UZALEŻNIENIA, PRZEMOC, ZADŁUŻENIA, ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE

„Nie ma nic łatwiejszego niż kogoś osądzać

i

nie ma nic trudniejszego niż kogoś zrozumieć”

​

CZYM JEST PRZEMOC?�

• Wielu z nas, gdy zostanie zapytanym, „czym jest przemoc?” uważa, że odpowiedź jest prosta. Różne wątpliwości zaczynają się dopiero pojawiać, kiedy chcemy opisać dane zdarzenie, aby stwierdzić jednoznacznie czy jest ono przemocą. W literaturze przedmiotu pojawia się wiele definicji tego pojęcia.
• Jedna z wielu jest interpretowana przez I. Pospiszyl, która definiuje pojęcie przemocy, jako „wszystkie nieprzypadkowe akty naruszające osobistą wolność jednostki, które przyczyniają się do fizycznej albo psychicznej szkody drugiego człowieka i które wykraczają poza normy wzajemnych kontaktów międzyludzkich”. I. Pospiszyl, „Razem przeciw przemocy”, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 1999, s. 16-17.

​

PRZEMOC DOMOWA�

Zgodnie z definicją przyjmowaną przez polskich specjalistów domową przemocą nazywamy działanie bądź zaniechanie dokonywane w rodzinie przez jednego z jej członków przeciwko pozostałym domownikom, poprzez wykorzystanie istniejącej lub stworzonej przez okoliczności przewagi sił bądź władzy, co może doprowadzić do utraty życia lub zdrowia powodując cierpienie lub szkody. J. MELLIBRUDA, R. DURDA, H.D. SASAL, 1998, s. 8.

​

RODZAJE PRZEMOCY STOSOWANEJ W RODZINIE TO:

• przemoc fizyczna,
• przemoc psychiczna,
• przemoc seksualna,
• przemoc ekonomiczna
• oraz zaniedbanie.

B. URBAN, JAN M. STANIK, „ Resocjalizacja” Wydawnictwo Pedagogium, Warszawa 2008, s. 58.

​

PRZEMOC DOMOWA

W literaturze przedmiotu nie znajdziemy jednej spójnej koncepcji teoretycznej, która wyjaśnia przyczyny przemocy między członkami rodziny. Jednak poszczególne koncepcje takie jak: biologiczne, psychiczne oraz społeczne koncentrują się szczegółowo na różnych czynnikach ryzyka, które mogą przyczynić się do wystąpienia sytuacji wywołującej przemoc w rodzinie

PRZEMOC DOMOWA

Teorie biologiczne mówią, iż przemoc w rodzinie może być spowodowana procesami biochemicznymi (brak równowagi hormonalnej, zaburzenia w wydzielaniu adrenaliny lub cortizolu) bądź uwarunkowaniami genetycznymi. Przemoc również może być następstwem uszkodzonego Centralnego Układu Nerwowego lub charakteropatii. Charakterystyczną cechą osób skłonnych do agresji są np. dysfunkcje w obrębie lewej półkuli mózgowej, a także nieprawidłowy zapis EEG, guzy w obrębie płata skroniowego oraz w strukturach układu limbicznego. Uszkodzenia mózgu mogą bezpośrednio wywoływać zachowania agresywne, lub też zaburzać mechanizmy odpowiedzialne za utrzymanie wysokiego progu reaktywności na bodźce prowokujące agresywne reakcje.

PRZEMOC DOMOWA

„Przyczyn pojawienia się przemocy możemy dopatrywać się w źródłach psychologicznych wynikających z osobowości człowieka, który wyjątkowo postrzega i interpretuje sytuację zewnętrzną. Źródła te obejmują sferę emocjonalną i wolicjonalną w zakresie popędu, co powoduje zmiany psychopatyczne”. Z przyczynami psychicznymi przemocy w rodzinie można powiązać również koncepcję psychopatologiczną I. Pospiszyl , która zakłada, iż tylko osoba psychicznie chora może krzywdzić swoje dzieci.

• K. DYMEK-BALCEREK, Patologie zachowań społecznych…, dz.cyt., s. 150.
• I. POSPISZYL, Przemoc w rodzinie…, dz. cyt., s. 133.

​

PRZEMOC DOMOWA

„Przyczyn występowania przemocy domowej w tym przypadku można doszukiwać się w źródłach środowiskowych, sytuacyjnych. Są one nabywane w procesie uczenia się, dzięki bodźcom płynącym ze środowiska i sytuacji, w jakich człowiek funkcjonuje np. zaniedbania środowiska wychowującego, wadliwej struktury rodziny, błędów wychowawczych rodziców. Można to dodatkowo połączyć ze źródłami społecznymi, politycznymi, kulturowymi wynikającymi z oddziaływaniem innych ludzi”.

