2 of 10

Дәріс жоспары

Ауқымды компьютерлік желілердің сипаттамасы

Глобалдық желілердің анықтамасы мен құрылымы.

Internet желісі және оның қызметтері

Дүниежүзілік өрмек, файлдарды жіберу хаттамалары және электрондық пошта.

Интернетке адрестеу және хаттамалар

IP адрестеу принциптері және желілік хаттамалардың рөлі.

Frame Relay протоколы (FR)

Пакеттік коммутацияның жылдам протоколының ерекшеліктері.

X.25 протокол желілеріне шолу

Ескі, бірақ маңызды желілік хаттаманың тарихы мен құрылымы.

3 of 10

Ауқымды Компьютерлік Желілердің Сипаттамасы

Ауқымды желі (GAN — global area network немесе WAN — wide area network) — бұл жүздеген және мыңдаған километрлік аумақты қамтитын халықаралық, мемлекетаралық, республикалық немесе салалық компьютер желілері. Ол географиялық орналасқан жеріне қарамастан кез келген компьютерді бір-бірімен байланыстыруға мүмкіндік береді.

Ауқымды желінің құрауыштары:

Желінің түйіні ретінде қарастырылатын жергілікті есептеу желілері (LAN).

Жергілікті есептеу желілерін байланыстыратын арналар.

Байланыс арналарына қатынас құруға мүмкіндік беретін жабдықтар мен бағдарламалар.

Мысалы, Internet торабы — бұл әртүрлі хаттамалармен жұмыс істейтін, әртүрлі есептеу машиналарын байланыстыратын және мәліметтерді тасығыштардың барлық түрлерімен (телефон сымдары, оптикалық талшықтар, жер серігінің арналары және радио-модемдер) тасымалдайтын компьютерлік желілердің бірегей бірлестігі.

4 of 10

Internet Желісі: Дүниежүзілік Компьютерлік Желі

Интернет – бұл біріктірілген желілер жүйесі, яғни «желілердің желісі» деген ұғымды білдіреді. Оны жиі Дүниежүзілік компьютерлік желі деп атайды. Физикалық тұрғыдан алғанда, Интернет бір-бірімен байланыс арналарымен біріктірілген бірнеше миллион компьютерлердің жиыны болып табылады.

Интернетке қосылу мүмкіндігі болған жағдайда, білім беру мекемелері, мемлекеттік ұйымдар, коммерциялық кәсіпорындар және жеке адамдар сияқты миллиондаған қайнар көзінен ақпарат алуға болады.

Кішкентай әріптен басталатын "интернет" сөзі мәліметтер пакетін маршрутизациялау арқылы желілерді байланыстыру ұғымын білдіреді, ал үлкен әріптен басталатын "Интернет" сөзі Дүниежүзілік желіні және ондағы ақпаратты білдіреді.

5 of 10

Интернет Қызметтері

Интернет көптеген пайдалы қызметтерді ұсынады, олар күнделікті өмірде де, кәсіби салада да ақпарат алмасу мен байланыс жасауды жеңілдетеді.

Электрондық пошта (E-mail)

Хабарламаларды бір пайдаланушыдан екіншісіне жіберуге арналған желілік қызмет. Жылдам байланыс орнатуға мүмкіндік береді.

Файлдарды жіберу хаттамасы (FTP)

Файлдарды Интернет арқылы жіберуге немесе қабылдауға арналған ақпараттық қызмет. Көптеген FTP-серверлер барлық адамдар үшін ашық.

Archie жүйесі арқылы файлдарды іздеу

Интернетте шашыраңқы қажетті ақпаратты табуға арналған алғашқы іздеу жүйесі.

Тарату тізімі (Maillists)

Ортақ мүдделері бар пайдаланушылар тобына пікірталас жүргізуге мүмкіндік беретін құрал.

Телеконференциялар (Usenet)

Мыңдаған тақырыптар бойынша хабарламалар арқылы пікірталастар жүргізуге мүмкіндік береді.

