1 of 22

1

Ενότητα 19: Από την 3η Σεπτεμβρίου 1843 έως την έξωση του Όθωνα (1862)�Μπακάλης Κώστας (history-logotexnia.blogspot.com)

2 of 22

2

A.ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ

3 of 22

3

Μετά το κίνημα της 3ης Σεπτ. 1843 συγκλήθηκε Εθνοσυνέλευση

Το 1844 ψήφισε Σύνταγμα ⇨

Πολίτευμα: Συνταγματική Μοναρχία

Οι αλλαγές της 3ης Σεπτεμβρίου», γελοιογραφία του 1856. Κοιτώντας τη βλέπουμε ένα χαρούμενο Έλληνα που ονειρεύεται το σύνταγμα. Αν τη γυρίσουμε ανάποδα τον βλέπουμε να κλαίει για όσα συμβαίνουν.

4 of 22

4

  • Πώς κρίνετε τις επιλογές του Συντάγματος του 1844;

Πάντως το Σύνταγμα διέθετε και ορισμένα φιλελεύθερα στοιχεία ⇨ άρθρα για τις ατομικές ελευθερίες

ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ

    • Βασιλιάς
    • Γερουσία (διορισμένη ισόβια από βασιλιά)
    • Βουλή (εκλεγμένη από το λαό)

ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ

    • Βασιλιάς μέσω υπουργών
    • που ο ίδιος διόριζε ή έπαυε, χωρίς την έγκριση της Βουλής

ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ

    • Οι δικαστές (δικαστική εξουσία)
    • Διορίζονταν και παύονταν από το βασιλιά.

5 of 22

5

Β. Η ΔΙΑΜΑΧΗ

ΑΥΤΟΧΘΟΝΩΝ - ΕΤΕΡΟΧΘΟΝΩΝ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

6 of 22

6

Αυτόχθονες: Έλληνες εντός Ελλάδας - Ετερόχθονες: Έλληνες εκτός Ελλάδας.

  • Αίτημα αυτοχθόνων: Μεγαλύτερη συμμετοχή στη διοίκηση.

​

  • Αποτελέσματα:

1. Αποκλεισμός ετεροχθόνων από τη διοίκηση.

2. Περιορισμός πολιτικών δικαιωμάτων ετεροχθόνων.

7 of 22

7

Γ. Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ

Η συνταγματική μοναρχία (1844–1862)

8 of 22

8

Θετικά + καθιέρωση κοινοβουλευτικών θεσμών

Αρνητικά- υπερεξουσίες βασιλιά ⇨ νοθεία δημοκρατικού χαρακτήρα πολιτεύματος

  • Παράλληλα, τα κόμματα συνέχιζαν να αναπτύσσουν δράση, δίχως, όμως, να είναι επίσημα αναγνωρισμένα.

9 of 22

Εκλογές 1844 (πρώτες εκλογές στην Ελλάδα)

9

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ:

Χρησιμοποιήθηκαν αθέμιτα μέσα

  • καλπονοθεία,
  • εκβιασμοί,
  • Χρηματισμοί

κυρίως από το γαλλικό κόμμα.

10 of 22

10

ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ

Συνεργασία με Όθωνα

Καταπάτηση Συντάγματος

Άγνοια Βουλής

Καταπάτηση κρατικών πόρων

► Ιωάννης Κωλέττης : νικητής εκλογών

⇨ πρώτος πρωθυπουργός (1844-1847) με καταγωγή από το Συρράκο Ιωαννίνων. Οι αγωνιστές του 1821 τον αποκαλούσαν "τζίτζιλε φίτζιλε», λόγω βλαχικής καταγωγής.

Ηπειρώτης πολιτικός που πρωταγωνίστησε στην πολιτική ζωή του ελληνικού κράτους στις δεκαετίες του 1830 και του 1840. Υπήρξε ηγέτης του γαλλικού κόμματος και στήριζε τη δύναμή του στις σχέσεις του με τους ρουμελιώτες καπετάνιους αλλά και στην ικανότητά του να εξουδετερώνει τους αντιπάλους του δρώντας παρασκηνιακά. 