​

• K. DYMEK-BALCEREK, Patologie zachowań społecznych…, dz. cyt., s. 150-151.

​

PRZEMOC DOMOWA

Chociaż powstał stereotyp, że ofiarą przemocy są kobiety, a sprawcami mężczyźni to nie zawsze taka zależność występuje. Zarówno ofiarą jak i sprawcą może być każdy kobiety, mężczyźni czy nawet dzieci. Mitów na temat przemocy powstało wiele, między innymi, że zjawisko przemocy występuje jedynie w rodzinach „patologicznych”, że przyczyną stosowania przemocy jest alkohol, a osoba, która stosuje przemoc posiada problemy psychiczne czy choćby nawet, że przemoc występuje tylko wtedy, gdy są widoczne ślady na ciele.

PRZEMOC DOMOWA

Osoba doświadczająca przemocy domowej bardzo często jest nierozumiana przez otoczenie. Z powodu przebytego stresu, doznanych urazów z czasem zaczyna pojawiać się u niej tak zwany „syndrom wyuczonej bezradności”. Pojawia się u niej wówczas odczucie, iż cokolwiek by nie zrobiła, niczego w swoim życiu nie zmieni. Ponadto ofiara przemocy doznaje zjawiska „prania mózgu”, czyli systematycznego wpływania na jej poglądy, przekonania oraz postawy. W sytuacji stosowania gróźb u osób doznających przemocy może pojawić się zespół steru pourazowego. Sprawcy są w stanie gestem, słowem czy nawet spojrzeniem, wywołać u swych ofiar wywołać paraliżujący lęk i natychmiastową uległość. Dlatego też ofiary przemocy tak często wycofują się ze złożonych wcześniej zeznań, biorąc w obronę sprawcę.

​

PRZEMOC W SZKOLE

Porównując formy przemocy szkolnej do przemocy domowej można spostrzec, że niewiele się od siebie różnią. Zarówno w przemocy domowej jak i szkolnej dochodzi do znęcania się psychicznego, oraz fizycznego. W formach przemocy szkolnej także dostrzega się przemoc rówieśniczą, która pojawia się na terenie szkolnym oraz poza nim w społeczność szkolnej.

​

• M. Libiszowska- Żółtkowska, K. Ostrowska (red.), „ Agresja w szkole, diagnoza i profilaktyka.”, Wydawnictwo Difin sp.z o.o., Warszawa 2008, str. 81,

​

M. O’MOORE I S. J. MINTON W SWEJ KSIĄŻCE WYPISALI LISTĘ RODZAJÓW PRZEMOCY SZKOLNEJ, Z JAKĄ NAJCZĘŚCIEJ MOŻNA SIĘ SPOTKAĆ W PLACÓWKACH EDUKACYJNYCH:

Wyróżnili m.in:

• przemoc werbalną,
• przemoc fizyczną,
• zastraszanie,
• przemoc niewerbalną,
• wymuszanie,
• ignorowanie lub izolowanie od otoczenia,
• oczernianie uczniów w oczach innych,
• pisanie, rysowanie przykrych rzeczy,
• wyszydzanie w sieci.

�PRZEDSTAWIONE WYŻEJ RODZAJE PRZEMOCY SĄ NAJBARDZIEJ POWSZECHNYM, JAKIE STOSUJE SIĘ W PLACÓWKACH SZKOLNYCH.�M. O’MOORE, S. J. MINTON, ,, JAK OPANOWAĆ…” ,DZ. CYT., STR. 81-82,�

A. Lewicka- Zelent w swej książce oprócz wymienionych wyżej rodzaj przemocy wyróżnia także zaniedbanie. Uważa, że jeśli uczeń nie realizuje prawidłowo swojego obowiązku szkolnego oraz gdy nie posiada odpowiedniej lub całkowitej pomocy w nauce wówczas można mówić o zaniedbaniu edukacyjnym. Autorka oprócz zaniedbania edukacyjnego wymienia uczuciowe oraz fizyczne. Jej zdaniem każdy uczeń również w szkole powinien mieć zaspakajane podstawowe potrzeby takie jak: wsparcie emocjonalne, bezpieczeństwo, zainteresowanie czy potrzeby biologiczne .

PRZEMOC W SZKOLE cd.

• Również w szkole można wyróżnić specyficzne formy przemocy, jakim są mobbing oraz bullying, a ostatnio cyberbullying.
• Mobbing często określany, jako tzw. „ fala szkolna” polega na systematycznym oraz długotrwałym znęcaniu psychicznym, dręczeniu, szantażowaniu jednostki przez jedną lub kilka osób.
• Z kolei bullying definiowany jest, jako oczernianie, zastraszanie, gnębienie. Jest najczęściej to przemoc rówieśnicza mająca charakter bezpośredniego ataku oraz pośredniego działania.
• Jako kolejna formę przemocy oprócz mobbingu i bullying zaczyna się opisywać coraz częściej cyberbullying. Polega ono na zastraszaniu innych w sieci poprzez różnego rodzaju portale internetowe, maile, sms-y, fora lub blogi

PRZEMOC W SZKOLE cd.