Бүкіләлемдік өрмек (WWW)

Гипермәтіндік құжаттар арқылы ақпаратты іздеуге арналған ең кең тараған жүйе.

6 of 10

FTP арқылы Файлдарды Жіберу (File Transfer Protocol)

FTP (File Transfer Protocol) — бұл Интернет желісі арқылы файлдарды жіберу мен қабылдауға арналған стандартты хаттама. Егер сізге қандай да бір файл керек болса, ол тегін бағдарлама, құжат, сурет немесе кітап болуы мүмкін, FTP жүйесі оны өз компьютеріңізге жүктеуге көмектеседі.

FTP-сервермен байланысу:

FTP арқылы қызмет істейтін арнайы бағдарламасы бар желіге қосылған компьютер FTP-сервер деп аталады. Көптеген FTP-серверлер барлық адамдар үшін ашық болады ("анонимдік FTP"). Мұндайда мәлімет алу үшін ешкім өз атын айтпайды, белгісіз (аноним) болып қала береді. Көбінесе пароль ретінде әркім өз почталық адресін енгізеді.

Командалық интерфейс мысалы:

open ftp.relcom.sunameid anonymouspassword your_email@example.comcd pub/dirget 03ndex.txtbinaryget far140.zipquit

Командалық интерфейс қолайсыз болғандықтан, қазіргі таңда Netscape Navigator және Internet Explorer сияқты ыңғайлы графикалық интерфейсі бар браузерлер кеңінен қолданылады. Бұл браузерлер файлдарды жүктеу процесін анағұрлым жеңілдетеді, барлық әрекеттерді "тышқан" батырмасын басу арқылы орындауға мүмкіндік береді.

7 of 10

Интернетке қосылу және Web-шолғышпен жұмыс

Интернетке қосылу және Web-ресурстарымен жұмыс істеу үшін, әдетте, провайдер серверімен байланысатын арнайы бағдарлама қолданылады. Қазіргі заманғы компьютерлерде, әсіресе Windows жүйесінде, Internet Explorer немесе басқа да браузерлер алдын ала орнатылған болады.

Қосылу процесі:

Жұмыс үстелінен немесе тапсырмалар тақтасынан Web-шолғыш пиктограммасын табу.

Шолғышты іске қоспас бұрын, желімен алыстан қатынас құру бағдарламасы провайдер серверімен байланысты орнатады.

Пайдаланушы аты мен құпия сөзді, сондай-ақ провайдердің телефон нөмірін енгізу қажет болуы мүмкін.

"Байланыс орнату" батырмасын басу арқылы байланыс орнатылады.

Шолғышпен жұмыс істеу:

Адрес жолағы: Мұнда қажетті FTP немесе Web-сайттың адресі енгізіледі (мысалы, ftp://ftp.relcom.ru).

Навигация батырмалары: "Алға" және "Артқа" батырмалары парақтар арасында жылжуға мүмкіндік береді. "Тоқта" батырмасы байланысты тоқтатады.

Таңдамалылар: Қабылданған парақтарды сақтауға мүмкіндік береді.

Баспа: Ағымдағы бетті басып шығаруға арналған.

Кодтау мәселесі: Егер FTP-сервері мен сіздің компьютеріңіздің символдарды белгілеу кодтары сәйкес келмесе (мысалы, Windows 1251, ал РЕЛКОМ КОИ8г), мәтін дұрыс көрсетілмеуі мүмкін. Бұл мәселені "Түр" (Вид) мәзіріндегі "Параметрлер" арқылы шешуге болады.

8 of 10

World Wide Web (WWW): Дүниежүзілік Өрмек

World Wide Web (WWW немесе Web) — бұл Интернет ішіндегі ақпаратты іздеп табуға мүмкіндік беретін гипермәтіндік жүйе. Ол "электрондық саяхат" жасай отырып, бүкіл дүние жүзінен ақпарат іздеуге арналған ең кең тараған және оңай пайдаланылатын жүйе болып табылады.