http://www.ime.gr/chronos/12/gr/general/gallery/073.html

◄ Κάλπη με σφαιρίδια. Σε κάθε εκλογικό τμήμα, για κάθε υποψήφιο υπήρχε μία κάλπη, που ήταν χωρισμένη σε δύο μέρη: το ένα ήταν για το «ναι» (απ’ έξω ήταν άσπρο) και ένα ήταν για το «όχι» (απ’ έξω ήταν μαύρο). Ο ψηφοφόρος έβαζε το χέρι του στη σωλήνα και έριχνε την ψήφο, που ήταν μια μικρή μπάλα (συνήθως από μολύβι), στο «ναι», αν τον ψήφιζε, ή στο «όχι», αν δεν τον ψήφιζε. Ανάλογα με το πόσα σφαιρίδια βρίσκονταν στο άσπρο ή στο μαύρο μέρος, ο υποψήφιος εκλεγόταν ή όχι. Από εκεί βγήκε και η έκφραση:

«τον μαύρισαν στις εκλογές».

11 of 22

11

Δ. ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ - ΑΛΥΤΡΩΤΙΣΜΟΣ

12 of 22

12

ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ

Ελλάδα φτωχή, περισσότεροι Έλληνες ζούσαν εκτός συνόρων. Για να αναπτυχθεί η χώρα, διατυπώθηκε η άποψη:

έπρεπε να διευρυνθούν τα σύνορα και να ενταχθούν περιοχές με ελληνικό πληθυσμό υπό ξένη κυριαρχία (τουρκοκρατούμενο = αλύτρωτο) ⇨ αλυτρωτισμός.

Η άποψη έγινε δεκτή από την ελληνική κοινωνία και υιοθετήθηκε ως επίσημη κρατική πολιτική «Μεγάλη Ιδέα» ⇨ σφράγισε ζωή και ιδεολογία ελληνισμού μέχρι αρχές 20ου αι.

◄Γελοιογραφία από το σατιρικό περιοδικό Νέος Αριστοφάνης: Οι «αλύτρωτες» περιοχές είναι τα πουλερικά που ταΐζει η Ελλάδα. http://museduc.gr/docs/Istoria/C/LAI_ K03_K04.pdf

▲ Η Ελλάδα κοιμάται και ονειρεύεται τις Μεγάλες Δυνάμεις να την οδηγούν στην Κωνσταντινούπολη και στο θρόνο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

13 of 22

◄ τον όρο Μεγάλη Ιδέα χρησιμοποίησε ο Ιωάννης

Κωλέττης στην Εθνοσυνέλευση του 1844.

13

► Αλέξ. Μαυροκορδάτος (αγγλικό κόμμα): πρέπει να προηγηθεί η οικονομική ανάπτυξη Ελλάδας και μόνο τότε θα ήταν εφικτή η εδαφική επέκτασή της.

Λίγοι υποστηρικτές

​

ΑΝΤΙΛΗΨΗ «ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ»

► Ποια είναι η δική σας άποψη;

14 of 22

14

α. Ο Ιωάννης Κωλέττης για τη Μεγάλη Ιδέα�Διά την γεωγραφικήν της θέσιν η Ελλάς είναι το κέντρον της Ευρώπης˙ ισταμένη και έχουσα, εκ μεν δεξιών την Ανατολήν, εξ αριστερών δε την Δύσιν, προώρισται, ώστε διά μεν της πτώσεως αυτής να φωτίση την Δύσιν, διά δε της αναγεννήσεως την Ανατολήν. Το μεν πρώτον εξεπλήρωσαν οι προπάτορες ημών, το δε δεύτερον είναι εις ημάς ανατεθειμένον˙ εν τω πνεύματι του όρκου τούτου και της μεγάλης ταύτης ιδέας είδον πάντοτε τους πληρεξουσίους του έθνους να συνέρχωνται διά να αποφασίσωσιν ουχί πλέον περί της τύχης της Ελλάδος, αλλά της ελληνικής φυλής. Πόσον επεθύμουν να ήτο[ν] παρόντες σήμερον Γερμανοί, Ζαΐμαι, Κολοκοτρώναι, οι άλλοτε της Εθνικής Συνελεύσεως πληρεξούσιοι, και αυτοί οι δραξάμενοι τα όπλα επί τω γενικώ τούτω σκοπώ, διά να συνομολογήσωσι μετ’ εμού πόσον εμακρύνθημεν της μεγάλης εκείνης της πατρίδος ιδέας, την οποίαν εις αυτό του Ρήγα το τραγούδι είδομεν κατά πρώτον εκπεφρασμένην. Εν ενί πνεύματι τότε ηνωμένοι, όσοι είχομεν το επώνυμον Έλληνες, εκερδίσαμεν μέρος του όλου σκοπού.�Ι. Κωλέττης, Λόγος στην Εθνοσυνέλευση, 14 Ιανουαρίου 1844.�Πηγή: Κ.Θ. Δημαράς, Ελληνικός Ρωμαντισμός, Ερμής, Αθήνα 1982, σ. 405-406.