• Wielu badaczy do dziś poszukuje różnorodnych przyczyn powstawania przemocy. Jak twierdzą zjawisko to musi się składać z wielu czynników osobistych, poznawczych, emocjonalnych, rodzinnych czy społecznych działających wzajemnie na siebie.
• U. Bronfenbrenner wyjaśnia przyczyny przemocy odwołując się do ekologicznego modelu, który składa się z czterech grup wzajemnie na siebie działających:

​

• czynniki indywidualne - odnoszą się do jednostki w kontekście jej najbliższego otoczenia – rodziny, w której się wychowuje, ucząc się wzorów zachowań oraz pełnienia ról społecznych, jakie obowiązują w jej środowisku,
• czynniki relacyjne - dotyczą więzi jednostki z innymi osobami,
• czynniki społeczne - umożliwiają powstawanie nowych więzi społecznych w różnorodnych środowiskach. Czynniki te mają także wpływ na wybory norm kulturowych jak i społecznych.
• W literaturze również zostały ukazane uwarunkowania egzogenne w grupie rówieśniczej. Uczniowie często stosują przemoc ze względu na swoje środowisko szkolne. Bojąc się odizolowania lub stania się ofiarą, wolą sami stosować przemoc wraz z koleżankami i kolegami. Używając przemocy wobec swych rówieśników mają poczucie anonimowości, gdyż odpowiedzialność bierze na siebie zazwyczaj cała grupa, przez co ciężko jest wskazać głównego agresora życiowego oraz proces adaptacji,
• czynniki kulturowe - odnoszą się one do wartości jednostki oraz obowiązujących

​

M. I. DĄBKOWSKA, M. R. DĄBKOWSKI, „ ZASTRASZANIE I PRZEMOC SZKOLNA. PROFILAKTYKA – PODRĘCZNIK DLA NAUCZYCIELI”, WYDAWNICTWO NAUKOWE UNIWERSYTETU MIKOŁAJA KOPERNIKA, TORUŃ 2010, STR. 21-22,�A. LEWICKA- ZELENT, „ OBNIŻENIE POZIOMU..”, STR. 15,�

• Ponadto osoby stosujące przemoc uważają, że odnoszą więcej korzyści, aniżeli strat. Dzięki upodobnianiu się do sprawców przemocy jednostka odczuwa silną identyfikację z grupą stając się jej częścią. Z czasem stopniowo przyswaja i przyjmuje za własne normy, wartości, poglądy narzucane przez grupę rówieśniczą. Osoby te akceptują przemoc, zaspakajając przy tym w dość dużym stopniu swoje potrzeby takie jak np. akceptacja grupy. Jednak wartości uznawane przez grupy szkolne stosujące przemoc są sprzeczne z normami ogólnie przyjętymi przez społeczeństwo

UZALEŻNIENIA

RODZAJE UZALEŻNIEŃ

• Fizyczne - uzależnienie charakteryzuje się silnym, trudnym do opanowania pociągiem do zażywania jakiejś substancji (alkohol, narkotyki, papierosy, leki), która zmienia świadomość, a którą przyjmuje się bez względu na destrukcyjne skutki psychosomatyczne, społeczne, a nawet duchowe. Taki rodzaj uzależnienia nazywany jest fizjologicznym lub fizycznym.

RODZAJE UZALEŻNIEŃ

• Psychiczne (behawioralne) - do tych uzależnień możemy zaliczyć takie jak: praca, internet, telewizor, hazard, gry komputerowe, kupowanie, jedzenie (w tym słodycze), nadmierna troska o wygląd fizyczny. Jak widać są to uzależnienia od określonej czynności. Można jeszcze wyróżnić kolejny rodzaj uzależnienia.

RODZAJE UZALEŻNIEŃ

• Społeczne - kiedy mamy do czynienia z uzależnieniem od grupy, które powoduje, że członek takiej grupy dostosowuje swoje zachowanie do tego, jakie wykazują inni członkowie grupy, możemy mówić o uzależnieniu społecznym (socjologicznym). Takie uzależnienie może również prowadzić do tego, że osoba uzależniona sięgać będzie po substancje uzależniające, które pozwalają jej odnaleźć się wśród innych członków grupy – przykładem różnego rodzaju SEKTY.

My skupimy się na omówieniu uzależnienia od alkoholu nawiązując do innych uzależnień.

