ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΤΑ ΤΟ 19ο ΑΙΩΝΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ

• «Μετά την καταστροφή των Ψαρών». Έργο του Νικόλαου Γύζη

Μπακάλης Κώστας : history-logotexnia.blogspot.com

2

ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΚΑΤΑ ΤΟ 19ο ΑΙΩΝΑ:

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

3

• Πότε ξεκίνησε το μεταναστευτικό ρεύμα στην Ελλάδα; Ποιοι ήταν οι χώροι προέλευσης των πρώτων μεταναστευτικών ρευμάτων;

​

• Στη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 σημειώθηκαν μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών από διάφορα μέρη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας προς την επαναστατημένη Ελλάδα.
• Οι ομαδικές αυτές μεταναστεύσεις μπορεί να θεωρηθούν αφετηρία του προσφυγικού ζητήματος.

4

• Πότε ξεκίνησε το μεταναστευτικό ρεύμα στην Ελλάδα; Ποιοι ήταν οι χώροι προέλευσης των πρώτων μεταναστευτικών ρευμάτων;

​

• Στη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 σημειώθηκαν μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών από διάφορα μέρη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας προς την επαναστατημένη Ελλάδα.
• Οι ομαδικές αυτές μεταναστεύσεις μπορεί να θεωρηθούν αφετηρία του προσφυγικού ζητήματος.

5

×

×

×

×

×

×

×

×

×

×

×

Χάρτης των κυριότερων επαναστατημένων περιοχών κατά τη διάρκεια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Καταστολή και Προσφυγιά.

• Ποιοι παράγοντες οδήγησαν στη μετανάστευση του ελληνικού πληθυσμού από τη Μικρά Ασία και ποια ήταν τα αίτια που προκάλεσαν το προσφυγικό ρεύμα από την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου;

​

❶Τη μικρασιατική μετανάστευση προκάλεσε:

• το κλίμα ανασφάλειας και φόβου που επικράτησε εκεί μετά τις τρομοκρατικές ενέργειες των Τούρκων,
• που είχαν σκοπό να προλάβουν εξεγέρσεις των Ελλήνων κατοίκων,
• όσο καιρό διαρκούσε η Επανάσταση στην κυρίως Ελλάδα.
• Δεν εντάσσονταν όμως οι ενέργειες αυτές σ' ένα γενικότερο σχέδιο εκρίζωσης του ελληνικού στοιχείου,
• όπως συνέβη κατά την περίοδο 1914-1922.

​

Το προσφυγικό ρεύμα

❷από την ηπειρωτική χώρα και ❸ το Αιγαίο ήταν συνέπεια:

• της αποτυχίας του απελευθερωτικού κινήματος στις περιοχές αυτές.

6

×

×

×

×

×

×

×

×

×

×

×

Χάρτης των κυριότερων επαναστατημένων περιοχών κατά τη διάρκεια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας. Καταστολή και Προσφυγιά.

• Ποιοι παράγοντες οδήγησαν στη μετανάστευση του ελληνικού πληθυσμού από τη Μικρά Ασία και ποια ήταν τα αίτια που προκάλεσαν το προσφυγικό ρεύμα από την ηπειρωτική Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου;

​

❶Τη μικρασιατική μετανάστευση προκάλεσε:

• το κλίμα ανασφάλειας και φόβου που επικράτησε εκεί μετά τις τρομοκρατικές ενέργειες των Τούρκων,
• που είχαν σκοπό να προλάβουν εξεγέρσεις των Ελλήνων κατοίκων,
• όσο καιρό διαρκούσε η Επανάσταση στην κυρίως Ελλάδα.
• Δεν εντάσσονταν όμως οι ενέργειες αυτές σ' ένα γενικότερο σχέδιο εκρίζωσης του ελληνικού στοιχείου,
• όπως συνέβη κατά την περίοδο 1914-1922.

​

Το προσφυγικό ρεύμα

❷από την ηπειρωτική χώρα και ❸ το Αιγαίο ήταν συνέπεια:

• της αποτυχίας του απελευθερωτικού κινήματος στις περιοχές αυτές.

7

Ντελακρουά, “H καταστροφή της Χίου” (1824), 4,22 x 3,52 μ., Παρίσι, Λούβρο.

Για μια ακόμη φορά τα θέματα της επικαιρότητας αποτελούν πηγή έμπνευσης για τους καλλιτέχνες. H συναισθηματική φόρτιση που εκπέμπει το πρόσωπο της γυναικείας μορφής στο κέντρο του πίνακα έρχεται σε αντίθεση με το σκληρό πρόσωπο του Τούρκου καβαλάρη. H έλλειψη της συμμετρίας του πίνακα, τα λαμπερά χρώματα, η απόγνωση εξαιτίας της καταστροφής, τα πυρπολημένα χωριά στο βάθος συγκλονίζουν το θεατή. Στο έργο αυτό προβάλλεται η έντονη συγκίνηση που θέλει να μεταφέρει ο καλλιτέχνης, εμπνεόμενος από το φιλελληνισμό και την ελληνική επανάσταση. Ιστορία της Τέχνης, Γ΄ λυκείου, σ. 213.

8

Σημασία

Για τις προσφυγικές αυτές μετακινήσεις οι ιστορικές πηγές

• είναι πολύ περιορισμένες,
• γιατί οι ιστοριογράφοι και οι περιηγητές της εποχής ασχολήθηκαν κυρίως με τα πολιτικά και στρατιωτικά γεγονότα του Αγώνα.

• Για ποιον λόγο οι ιστορικές πηγές που αναφέρονται σε αυτές τις μετακινήσεις είναι λίγες και ποια σημασία είχαν οι πρώτες αυτές μετακινήσεις;

1. διαμόρφωσαν το δημογραφικό χάρτη της ανεξάρτητης Ελλάδας

2. και συνετέλεσαν στη γνωριμία και

• την πνευματική αλληλεπίδραση των Ελλήνων μεταξύ τους.

Έτσι, η διαδικασία συγκέντρωσης και συγχώνευσης των ελληνικών πληθυσμών, σε αντίθεση με το γεωγραφικό κατακερματισμό τους στα χρόνια της τουρκοκρατίας, βοήθησε στη συγκρότηση του νέου ελληνικού κράτους.

9

Σημασία

Για τις προσφυγικές αυτές μετακινήσεις οι ιστορικές πηγές

• είναι πολύ περιορισμένες,
• γιατί οι ιστοριογράφοι και οι περιηγητές της εποχής ασχολήθηκαν κυρίως με τα πολιτικά και στρατιωτικά γεγονότα του Αγώνα.

• Για ποιον λόγο οι ιστορικές πηγές που αναφέρονται σε αυτές τις μετακινήσεις είναι λίγες και ποια σημασία είχαν οι πρώτες αυτές μετακινήσεις;

1. διαμόρφωσαν το δημογραφικό χάρτη της ανεξάρτητης Ελλάδας

2. και συνετέλεσαν στη γνωριμία και

• την πνευματική αλληλεπίδραση των Ελλήνων μεταξύ τους.

Έτσι, η διαδικασία συγκέντρωσης και συγχώνευσης των ελληνικών πληθυσμών, σε αντίθεση με το γεωγραφικό κατακερματισμό τους στα χρόνια της τουρκοκρατίας, βοήθησε στη συγκρότηση του νέου ελληνικού κράτους.

