Сабақтың тақырыбы:
§12. Тау жыныстарының жасын анықтау. Геологиялық жыл санау мен геохронологиялық кесте
Мақсатқа жету үшін мынаны білу қажет:
Тау жыныстарының жасын анықтау.
Жер қыртысындағы әртүрлі геологиялық өзгерістерді, олардың жүру ұзақтығы мен ерекшеліктерін түсіну үшін тау жыныстарының геологиялық жасын білудің маңызы.
.
Сұрақ: Салыстырмалы жасын
анықтау:
Жауап: Ішіндегі тау жыныстарының орналасу ретіне, олардың өзіндік және жануарлардың қалдықтарына сүйене отырып зерттеу арқылы олардың жасы анықталуы мүмкін. Қайсысы бұрын, қайсысы кейін түзілгенін анықтап, өзара салыстыру арқылы олардың салыстырмалы жасы анықталады.
Сұрақ: Абсолюттік жасы?
Жауап: Кез келген тау жынысының пайда болған кезінен бері геологиялық уақыт оны абсолюттік жасы болып есептеледі. Жер қойнауындағы кейбір радиоактивті элементтердің ыдырау жылдамдығы сыртқы әсерге тәуелсіз болады. Сондықтан радиоизотоп көмегімен тау жыныстарының дәл жасын анықтауға мүмкіндік бар. Бұл мақсатта, әдетте, уранның ыдырау жылдамдық көрсеткіші пайдаланылады. Уранның ½ мөлшерінің қорғасынға айналу уақыты 4,5-10⁹ жылға созылады, меншікті салмағы жоғары гелий ауа бөлігіне шығып, ал қорғасын жер қойнауында жинақталады. Уранның ыдырау жылдамдығын және бөлінетін қорғасын мөлшерін қарай отырып, оның қашаннан бастап түзілгенін нақты анықтауға болады. Жер шарының әртүрлі бөліктеріндегі құрамында уран мен қорғасын бар тау жыныстарын химиялық зерттеу арқылы олардың абсолюттік (радиометриялық) жасын анықтайды.
Сұрақ: Геологиялық жыл санау
немесе геохронология
• Геологиялық жыл санау немесе геохронология — тау жыныстарының қалыптасу уақытын мен ретін көрсететін ғылым. Егер тау жыныстарының ұқсас қабаттарынан әртүрлі жерлерден табылған қабат өзіне дейінгілерден жасырақ деп саналады. Ең жоғары жатқан қабаттардың жасы жас болады.
• Геохронологиялық кесте — Жер ғаламшарының, нақты айтсақ, ондағы тіршілікінің даму кезеңдерін түсіндірудің бір тәсілі. Ертеректе болған заман мен ондағы оқиғалардың төменгі бөлігіне, ал ең соңғы эралар — жаңа кезеңдер оның жоғарғы бөлігіне жазылады.
Сұрақ: Эралардың атауы геологиялық
уақыты
Архей эрасы — ең ежелгі тіршілік, протерозой — өте ертедегі қарапайым тіршілік,
палеозой — алғашқы тіршілік,
мезозой — орта кезең тіршілігі,
ал кайнозой жаңа кезең тіршілігі деп аталады.
Әрбір эра өз тарапынан неғұрлым қысқа уақыт аралығына — дәуірлерге бөлінеді. Осы уақыт аралықтарының барлығы біртұтас геохронологиялық кестеден (
Қорытынды сұрақ: сипаттама береміз
анықтау.
немесе геохронология
КЕРІ БАЙЛАНЫС