Гипермәтін құжат бір ұғымнан екінші ұғымға мәтіндік байланыс арқылы (мазмұны арқылы) тез өтуді қамтамасыз етеді (links). Бір мәтінді бастан аяқ оқудан гөрі сол мәтіннің белгілі бір бөлігін ғана оқып, сонан кейін сол бөлікпен байланысты басқа ұғымдарға жылдам өте аласыз.

Web жүйесімен қатынас құру:

Web-шолғыштар (мысалы, Internet Explorer, Netscape Navigator) автоматты түрде серверлермен байланыс орнатады.

Пайдаланушылар гиперсілтемелер арқылы бір парақтан екіншісіне оңай өте алады.

Іздеу жүйелері мен Web каталогтары арқылы қажетті ақпаратты тақырыбы бойынша немесе кілт сөздер арқылы іздеуге болады.

9 of 10

Frame Relay (FR) Протоколы

Frame Relay (FR) — бұл пакеттік жылдам коммутация желілеріне кіру интерфейсін сипаттайтын протокол. Ол уақыт бойынша біркелкі бөлінбейтін трафикті тиімді беруге мүмкіндік береді және желі арқылы ақпараттың жоғары жылдамдығын, кідірістердің аз уақытын және өткізу қабілетін ұтымды пайдалануды қамтамасыз етеді.

Негізгі сипаттамалары:

Жоғары жылдамдық: Деректерді жылдам жіберуге арналған.

Төмен кідіріс: Ақпаратты жіберудегі кешігулерді азайтады.

Тиімділік: Желі ресурстарын оңтайлы пайдаланады.

Кең қолданыс: Тек деректерді ғана емес, сонымен қатар цифрландырылған дауысты да жібере алады.

OSI моделіндегі орны:

OSI ашық жүйелерінің өзара әрекеттесуінің жеті деңгейлі моделіне сәйкес, FR хаттамасы екінші деңгейде (деректер байланысы) жұмыс істейді. Алайда, ол осы деңгейдегі протоколдар үшін міндетті кейбір функцияларды орындамайды, бірақ желілік деңгейдегі протоколдардың функцияларын да қамтиды.

Сонымен қатар, FR қосылысты желі арқылы орнатуға мүмкіндік береді, бұл OSI моделіне сәйкес үшінші деңгейдегі (желілік деңгей) протоколдар функциясына жатады.

10 of 10

X.25 Протокол Желілеріне Шолу

X.25 — бұл 1980-ші жылдары кең таралған желілік протоколдар пакеті, ол ауқымды аймақ бойынша пакеттік коммутациялық байланыстар үшін қолданылатын стандартты жиынтық хаттама болды. Хаттама - рәсімдер мен ережелердің келісілген жиынтығы.

X.25 Тарихы және Қолданылуы:

Шығу тегі: 1970-жылдары аналогтық телефон желілеріне арналған ескі пакеттік қосылыстардың бірі.

Типтік қолданбалар: Автоматтандырылған кассалық желілер (банкоматтар) мен кредиттік карталарды тексеру желілерінде кеңінен қолданылды.

Өзгерістер: 1990-шы жылдардың басында АҚШ-та көптеген X.25 желілері Frame Relay-мен ауыстырылды. Қазіргі кезде көптеген желілер Интернет хаттамасын қолданады.

X.25 Құрылымы:

Пакеттік өлшем: Әрбір X.25 бумасы 128 байтқа дейін деректерді қамтыды.

Қателерді тексеру: Деректерді жеткізу қатесі орын алған жағдайда, қателерді тексеру және қайта жіберу логикасын қамтыды.

Көпмезгілді әңгімелер: Пакеттерді мультиплекстеу және виртуалды байланыс арналарын пайдалану арқылы бірнеше мезгілдегі әңгімелерді қолдайды.

X.25 хаттамалардың үш негізгі топтамасын ұсынды: Физикалық қабат, Деректер байланысының қабаты және Пакеттік қабат. Бұл қабаттар OSI анықтамалық үлгісінің физикалық деңгейіне, деректер байланысының қабатына және желілік қабатына ұқсас.

1 of 10