10

Α. ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (1821-1827)

1. ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ,

ΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Μπακάλης Κώστας : history-logotexnia.blogspot.com

11

12

Πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία

13

• Ποιοι παράγοντες ώθησαν σημαντικό αριθμό Ελλήνων από τα παράλια και την ενδοχώρα της Μικράς Ασίας να εγκαταλείψουν τις εστίες τους μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821 και σε ποιες περιοχές του εξεγερμένου ελληνικού χώρου κατευθύνθηκαν για να εγκατασταθούν; (1)

1. Μετά την εξέγερση

• των ναυτικών νησιών (Ύδρας, Σπέτσες, Ψαρά) και της Σάμου,

οι Τούρκοι φοβήθηκαν

• ότι το πυκνό ελληνικό στοιχείο των δυτικών μικρασιατικών παραλίων δεν θα παρέμενε αδρανές.

2. Ο αναβρασμός που επικρατούσε στις ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας,

3. οι παράτολμες επιδρομές Σαμίων και Ψαριανών στις μικρασιατικές ακτές

4. και η εμφάνιση ελληνικών πλοίων κοντά στις Κυδωνιές (Αϊβαλί) και τη Σμύρνη

εξώθησαν τους Τούρκους

• σε μέτρα τρομοκράτησης των ελληνικών πληθυσμών.

▲ Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄, σ. 104

14

• Ποιοι παράγοντες ώθησαν σημαντικό αριθμό Ελλήνων από τα παράλια και την ενδοχώρα της Μικράς Ασίας να εγκαταλείψουν τις εστίες τους μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821 και σε ποιες περιοχές του εξεγερμένου ελληνικού χώρου κατευθύνθηκαν για να εγκατασταθούν; (1)

1. Μετά την εξέγερση

• των ναυτικών νησιών (Ύδρας, Σπέτσες, Ψαρά) και της Σάμου,

οι Τούρκοι φοβήθηκαν

• ότι το πυκνό ελληνικό στοιχείο των δυτικών μικρασιατικών παραλίων δεν θα παρέμενε αδρανές.

2. Ο αναβρασμός που επικρατούσε στις ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας,

3. οι παράτολμες επιδρομές Σαμίων και Ψαριανών στις μικρασιατικές ακτές

4. και η εμφάνιση ελληνικών πλοίων κοντά στις Κυδωνιές (Αϊβαλί) και τη Σμύρνη

εξώθησαν τους Τούρκους

• σε μέτρα τρομοκράτησης των ελληνικών πληθυσμών.

▲ Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄, σ. 104

15

• Οι βιαιοπραγίες των Τούρκων στην Κωνσταντινούπολη λειτούργησαν ως σήμα κινδύνου για αρκετούς εύπορους Έλληνες των Κυδωνιών, οι οποίοι
• προτίμησαν για ασφάλεια να διαπεραιωθούν εσπευσμένα στην απέναντι Λέσβο.
• Ακολούθησε η καταστροφή της πόλης των Κυδωνιών από τουρκικά στρατεύματα στις αρχές Ιουνίου του 1821,
• που οδήγησε τους έντρομους κατοίκους της σε άτακτη φυγή στα Ψαρά,
• ενώ πλήθος φυγάδων από τα λεηλατημένα χωριά γύρω από τις Κυδωνιές κατέφυγε στη Λέσβο.
• Νοτιότερα, στη Σμύρνη, όταν οι κάτοικοι πληροφορήθηκαν την τραγική τύχη των Κυδωνιών,
• επιβιβάστηκαν σε εμπορικά πλοία
• και διασκορπίστηκαν σε διάφορα νησιά του Αιγαίου πελάγους και την Πελοπόννησο.
• Στα Ψαρά και τη Σάμο κατέφυγαν και οι διωκόμενοι από το εσωτερικό της Μικράς Ασίας,
• επιχειρώντας να γλιτώσουν από τις διώξεις και τις επιθέσεις των ατάκτων.

• Ποιοι παράγοντες ώθησαν σημαντικό αριθμό Ελλήνων από τα παράλια και την ενδοχώρα της Μικράς Ασίας να εγκαταλείψουν τις εστίες τους μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821 και σε ποιες περιοχές του εξεγερμένου ελληνικού χώρου κατευθύνθηκαν για να εγκατασταθούν; (2)

16

• Οι βιαιοπραγίες των Τούρκων στην Κωνσταντινούπολη λειτούργησαν ως σήμα κινδύνου για αρκετούς εύπορους Έλληνες των Κυδωνιών, οι οποίοι
• προτίμησαν για ασφάλεια να διαπεραιωθούν εσπευσμένα στην απέναντι Λέσβο.
• Ακολούθησε η καταστροφή της πόλης των Κυδωνιών από τουρκικά στρατεύματα στις αρχές Ιουνίου του 1821,
• που οδήγησε τους έντρομους κατοίκους της σε άτακτη φυγή στα Ψαρά,
• ενώ πλήθος φυγάδων από τα λεηλατημένα χωριά γύρω από τις Κυδωνιές κατέφυγε στη Λέσβο.
• Νοτιότερα, στη Σμύρνη, όταν οι κάτοικοι πληροφορήθηκαν την τραγική τύχη των Κυδωνιών,
• επιβιβάστηκαν σε εμπορικά πλοία
• και διασκορπίστηκαν σε διάφορα νησιά του Αιγαίου πελάγους και την Πελοπόννησο.
• Στα Ψαρά και τη Σάμο κατέφυγαν και οι διωκόμενοι από το εσωτερικό της Μικράς Ασίας,
• επιχειρώντας να γλιτώσουν από τις διώξεις και τις επιθέσεις των ατάκτων.

• Ποιοι παράγοντες ώθησαν σημαντικό αριθμό Ελλήνων από τα παράλια και την ενδοχώρα της Μικράς Ασίας να εγκαταλείψουν τις εστίες τους μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821 και σε ποιες περιοχές του εξεγερμένου ελληνικού χώρου κατευθύνθηκαν για να εγκατασταθούν; (2)

17

▲ Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΒ΄, σ. 104

18

Άτακτοι (κοιν. Τσέτες): Τούρκοι αντάρτες που χτυπούσαν αιφνιδιαστικά τα ελληνικά στρατιωτικά αποσπάσματα και προέβαιναν σε βιαιότητες εις βάρος του άμαχου πληθυσμού. Σ. 271 σχολικού βιβλίου.

▲ Τούρκος τσέτης επιδεικνύει τα κλοπιμαία του, στην παραλία της Φώκαιας (φωτογραφία από μέλος της τοπικής γαλλικής αρχαιολογικής αποστολής).

19

Πρόσφυγες από την Κων/πολη και την Κύπρο

20

Στο προσφυγικό ρεύμα της ίδιας περιόδου μπορούν να συμπεριληφθούν και οι πρόσφυγες ❶από την Κωνσταντινούπολη και ❷ την Κύπρο. 

• Οι πρώτοι, κυρίως Φαναριώτες, ήδη πριν από τις ταραχές στην Πόλη,
• άρχισαν να συρρέουν στην επαναστατημένη Ελλάδα,
• όπου πολύ γρήγορα διακρίθηκαν στην πολιτική οργάνωση του επαναστατημένου έθνους.

• Πολλοί Κύπριοι, για να αποφύγουν τις διώξεις των Τούρκων,
• κατέφυγαν στα Προξενεία των Μεγάλων Δυνάμεων
• και κατόπιν μεταφέρθηκαν με ξένα πλοία σε λιμάνια της Ιταλίας και της Γαλλίας.