β. Ο αντιμοναρχικός πολιτικός και συγγραφέας Γ. Φιλάρετος για τη Μεγάλη Ιδέα

Εις ποίαν εποχήν κατεγίναμεν ειλικρινώς και ειργάσθημεν επιμόνως υπέρ της υλικής προαγωγής ημών, ήτις είναι ο στύλος τής καλώς εννοουμένης ηθικής αναπτύξεως; Εάν ύπαρξη στιγμή, καθ’ ην δεν μας διαιρούσι πάθη πολιτικά εσωτερικώς ή δεν συρόμεθα από το δέλεαρ πολιτικού ταχυδακτυλουργού εις υψηλάς, συνταγματικάς θεωρίας εξαντλούμενοι, αναμφισβητήτως απασχολούμεθα εις την Μεγάλην Ιδέαν, εξασθενούμενοι με το όνειρον τού να ίδωμεν την ελληνική σημαίαν, κυματίζουσαν εις την Αγίαν Σοφίαν.�Γ. Φιλάρετος, εφημ. Εύβοια, 22.1.1876.�Πηγή: Ε. Σκοπετέα, Το «Πρότυπο Βασίλειο» και η Μεγάλη Ιδέα, Πολύτυπο, Αθήνα 1988, σ. 360.

Δύο αντίθετες απόψεις για τη Μεγάλη Ιδέα

  1. Να μελετήσετε την πηγή α. α. Ποια είναι η αποστολή της Ελλάδας, σύμφωνα με το κείμενο;�β. Ποια σημεία του κειμένου δείχνουν ότι ο Κωλέττης αναφέρεται στην εδαφική επέκταση της Ελλάδας;
  2. Ποια στάση τηρεί απέναντι στη Μεγάλη Ιδέα ο συντάκτης της πηγής β; Προτείνει κάποιο εναλλακτικό σχέδιο δράσης για την πρόοδο του ελληνισμού; Αν ναι, ποιο είναι αυτό;

15 of 22

15

Ε. ΚΡΙΜΑΪΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

(1854-1856)

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

16 of 22

16

  • 1854: Έναρξη ρωσοτουρκικού πολέμου 🡪 Πεδίο σύγκρουσης: Χερσόνησος Κριμαίας (Νότια Ρωσία).
  • Ελλάδα: ευκαιρία για διεύρυνση των συνόρων  Εξεγέρσεις (Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία).
  • Κατάληψη και ναυτικός αποκλεισμός του Πειραιά (1854-1857) από Αγγλία και Γαλλία (σύμμαχοι Τούρκων).
  • 1856: Αποτυχία ελληνικών εξεγέρσεων - Ήττα Ρώσων στον Κριμαϊκό πόλεμο.
  • Ευνοϊκή εξέλιξη: Μεταρρυθμίσεις - Εκσυγχρονισμός Οθωμανικής αυτοκρατορίας 🡪«Χάτι Χουμαγιούν» (1856) 🡪 Εξασφάλιση της ισότητας όλων των υπηκόων 🡪 Έναρξη περιόδου ανάπτυξης του Ελληνισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
  • Κατάργηση «ευρωπαϊκών» κομμάτων στην Ελλάδα 🡪 έντονη δυσαρέσκεια Ελλήνων για τις Μ. Δυνάμεις.

◄ Ο Κριμαϊκός πόλεμος (1854 –1856) ξεκίνησε όταν η Ρωσία απαίτησε να προστατεύει η ίδια τους Άγιους Τόπους. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία αρνήθηκε και το 1853 κήρυξε πόλεμο στη Ρωσία. Με την Οθωμανική Αυτοκρατορία συμμάχησαν η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία, που ήθελαν να σταματήσουν την επεκτατική πολιτική της Ρωσίας. Έτσι, έστειλαν στρατό στην Κριμαία, στη Μαύρη Θάλασσα. Ο πόλεμος τέλειωσε όταν η Ρωσία, που νικήθηκε, υπέγραψε συνθήκη ειρήνης το Μάρτιο του1856.

