξεις)

6 of 16

Αίτια του καρκίνου – Γονίδια

ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΑ

  • Σε ογκογόνους ιούς 🡪 καρκινικά κύτταρα
  • Σε φυσιολογικά κύτταρα: πρωτο-ογκογονίδια 🡪 επαγωγή κυτταρικής διαίρεσης

ΟΓΚΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

  • Καταστολή πρωτο-ογκογονιδίων (ρύθμιση)
  • Μεταλλάξεις 🡪 απενεργοποίηση

7 of 16

Αίτια του καρκίνου

  • Ένζυμα επιδιόρθωσης λαθών στο DNA (επιδιορθωτικά ένζυμα)
  • Απενεργοποίηση των γονιδίων τους
  • ΓΕΝΙΚΑ:
    • Συσσώρευση μεταλλάξεων για την εμφάνισή του καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής
    • Π.χ. Καρκίνος παχέος εντέρου 🡪 5 διαφορετικές μεταλλάξεις

8 of 16

Αίτια του καρκίνου

  • Δεν κληρονομείται μενδελικά
  • Οι μεταλλάξεις δεν περνούν στους απογόνους (σωματικά κύτταρα)
  • Οι μεταλλάξεις περνούν στους απογόνους ΜΟΝΟ στα γεννητικά κύτταρα 🡪 ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ για κάποιο είδος καρκίνου

9 of 16

Αίτια του καρκίνου

  • Ιοί (Epstein – Barr, ηπατίτιδα Β, HPV)
  • Ιονίζουσα ακτινοβολία (Τσέρνομπιλ, Χιροσίμα και Ναγκασάκι, χώροι εργασίας)
  • Κάπνισμα
    • 87% καρκίνων του πνεύμονα
    • 22 φορές υψηλότερη θνησιμότητα ♂
    • 12 φορές υψηλότερη θνησιμότητα ♀
    • Επιπλέον καρκίνοι: στόμα, λάρυγγας, νεφροί, οισοφάγος, πάγκρεας…

10 of 16

Θεραπευτική αντιμετώπιση

  • Χειρουργική επέμβαση
  • Ακτινοθεραπεία
  • Χημειοθεραπεία
  • Ανοσοθεραπεία

11 of 16

Θεραπευτική αντιμετώπιση – Χειρουργική επέμβαση

  • Προσεκτική αφαίρεση όγκου
  • Περιβάλλοντες ιστοί (γιατί;)
  • Συνδυασμός με ακτινοθεραπεία/χημειοθεραπεία πριν ή μετά

12 of 16

Θεραπευτική αντιμετώπιση - Ακτινοθεραπεία

  • Καταστροφή κυττάρων όγκου στοχευμένα

13 of 16

Θεραπευτική αντιμετώπιση - Χημειοθεραπεία

  • Καταπολέμηση καρκινικών κυττάρων και σε περιπτώσεις μεταστάσεων
  • Ισχυρά φάρμακα μέσω κυκλοφορικού καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα
    • Καρκινικά κύτταρα = συνεχείς διαιρέσεις
    • Καταστρέφει και υγιή διαιρούμενα κύτταρα
    • Συχνά διαιρούμενα κύτταρα στους θύλακες των τριχών 🡪 Απώλεια μαλλιών
    • Επιπλέον παρενέργειες μέχρι την ολοκλήρωση της θεραπείας (εμετός, ναυτία, κόπωση…)

14 of 16

Θεραπευτική αντιμετώπιση - Ανοσοθεραπεία

  • Ενεργοποίηση κυτταροτοξικών Τ-λεμφοκυττάρων
  • Ανάπτυξη εμβολίων (;)
    • Π.χ. λόγω ογκογόνων ιών

15 of 16

Θεραπευτική αντιμετώπιση - Πρόληψη

  • Επιτυχείς θεραπείες για εκατομμύρια ανθρώπους
  • Επιτυχία εξαρτάται από την έγκαιρη διάγνωση/πρόληψη
    • Ψηλάφηση/Μαστογραφία (καρκίνος του στήθους)
    • Τεστ Παπανικολάου (Pap-test) (καρκίνος του τραχήλου της μήτρας)
    • Αιματολογικές εξετάσεις (PSA – καρκίνος του προστάτη)

16 of 16

Πρόληψη

  • Εξέλιξη επιστήμης (μοριακή βιολογία, γονιδιακή θεραπεία, εμβόλια)
  • Αλλαγή τρόπου ζωής (αποφυγή μεταλλαξιγόνων παραγόντων 🡪 καρκίνοι)
    • Αποφυγή καπνίσματος
    • Αποφυγή έκθεσης στον ήλιο/Προστασία
    • Διατροφή
    • Σωματική άσκηση
    • …