• Ποια εξέλιξη είχαν οι Έλληνες πρόσφυγες που εγκατέλειψαν την Κωνσταντινούπολη και την Κύπρο μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821;

21

Στο προσφυγικό ρεύμα της ίδιας περιόδου μπορούν να συμπεριληφθούν και οι πρόσφυγες ❶από την Κωνσταντινούπολη και ❷ την Κύπρο. 

• Οι πρώτοι, κυρίως Φαναριώτες, ήδη πριν από τις ταραχές στην Πόλη,
• άρχισαν να συρρέουν στην επαναστατημένη Ελλάδα,
• όπου πολύ γρήγορα διακρίθηκαν στην πολιτική οργάνωση του επαναστατημένου έθνους.

• Πολλοί Κύπριοι, για να αποφύγουν τις διώξεις των Τούρκων,
• κατέφυγαν στα Προξενεία των Μεγάλων Δυνάμεων
• και κατόπιν μεταφέρθηκαν με ξένα πλοία σε λιμάνια της Ιταλίας και της Γαλλίας.

• Ποια εξέλιξη είχαν οι Έλληνες πρόσφυγες που εγκατέλειψαν την Κωνσταντινούπολη και την Κύπρο μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821;

22

▲ Δημήτριος Υψηλάντης

▲ Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος

ΦΑΝΑΡΙΩΤΕΣ

Αμφότεροι «πρίγκιπες»

Νέγρης, Θεόδωρος (Κωνσταντινούπολη, 1790 - Ναύπλιο, 1824)

23

Αιτήματα Αποκατάστασης

και Πολιτικής Εκπροσώπησης

των Μικρασιατών Προσφύγων

24

⮚ Να παρουσιάσετε τα αιτήματα των Σμυρναίων προσφύγων κατά τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση, με στόχο την αποκατάστασή τους στον ελλαδικό χώρο.

25

⮚ Να παρουσιάσετε τα αιτήματα των Σμυρναίων προσφύγων κατά τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση, με στόχο την αποκατάστασή τους στον ελλαδικό χώρο.

26

• Ποιοι παράγοντες οδήγησαν στην πολιτική αδράνεια των Μικρασιατών προσφύγων (πλην των Σμυρναίων) και ποιο υπήρξε το αποτύπωμά τους στην πνευματική και πολιτιστική ζωή της χώρας;

​

Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες των χρόνων της Επανάστασης

• αντιμετώπισαν προβλήματα επιβίωσης,
• ιδιαίτερα οι Κυδωνιείς.
• Η ανάγκη εξασφάλισης των βασικών όρων ζωής,
• αλλά και η γεωγραφική διασπορά τους,
• φαίνεται ότι δεν τους άφηναν περιθώρια για να διεκδικήσουν αντιπροσώπευση στα πολιτικά και διοικητικά όργανα της επαναστατημένης Ελλάδας.

Η προσφορά, πάντως, του μικρασιατικού στοιχείου

• στην πνευματική ζωή
• και στο λαϊκό πολιτισμό του νεότερου ελληνισμού
• υπήρξε σημαντική.

https://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/maps/index3.html

27

• Ποιοι παράγοντες οδήγησαν στην πολιτική αδράνεια των Μικρασιατών προσφύγων (πλην των Σμυρναίων) και ποιο υπήρξε το αποτύπωμά τους στην πνευματική και πολιτιστική ζωή της χώρας;

​

Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες των χρόνων της Επανάστασης

• αντιμετώπισαν προβλήματα επιβίωσης,
• ιδιαίτερα οι Κυδωνιείς.
• Η ανάγκη εξασφάλισης των βασικών όρων ζωής,
• αλλά και η γεωγραφική διασπορά τους,
• φαίνεται ότι δεν τους άφηναν περιθώρια για να διεκδικήσουν αντιπροσώπευση στα πολιτικά και διοικητικά όργανα της επαναστατημένης Ελλάδας.

Η προσφορά, πάντως, του μικρασιατικού στοιχείου

• στην πνευματική ζωή
• και στο λαϊκό πολιτισμό του νεότερου ελληνισμού
• υπήρξε σημαντική.

https://www.ime.gr/chronos/13/gr/general/maps/index3.html

28

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Η καταστροφή των Κυδωνιών από τουρκικά στρατεύματα (Ιούνιος 1821) ανάγκασε τους έντρομους κατοίκους να διασκορπιστούν σε διάφορα νησιά του Αιγαίου πελάγους. #31325

Λ

Στην Γ΄ Εθνοσυνέλευση του Αγώνα (1826-1827) διάφορες ομάδες προσφύγων επιχείρησαν να θέσουν το αίτημα της αποκατάστασης και μόνιμης εγκατάστασής τους. #31325

Σ

​

Η καταστροφή των Κυδωνιών από τουρκικά στρατεύματα (Ιούνιος 1821): #31328

α. είχε ως αποτέλεσμα οι διωκόμενοι κάτοικοι να καταφύγουν στη Σάμο

β. ανάγκασε τους κατοίκους να επιβιβαστούν σε εμπορικά πλοία με προορισμό την

Πελοπόννησο

γ. οδήγησε τους έντρομους κατοίκους σε άτακτη φυγή προς τα Ψαρά

δ. ανάγκασε τους έντρομους κατοίκους να διασκορπιστούν σε διάφορα νησιά του Αιγαίου πελάγους

γ

29

Στην Γ΄ Εθνοσυνέλευση του Αγώνα (1826-1827): #31328

α. διάφορες ομάδες προσφύγων επιχείρησαν να θέσουν το αίτημα της αποκατάστασης και

μόνιμης εγκατάστασής τους

β. απορρίφθηκε το αίτημα των Σμυρναίων να τούς δοθεί χώρος στην περιοχή του Ισθμού

γ. οι Σουλιώτες δεν πέτυχαν να εκπροσωπηθούν, ώστε να θέσουν το αίτημά τους για

παραχώρηση τόπου για μόνιμη εγκατάστασή τους

δ. οι Χίοι πρόσφυγες ζήτησαν με καθυστέρηση να καθοριστεί τόπος προσφυγικού

συνοικισμού τους

α

​

Από τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, την Κωνσταντινούπολη και την Κύπρο επιδίωξαν την εκπροσώπησή τους στη Γ΄ Εθνοσυνέλευση (1826-1827) μόνο: #29979

α. οι Κυδωνιείς

β. οι Σμυρναίοι

γ. οι Κύπριοι

δ. οι Φαναριώτες

β

30

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Για ποιους λόγους εξαναγκάστηκαν να εκπατρισθούν, κατά την έναρξη της Ελληνικής επανάστασης

α) οι κάτοικοι των παραλίων της Μικράς Ασίας

β) οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης;

• Να αναφερθείτε στους λόγους για τους οποίους οι διάφορες προσφυγικές ομάδες επεδίωξαν την εκπροσώπησή τους στη Γ΄ Εθνοσυνέλευση (1826-1827);

31

Α. ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (1821-1827)

2. ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ

Μπακάλης Κώστας : history-logotexnia.blogspot.com

32

33

Το προσφυγικό ρεύμα από τις βόρειες ελληνικές επαρχίες,

• ΘΕΣΣΑΛΙΑ,
• ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

και ΗΠΕΙΡΟ,

• ξεκίνησε σχεδόν ταυτόχρονα με το μεταναστευτικό ρεύμα από τη Μικρά Ασία.
• Συνεχίστηκε όμως και κατά το δεύτερο έτος της Επανάστασης, προς δύο κυρίως κατευθύνσεις:

α) από τη ΘΕΣΣΑΛΙΑ και τη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ προς τις ΒΟΡΕΙΕΣ ΣΠΟΡΑΔΕΣ και

β) από την ΗΠΕΙΡΟ και τα ΑΓΡΑΦΑ προς τη ΔΥΤΙΚΗ ΣΤΕΡΕΑ

• και ειδικότερα το ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ.

