1 of 14

ਪਵਨਦੀਪ ਕੌਰ�ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ�ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ�ਹੰਸ ਰਾਜ ਮਹਿਲਾ ਮਹਾ ਵਿਦਿਆਲਾ�ਜਲੰਧਰ

2 of 14

ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ��ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾ

3 of 14

ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣ -ਪਛਾਣ

ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ।
ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੋਢੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰਮਿਤ ਫਰਸਫੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ।

4 of 14

ਜਨਮ ਅਤੇ ਮਾਤਾ - ਪਿਤਾ

ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਦਸੰਬਰ 1872 ਈ. ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।
ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸੀ।

5 of 14

ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ

ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਨਾਲ ਸੀ।
1891 ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਅਵਲ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।
ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਘਰ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ।

6 of 14

ਸਿੱਖਿਆ

1891 ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਭਰ ਵਿਚੋਂ ਅਵਲ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।
ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਫਾਰਸੀ , ਉਰਦੂ, ਗੁਰਬਾਣੀ ,ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ,ਹਿੰਦੂ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਗਹਿਨ ਪੱਧਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

7 of 14

ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ

ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ।

ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਕਲਮ ਅਜ਼ਮਾਈ ਕੀਤੀ।

ਗਲਪ – 1. ਨਾਵਲ

2. ਕਹਾਣੀ

ਕਵਿਤਾ

ਜੀਵਨੀ

ਨਾਟਕ

8 of 14

ਨਾਵਲ

ਸੁੰਦਰੀ (1898)
ਬਿਜੇ ਸਿੰਘ (1899)
ਸਤਵੰਤ ਕੌਰ (1890)
ਬਾਬਾ ਨੌਧ ਸਿੰਘ (1907)

9 of 14

ਕਵਿਤਾ

ਦਿਲ ਤਰੰਗ (1920)
ਤ੍ਰੇਲ ਤੁਪਕੇ ( 1921)
ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹਾਰ ( 1921)
ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ ( 1922)
ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ( 1927)
ਮੇਰੇ ਸਾਂਈਆਂ ਜੀਉ ( 1953)
ਕੰਬਦੀ ਕਲਾਈ

10 of 14

ਜੀਵਨੀ

ਸ੍ਰੀ ਕਲਗੀਧਰ ਚਮਤਕਾਰ
ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚਮਤਕਾਰ
ਸੰਤ ਗਾਥਾ
ਸ੍ਰੀ ਅਸ਼ਟ ਗੁਰ ਚਮਤਕਾਰ

11 of 14

ਨਾਟਕ/ਟੀਕੇ

ਰਾਜਾ ਲਖਦਾਤਾ (ਨਾਟਕ)
ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਭਗਤ ਮਾਲਾ
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼

12 of 14

ਮਾਨ - ਸਨਮਾਨ

1949 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਉਰੀਐਂਟਲ ਲਰਨਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
1952 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦੀ।
1955 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਪੁਸਤਕ ਮੇਰੇ ਸਾਂਈਆਂ ਜੀਉ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
1956 ਵਿਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਐਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ।

13 of 14

ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ

ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਗੁਜਰਿਆ।
84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ 10 ਜੂਨ 1957 ਨੂੰ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਿਧਨ ਹੋ ਗਿਆ।