FAZY UZALEŻNIENIA

OBJAWY

Najczęstszymi objawami osoby uzależnionej są:

• Silna potrzeba lub nawet przymus do używania środka uzależniającego

• Utrata samokontroli w używaniu tych środków – nie potrafi przerwać, ciągle zwiększa dawkę, traci kontrolę nad dawkami

• Zażywanie środka mimo wyraźnych szkód fizycznych, psychicznych oraz społecznych

• Zaniedbanie w innych zainteresowaniach lub przyjemnościach na rzecz przyjmowania środków uzależniających.

• Objawy abstynencyjne (drżenie mięśniowe, nadciśnienie tętnicze, tachykardia, nudności, wymioty, biegunki itp.) oraz picie alkoholu dla złagodzenia albo zapobieżenia alkoholowemu zespołowi odstawienia (klinowanie)
• Zmiana tolerancji na alkohol (najczęściej początkowo zwiększenie tolerancji, później jej spadek)

CO TO JEST ALKOHOL?

• Alkohol (wzór chemiczny C₂H₅OH) - to środek odurzający, silnie wpływający na psychikę, funkcjonowanie organizmu i zachowanie człowieka. Jest znany i pity na całym świecie, co wcale nie oznacza że jest to substancja zdrowa i godna polecenia.

NARKOTYKI

• Narkotyki – podobnie jak alkohol są środkami zmieniającymi świadomość
• Każda, nawet najmniejsza dawka jest zagrożeniem
• Narkotyki uzależniają szybciej i głębiej niż alkohol
• Z uwagi na to, że są prawnie zakazane ich obrót na czarnym rynku prowadzi do tego, że tak naprawdę nie wiadomo co możemy kupić i zażyć
• Wyniszczają organizm szybciej i dotkliwiej niż alkohol
• często dłuższe używanie narkotyków prowadzi do trwałych i nieodwracalnych zmian w organizmie – w tym w mózgu.
• Długotrwałe zażywanie narkotyków prowadzi do ŚMIERCI

LEKI

• Leki, zwłaszcza psychotropowe mają zmieniać świadomość osoby chorej psychicznie
• Przyjmowane długotrwale mogą uzależniać – nie tylko te psychotropowe
• Powinny być przyjmowane ściśle według wskazań lekarza, każda samowolna zmiana stosowania może być niebezpieczna
• Przyjmowanie dawek samowolnie może uszkadzać organizm i powodować trwałe zmiany jak przy narkotykach
• Wychodzenie z lekomanii jest równie dotkliwe jak wychodzenie z narkomanii

DOPALACZE I INNE ŚRODKI ODURZAJĄCE

• Dopalacze to również narkotyki – tylko pod zmienionymi nazwami i wymieszane ze sobą
• Często skład dopalaczy nie jest dokładnie znany, może się w nich znajdować wszystko – co potwierdzają badania odpowiednich służb
• Ich zażywanie może być nawet bardziej szkodliwe niż zażywanie narkotyków z uwagi na nieznany skład chemiczny
• Łatwiejsza dostępność niż narkotyków, niższa cena
• Do odurzania się młodzi ludzie używają obecnie również preparatów ogólnie dostępnych w naszych domach, takich jak: kleje i rozpuszczalniki, gaz do zapalniczek, dezodoranty itp.

​

OBJAWY ODURZENIA

Zażywanie substancji psychoaktywnych zawsze prowadzi do zmian osobowości na które należy zwrócić uwagę, mogą być to:

• Powiększone źrenice, błędny wzrok, kłopoty z wysławianiem się i konstruowaniem sensownych zdań
• Zmiany zachowań – ktoś, kto zawsze był wycofany nagle staje się otwarty i pobudzony, ktoś kto był aktywny nagle zamyka się w sobie i unika kontaktów
• Nagła zmiana przyzwyczajeń, temperamentu, wagi, snu itp.
• Nerwowe reakcje w wypadku pytań o przyczynę zmiany, unikanie odpowiedzi, pokrętne tłumaczenie
• Gwałtowne zaprzeczanie w przypadku pytań związanych z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych
• Objawy „głodu substancji” w czasie którego występuje rozdrażnienie, nerwowość, brak kontaktu z otoczeniem, poczucie nieobecności.

CO ROBIĆ?

