2 of 24

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Οι γυναίκες συμμετείχαν «ψυχή τε και σώματι» στην αγώνα. Όσες γυναίκες διακρίθηκαν στην Ελληνική Επανάσταση του 1821 κέρδισαν το σεβασμό και άτυπα καθιέρωσαν την ισοτιμία των φύλων στο πεδίο των μαχών.�Με την γενναιότητα, το ασύγκριτο θάρρος τους και τις θυσίες τους αποτελούν σύμβολα ηρωισμού που συνεχίζουν να εμπνέουν σε εθνικά κρίσιμες περιόδους, γεγονός που οι ιστορικοί της εποχής δεν κατέγραψαν στην ιστορία της ελληνικής επανάστασης. Βέβαια αυτό για την εποχή ήταν παγκόσμιο σαν φαινόμενο που ακόμη δεν έχει ξεπεραστεί εντελώς. Συνέπεια αυτής της ανδροκρατούμενης αντίληψης ήταν να χαθούν πολύτιμες πληροφορίες για τη συμβολή της Ελληνίδας στον αγώνα του ’21.�Χιλιάδες γυναίκες γνωστές και άγνωστες στην Ιστορία, αγωνίστηκαν είτε με τα όπλα, είτε με τα δρεπάνια και τα κλαδευτήρια και βρήκαν ηρωικό θάνατο.

Πολλές πληροφορίες μπορούμε να βρούμε στα τα δημοτικά μας τραγούδια, τα οποία εξιστορούν γλαφυρά τον ηρωισμό που χαρακτήριζε τις γυναίκες της επανάστασης. Ανάμεσα στους άντρες μαχητές, καπετάνισσες έπαιρναν μέρος σε στρατιωτικά συμβούλια, χειρίζονταν τα όπλα με δεξιοτεχνία, αρματώνονταν και πολεμούσαν.

3 of 24

ΣΟΥΛΙΩΤΙΣΣΕΣ

Οι Σουλιώτισσες έπαιρναν μέρος στις πολεμικές επιχειρήσεις,όπου ο ρόλος τους ήταν σε πρώτη φάση βοηθητικός. Όταν όμως οι περιστάσεις το απαιτούσαν, οι γυναικείες εφεδρείες ρίχνονταν στη μάχη,άλλοτε κατρακυλώντας βράχους πάνω στον εχθρό κι άλλοτε περιβρέχοντάς τον με καυτά βόλια. Ο χορός του Ζαλλόγγου(παραμονές Χριστουγέννων 1803) αποτελεί αιώνιο σύμβολο για τη γυναίκα που προτιμά το θάνατο από την ατίμωση και τη σκλαβιά.

4 of 24

ΜΕΣΟΛΛΟΓΓΙΤΙΣΣΕΣ

ΑΞΙΟΘΑΥΜΑΣΤΟ θάρρος έδειξαν και οι «ελεύθερες πολιορκημένες» Μεσολογγίτισσες, οι οποίες σε όλη τη διάρκεια της μακράς πολιορκίας του προπύργιου της δυτικής Ελλάδας βοήθησαν με κάθε τρόπο στην άμυνα: μεταφορά υλικών για τα οχυρωματικά έργα, περίθαλψη των ασθενών και τραυματιών.

Θεόδωρος Βρυζάκης: «Η έξοδος του Μεσολογγίου», 1853. Κατά την ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου (10-11 Απριλίου 1826), οι γυναίκες ζωσμένες με άρματα, πολέμησαν δίπλα στους άνδρες σαν άνδρες, ενώ άλλες μέσα στη μάχη αποχαιρετούσαν τους άνδρες τους με ένα φιλί. (Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου).

5 of 24

ΜΩΡΑΪΤΙΣΣΕΣ

Είναι χιλιάδες οι γυναίκες που πολεμώντας τους κατακτητές είτε με τα όπλα, είτε με ξύλα, δρεπάνια, κλαδευτήρια και πέτρες, βρήκαν ηρωικό θάνατο, γνωστές και άγνωστες στην Ιστορία.�ν

Η γυναίκα αντάρτισσα, σύντροφος και συμπολεμιστής του Κλέφτη και αργότερα του Επαναστάτη, δεν είναι σπάνιο φαινόμενο. Άλλες κοπέλες με φανερή την ιδιότητα του φύλου τους και άλλες μεταμφιεσμένες σε παλικάρια, στάθηκαν και αυτές δημιουργοί του αθάνατου έπους της Κλεφτουριάς.