◀ Να αναφέρετε τα κύρια προσφυγικά ρεύματα από τις βόρειες ελληνικές επαρχίες: Τόπος προέλευσης, χρόνος, τόπος καταφυγής.

• Να παρουσιάσετε το προσφυγικό ρεύμα από τις βόρειες ελληνικές επαρχίες κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, αναφέροντας τη χρονική του εξέλιξη και τις δύο κύριες κατευθύνσεις που ακολούθησε.

34

Το προσφυγικό ρεύμα από τις βόρειες ελληνικές επαρχίες,

• ΘΕΣΣΑΛΙΑ,
• ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

και ΗΠΕΙΡΟ,

• ξεκίνησε σχεδόν ταυτόχρονα με το μεταναστευτικό ρεύμα από τη Μικρά Ασία.
• Συνεχίστηκε όμως και κατά το δεύτερο έτος της Επανάστασης, προς δύο κυρίως κατευθύνσεις:

α) από τη ΘΕΣΣΑΛΙΑ και τη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ προς τις ΒΟΡΕΙΕΣ ΣΠΟΡΑΔΕΣ και

β) από την ΗΠΕΙΡΟ και τα ΑΓΡΑΦΑ προς τη ΔΥΤΙΚΗ ΣΤΕΡΕΑ

• και ειδικότερα το ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ.

◀ Να αναφέρετε τα κύρια προσφυγικά ρεύματα από τις βόρειες ελληνικές επαρχίες: Τόπος προέλευσης, χρόνος, τόπος καταφυγής.

• Να παρουσιάσετε το προσφυγικό ρεύμα από τις βόρειες ελληνικές επαρχίες κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, αναφέροντας τη χρονική του εξέλιξη και τις δύο κύριες κατευθύνσεις που ακολούθησε.

35

36

• Ποια ήταν τα αίτια και σε ποιες περιοχές κατέφυγαν πρόσφυγες από τη Θεσσαλομαγνησία και την Κεντρική Μακεδονία κατά τα έτη 1821 και 1822;

37

• Ποια ήταν τα αίτια και σε ποιες περιοχές κατέφυγαν πρόσφυγες από τη Θεσσαλομαγνησία και την Κεντρική Μακεδονία κατά τα έτη 1821 και 1822;

38

• Ποιες επιπτώσεις προκάλεσε ο προσφυγικός συνωστισμός στις Σποράδες;

39

• Ποιες επιπτώσεις προκάλεσε ο προσφυγικός συνωστισμός στις Σποράδες;

40

41

• Ποια γεγονότα οδήγησαν στη μετακίνηση προσφύγων από την Ήπειρο και πού κατέφυγαν την περίοδο 1821–1823;

• Ποια προβλήματα δημιούργησε η άφιξη των Σουλιωτών προσφύγων στο Μεσολόγγι και ποιες πρωτοβουλίες λήφθηκαν για την αποκατάστασή τους;

42

• Ποια γεγονότα οδήγησαν στη μετακίνηση προσφύγων από την Ήπειρο και πού κατέφυγαν την περίοδο 1821–1823;

• Ποια προβλήματα δημιούργησε η άφιξη των Σουλιωτών προσφύγων στο Μεσολόγγι και ποιες πρωτοβουλίες λήφθηκαν για την αποκατάστασή τους;

43

▲ Σουλιώτης στην Κέρκυρα (Λουί Ντυπρέ, 1827).

44

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Οι Σουλιώτες πρόσφυγες πέτυχαν να εκπροσωπηθούν στην Γ' Εθνοσυνέλευση, όπου έθεσαν ως βασικό θέμα την παραχώρηση τόπου για μόνιμη εγκατάσταση. #27929

Σ

ΟΡΙΣΜΟΙ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

• Ζαπάντι

45

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Να απαντήσετε στα εξής ερωτήματα:

α) Πότε, κατά τη διάρκεια του Αγώνα, εμφανίζεται το προσφυγικό ρεύμα από τις βόρειες ελληνικές επαρχίες;

β) Ποιοι λόγοι το προκάλεσαν;

2. Να περιγράψετε σε πέντε ως έξη γραμμές την κατάσταση που δημιουργήθηκε στις Βόρειες Σποράδες και το Μεσολόγγι μετά την άφιξη των προσφύγων

46

Α. ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (1821-1827)

3. ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

Μπακάλης Κώστας : history-logotexnia.blogspot.com

▲ Νικόλαος Γύζης: Μετά την Καταστροφή των Ψαρών, Η δεύτερη απεικόνιση

47

48

Από τον πρώτο κιόλας χρόνο της Επανάστασης,

• οπλοφόροι Κρήτες
• κατέφυγαν, αρχικά σε μικρό αριθμό, στις ΚΥΚΛΑΔΕΣ.

​

1821

Μετά την καταστροφή της Κάσου από τον αιγυπτιακό στόλο το 1824,

• οι Κάσιοι αλλά και οι Κρήτες που είχαν καταφύγει εκεί, κατευθύνθηκαν
• σε ΑΛΛΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ.
• Η άφιξη των Κρητών
• προκάλεσε αναταραχή στο κεντρικό Αιγαίο.
• Ως τα μέσα της δεκαετίας, οι ένοπλοι Κρήτες πρόσφυγες είχαν αποβεί κυρίαρχοι σε βάρος των εγχωρίων.

​

1824

• Άλλη ομάδα Κρητών προσφύγων του 1823-1824
• κατέφυγε στην ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ.
• Στην Αργολίδα η κυβέρνηση
• μερίμνησε για τη διατροφή και περίθαλψή τους.

​

1823-1824

• Ποια ήταν η πορεία των Κρητών και Κασίων προσφύγων από την έναρξη της Επανάστασης έως το 1824, ποιες επιπτώσεις είχε η παρουσία τους στα νησιά του Αιγαίου και ποια μέριμνα λήφθηκε για αυτούς στην Πελοπόννησο;

49

Από τον πρώτο κιόλας χρόνο της Επανάστασης,

• οπλοφόροι Κρήτες
• κατέφυγαν, αρχικά σε μικρό αριθμό, στις ΚΥΚΛΑΔΕΣ.

​

1821

Μετά την καταστροφή της Κάσου από τον αιγυπτιακό στόλο το 1824,

• οι Κάσιοι αλλά και οι Κρήτες που είχαν καταφύγει εκεί, κατευθύνθηκαν
• σε ΑΛΛΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ.
• Η άφιξη των Κρητών
• προκάλεσε αναταραχή στο κεντρικό Αιγαίο.
• Ως τα μέσα της δεκαετίας, οι ένοπλοι Κρήτες πρόσφυγες είχαν αποβεί κυρίαρχοι σε βάρος των εγχωρίων.

​

1824

• Άλλη ομάδα Κρητών προσφύγων του 1823-1824
• κατέφυγε στην ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ.
• Στην Αργολίδα η κυβέρνηση
• μερίμνησε για τη διατροφή και περίθαλψή τους.