Πηγή:http://museduc.gr/docs/Istoria/C/065-084_C_GYM_KEF_04.pdf

17 of 22

Στην Ελλάδα:

  • Παύουν να υπάρχουν τα τρία κόμματα (αγγλικό, γαλλικό, ρωσικό)
  • αφού οι Έλληνες έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στις Μεγάλες Δυνάμεις.

17

► Γελοιογραφία του 1850 από την Τρακατρούκα (σατιρική εφημερίδα):τρεις οπαδοί, ένας του αγγλικού, ένας του γαλλικού και ένας του ρωσικού κόμματος συζητούν σ’ ένα φαρμακείο

▲ Πορτρέτο από το περιοδικό Νέος Αριστοφάνης με τον Επαμεινώνδα Δεληγιώργη (1829 –1879). Ο Δεληγιώργης καταγόταν από το Μεσολόγγι, σπούδασε νομικά στην Αθήνα και εργάστηκε ως δικηγόρος και δημοσιογράφος. Εκλέχτηκε το 1859 βουλευτής Μεσολογγίου. Έγινε πρωθυπουργός πολλές φορές.

▲ Πορτρέτο από το περιοδικό Νέος Αριστοφάνης με τον Αλέξανδρο Κουμουνδούρο (1817–1883). Ο Κουμουνδούρος καταγόταν από τη Μάνη, σπούδασε νομικά στην Αθήνα και από το 1853 εκλεγόταν βουλευτής Μεσσηνίας. Στα 1857 και 1859 έγινε υπουργός Οικονομικών. Έγινε πρωθυπουργός πολλές φορές

ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ

18 of 22

18

ΣΤ. Η ΕΞΩΣΗ ΤΟΥ ΟΘΩΝΑ(1862)

ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

19 of 22

19

  1. Βαθμιαία αστικοποίηση Ελλάδας.
  2. Εμφάνιση νέων φιλελεύθερων πολιτικών: εκτιμούν ότι ο Όθων δεν μπορεί να προσφέρει κάτι παραπάνω στη χώρα. → Ενίσχυση αντιοθωνικού ρεύματος.
  3. 1859-1862: Κορύφωση αντίδρασης → Εξέγερση στο Ναύπλιο (1η Φεβρουαρίου 1862, Ναυπλιακά).
  4. 1862: Εξέγερση της βασιλικής φρουράς της Αθήνας → Ο Όθωνας κηρύσσεται έκπτωτος.
  5. 12 Οκτωβρίου 1862: Αποχώρηση Όθωνα → Καταφεύγει στο Μόναχο όπου πεθαίνει το 1867.

1η Φεβρουαρίου 1862:

​

Οκτώβριος 1862:

1867

επανάσταση στο Ναύπλιο (Ναυπλιακά) ⇨ αποτυχία

​

εξέγερση φρουράς Αθηνών ⇨ Όθων έκπτωτος, υποχρεώνεται να εγκαταλείψει τη χώρα

Πεθαίνει στο Μόναχο.

​

◄ Όθωνας και η Αμαλία φεύγουν από την Ελλάδα, 12 Οκτωβρίου 1862.

20 of 22

20

1833: Άφιξη Όθωνα

1862: Έξωση Όθωνα

Αναλογιστείτε τι συνέβη ανάμεσα στα δύο γεγονότα:

21 of 22

21

► Σκίτσο του 1862 από γερμανική εφημερίδα: Ο Όθωνας με φουστανέλα φτάνει στο λιμάνι, όπου τον περιμένει η Αμαλία, για να φύγουν. Στο πίσω μέρος οι Έλληνες πανηγυρίζουν, και κάποιος έχει κρεμάσει μια πινακίδα που γράφει «Προσωρινή κυβέρνηση».

▲ Πηγή: http://museduc.gr/docs/Istoria/C/LAI_K03_K04.pdf

22 of 22

22

ΜΟΡΦΗ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΟΣ

​

ΟΘΩΝΑΣ: ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ

ΘΕΤΙΚΑ

ΑΡΝΗΤΙΚΑ

1833 1843 1862