ՀՀ օրենքը հեղինակային իրավունքի մասին : Սահմանափակումներ և բացառություններ գրադարանների համար�� �Խոսնակ Հասմիկ Գալստյան�� hgalst@aua.am� Հոկտեմբեր , 2026�Հայաստանի ազգային գրադարան

​

​

Հեղինակային իրավունքին առնչվող� իրավական հարցեր

​

• Մտավոր սեփականության իրավունքները թվային միջավայրում
• Լիցենզավորում և իրավունքների կառավարում
• Թվայնացման իրավական ասպեկտներ
• Տեղեկատվության բարեխիղճ օգտագործում

Հեղինակային և հարակից իրավունքների մասին օրենսդրությունը

Կարգավորվում է

• ՀՀ Սահմանդրությամբ
• ՀՀ Քաղաքացիական օրենսգրքով, Բաժին 10
• ՀՀ Քրեական օրենսգրքով
• ՀՀ հեղինակային իրավունքի մասին օրենքով
• Միջազգային պայմանագրերով

​

Եթե վավերացված միջազգային պայմանագրերում սահմանված են այլ նորմեր, քան նախատեսված են սույն օրենքով, ապա կիրառվում են միջազգային պայմանագրերի նորմերը։

​

Հեղինակային իրավունք

​

​

Հեղինակային իրավունքը հեղինակի

անձնական /ոչ գույքային/ և գույքային

իրավունքներն են իր ստեղծագործության նկատմամբ։

​

����Հեղինակային իրավունք և գրադարաններ

​

• Հեղինակային իրավունք - Իրավական պահպանություն հեղինակների համար

​

• Գրադարաններ - Հեղինակների և օգտվողների իրավունքների հավասարակշռված պաշտպանություն

​

​

​

​

​

Հեղինակի ոչ գույքային իրավունքները

• Հեղինակության իրավունք
• Հեղինակի անվան իրավունք
• Հեղինակի համբավի և արժանապատվության իրավունք
• Հրապարակման իրավունք
• Հետկանչի իրավունք

​

​

Անձնական ոչ գույքային իրավունքներն անօտարելի են, անփոխանցելի, և պահպանվում են անժամկետ, բացառությամբ հետկանչի իրավունքի, որը գործում է միայն հեղինակի կյանքի ընթացքում

​

։

Հեղինակի գույքային իրավունքները

• վերարտադրման
• տարածման
• փոխատվության
• վարձույթով տալու
• թարգմանության
• վերափոխման
• հեռարձակման
• հրապարակման

​

Հեղինակային իրավունքի սահմանափակումները

​

​

• Գույքային իրավունքի տևողության ժամկետը

(հեղինակի կյանքի տարիները+70 տարի մահից հետո)

​

• Բացառություններ և սահմանափակումներ

​

�������������Ազատ օգտագործման պայմանները

• Հատուկ դեպքերում ,
• չի հակասում ստեղծագործության բնականոն օգտագործման պահանջներին,
• չի վնասում ստեղծագործության նկատմամբ հեղինակի օրինական շահերը

​

​

Ազատ օգտագործում

Ստեղծագործության վերարտադրում

​

• անձնական նպատակով
• գրադարանների, արխիվների կրթ․հաստատություների կողմից ուսումնական, հետազոտական նպատակներով
• կորած օրինակների փոխարինման նպատակով
• հրապարակային ցուցադրություն լսարանային պարապմունքի ժամանակ

​

​

«Կույրերի, տեսողության կամ ընթերցանության ֆունկցիայի խանգարումներ ունեցող անձանց համար հրատարակված ստեղծագործությունների մատչելիությունը դյուրացնելու մասին» Մարաքեշի պայմանագիր

​

• Հասանելի ձևաչափով օրինակների վերարտադրում և տարածում
• Մատչելի ձևաչափով օրինակների ներմուծում ի շահ շահառուների
• Մատչելի ձևաչափով օրինակների միջսահմանային փոխանակում
• Պատշաճ որոնումների գրանցում լիազորված կազմակերպությունների կողմից

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

Մտավոր սեփականության իրավունքներ �թվային միջավայրում

​

• Նոր տեխնոլոգիաների կիրառում
• Թվայնացված ստեղծագործություններ
• ՏՊՄ/ԹՊՄ –ի կիրառումը հեղինակների կողմից
• Գրադարանների մտահոգությունը ՏՊՄ-ի հետ կապված

​

​

​

​

Լիցենզավորում, թույլտվություններ և իրավունքների կառավարում

​

​

• էլեկտրոնային շտեմարանների բաժանորդագրություն
• Լիցենզային պայմանագրերի դրույթների հստակեցում
• Oգտվողների և իրավատերերի իրավունքների կառավարում

​

​

Թվայնացման իրավական ասպեկտներ

​

​

• Հեղինակների թույլտվություն
• Երրորդ կողմի հեղինակների թույլտվություն
• Հեղինակի գույքային և ոչ գույքային իրավունքների պաշտպանություն
• Պատշաճ որոնումներ /որբ ստեղծագործությունների համար/
• Թվային ստեղծ. օգտագործման նպատակը և պայմանները
• Անձնական տվյալների անձեռնմխելիություն

​

​

​

​

​

​

��Տեղեկատվության պաշտպանություն և� բարեխիղճ օգտագործում

• Օրինական հասանելիություն /անձնական հաշիվներ, գաղտնաբառեր/
• Լիցենզավորված շտեմարաններ, թվայնացված փաստաթղթեր
• Անձնական տվյալների գաղտնիություն
• Տեղեկատվության բարեխիղճ/էթիկական/ օգտագործում

/աղբյուրների գնահատում և նշում/

​

​

​

��Արհեստական բանականություն և հեղինակային իրավունք

​

Ավանդական արհեստական ​​բանականություն (տեքստի և տվյալների որոնում) – Այն սովորաբար չի ստեղծում նոր ստեղծագործություն /non-expressive output/

​

Գեներատիվ արհեստական բանականություն- նոր ստեղծագործության գեներացում, անօրինական պատճենում, վերարտադրում ոչ հավաստի աղբյուրներից /expressive output/

​

​

​

​

ՀՀ անդամակցություն միջազգային պայմանագրերին

​

• Բեռնի կոնվենցիա – 2000
• ՄՍՀԿ – 1993
• ՄՍՀԿ Կատարումների և հնչյունագրերի պայմանագիր 2003
• ՄՍՀԿ Ինտերնետային պայմանագրեր 2005
• ԱՀԿ - 2003
• Մարաքեշի պայմանագիր - 2022

​

​

​

​

Գրականություն

• Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին

ՀՀ Օրենք, 2006 թ.

• eIFL-IP. Draft Law on Copyright: including Model Exceptions and Limitations for Libraries and Consumers
• Treaty Proposal on Limitations and Exceptions for Libraries and Archives
• EIFL Handbook on Copyright and Related Issues for Libraries
• The Marrakest Treaty: En EIFL guide for Librarians
• Can Libraries in Armenia use the Marrakesh Treaty? Yes!

​

​

​

​

​

​

​

​

​

​

��Շնորհակալություն������

​

Baghramyan 40, Yerevan, Armenia 0019

info@aua.am

www.aua.am

/AUArmenia

/AUA_Insta

/AUAuploads

@AUAtweets

/american-university-of-armenia