​

1823-1824

• Ποια ήταν η πορεία των Κρητών και Κασίων προσφύγων από την έναρξη της Επανάστασης έως το 1824, ποιες επιπτώσεις είχε η παρουσία τους στα νησιά του Αιγαίου και ποια μέριμνα λήφθηκε για αυτούς στην Πελοπόννησο;

50

51

1824

Το 1824 ο σουλτάνος ήρθε σε συμφωνία με τον ηγεμόνα της Αιγύπτου Μοχάμετ Άλι, προσφέροντάς του, σε περίπτωση καταστολής της επανάστασης, την Κρήτη και την Πελοπόννησο. Πράγματι, αιγυπτιακός στρατός κατέπνιξε την επανάσταση στην Κρήτη και κατέστρεψε την Κάσο, ενώ τουρκικές δυνάμεις έκαναν το ίδιο στα ψαρά.

◄ Πίνακας του Γάλλου ζωγράφου Λουί-Σαρλς Κουντέ (1840). Ο Μεχμέτ Αλή ανήκε στους Οθωμανούς αξιωματούχους που εκμεταλλεύτηκαν την αδύναμη κεντρική διοίκηση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και δημιούργησαν αυτόνομα κράτη. Ίδρυσε μια δυναστεία που κυβέρνησε την Αίγυπτο μέχρι το 1952.

▲ Ο Ιμπραήμ-πασάς (1798-1848).

52

• Μετά την καταστροφή της Χίου (1822), πώς εξελίχθηκε η μετακίνηση και η περίθαλψη των Χίων προσφύγων στα Ψαρά, στις Κυκλάδες και στην Πελοπόννησο και για ποιον λόγο περιορίστηκαν τα μέτρα φροντίδας από την κυβέρνηση; (α)

54

παραχώρησε

• χώρους στέγασης
• και καταλύματα

και ανέλαβε τη δαπάνη της συντήρησης

• των απόρων,
• των χηρών
• και των ορφανών.

Στη συνέχεια διαμοίρασε τους πρόσφυγες

• σε γύρω χωριά και κωμοπόλεις

και ζήτησε

• από τους προκρίτους να τους φροντίζουν.

Τα μέτρα περίθαλψης όμως ατόνησαν μέσα σ' ένα μήνα,

• γιατί έπρεπε η κυβέρνηση να εξοικονομήσει πόρους για την προετοιμασία της άμυνας, ενόψει της επικείμενης εκστρατείας του Δράμαλη.

• Μετά την καταστροφή της Χίου (1822), πώς εξελίχθηκε η μετακίνηση και η περίθαλψη των Χίων προσφύγων στα Ψαρά, στις Κυκλάδες και στην Πελοπόννησο και για ποιον λόγο περιορίστηκαν τα μέτρα φροντίδας από την κυβέρνηση; (β)

55

παραχώρησε

• χώρους στέγασης
• και καταλύματα

και ανέλαβε τη δαπάνη της συντήρησης

• των απόρων,
• των χηρών
• και των ορφανών.

Στη συνέχεια διαμοίρασε τους πρόσφυγες

• σε γύρω χωριά και κωμοπόλεις

και ζήτησε

• από τους προκρίτους να τους φροντίζουν.

Τα μέτρα περίθαλψης όμως ατόνησαν μέσα σ' ένα μήνα,

• γιατί έπρεπε η κυβέρνηση να εξοικονομήσει πόρους για την προετοιμασία της άμυνας, ενόψει της επικείμενης εκστρατείας του Δράμαλη.

• Μετά την καταστροφή της Χίου (1822), πώς εξελίχθηκε η μετακίνηση και η περίθαλψη των Χίων προσφύγων στα Ψαρά, στις Κυκλάδες και στην Πελοπόννησο και για ποιον λόγο περιορίστηκαν τα μέτρα φροντίδας από την κυβέρνηση; (β)

56

• Ποιες προσπάθειες κατέβαλαν οι Χίοι πρόσφυγες από τον Οκτώβριο του 1822 έως το 1827-1828 για την επιστροφή και την ανακατάληψη της Χίου και ποια ήταν η κατάληξη των προσπαθειών αυτών;

57

• Ποιες προσπάθειες κατέβαλαν οι Χίοι πρόσφυγες από τον Οκτώβριο του 1822 έως το 1827-1828 για την επιστροφή και την ανακατάληψη της Χίου και ποια ήταν η κατάληξη των προσπαθειών αυτών;

► 2 Απριλίου 1822.

Καταστροφή της Χίου

Ευγένιος Ντελακρουά

1822

• Σφαγές της Χίου:
• 23.000 Έλληνες σφάχτηκαν,
• 47.000 αιχμαλωτίστηκαν,
• Οι Ευρωπαίοι συγκινούνται,
• Ο Κανάρης εκδικείται ανατινάζοντας την τουρκική ναυαρχίδα.
• Στις 25-28 Ιουλίου 1822, ο Δράμαλης συντρίβεται στα Δερβενάκια από τον Κολοκοτρώνη.

​

59

Πίνακας (1896) του ζωγράφου Κωνσταντίνου Βολανάκη(1837–1907) με τη ναυαρχίδα του οθωμανικού στόλου στη Χίο το 1822 να ανατινάζεται από τον Κωνσταντίνο Κανάρη. Η ανατίναξη έγινε ως αντίποινα (εκδίκηση) για την καταστροφή του νησιού από τα οθωμανικά στρατεύματα. Βλέπουμε το πυρπολικό που ανατινάζεται και μεταδίδει τη φωτιά στο οθωμανικό πλοίο.

60

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στις 26-28 Ιουλίου 1822 αποδεκατίζει στα Δερβενάκια τη στρατιά του Δράμαλη.

61

Καταστροφή των Ψαρών, έργο λαϊκού ζωγράφου.

63

• Πού κατέφυγαν οι πρόσφυγες από τα Ψαρά μετά την καταστροφή του νησιού τους (Ιούνιος 1824) και πώς τους υποδέχτηκαν οι τοπικοί πληθυσμοί

64

• Πού κατέφυγαν οι πρόσφυγες από τα Ψαρά μετά την καταστροφή του νησιού τους (Ιούνιος 1824) και πώς τους υποδέχτηκαν οι τοπικοί πληθυσμοί

66

• Ποιες ήταν οι συνθήκες εγκατάστασης και διαβίωσης των Ψαριανών προσφύγων στη Μονεμβασιά και ποιες στην Αίγινα μετά το 1824;

ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ: Η κυβέρνηση φρόντισε

❶ για τη στέγασή τους,

• όρισε να εισπράττουν ένα μέρος από τους φόρους της περιοχής
• και κατάρτισε κατάλογο των αιχμαλώτων Ψαριανών για την εξαγορά τους.

Παρ' όλα αυτά, οι Ψαριανοί της Μονεμβασιάς θεώρησαν ότι:

💣δεν αντιμετωπίστηκε ικανοποιητικά η κατάστασή τους,

• που επιδεινώθηκε δραματικά με το ξέσπασμα θανατηφόρου επιδημίας.

Οι περισσότεροι Ψαριανοί

🠞έφυγαν αργότερα από τη Μονεμβασιά και🠞 διασκορπίστηκαν πάλι στις Κυκλάδες.