Ανάμεσα στις Μοραΐτισσες ξεχωρίζει ο τύπος της Μανιάτισσας που συνοδεύει τον άνδρα, πολεμάει μαζί του, κουρσεύει μαζί του και γκρεμοτσακίζει τον Ιμπραήμ την κρίσιμη ώρα. Πρόκειται για την άλλη όψη του ιδίου νομίσματος της Ελληνίδας γυναίκας της Επανάστασης του 21.

6 of 24

ΧΙΩΤΙΣΣΕΣ

Οι γυναίκες της Χίου, σύμφωνα με περιηγητές της εποχής, ήταν «ωραίες και αβρές», με «ευγενική συμπεριφορά, ιδιαίτερα απέναντι στους ξένους». «Πουθενά αλλού οι γυναίκες δεν απολαμβάνουν τόση ελευθερία κι ωστόσο καμιά κατάχρησή της δεν παρατηρείται. Εργάζονται και τραγουδάνε. Τα σκάνδαλα είναι σπάνια».

Οι σφαγές στο νησί (1822) εμπνέουν το Γάλλο ζωγράφο Ντελακρουά, που στο γνωστό του πίνακα αποτυπώνει όλη τη φρίκη αυτής της τραγωδίας. Από τους 100.000 κατοίκους στο νησί έμειναν λιγότεροι από 2.000. «Χιλιάδες γυναίκες , κορίτσια κι αγόρια πουλιόνταν κάθε μέρα στο παζάρι. Πολλά από αυτά τα δυστυχισμένα πλάσματα αυτοκτόνησαν κατά τη μεταφορά. Βλέπεις γυναίκες να μη δέχονται τροφή, μ’ όλο που μαστιγώνονταν, για να πεθάνουν από την πείνα», ανέφερε ο Άγγλος πρόξενος στη Σμύρνη Francis Werry.

7 of 24

ΜΑΝΙΑΤΙΣΣΕΣ

Λεβεντογέννες ξεφαντώνουν στους αιώνες/ σερνικομάνες με τ’ αγόρια αρμαθιά/ αντρογυναίκες και σκληρές σαν αμαζόνες/ με τα δρεπάνια γιαταγάνια και σπαθιά,/ ουράνιο τόξο, νίκες και κορώνες/ η πίστη στην καρδιά τους θάλασσα βαθιά.// Πρόσωπα στεγνά από αρχαία τραγωδία/ που τρέχουν με τη μοίρα τους ζαλιά/ φωνές που φτάνουν σαν ουράνια χορωδία/ χείλη που βγάζουν μια αλλιώτικη λαλιά,/ χορός που κάνει το μοιρολόι μελωδία,/ θάνατος και ζωή πηγαίνουν αγκαλιά.// Άνερα στόματα ξερά και πεινασμένα/ τα μυστικά τους είναι σ’ όλους φανερά /ένδοξα μέτωπα δαφνοστεφανωμένα/ κρατάνε την τιμή τους απίστευτα γερά/ μες στη χαρά τα ξεμόνια μονοιασμένα/ στου Ματαπά τον πόνο πνίγουν τα νερά.//Στήθη ’πο πέτρα στο γαλάζιο στημένα/ αιώνια θηλάζουν την αθάνατη γενιά,/ χέρια στιβαρά με ρόζους καμωμένα/ οργώνουν τις πέτρες με αξίνες και υνιά/ μάτια στο χρέος χρόνια καρφωμένα/ φυλάνε καραούλι την αδούλωτη γωνιά.

Μανιάτισσες εναντίον του Ιμπραήμ στον όρμο του Διρού .