• W wypadku stwierdzenia objawów jw. u dziecka lub osoby najbliższej konieczna jest szybka reakcja. Im wcześniej zareagujemy tym łatwiej uporać się z problemem
• Należy zacząć od szczerej rozmowy – poinformowania, że widzimy zmianę zachowania osoby i z troski obawiamy się o zdrowie bliskiej nam osoby
• Należy być przygotowanym na negację i zaprzeczenie są to mechanizmy uzależnienia – wówczas można zaproponować wizytę u specjalisty w celu właściwej diagnozy (jeśli wszystko jest ok, to w czym problem)
• W przypadku braku reakcji należy użyć argumentów o możliwości przymusowych badań i leczenia – co powinno skłonić taką osobę do wizyty gabinecie
• W ostateczności skierowanie osoby uzależnionej na przymusowe leczenie z uzależnienia pod okiem specjalistów w specjalnych ośrodkach

​

ZADŁUŻENIE

ZADŁUŻENIE POLAKÓW

• Jak wynika z danych, pochodzących z największych rejestrów długów, średnie zadłużenie Polaków pod koniec I półrocza br. wahało się od ponad 10 tys. do 28 tys. złotych. W relacji rocznej, mimo kryzysu związanego z wybuchem wojny w Ukrainie, zmniejszyła się liczba dłużników.
• Z danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor i bazy informacji kredytowych BIK wynika, że na koniec czerwca br. średnie zadłużenie Polaków wyniosło 28 tys. 335 zł. Było nieco niższe niż rok wcześniej, gdy miało wartość 28 tys. 667 zł. W przypadku dłużników wpisanych do KRD można dostrzec taką samą zależność. Ostatnio była to kwota 18 tys. 707 zł 92 gr, a w końcówce I połowy 2021 r. – 19 tys. 692 zł 90 gr. Spadło też średnie zadłużenie w ERIF (monitorowane bez długów alimentacyjnych). Na koniec czerwca br. było na poziomie 10 tys. 137 zł 49 gr, a w analogicznym okresie 2021 r. – 10 tys. 236 zł 86 gr.

• Średnie długi są relatywnie niewielkie. Jednak zważywszy na wysokość średniomiesięcznego wynagrodzenia w Polsce, są niemożliwe do spłacenia przez przeciętnego Kowalskiego. Opłacając rosnące rachunki i kupując drożejące produkty, nie jest on w stanie wygospodarować nadwyżek – zwraca uwagę Adrian Parol.
• Jak wynika z danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor i bazy informacji kredytowych BIK, rdr. zmniejszyła się liczba dłużników. Na koniec czerwca br. było ich 2 mln 676 tys. 205, a rok wcześniej – 2 mln 740 tys. 875. Spadek zaobserwowano też w KRD. Ostatnio odnotowano 2 mln 415 tys. 940 zadłużonych, a poprzednio – 2 mln 416 tys. 379.
• Spadek liczby dłużników w I półroczu br. w dużej mierze wynikał z szerszego otwarcia gospodarki, w szczególności handlu i usług po ciężkim okresie pandemii. Co prawda, był on niewielki, ale jednak zauważalny – podkreśla Adrian Parol.

​

Dane za BUSINESS INSIDER

​

NAJMŁODSI W NAJLEPSZEJ SYTUACJI

• Według danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor i bazy informacji kredytowych BIK najwyższy średni dług mają osoby w wieku 45-54 lat – 39 tys. 687 zł (rok wcześniej – 39 tys. 60 zł). W KRD to Polacy mający 46-55 lat – 26 tys. 941 zł 15 gr (28 tys. 426 zł 68 gr). W ERIF są to ludzie po 65. roku życia – 12 tys. 391 zł 38 gr (poprzednio 12 tys. 454 zł 64 gr).
• Grupy wiekowe z największym zadłużeniem mają z reguły dłużą historię kredytową. Niektórzy zadłużeni, będąc w wieku np. 45 lat, są jeszcze daleko od zakończenia aktywności zawodowej, ale posiadają już bogate doświadczenie i mogli zaciągać wysokie kredyty – zauważa Marek Zuber.
• We wszystkich rejestrach najmniejsze średnie zadłużenie dot. najmłodszej grupy wiekowej. W BIG InfoMonitor i BIK to są Polacy w wieku 18-24 lat. Ich długi wynosiły ostatnio – 6 tys. 788 zł (rok wcześniej – 8 tys. 162 zł). W KRD to rodacy między 18. a 25. rokiem życia – 4 tys. 417 zł 91 gr (3 tys. 862 zł 36 gr). W ERIF to ludzie mający od 18 do 24 lat – 3 tys. 696 zł 60 gr (3 tys. 806 zł 61 gr).
• Dług młodej osoby wynika najczęściej z potrzeb stricte konsumpcyjnych. I z reguły dotyczy zakupu nowoczesnego telefonu bądź innego elektronicznego gadżetu. Nie stanowi dużego problemu, np. z uwagi na możliwości zarobkowe i fakt zamieszkiwania z rodzicami

​

JAK ROŚNIE ZADŁUŻENIE POLAKÓW?