• Πώς εντάχθηκαν οι Ψαριανοί πρόσφυγες στην κοινωνική και πολιτική ζωή της Αίγινας μετά το 1824 και πώς τοποθετήθηκαν στη Γ΄ Εθνοσυνέλευση ως προς το ζήτημα της αποκατάστασής τους;

Στην Αίγινα, περισσότερο απ' οπουδήποτε αλλού,

• βρήκαν το χώρο της μόνιμης εγκατάστασης που επιδίωκαν.
• Ανέπτυξαν μεγάλη δραστηριότητα στα κοινά θέματα του νησιού,
• αλλά και στις υποθέσεις του έθνους γενικότερα.

🕮Ίδρυσαν σχολείο, 🕯 διέδωσαν τα έθιμά τους

🕯 και μέχρι τα μέσα του αιώνα διατήρησαν το κοινοτικό τους σύστημα. + σ.130

Στην Γ' Εθνοσυνέλευση οι Ψαριανοί ζήτησαν με καθυστέρηση

• να καθοριστεί τόπος προσφυγικού συνοικισμού τους.
• Έχοντας εξασφαλίσει στην πράξη χώρο εγκατάστασης στην Αίγινα δεν πιέζονταν, όπως άλλοι.

67

• Ποιες ήταν οι συνθήκες εγκατάστασης και διαβίωσης των Ψαριανών προσφύγων στη Μονεμβασιά και ποιες στην Αίγινα μετά το 1824;

ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ: Η κυβέρνηση φρόντισε

❶ για τη στέγασή τους,

• όρισε να εισπράττουν ένα μέρος από τους φόρους της περιοχής
• και κατάρτισε κατάλογο των αιχμαλώτων Ψαριανών για την εξαγορά τους.

Παρ' όλα αυτά, οι Ψαριανοί της Μονεμβασιάς θεώρησαν ότι:

💣δεν αντιμετωπίστηκε ικανοποιητικά η κατάστασή τους,

• που επιδεινώθηκε δραματικά με το ξέσπασμα θανατηφόρου επιδημίας.

Οι περισσότεροι Ψαριανοί

🠞έφυγαν αργότερα από τη Μονεμβασιά και🠞 διασκορπίστηκαν πάλι στις Κυκλάδες.

• Πώς εντάχθηκαν οι Ψαριανοί πρόσφυγες στην κοινωνική και πολιτική ζωή της Αίγινας μετά το 1824 και πώς τοποθετήθηκαν στη Γ΄ Εθνοσυνέλευση ως προς το ζήτημα της αποκατάστασής τους;

Στην Αίγινα, περισσότερο απ' οπουδήποτε αλλού,

• βρήκαν το χώρο της μόνιμης εγκατάστασης που επιδίωκαν.
• Ανέπτυξαν μεγάλη δραστηριότητα στα κοινά θέματα του νησιού,
• αλλά και στις υποθέσεις του έθνους γενικότερα.

🕮Ίδρυσαν σχολείο, 🕯 διέδωσαν τα έθιμά τους

🕯 και μέχρι τα μέσα του αιώνα διατήρησαν το κοινοτικό τους σύστημα.

Στην Γ' Εθνοσυνέλευση οι Ψαριανοί ζήτησαν με καθυστέρηση

• να καθοριστεί τόπος προσφυγικού συνοικισμού τους.
• Έχοντας εξασφαλίσει στην πράξη χώρο εγκατάστασης στην Αίγινα δεν πιέζονταν, όπως άλλοι.

68

► Παρατηρώ το χάρτη και αναφέρω τις σημαντικές στρατιωτικές επιχειρήσεις του Αγώνα.

69

70

• Ποιοι λόγοι συνέβαλαν στη μαζική εγκατάσταση προσφύγων στην Ερμούπολη της Σύρου κατά την Επανάσταση και ποιες εντάσεις προέκυψαν στις σχέσεις τους με τους ντόπιους κατοίκους;

ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΥ ΜΕ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

Αξίζει να δούμε αναλυτικότερα τη δημιουργία της Ερμούπολης στη Σύρο.

• Αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα ίδρυσης και εξέλιξης ενός αυτοτελούς και ακμαίου προσφυγικού συνοικισμού κατά τη διάρκεια της Επανάστασης,
• ο οποίος βασίστηκε στην πρωτοβουλία των οικιστών του,
• χωρίς κυβερνητική αρωγή.

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΟΙΚΙΣΤΩΝ

Η περιοχή, που το 1825 πήρε το όνομα Ερμούπολη από τους πρόσφυγες οικιστές της,

• άρχισε να συγκεντρώνει από το 1821 έως το 1824 Έλληνες πρόσφυγες απ' όλα τα μέρη της Ελλάδας:

🞕 Μικρασιάτες, 🞕 Ψαριανούς, 🞕 Κρήτες και 🞕 κυρίως Χίους.

ΑΙΤΙΑ ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗΣ

• Η συμφόρηση που είχε επέλθει στα γειτονικά νησιά,
• η θέση του λιμανιού
• και η ουδέτερη στάση που τηρούσε το νησί στα πρώτα χρόνια της Επανάστασης
• προκάλεσαν την αθρόα προσέλευση.

ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΝΤΟΠΙΩΝ ΣΥΡΙΑΝΩΝ

Οι ντόπιοι Συριανοί κατοικούσαν στην Άνω Σύρο, μακριά από την παραλία, στην οποία συγκεντρώθηκαν οι νεοφερμένοι.

• Σύντομα η αυξημένη προσέλευση προσφύγων προκάλεσε την επιφυλακτικότητα
• και, στη συνέχεια, τις αντιδράσεις των ντόπιων, κυρίως λόγω κτηματικών διαφορών.
• Τη διάσταση υποδαύλιζε επιπλέον η διαφορά δόγματος μεταξύ των καθολικών ντόπιων και των ορθόδοξων προσφύγων.

71

• Ποιοι λόγοι συνέβαλαν στη μαζική εγκατάσταση προσφύγων στην Ερμούπολη της Σύρου κατά την Επανάσταση και ποιες εντάσεις προέκυψαν στις σχέσεις τους με τους ντόπιους κατοίκους;

ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΥ ΜΕ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ

Αξίζει να δούμε αναλυτικότερα τη δημιουργία της Ερμούπολης στη Σύρο.

• Αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα ίδρυσης και εξέλιξης ενός αυτοτελούς και ακμαίου προσφυγικού συνοικισμού κατά τη διάρκεια της Επανάστασης,
• ο οποίος βασίστηκε στην πρωτοβουλία των οικιστών του,
• χωρίς κυβερνητική αρωγή.

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΟΙΚΙΣΤΩΝ

Η περιοχή, που το 1825 πήρε το όνομα Ερμούπολη από τους πρόσφυγες οικιστές της,

• άρχισε να συγκεντρώνει από το 1821 έως το 1824 Έλληνες πρόσφυγες απ' όλα τα μέρη της Ελλάδας:

🞕 Μικρασιάτες, 🞕 Ψαριανούς, 🞕 Κρήτες και 🞕 κυρίως Χίους.

ΑΙΤΙΑ ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗΣ

• Η συμφόρηση που είχε επέλθει στα γειτονικά νησιά,
• η θέση του λιμανιού
• και η ουδέτερη στάση που τηρούσε το νησί στα πρώτα χρόνια της Επανάστασης
• προκάλεσαν την αθρόα προσέλευση.

ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΝΤΟΠΙΩΝ ΣΥΡΙΑΝΩΝ

Οι ντόπιοι Συριανοί κατοικούσαν στην Άνω Σύρο, μακριά από την παραλία, στην οποία συγκεντρώθηκαν οι νεοφερμένοι.