8 of 24

ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑ

Η Λασκαρίνα "Μπουμπουλίνα" Πινότση (Κωνσταντινούπολη, 11 Μαΐου 1771 - Σπέτσες, 22 Μαΐου 1825) ήταν Ελληνίδα ηρωίδα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Πολέμησε ηρωικά το 1821 και υπήρξε ίσως η σπουδαιότερη γυναίκα που έλαβε μέρος στην Επανάσταση. Μετά τον θάνατο της ύστερα από 193 έτη, έλαβε τιμητικά από την Ελληνική Πολιτεία τον βαθμό της Υποναυάρχου.^[] Η Μπουμπουλίνα, έχοντας γίνει ήδη μέλος της Φιλικής Εταιρείας στην Κωνσταντινούπολη, που προετοίμαζε την ελληνική επανάσταση, και όντας η μόνη γυναίκα που μυήθηκε σε αυτή, στον κατώτερο βαθμό μύησης αφού οι γυναίκες δεν γίνονταν δεκτές, καθώς γυρνούσε στις Σπέτσες, αγόραζε μυστικά όπλα και πολεμοφόδια από τα ξένα λιμάνια, τα οποία μετά έκρυψε στο σπίτι της, ενώ ξεκίνησε την κατασκευή του πλοίου Αγαμέμνων,^2] της ναυαρχίδας της, η οποία ολοκληρώθηκε το 1820. Είχε αναλάβει να αρματώνει, να συντηρεί και να πληρώνει τον στρατό αυτό μόνη της όπως έκανε και με τα πλοία της και τα πληρώματά τους, κάτι που συνεχίστηκε επί σειρά ετών και την έκανε να ξοδέψει πολλά χρήματα για να καταφέρει να περικυκλώσει τα τουρκικά οχυρά, το Ναύπλιο και την Τρίπολη. Έτσι τα δύο πρώτα χρόνια της επανάστασης είχε ξοδέψει όλη της την περιουσία.

9 of 24

ΜΑΝΤΩ ΜΑΥΡΟΓΕΝΟΥΣ

Η Μαντώ Μαυρογένους γεννήθηκε στην Τεργέστη το 1796 και πέθανε στην Πάρο το 1840, σε ηλικία 44 ετών. Ήταν Ελληνίδα πολεμίστρια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, με καταγωγή από τη Μύκονο. Για τη συνολική της προσφορά στον Αγώνα τιμήθηκε από τον Ιωάννη Καποδίστρια με τον βαθμό της Αντιστρατήγου. Εξορίστηκε από τον πολιτικό Ιωάννη Κωλέττη και τελικά πέθανε πάμφτωχη στην Πάρο, καθώς είχε ξοδέψει όλη της την περιουσία για τον αγώνα. Η Μαντώ απηύθυνε έκκληση στις γυναίκες του Παρισιού και του Διαφωτισμού στην Ευρώπη ώστε να πάρουν το μέρος των Ελλήνων.

10 of 24

Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΝΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ

«Οι Έλληνες, γεννημένοι να είναι ελεύθεροι, θα οφείλουν την ανεξαρτησία τους μόνο στον εαυτό τους. Επομένως, δεν ζητώ από την παρέμβασή σας να αναγκάσετε τους συμπατριώτες σας να μας βοηθήσουν. Αλλά μόνο για να αλλάξουν την ιδέα της αποστολής βοήθειας στους εχθρούς μας. Ο πόλεμος εξαπλώνει τον τρομερό θάνατο…»

11 of 24

ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΥΨΗΛΑΝΤΗ

Η Ελισάβετ Υψηλάντη (Ιάσιο 1770 - Οδησσός 1866) ήταν Ελληνίδα αριστοκράτισσα και σπουδαία μορφή κατά την προεπαναστατική περίοδο του 1821. Καταγόταν από την οικογένεια Βακαρέσκου, σημαντική οικογένεια της Μολδαβίας με καταγωγή από τη Βόρειο Ήπειρο και υπήρξε η δεύτερη σύζυγος του Ηγεμόνα της Μολδοβλαχίας Κωνσταντίνου Υψηλάντη.

