Халиуллина Л.К. – югары категорияле химия укытучысы,
Татарстанның атказанган укытучысы
Тозларның химик үзлекләре
Тозларның химик үзлекләре
көчле көчсез
1. тоз + Ме→ яңа Ме +яңа тоз (алмаштыру реакциясе)
Эри
Актив металлар ярамый
СuSO4 +Fe→FeSO4 + Cu
Кызыл
2. Тоз + кислота (көчле) → яңа тоз + яңа кислота (алмашу реакциясе)
СuСl2 + H2S = CuS↓ +2HCl
кара, кислотада эреми
Тозларның химик үзлекләре
3. Тоз +селте→яңа тоз + яңа нигез/амфотер гидроксид (алмашу реакциясе)
эри эри (килеп чыккан тоз яки нигез суда эремәскә тиеш)
FeCl3 +3NaOH = Fe(OH)3↓ + 3NaCl
Кызгылт –көрән
4. тоз1 +тоз2 → яңа тоз+ яңа тоз↓ (алмашу реакциясе)
эри эри эреми
NaCl+AgNO3 = NaNO3+AgCl↓
ак эремчексыман
Тозларның химик үзлекләре
5. Кайбер тозлар җылытканда таркалалар. Мәсәлән карбонатлар,
гидрокарбонатлар.
МeCO3 t →MeO + CO2
(I төркем төп төркемчә металларын алырга ярамый, чөнки кыздырып
таркатканда алар таркалмый, ә бары тик эриләр генә)
МgCO3 t →MgO + CO2
Me(HCO3)n → МeCO3 + CO2+H2O
2NaHCO3 = Na2CO3 + CO2+H2O
6. Кайбер тозлар су белән реакциягә кереп кристаллогидратлар
барлыкка китерәләр.
СuSO4 + 5 H2O= СuSO4 ∙ 5 H2O
СuSO4 ∙ 5 H2O – бакыр купоросы
Натрий хлоридының кулланылышы
Натрий металлы
Бирем №1
Тимер (III) хлориды, натрий сульфатына
нинди нигез/амфотер гидроксид
туры килә? Исемнәрен, классын языгыз.
Бирем №1 җавап
Fe(OH)3 – тимер (III) гидроксиды, амфотер гидроксид
FeCl3
HCl – хлорид кислотасы, бернигезле кислородсыз кислота
NaOH – натрий гидроксиды, бер кислоталы суда эрүчән нигез
Na2SO4
H2SO4 - сульфат кислотасы, ике нигезле кислородлы кислота
Бирем №2
Тест
1. Тоз формуласы:
1)KOH 2) CO2 3) HNO3 4) BaCl2
2. Әче тоз формуласы:
1) KHCO3 2) MgOHBr 3) Ba[Al(OH)4]2 4)Li3PO4
3. Fe(NO3)3 - матдәсенең исеме:
1) тимер (III) нитраты 2) тимер (II) нитраты
3) тимер (III) нитриты 4) тимер (II) нитриты
4. Тоз һәм кислота формуласы:
1) MgO һәм HClO4 2) AgBr һәм P2O3,
3) Rb2SO3 һәм H2SO4 4) NaOH һәм KCl
5. Алюминий сульфаты Al2(SO4)3 нинди амфотер гидроксид һәм
кислотадан барлыкка килгән?
1) Al2O3 һәм H2SO4 2) Al(OH)3 һәм H2SO4
3) Al2O3 һәм H2SO3 4) Al(OH)3 һәм H2SO3
Бирем №2
6. 2КОН + ... → 2KNO3 + H2O реакция тигезләмәсендә төшеп калган матдә формуласы:
1) HNO3 2) N2O5 3) N2O3 4) HNO2
7. Нейтральләшү реакциясенә туры килә:
1) 2K+2HCl → 2KCl+H2
2) Na2O + 2HBr →2NaBr+ H2O
3) Ca(OH)2 + 2HClO4 → Ca(ClO4)2+2H2O
4) Fe(OH)2 t →FeO + H2O
8. KNO3→KNO2 + O2 тигезләмәсендә кислород алдындагы коэффициент ничәгә тигез?
1) 1 2) 2 3) 3 4) 4
9. Барий гидроксидына хлорид кислотасы кушкач, нинди тоз барлыкка килә?
1) Ba(ClО4)2 2) Ba(ClО)2 3) Ba(ClО3)2 4) BaCl2
10. Аш тозы формуласы:
1) KNO3 2) KCl 3) NaCl 4) CaCO3
Бирем №2 җавап
Җаваплар:
1.4, 2.1, 3.1, 4.3, 5.2, 6.2, 7.3 , 8.1, 9. 4, 10. 3
1.Тоз формуласы:
1)KOH 2) CO2 3) HNO3 4) BaCl2
2. Әче тоз формуласы:
1) KHCO3 2) MgOHBr 3) Ba[Al(OH)4]2 4)Li3PO4
3. Fe(NO3)3 - матдәсенең исеме:
1) тимер (III) нитраты 2) тимер (II) нитраты
3) тимер (III) нитриты 4) тимер (II) нитриты
4. Тоз һәм кислота формуласы:
1) MgO һәм HClO4 2) AgBr һәм P2O3,
3) Rb2SO3 һәм H2SO4 4) NaOH һәм KCl
5. Алюминий сульфаты Al2(SO4)3 нинди амфотер гидроксид
һәм кислотадан барлыкка килгән?