• Σύντομα η αυξημένη προσέλευση προσφύγων προκάλεσε την επιφυλακτικότητα
• και, στη συνέχεια, τις αντιδράσεις των ντόπιων, κυρίως λόγω κτηματικών διαφορών.
• Τη διάσταση υποδαύλιζε επιπλέον η διαφορά δόγματος μεταξύ των καθολικών ντόπιων και των ορθόδοξων προσφύγων.

Ερμούπολη

Μετά την Επανάσταση του 1821, η Σύρος γίνεται σιγά σιγά κέντρο για το εμπόριο και τη ναυτιλία. Στο νησί κατοικούσαν κυρίως καθολικοί. Από την Ελληνική Επανάσταση και μετά έρχονται πρόσφυγες από τα νησιά του Αιγαίου και τη Μικρά Ασία (από τη Χίο, τη Σμύρνη, τα Ψαρά, την Κρήτη κ.α.). Η πόλη που χτίστηκε στο λιμάνι του νησιού πήρε το όνομα Ερμούπολη από τον Ερμή, τον αρχαίο Έλληνα θεό του εμπορίου. Οι πρόσφυγες οργανώνουν εμπορικές επιχειρήσεις και ναυπηγεία και η Σύρος γίνεται εμπορικό κέντρο στη Μεσόγειο. Στάρι από την ανατολική Μεσόγειο και βιομηχανικά προϊόντα από τις ευρωπαϊκές χώρες περνούν από το λιμάνι της. Τα ιστιοφόρα που φτιάχνονται στα ναυπηγεία της μεταφέρουν τα εμπορικά προϊόντα.

▲Πηγή: https://www.koinignomi.gr/news/politismos/2013/03/02/ermoypoli-mia-poli-gennietai.html

73

74

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Η δημιουργία του προσφυγικού συνοικισμού στη Σύρο κατά τη διάρκεια της Επανάστασης βασίστηκε στην πρωτοβουλία των οικιστών του, χωρίς κυβερνητική αρωγή. #29982

Σ

Μετά τον Ιούνιο του 1824, οι Ψαριανοί πρόσφυγες βρήκαν χώρο μόνιμης εγκατάστασης στην Αίγινα. #31325

Σ

Μετά τον Ιούνιο του 1824, οι Ψαριανοί πρόσφυγες βρήκαν χώρο μόνιμης εγκατάστασης: #31328 α. στο Ναύπλιο β. στην Αίγινα γ. στη Μονεμβασιά δ. στις Σπέτσες

β

 Η αποτυχημένη επιχείρηση του Φαβιέρου (1827-1828) γέννησε νέο κύμα: #29978

α. Χίων προσφύγων προς τη Σάμο και τις Κυκλάδες

β. Κρητών προσφύγων προς την Πελοπόννησο

γ. Ψαριανών προσφύγων προς την Πελοπόννησο

δ. Ψαριανών προσφύγων προς τις Κυκλάδες

α

75

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

• Να επισημάνετε τους λόγους για τους οποίους «οι πρόσφυγες από τον Όλυμπο και οι Κρήτες της Κάσου, απέβησαν κυρίαρχοι των νησιών του Αιγαίου, στα οποία κατέφυγαν» (σσ. 119 και 120 του σχολικού εγχειριδίου).
• Να περιγράψετε σε τέσσερις ως πέντε γραμμές τις συνθήκες που δημιουργήθηκαν στα Ψαρά με την εκεί μαζική μεταφορά των Χίων προσφύγων.
• Να αναφερθείτε στον τρόπο που αντιμετωπίστηκαν οι Ψαριανοί πρόσφυγες από τους κατοίκους των νησιών Τήνο, Πάρο, Άνδρο και Σπέτσες, όπου κατέφυγαν μετά την καταστροφή της πατρίδας τους (1824).
• Να αιτιολογήσετε τη φράση (σ. 121 του σχολικού εγχειριδίου): «Στην Αίγινα, περισσότερο απ’ οπουδήποτε αλλού, (οι Ψαριανοί) βρήκαν το χώρο της μόνιμης εγκατάστασης που επιδίωκαν».
• Να αναφερθείτε στα κυβερνητικά μέτρα για την περίθαλψη των Χίων (1822) και των Ψαριανών (1824) προσφύγων στην Πελοπόννησο και το αποτέλεσμά τους.
• Να συνθέσετε σε συνεχές κείμενο τις απαντήσεις σας στα πιο κάτω ερωτήματα:

1. Ποιες ομάδες προσφύγων κατέφυγαν μέχρι το 1824 στα Ψαρά;

2. Πώς τους αντιμετώπισαν οι Ψαριανοί;

3. Σε ποια νησιά κατέφυγαν ως πρόσφυγες οι Ψαριανοί μετά την καταστροφή του νησιού τους και σε ποια απ’ αυτά ήσαν ευπρόσδεκτοι;

• Να αιτιολογήσετε τη φράση (σ. 122 του σχολικού εγχειριδίου): «Ο προσφυγικός συνοικισμός της Ερμούπολης βασίστηκε στην πρωτοβουλία των οικιστών του, χωρίς κυβερνητική αρωγή».

76

77

Α. ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (1821-1827)

4. Η ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΗΓΕΣΙΑΣ

ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ

Μπακάλης Κώστας : history-logotexnia.blogspot.com

▶ Sir Charles Lock Eastlake (1793-1865)-Έλληνες φυγάδες μετά την καταστροφή της Xίου https://paletaart3.wordpress.com/

78

79

• Ποια ήταν η στάση της πολιτικής ηγεσίας των Ελλήνων απέναντι στο προσφυγικό ζήτημα κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης (1821–1827) και ποιοι λόγοι εμπόδισαν την ουσιαστική αντιμετώπισή του;

ΓΕΝΙΚΑ ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ (1821-1827)

Γενικά, το προσφυγικό ζήτημα στη διάρκεια της Επανάστασης δεν αντιμετωπίστηκε μεθοδικά εκ μέρους της πολιτικής ηγεσίας των Ελλήνων.

• Όπου έγιναν προσπάθειες για την περίθαλψη και την ενσωμάτωση των προσφύγων, αυτές στηρίχθηκαν
• στον αυθορμητισμό και τη συμπαράσταση των κατά τόπους ελληνικών κοινοτήτων
• ή σε εντελώς προσωρινά μέτρα των κυβερνήσεων.

ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

Αιτήματα προσφύγων τέθηκαν, αλλά όχι προσφυγικό ζήτημα συνολικά.

• Μόνο στην Γ' Εθνική Συνέλευση το προσφυγικό προβλήθηκε εντονότερα από τις διάφορες προσφυγικές ομάδες,
• που ζήτησαν την εκπροσώπησή τους στη Συνέλευση,
• για να προωθήσουν το αίτημα παροχής χώρου για μόνιμη εγκατάσταση στην ελεύθερη Ελλάδα. 

ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΗΣ 5ΗΣ Μαΐου 1827

Το ψήφισμα της 5ης Μαΐου 1827, με το οποίο καλούνταν όλοι οι ορθόδοξοι «όσων αι πόλεις κατεστράφησαν, να προσέλθουν εις την Βουλήν να ζητήσουν τόπον και να εγείρουν νέας πόλεις»,

• έδειχνε την τάση να επικρατήσει μία ευρύτερη αντίληψη για το προσφυγικό. 