Zadłużenie Polaków rośnie lawinowo. Jeszcze na koniec 2021 roku zaległe płatności wynosiły 44,4 mld złotych, a zadłużonych było 2,39 mln konsumentów. Wynika z tego, że w czasie pierwszego kwartału 2022 roku zaległości z tytułu niezapłaconych rat, abonamentów czy innych rachunków wzrosły o około 800 milionów złotych, zatem o około 2%. Częściowo wzrost zadłużenia może wynikach z rosnących stóp procentowych, co wpłynęło na zdolność regulowania rat kredytów hipotecznych. Potwierdzają to chociażby dane z Funduszu Wsparcia Kredytobiorców.

Jak podaje serwis 300gospodarka.pl, według Banku Gospodarstwa Krajowego, w marcu 2022 zostało zawartych 178 umów o wsparcie, a wartość umów opiewa na niemal 10 mln złotych. Tymczasem w lutym liczba ta wyniosła zaledwie 10, a w styczniu 7. Co gorsza liczba ta stale i wykładniczo rośnie. W maju 2022 liczba wniosków wyniosła już 968, a udzielone wsparcie to niemal 60 mln złotych, więc istnieje duże prawdopodobieństwo, że kolejny raport kwartalny wskaże dalszy wzrost zaległości Polaków.

JAK POLACY OCENIAJĄ SWOJĄ SYTUACJĘ FINANSOWĄ?

Nastroje społeczne polskich konsumentów zbadał niedawno CBOS. Opublikowany w maju br. raport zawiera dane z kwietnia. Z raportu wynika, że przeszło połowa z nas pozytywnie ocenia swoją sytuację finansową. Tylko 5% badanych uznało, że ich warunki materialne są złe. Zaskakujący - również w obliczu aktualnej sytuacji gospodarczej i geopolitycznej, tj. wojny w Ukrainie oraz rosnącej inflacji i grożącej gospodarce stagnacji - jest optymizm Polaków. Tylko jedna trzecia respondentów uznaje, że ich sytuacja finansowa może się pogorszyć w przyszłym roku, a co dziesiąty ankietowany spodziewa się nawet poprawy warunków materialnych w swoim gospodarstwie domowym.

SPIRALA ZADŁUŻENIA – CZY ZDAJESZ SOBIE SPRAWĘ, CO TO JEST?

• Ryzyko pętli długów powstaje tam, gdzie pojawia się zbyt wiele zobowiązań finansowych i trudno kontrolować terminy spłaty rat. Czym jest spirala zadłużenia, czy można z niej wyjść i co robić, by jej uniknąć?
• Spirala zadłużenia nie pojawia się z dnia na dzień. Dlatego możemy mieć trudności w zdiagnozowaniu, czy już w nią wpadliśmy, czy to ryzyko w danym momencie nas nie dotyczy. Zgodnie z definicją spirala zadłużenia pojawia się wtedy, gdy zaczynamy zaciągać zobowiązania finansowe na spłatę poprzednich. Temu zjawisku towarzyszy utrata kontroli nad własnymi pieniędzmi. Jeżeli czujemy, że jest to realny scenariusz w naszym życiu, powinniśmy jak najszybciej zareagować.
• Przyczyn wpadnięcia w pętlę długów może być całkiem sporo. Pierwsze długi mogą pojawić się już przy zakupach na raty. Nieterminowe spłaty należności, zaciąganie kolejnych zobowiązań na spłatę poprzednich i sfinansowanie nowych wydatków, brak kontroli nad przychodami i wydatkami – te czynniki sprzyjają powstawaniu omawianej pętli. W spiralę zadłużenia wpadają także osoby, które padły ofiarami różnych zdarzeń losowych. Niemożność udźwignięcia bieżących opłat spowodowana utratą pracy lub chorobą, również mogą doprowadzić do stanu, w którym zaciągamy pożyczki na spłatę np. kredytów.

JAK WYJŚĆ ZE SPIRALI ZADŁUŻENIA?

• Jeśli nawet wpadłeś w spiralę zadłużenia i bierzesz pożyczkę na spłacenie innej pożyczki, to pamiętaj, że nie jest to sytuacja bez wyjścia. Wymaga ona jednak zdecydowanego działania oraz chęci radykalnej zmiany własnych nawyków konsumenckich. Ponadto trzeba działać szybko – tutaj czas gra na Twoją niekorzyść. Jeśli czujesz, że Twoja sytuacja jest skomplikowana, zawsze możesz zasięgnąć porady doświadczonego doradcy.
• Kiedy już zdecydujemy się na przerwanie spirali zadłużenia, powinniśmy dokładnie przyjrzeć się swoim finansom i przeanalizować wszystkie posiadane długi. Ta świadomość to pierwszy krok ku wolności finansowej. Jeśli istnieje taka możliwość, warto porozumieć się z wierzycielami i polubownie wynegocjować komfortową dla obu stron strategię spłaty zadłużenia. Dobrze jest rozważyć także konsolidację zadłużenia, a więc połączenia wszystkich zobowiązań w jedno. Dzięki temu łatwiej przystąpimy do terminowego regulowania należności. Może się też okazać, że wartość kredytu konsolidacyjnego okaże się niższa w porównaniu z sumą wszystkich dotychczasowych zobowiązań finansowych.

