ธรรมาภิบาลสำหรับผู้บริหาร

โดย

นายแพทย์ ไพศาล เกื้ออรุณ

ข้อสังเกตุก่อนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประเด็นนี้

• เป็นเรื่องของ นามธรรมที่มีรูปธรรมซ้อนเร้นอยู่ เป็นทั้งรูป และนาม ที่รอการติดตั้งสู่ทรัพยากรมนุษย์ที่สามารถทำให้เกิดมูลค่าอสงไขย แต่อาจไร้ค่า และเป็นโทษอนันต์ต่อสังคมได้เช่นกัน

​

• ก่อนถึงวันนี้ เคยเจอใครบ้างที่มีคุณธรรม แน่ใจหรือไม่ ใช้หลักเกณฑ์อะไร

​

• ตัวเองมีคุณธรรมเพียงใด สุจริตแต่ผิดระเบียบ หรือ ทุจริตแต่ถูกระเบียบ

จำได้ (Recall)

เข้าใจ (Comprehension)

ประยุกต์ได้ (Application)

วิเคราะห์ได้ (Analysis)

สังเคราะห์ได้ (Synthesis)

ประเมินคุณค่าได้ (Evaluation)

ระดับและลำดับการเรียนรู้ทางประชานพิสัย*

* Bloom’s

เลียนแบบได้ (Imitation)

ทำทีละส่วนได้ (Manipulation)

ทำได้ปราณีต (Precision)

ทำพร้อมกันทุกส่วนได้ (Articulation)

ทำเป็นธรรมชาติ (Naturalization)

ระดับ/ลำดับการเรียนรู้ทางพลพิสัย*

* Dave’s

ปฏิบัติจนเป็นนิสัย (Characterising)

มีระบบคุณธรรม (Organizing)

มีค่านิยม (Valueing)

สนใจ ไตร่ตรอง ทดลองปฏิบัติ (Responding)

รับรู้ (Receiving)

ระดับ/ลำดับการเรียนรู้ทางจิตพิสัย*

* Bloom’s

ปลายทางที่ต้องการ...ระดับ/ลำดับการเรียนรู้ทางสุขพิสัย

๑. ไม่ปรุงทุกข์

๒. ทุกข์มีไว้ให้ศึกษา แล้วดับให้สิ้น

๓. สุขกับสภาพที่เป็นจริง

๔. ไม่ยึดติดกับสุขที่มีอยู่

๕. ปรุงสุขให้ละมุลยิ่งขึ้น สุขกับการจัดการที่มีปัญญา ให้เกิดสุขอย่างสงบ และอสงไขย