1) Al2O3 һәм H2SO4 2) Al(OH)3 һәм H2SO4
3) Al2O3 һәм H2SO3 4) Al(OH)3 һәм H2SO3
Бирем №2 җавап
6. 2КОН + ... → 2KNO3 + H2O реакция тигезләмәсендә төшеп калган матдә формуласы:
1) HNO3 2) N2O5 3) N2O3 4) HNO2
7. Нейтральләшү реакциясенә туры килә:
1) 2K+2HCl → 2KCl+H2
2) Na2O + 2HBr →2NaBr+ H2O
3) Ca(OH)2 + 2HClO4 → Ca(ClO4)2+2H2O
4) Fe(OH)2 t →FeO + H2O
8. KNO3→KNO2 + O2 тигезләмәсендә кислород алдындагы коэффициент ничәгә тигез?
1) 1 2) 2 3) 3 4) 4
9. Барий гидроксидына хлорид кислотасы кушкач, нинди тоз барлыкка килә?
1) Ba(ClО4)2 2) Ba(ClО)2 3) Ba(ClО3)2 4) BaCl2
10. Аш тозы формуласы:
1) KNO3 2) KCl 3) NaCl 4) CaCO3
Бирем №3
Тикшерү картасы. Лаборатор эш
Фәнни-тикшерү эшенең мөстәкыйль планы
Тикшерү максаты: химик реакцияләрнең кайтма булмаганын
дәлилләү һәм реакциянең билгеләрен күзәтү
Матдәләр: BaCl2, H2SO4, CuSO4, NaOH
Гипотеза:
1. берничә юл белән тозларның химик үзлекләрен тасвирларга
Химик үзлекләре 1. Нинди билгеләр күзәтәсез?
2. Нинди матдәләр барлыкка килә, сезгә билгеле юллар белән тикшерегез.
3. Тикшерегез һәм реакциянең молекуляр тигезләмәләрен языгыз.
Башкарган эшегезне таблицага языгыз
№ | Үткәрелгән эксперимент | Күзәтү. Реакция тигезләмәсе |
|
|
|
|
|
|
Нәтиҗә: | ||
Бирем №3 җавап
№ | Үткәрелгән эксперимент | Күзәтү. Реакция тигезләмәсе |
1 | Барий хлоридының сульфат кислотасы белән реакциясе | Тоз + кислота (көчле) → яңа тоз + яңа кислота (алмашу реакциясе) BaCl2 + H2SO4 = Ba SO4 ↓ +2HCl ак, кислотада эреми |
2 | Бакыр(II) сульфатының натрий гидроксиды белән реакциясе | Тоз +селте→яңа тоз + яңа нигез/амфотер гидроксид эри эри (килеп чыккан тоз яки нигез суда эремәскә тиеш) (алмашу реакциясе) СuSO4 + 2NaOH = Cu(OH)2↓ + Na2SO4 зәңгәрсу
|
Нәтиҗә: Тозлар селтеләр һәм кислоталар белән реагирлашалар, һәм реакция барышында характерлы билгеләр күзәтелә. | ||
Бирем №4
Түбәндәге әверелешкә туры килгән химик реакцияләрнең
тигезләмәләрен языгыз. Реакциянең кагыйдәсен, реакция
тибын, матдәләрнең исемнәрен языгыз.
Ba→BaO→Ba(OH)2→ Ba(NO3)2→Ba3(PO4)2
↓ ↓
Ba(OH)2 BaOHCl
Бирем №4 җавап
Ba→BaO→Ba(OH)2→Ba(NO3)2→Ba3(PO4)2
↓ ↓
Ba(OH)2 BaOHCl
1. Ме+ О2 → МеО (кушылу реакциясе)
2Ba+ О2 → 2BaО (барий оксиды)
2. Актив МеО + су → селте (кушылу реакциясе)
BaО + H2O = Ba(OH)2 (барий гидроксиды)
3. Селте + кислота → тоз + су ( алмашу реакциясе)
Ba(OH)2 + 2HNO3= Ba(NO3)2 +2 H2O (барий нитраты)
Бирем №4 җавап
Ba→BaO→Ba(OH)2→Ba(NO3)2→Ba3(PO4)2
↓ ↓
Ba(OH)2 BaOHCl
4. тоз1 +тоз2 → яңа тоз+ яңа тоз↓ (алмашу реакциясе)
эри эри эреми
3Ba(NO3)2 +2K3PO4=Ba3(PO4)2 ↓+ 6KNO3 (барий ортофосфаты, калий нитраты)
5. Актив Ме + су→ эри нигез( селте) + водород (алмаштыру реакциясе)
Ba + 2H2O = Ba(OH)2 + H2 (барий гидроксиды)
6. Селте + кислота → нигез тозы +су (алмашу реакциясе)
артык алынганда
Ba(OH)2 + HCl = BaOHCl + H2O (барий гидроксохлориды)
Бирем №5
Бер Х реагентын гына кулланып, натрий фториды, натрий хлориды,
натрий бромиды, натрий иодиды һәм натрий сульфидының сулы
эремәләрен ничек итеп танып белергә була? Кирәкле реакция
тигезләмәләрен языгыз, аларның сыйфат билгеләрен, төсләрен языгыз
Бирем №5 җавап
Кислоталар, нигезләр һәм тозларның суда эрүчәнлеге
таблицасыннан бу анионнар нинди катион белән утырым
барыкка китергәнен карыйбыз. Ул көмеш катионы, һәм
аның эри торган тозын алабыз, ул AgNO3.
AgNO3 + NaF ≠
AgNO3 + NaCl = NaNO3 + AgCl↓
ак
AgNO3 +NaBr= AgBr↓ +NaNO3
ачык - сары
AgNO3 +NaI= AgI↓ +NaNO3
сары
AgNO3 + Na2S = Ag2S↓ + NaNO3
кара
Игътибарыгыз өчен рәхмәт