PRZYDATNE PORADY, JAK NIE DOPUŚCIĆ DO WEJŚCIA W PĘTLĘ DŁUGÓW

• Nadmierne wydatki i brak kontroli nad własnymi finansami to częste przyczyny popadnięcia w spiralę zadłużenia. Czy można się przed tym uchronić? Jak najbardziej. Wymaga to od nas pewnej dyscypliny, jednak efekty zachowawczego gospodarowania pieniędzmi mogą nas pozytywnie zaskoczyć.

​

• Monitoring wydatków pozwoli nam dostrzec, na które grupy produktów bądź usług przeznaczamy najwięcej środków. Cięcia w domowym budżecie z kolei pozwolą nam wygenerować oszczędności, które z pewnością przydadzą się w trudniejszych finansowo momentach. Jeśli chcemy ustrzec się pętli długów, bardzo ostrożnie podchodźmy do wszelkiego rodzaju pożyczek, a zwłaszcza produktów pozabankowych. Warto też trzymać się pewnych granic, jak choćby ta, gdzie suma naszych zobowiązań nie powinna przekraczać połowy naszych dochodów.

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE

• Konstytucja RP Art. 67 - Prawo do zabezpieczenia społecznego

​

1. Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa.
2. Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa.

​

ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE

• to całokształt środków i działań publicznych, za pomocą których społeczeństwo stara się chronić swoich członków przed groźbą niemożności zaspokojenia potrzeb podstawowych, wspólnie uznawanych za ważne (G.Szpor, System ubezpieczeń społecznych, Warszawa, 2013, s.13)
• System zabezpieczenia społecznego:
• zapewnia obywatelom poczucie bezpieczeństwa socjalnego; ­
• stanowi „ubezpieczenie” człowieka od ubóstwa, w które może wpaść w skutek niezdolności do pracy lub niemożliwości znalezienia pracy.

PRZYCZYNY NIEZDOLNOŚCI DO PRACY LUB NIEMOŻLIWOŚCI ZNALEZIENIA PRACY:

• podeszły wiek uniemożliwiający dalszą wydajną pracę;
• stan zdrowia trwale uniemożliwiający lub
• ograniczający możliwość pracy;
• choroba czasowo uniemożliwiająca pracę;
• bezrobocie (czasowa utrata pracy);
• trudna sytuacja rodzinna;
• inne zdarzenia losowe.

TERMIN I POJĘCIE -� „ZABEZPIECZENIE SPOŁECZNE” – �W NAUKACH PRAWNYCH

Konwencja 102 nie zawiera definicji zabezpieczenia społecznego, ale wyznacza w przypadku każdej części następujące elementy:

• • przedmiot ochrony prawnej – ryzyko
• • zakres podmiotowy
• • zakres przedmiotowy –rodzaje świadczeń
• • warunki nabycia
• • wysokość i zasady wymiaru świadczeń
• • okres wypłaty
• • zawieszalność
• • postepowanie
• • dodatkowe uprawnienia

Konwencja 102 MOP obejmuje ryzyka:

• choroby – świadczenia zdrowotne
• niezdolności do pracy- zasiłki chorobowe
• bezrobocia – świadczenia w razie bezrobocia
• starości- świadczenia na starość
• wypadku przy pracy, chorób zawodowych- świadczenia w razie wypadków przy pracy i chorób zawodowych
• obciążeń rodzinnych –świadczenia rodzinne
• macierzyństwa- -świadczenia macierzyńskie
• inwalidztwa- świadczenia w razie inwalidztwa
• śmierci żywiciela rodziny - świadczenia w razie śmierci żywiciela rodziny

PRAWO ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO�JAKO DZIEDZINA PRAWA

Dwie koncepcje prawa zabezpieczenia społecznego:

• Wg metody realizacji zabezpieczenia społecznego (ubezpieczeniowa, zaopatrzeniowa i opiekuńcza)
• Wg rodzajów ryzyka socjalnego

Koncepcja J. Jończyka

• Ryzyko socjalne – niebezpieczeństwo wystąpienia zdarzenia przyszłego, niepewnego, niezależnego od woli człowieka i wywołującego niekorzystne dla niego skutki prawne.