7

การบริหารองค์กร

ผลลัพธ์

เป้าหมาย

• ผลิตภาพ
• ประสิทธิภาพ
• ประสิทธิผล
• ความพึงพอใจ
• มองไกล

กลุ่มผลประโยชน์

ทรัพยากร

• วัสดุ ครุภัณฑ์
• บริการ
• คน
• เงิน
• การบริหาร
• เวลา

คน

นักบริหาร

ผู้นำ

องค์กร

โครงสร้าง ระบบ

งาน

เทคโนโลยี

วัฒนธรรมองค์กร

สภาพแวดล้อม

ข้อมูล

ประเมินผล

เงิน

ทบทวนวิวัฒนาการบริหาร

Rational goal &

Internal process

Human

relation

Open

system

Both - and

หลักการบริหาร

ของ Taylor

หลักการบริหาร

ของ Fayol

หลักการบริหาร

การบริหารตาม

สถานการณ์

สี่รูปแบบ

เป็น

หนึ่งแนวคิด

หลักการบริหาร

ของ Weber

8 บทบาทนักบริหาร

MENTOR

ครู

INNOVATOR

สร้างสรรค์

BROKER

ตัวแทน

FACILITATOR

พี่เลี้ยง

MONITOR

ผู้กำกับ

PRODUCER

ผู้ผลิต

DIRECTOR

ผู้อำนวยการ

COORDINATOR

ผู้ประสาน

ยืดหยุ่น

ควบคุม

ภายนอก

ภายใน

HUMAN RELATIONS

​

แบบมนุษยสัมพันธ์

แบบกระบวนการ

ภายใน

​

INTERNAL

PROCESS

OPEN SYSTEM

​

แบบเปิด

แบบยึดเป้าประสงค์

​

​

RATIONAL

GOAL

$

24 ศักยภาพนักบริหาร

MENTOR

ครู

INNOVATOR

สร้างสรรค์

BROKER

ตัวแทน

FACILITATOR

พี่เลี้ยง

MONITOR

ผู้กำกับ

PRODUCER

ผู้ผลิต

DIRECTOR

ผู้อำนวยการ

COORDINATOR

ผู้ประสาน

• เข้าใจตนเอง / ผู้อื่น
• สื่อสารดี
• พัฒนาผู้ใต้บังคับบัญชา

• สร้างทีม
• ใช้การตัดสินใจร่วม
• บริหารความขัดแย้ง

• บริหารข้อมูลด้วย

วิจารณญาณ

• บริหารข้อมูล
• บริหารกระบวนการหลัก

• บริหารโครงการ
• ออกแบบงาน
• บริหารคณะทำงาน

• สร้าง / สื่อสารวิสัยทัศน์
• กำหนดเป้าหมาย วัตถุประสงค์
• ออกแบบองค์กร

• สร้างฐาน
• ต่อรอง / สัญญา
• เสนอความคิด

• อยู่กับความเปลี่ยนแปลง
• คิดสร้างสรรค์
• สร้างความเปลี่ยนแปลง

• ทำงานให้ได้ผล
• เสริมสร้างบรรยากาศ

การทำงาน

• บริหารเวลา / ความเครียด

การบริหารที่มีประสิทธิภาพ - ประสิทธิผล

ระดับและสัดส่วนทักษะของผู้บริหารแต่ละระดับ

ธรรมาภิบาล

• ธรรมะ ธรรมชาติ ธรรมดา ข้อเท็จจริง คุณสมบัติ

​

• อภิบาล ปกปักรักษา คุ้มครอง ปกครอง

​

• ธรรมาภิบาล หรือการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี Good Governamce

ผู้บริหาร

• ภาครัฐ จะกระทำได้ ต้องมีกฎหมายให้อำนาจไว้

​

• ภาคเอกชน จะกระทำได้ ต้องมีระเบียบองค์กรอนุญาต และไม่มีกฎหมายห้าม

​

• งานส่วนตัว จะกระทำได้ ต้องไม่มีกฎหมายห้ามไว้

ธรรมชาติของการบริหาร

• การบริหารมีวัตถุประสงค์
• การบริหารมีวิธีการ
• ผู้เกี่ยวข้องเป็นผู้มีส่วนได้เสีย
• การควบคุมกำกับให้ก้าวเดินสู่เป้าหมาย ด้วยวิธีการที่ระบุไว้ เป็นสิ่งที่เกิดได้
• การละเมิดวัตุประสงค์ และวิธีการ ไม่สามารถกระทำได้ ตามอำเภอใจ

ธรรมที่พึงมีสำหรับการประกอบสัมมาอาชีวะ

• มีกฎหมายของสังคมบังคับ กำหนดโทษไว้ชัดเจน มีกระบวนจัดการให้ต้องรับโทษ ตามที่ระบุไว้

​

• มีจารีต ปทัสถาน อันดีเป็นแนวทาง เป็นโทษที่ไม่สามรถบังคับใช้โดยอาศัยกฎหมายได้

​

• อุดมคติแห่งความเป็นมนุษย์ สัตว์สังคมที่สามารถเจริญได้ด้วยการพัฒนา เป็นโทษที่ แต่ละบุคคล พิจารณาตามที่ตนเป็น

ธรรมที่มีกฎหมายของสังคมบังคับ

๑. หลักธรรมาภิบาล ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ให้ส่วนราชการถือปฏิบัติตั้งแต่ ๒๒ พฤษภาคม ๒๕๔๒ และเมื่อ ๑๐ สิงหาคมได้ประกาศระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการสร้างระบบบริหารบ้านเมือง และสังคมที่ดี พ.ศ. ๒๕๔๒ ระบุไว้ ๖ ประการ

​

หลักนิติธรรม หลักคุณธรรม

หลักความโปร่งใส หลักความมีส่วนร่วม

หลักความรับผิดชอบ หลักความคุ้มค่า

หลักการสำคัญของความโปร่งใส

• การเปิดเผยจะต้องเป็นการแสดงถึงความจริงหรือสภาพที่แท้จริง
• การเปิดเผยจะต้องเป็นการทำให้เกิดการได้รู้ ได้เห็น ได้เกิดความเข้าใจอย่างชัดเจน”