Η ΜΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ

Ωστόσο, οι επαναστατικές κυβερνήσεις

• δεν προχώρησαν στην υλοποίηση των αποφάσεών τους και δεν οργάνωσαν συνοικισμούς προσφύγων.
• Οι δυσμενέστατες συνθήκες κατά την Επανάσταση
• αλλά και οι κατά τόπους αντιδράσεις
• εμπόδισαν την εφαρμογή μέτρων για την επίλυση του προβλήματος.

80

• Ποια ήταν η στάση της πολιτικής ηγεσίας των Ελλήνων απέναντι στο προσφυγικό ζήτημα κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης (1821–1827) και ποιοι λόγοι εμπόδισαν την ουσιαστική αντιμετώπισή του;

ΓΕΝΙΚΑ ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΟΣ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ (1821-1827)

Γενικά, το προσφυγικό ζήτημα στη διάρκεια της Επανάστασης δεν αντιμετωπίστηκε μεθοδικά εκ μέρους της πολιτικής ηγεσίας των Ελλήνων.

• Όπου έγιναν προσπάθειες για την περίθαλψη και την ενσωμάτωση των προσφύγων, αυτές στηρίχθηκαν
• στον αυθορμητισμό και τη συμπαράσταση των κατά τόπους ελληνικών κοινοτήτων
• ή σε εντελώς προσωρινά μέτρα των κυβερνήσεων.

ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

Αιτήματα προσφύγων τέθηκαν, αλλά όχι προσφυγικό ζήτημα συνολικά.

• Μόνο στην Γ' Εθνική Συνέλευση το προσφυγικό προβλήθηκε εντονότερα από τις διάφορες προσφυγικές ομάδες,
• που ζήτησαν την εκπροσώπησή τους στη Συνέλευση,
• για να προωθήσουν το αίτημα παροχής χώρου για μόνιμη εγκατάσταση στην ελεύθερη Ελλάδα. 

ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΗΣ 5ΗΣ Μαΐου 1827

Το ψήφισμα της 5ης Μαΐου 1827, με το οποίο καλούνταν όλοι οι ορθόδοξοι «όσων αι πόλεις κατεστράφησαν, να προσέλθουν εις την Βουλήν να ζητήσουν τόπον και να εγείρουν νέας πόλεις»,

• έδειχνε την τάση να επικρατήσει μία ευρύτερη αντίληψη για το προσφυγικό. 

Η ΜΗ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ

Ωστόσο, οι επαναστατικές κυβερνήσεις

• δεν προχώρησαν στην υλοποίηση των αποφάσεών τους και δεν οργάνωσαν συνοικισμούς προσφύγων.
• Οι δυσμενέστατες συνθήκες κατά την Επανάσταση
• αλλά και οι κατά τόπους αντιδράσεις
• εμπόδισαν την εφαρμογή μέτρων για την επίλυση του προβλήματος.

81

ΕΡΩΤΗΣΗ

• Να αναφέρετε τον τρόπο με τον οποίο η πολιτική ηγεσία των Ελλήνων αντιμετώπισε το προσφυγικό ζήτημα κατά το διάστημα 1821 - 1827.

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ

Γενικά το προσφυγικό ζήτημα στη διάρκεια της Επανάστασης δεν αντιμετωπίστηκε μεθοδικά εκ μέρους της πολιτικής ηγεσίας των Ελλήνων. #29981

Σ

Οι συνθήκες της Επανάστασης και οι αντιδράσεις των ντόπιων εμπόδισαν την επίλυση του προσφυγικού προβλήματος στη διάρκεια της επανάστασης. #28552

Σ

82

83

Ποιες συγκεκριμένες ομάδες προσφύγων εκπροσωπήθηκαν στη Γ΄ Εθνοσυνέλευση, τι είδους διεκδικήσεις πρόβαλαν και ποιες ήταν οι τελικές ρυθμίσεις ή τα ψηφίσματα που εγκρίθηκαν για την επίλυση των προβλημάτων τους;

1. Πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, την Κωνσταντινούπολη και τηνΚύπρο

Στην Γ' Εθνοσυνέλευση (1826-1827) διάφορες ομάδες προσφύγων που είχαν καταφύγει στην ελεύθερη Ελλάδα επιχείρησαν να θέσουν το αίτημα της αποκατάστασής τους και ειδικά της μόνιμης εγκατάστασής τους. Γι' αυτό επιδίωξαν την εκπροσώπησή τους στη Συνέλευση. Από τους Μικρασιάτες, μόνο οι Σμυρναίοι ενεργοποιήθηκαν προς αυτήν την κατεύθυνση. Ζητούσαν από τη Συνέλευση: α) να εκπροσωπούνται σ' αυτήν και β) να προσδιοριστεί τόπος για τη δημιουργία συνοικισμού τών διασκορπισμένων ελεύθερων Σμυρναίων. Μόνο το αίτημα του τόπου έγινε καταρχήν δεκτό. Αποφασίστηκε να δοθεί χώρος στην περιοχή του Ισθμού για να δημιουργηθεί πόλη με την επωνυμία «Νέα Σμύρνη». Η Συνέλευση παρέπεμψε το θέμα στη Βουλή, η οποία όμως δεν το προώθησε. σ.σ. 117-118

2. Πρόσφυγες από τον ελλαδικό χώρο

Από τους Ηπειρώτες πρόσφυγες, πρώτοι οι Σουλιώτες πέτυχαν να εκπροσωπηθούν στην Γ' Εθνοσυνέλευση, όπου έθεσαν ως βασικό θέμα την παραχώρηση τόπου για μόνιμη εγκατάσταση. σ. 120

3. Πρόσφυγες από τα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη

γ. Οι Ψαριανοί πρόσφυγες

Στην Γ' Εθνοσυνέλευση οι Ψαριανοί ζήτησαν με καθυστέρηση να καθοριστεί τόπος προσφυγικού συνοικισμού τους. Έχοντας εξασφαλίσει στην πράξη χώρο εγκατάστασης στην Αίγινα δεν πιέζονταν, όπως άλλοι. σ. 121

4. Η στάση της πολιτικής ηγεσίας απέναντι στο προσφυγικό ζήτημα

Αιτήματα προσφύγων τέθηκαν, αλλά όχι προσφυγικό ζήτημα συνολικά. Μόνο στην Γ' Εθνική Συνέλευση το προσφυγικό προβλήθηκεΜόνο στην Γ' Εθνική Συνέλευση το προσφυγικό προβλήθηκε εντονότερα από τις διάφορες προσφυγικές ομάδες, που ζήτησαν την εκπροσώπησή τους στη Συνέλευση, για να προωθήσουν το αίτημα παροχής χώρου για μόνιμη εγκατάσταση στην ελεύθερη Ελλάδα. Το ψήφισμα της 5ης Μαΐου 1827, με το οποίο καλούνταν όλοι οι ορθόδοξοι «όσων αι πόλεις κατεστράφησαν, να προσέλθουν εις την Βουλήν να ζητήσουν τόπον και να εγείρουν νέας πόλεις», έδειχνε την τάση να επικρατήσει μία ευρύτερη αντίληψη για το προσφυγικό. Ωστόσο, οι επαναστατικές κυβερνήσεις δεν προχώρησαν στην υλοποίηση των αποφάσεών τους και δεν οργάνωσαν συνοικισμούς προσφύγων. Οι δυσμενέστατες συνθήκες κατά την Επανάσταση αλλά και οι κατά τόπους αντιδράσεις εμπόδισαν την εφαρμογή μέτρων για την επίλυση του προβλήματος. σ. 123