Από τον Κωνσταντίνο απέκτησε 7 παιδιά, τα πρώτα εκ των οποίων ήταν οι Αγωνιστές και Φιλικοί Αλέξανδρος, Δημήτριος και Νικόλαος ^[3Αποκλήθηκε "Πρωτομάνα των Φιλικών", καθώς κατά τα χρόνια της προετοιμασίας της Επανάστασης, η Ελισάβετ στάθηκε το πρόσωπο που οργάνωσε τις προκαταρτικές συναντήσεις προσωπικοτήτων της εποχής στα σαλόνια της, με το πρόσχημα φιλολογικών συναντήσεων, οι οποίες οδήγησαν τελικά στη σύσταση της Φιλικής Εταιρείας, της οποίας η ίδια υπήρξε πιθανότατα ένα από τα πρώτα γυναικεία μέλη

12 of 24

ΜΌΣΧΩ ΤΖΑΒΕΛΛΑ

Η Μόσχω Τζαβέλλα, σύζυγος του Λάμπρου, αντιστάθηκε γενναία, όταν ο Αλή πασάς έστειλε ισχυρό απόσπασμα για να καταλάβει το Σούλι. Επικεφαλής 400 γυναικών, επιτέθηκε στους Τουρκαλβανούς του Αλή, αναγκάζοντάς τους να υποχωρήσουν, αφού οι άνδρες μπροστά στο γυναικείο γιουρούσι, ακολούθησαν και ο εχθρός αιφνιδιασμένος απωθήθηκε.

Το μέγα επίτευγμά της γέμισε δέος τους Οθωμανούς, ενώ ενέπνευσε τη λαϊκή παράδοση.

13 of 24

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΠΑΣΔΕΚΗ�Η ΗΡΩΙΔΑ ΤΟΥ ΠΗΛΊΟΥ�

Η Μαργαρίτα ήταν 20 ετών όταν ξέσπασε η επανάσταση του Πηλίου. Βοηθούσε ένα σώμα εθελοντών φοιτητών στους οποίους μετέφερε τρόφιμα και νερό και τους μοίραζε φυσίγγια.

Σε μια μάχη εναντίον πολυάριθμων Τούρκων, τον Μάρτιο του 1878, σκοτώθηκε ο αδελφός της και οι Έλληνες άρχισαν να υποχωρούν. Τότε πετάχτηκε η Μαργαρίτα, άρπαξε το τουφέκι του αδελφού της, χτύπησε κάτω το πόδι και φώναξε:

-«Εγώ γυναίκα είμαι, αλλά θα κάτσω να πολεμήσω».�Όλοι έμειναν στις θέσεις τους, η μάχη συνεχίσθηκε και τελικά υποχώρησαν οι Τούρκοι.

Στη συνέχεια η Μαργαρίτα Μπασδέκη πήρε μέρος και σε άλλες μάχες, υπό τον θείο της Ζήσιμο Μπασδέκη.

14 of 24

*ΧΑΡΑΚΤΙΚΌ ΜΕ ΤΟ ΟΠΟΊΟ ΕΞΥΜΝΕΊΤΑΙ Ο ΗΡΩΙΣΜΌΣΤΗΣΜΑΡΓΑΡΊΤΑΣ ΜΠΑΣΔΈΚΗ

15 of 24

ΔΌΜΝΑ ΒΙΖΒΊΖΗ

Η Δόμνα Βιζβίζη, γνωστή και ως καπετάνισσα του Αίνου, πήρε μέρος στον αγώνα μαζί με όλη της την οικογένεια, το καράβι τους την Καλομοίρα με τα πολλά κανόνια και τους πολλούς ναυτεργάτες. Μετείχε σε όλες τις τοπικές εξεγέρσεις της Χαλκιδικής καθώς και στο ταμείο της Φιλικής Εταιρείας ενώ μετέφερε πολεμοφόδια αλλά και τον ίδιο τον Εμμανουήλ Παπά στην Ύδρα.

�

16 of 24

ΟΙ ΗΡΩΙΔΕΣ ΤΗΣ ΝΑΟΥΣΑΣ

13 κορίτσια της Νάουσας, μανάδες και παιδιά, συγκεντρώνονται στη γέφυρα της Αραπίτσας στους “Στουμπάνους”, στις 22 Απριλίου 1822, συνιστούν αναμφίβολα την κορυφαία πράξη ηρωισμού των Ναουσαίων. Εκείνη την ημέρα οι γυναίκες της μαρτυρικής πόλης προτίμησαν να ριχτούν μαζί με τα παιδιά τους στα ορμητικά νερά της Αράπιτσας, του ποταμού που διαρρέει την πόλη της Νάουσας, προκειμένου να μη σκλαβωθούν.