- คิด พูด กระทำ

- ก่อน ระหว่าง หลัง

• การเปิดเผยจะต้องควบคู่กับ�การตรวจสอบ เพราะแม้จะมีการเปิดเผยแล้ว แต่ไม่มีใครสนใจใส่ใจ ไม่คัดค้าน ไม่ตรวจสอบ ไม่ระงับยับยั้ง ปล่อยปละละเลย
• การเปิดเผยอาจไม่จำกัดรูปแบบ แต่ควรคำนึง�ถึงการเข้าถึงได้โดยสะดวกเป็นหลัก
• การเปิดเผยอาจมีขอบเขตขึ้นอยู่กับความเหมาะสมความสมดุล และเงื่อนไขจำเป็น

ธรรมที่มีกฎหมายของสังคมบังคับ (ต่อ)

๒. พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน (ฉบับที่ ๕) พ.ศ. ๒๕๔๕ และ ฉบับ ๗ พ.ศ. ๒๕๕๐ กำหนดให้การปฏิบัติหน้าที่ของส่วนราชการต้องใช้วิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี

​

๓. พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์ และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. ๒๕๔๖

​

ธรรมที่มีกฎหมายของสังคมบังคับ (ต่อ)

๔. ประมวลกฎหมายกฎหมายอาญา มาตรา ๑๕๗ ผู้ใดเป็นเจ้าพนักงานปฏิบัติ หรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด หรือปฏิบัติ หรือละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยทุจริต จำคุก ๑ ถึง ๑๐ ปี ฯ อายุความ ๑๕ ปี

​

การบริหารที่เจตนาดี แต่ผิดระเบียบ / ถูกระเบียบ แต่มีประโยชน์แอบแฝง

​

จิตสำนึกการเป็นสมาชิกองค์กรที่ดี

ธรรมที่มีจารีต ปทัสถาน อันดีเป็นแนวทาง

• หิริ ละอายต่อบาป โอตัปปะ เกรงกลัวต่อบาป

​

• ตนเองรู้ ผู้อื่นรู้ ตนเองรู้ ผู้อื่นไม่รู้
• ตนเองไม่รู้ ผู้อื่นรู้ ตนเองไม่รู้ ผู้อื่นไม่รู้

​

• I am OK You are OK I am OK You are not OK
• I am not OK You are OK I am not OK You are not OK

​

ธรรมที่เป็น อุดมคติแห่งความเป็นมนุษย์ �สัตว์สังคมที่ สามารถเจริญได้ ด้วยการพัฒนา

• ทันโต เสฏโฐ มนุสโสสุ
• นัตถิ สันติ ปรมัง สุขขัง
• การกระทำ โดยชอบ / โดยธรรม จะทำการใด อาศัยอำนาจใด อำนาจนั้นต้องใช้อย่างไร มีหลักการการกระทำการเหล่านั้นแล้ว
• ประโยชน์ที่ไม่พึงได้ (ทุจริต)
• ประโยชน์ทับซ้อน
• การละเมิดทางเพศ / ทรัพย์ & ทรัพย์สิน / ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์

การขับเคลื่อนธรรมาภิบาลสู่ตนเอง องค์กร และสังคม

• ตนเอง

​

• องค์กร

​

• สังคม

​

• เรียนรู้ กำหนดแนวทาง ควบคุมกำกับ รับผลการปฏิบัติ & การไม่ปฏิบัติ

กรณีที่ร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้

• การเรียกรับแป๊ะเจี๊ยะของผู้เกี่ยวข้อง

​

• การรับเงินบริจาครูปแบบต่าง ๆ

​

• การใช้ดุลพินิจรูปแบบต่าง ๆ

​

• มรรคแปด กับ ความสำเร็จของการบริหาร

สุขให้เป็น ก็จะเห็น ว่าเป็นสุข

ไม่ต้องทุกข์ ทนอับ สรรพสิ่ง

สุขหรือทุกข์ อยู่ที่ใจ ใช่ความจริง

ถ้าใจวิ่ง ไปเก็บทุกข์ สุขหมดเอย