Koncepcja J. Piotrowskiego

• Metody realizacji zabezpieczenia społecznego

METODY REALIZACJI ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

Rodzaje metod realizacji zabezpieczenia społecznego

• Ubezpieczenia społeczne (metoda ubezpieczeniowa)
• Zaopatrzenie społeczne (metoda zaopatrzeniowa)
• Opieka (pomoc) społeczna (metoda opiekuńcza)

1. podmiot zabezpieczający;
2. finansowanie;
3. uprawnionych;
4. świadczenia.

GŁÓWNE ZAŁOŻENIA METODY UBEZPIECZENIOWEJ: �

zabezpieczenie realizuje się przez tworzenie wspólnot osób narażonych na podobne zdarzenia losowe

fundusz na świadczenia gromadzony jest ze składek ubezpieczonych lub ubezpieczającego, dostosowanych do rozmiaru ryzyka

świadczenia są różnicowane odpowiednio do udziału w tworzeniu wspólnego funduszu;

prawo do świadczenia i jego wysokość są gwarantowane ustawowo;

• przystąpienie do ubezpieczenia ma charakter przymusowy;
• prawo do świadczeń powstaje ex lege i jest prawem podmiotowym;
• ubezpieczenie społeczne jest wykonywane przez specjalnie do tego utworzone instytucje publiczne lub prywatne działające pod nadzorem państwa.

„Ubezpieczenie społeczne stanowi system zagwarantowanych ustawowo i związanych z pracą świadczeń o charakterze roszczeniowym, pokrywających potrzeby wywołane przez zdarzenia losowe lub inne zrównane z nimi zdarzenia, spełnianych przez zobowiązane do tego instytucje oraz finansowanych na zasadzie bezpośredniego lub pośredniego rozłożenia ciężaru tych świadczeń, w całości lub co najmniej w poważnej mierze na zbiorowość osób do nich uprawnionych”.

Wacław Szubert

METODA OPIEKUŃCZA JEST ROZUMIANA JAKO ZASPOKAJANIE ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH NIEZBĘDNYCH POTRZEB ŻYCIOWYCH OSÓB, KTÓRE WŁASNYMI ŚRODKAMI MATERIALNYMI LUB WŁASNĄ PRACĄ UCZYNIĆ TEGO NIE MOGĄ.

Cechą metody opiekuńczej jest indywidualizacja. Dotyczy ona:

• indywidualnego rozpoznawania okoliczności uzasadniających przyznawanie świadczeń (lub odmowę przyznania);
• dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy.

ZASADY METODY OPIEKUŃCZEJ :

• system pomocy społecznej obejmuje całą ludność, wszystkich którzy znajdą się w potrzebie, niezależnie od ich aktywności zawodowej, na zasadzie obywatelstwa albo domicylu;
• potrzeba bywa określana w ustawie przez wskazanie poziomu dochodów, który nie może być przekroczony (tzw. kryterium dochodowe);
• świadczenia przyznaje się ze środków publicznych pochodzących z podatków lub innych źródeł (np. fundacje, darowizny);
• świadczenia są z reguły jednolite, ustalane kwotowo, na poziomie zapewniającym zabezpieczenie minimum egzystencji;
• wysokość świadczenia jest ustalana albo w ustawie albo przez organ udzielający pomocy i dokonujący oceny, jaka zachodzi potrzeba;
• świadczenia mają z reguły charakter nie roszczeniowy (choć coraz częściej dokonuje się specyfikacji warunków nabycia świadczeń, co nadaje im charakter roszczeniowy);
• systemy pomocy społecznej są administrowane przez organy publiczne – przeważnie lokalne.

ZAOPATRZENIE SPOŁECZNE �OKREŚLA SIĘ JAKO METODĘ ZABEZPIECZENIA POPRZEZ PRZYZNANIE PRZEZ PAŃSTWO PRAWA DO ŚWIADCZEŃ (TZN. NIEEKWIWALENTNEGO PRZYSPORZENIA DÓBR) WEDŁUG KRYTERIUM POTRZEB LUB ZASŁUG.

Świadczenia zaopatrzeniowe mają charakter świadczeń pieniężnych wypłacanych przez organy państwowe ze środków budżetu państwa.

• system zaopatrzenia obejmuje na ogół całą ludność kraju bez względu na aktywność zawodową, udzielając rent i emerytur osobom, które spełniają warunki;
• środki na zaopatrzenie pochodzą ze środków publicznych (z ogólnych dochodów budżetowych bądź podatku);
• okoliczności i warunki uprawniające do nich są określone ustawowo;
• prawo do zaopatrzenia jest prawem nabywanym ex lege po spełnieniu warunków;
• spełniającym ustawowe warunki przysługuje roszczenie o świadczenie;
• system jest administrowany przez urzędy publiczne (państwowe lub samorządu lokalnego).

​

Dziękuję za uwagę i poświęcony czas

​