17 of 24

ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗ

Η ηρωική καπετάνισσα Χαρίκλεια Δασκάλακη ανδραγάθησε στο Αρκάδι, ενώ έχασε τα τρία παιδιά της ηρωικά μαχόμενα, στους Είναι η ηρωική μορφή, ένα σύμβολο του αγώνα της Κρήτης για την ελευθερία. Η μάνα που έβλεπε τα παιδιά της να σκοτώνονται στις μάχες με τους Τούρκους, και τα παρότρυνε να προκαλέσουν το θάνατο, να χύσουν το αίμα τους για την ελευθερία της Κρήτης.Το όνομα της Δασκαλοχαρικλειας έγινε θρύλος σε όλο τη μεγαλόνησο.�

18 of 24

Μ’ αυτά και µ’ αυτά κατορθώθηκε το Εικοσιένα. Και όπως εύστοχα υπογράµµισε ο πεζογράφος και ποιητής της πόλης µας Γιώργος Ιωάννου, «∆εν πολέµησαν µόνο οι άντρες. Πολέµησαν και οι γυναίκες µε τον τρόπο τους. Με την καρτερικότητα, την υπερηφάνεια, την τιµιότητα. Οι άντρες έφευγαν, χτυπούσαν τον εχθρό, άλλαζαν θέσεις. Οι γυναίκες έµειναν στα χωριά, στα κτήµατα, στα παιδιά τους. Ήταν σχεδόν στην διάκρι- ση των Τούρκων. Και, µα την αλήθεια, δεν είµαι καθόλου βέβαιος αν ήταν πιο γενναίο να είναι τότε κανείς στα βουνά κλέφτης, ή στα χωριά συγγενής κλέφτη».

20 of 24

Και έτσι, πράγµατι, ήταν. Πίσω από τις µάχες και τα µεγάλα και αξεπέραστα κατορθώµατα, πίσω από τους λαµπρούς ήρωες και τις απρόσµενες νίκες, ήταν ο καθηµερινός, ο αθέατος εσωτερικός αγώνας χιλιάδων γυναικών που στήριξαν την Επανάσταση, γεννώντας, και ανατρέφοντας παλληκάρια, δίνοντας θάρρος και κουράγιο στους µαχητές, µπαίνοντας και οι ίδιες στη λάβα της µάχης, όταν η τιµή και η ελευθερία τις καλούσε. Ήταν η γυναικεία ψυχή, µε την ατίθαση λαχτάρα για τη ζωή, που, σαν από άγγιγµα θεϊκό, µετατρεπόταν σε µανιακή, θαρρείς, ροπή προς το θάνατο, κάτω από την απειλή της αιχµαλωσίας και της σκλαβιάς.

21 of 24

ΑΣΗΜΩ ΛΙΔΩΡΙΚΗ

Η μάχη της Ακρόπολης, 1827, Λιδωρίκη Ασήμω (Γκούρενα). Nicolas Louis François Gosse (1787-1878) – Εθνική Πινακοθήκη και Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτζου. Παράρτημα Ναυπλίου. Η Ασήμω στέκει αγέρωχη και ατρόμητη καταπατώντας τα σύμβολα του εχθρού μέσα στον αρχαίο ναό, που έμελλε αργότερα να γίνει ο τάφος της.

22 of 24

Στην Επανάσταση του 1821 για πρώτη φορά στην παγκόσμια ιστορία οι γυναίκες διεκδίκησαν την ισότητα και την κατάκτησαν και στο πεδίο της μάχης. Μπορεί στο πολιτικό πεδίο η πρωτιά των γυναικών που διεκδίκησαν την ισότητα να βρίσκεται στις Γαλλίδες κατά τη στην Γαλλική Επανάσταση, αλλά και στο πολεμικό πεδίο βρίσκεται στις Ελληνίδες κατά την Ελληνική Επανάσταση.

1 of 24