Біз - Алматыдағы ауаның ластануы туралы ақпарат жинайтын және оның барлығына қол жетімді етуін қамтамасыз ететін бастамашыл топпыз. Біз қаланың алдағы 30 жылдағы тағдырын анықтайтын құжатты егжей-тегжейлі зерттедік және мәлімдейміз: әкімшіліктің ауаның ластануы туралы стратегиясы қате мәліметтерге негізделген. Әкімшілік адамдарды адастырады және қала тұрғындарының денсаулығына тікелей қатерді ескермейді.

Экологиялық жағдайды объективті зерттеу негізінде біз стратегияға келесі түзетулер енгізуді талап етеміз.

1. Ауаның сыни ластануы Алматының басты проблемасы ретінде танылуы керек.

Бұл әр алматылық үшін анық. Қатерлі ісік ауруы, аллергия, бронхит, демікпе, гипертония туралы статистика бұл туралы айғайлап жатыр. Алматыда тыныс алу органдарының аурулары жоғары, жастар арасындағы тұқым беру қабілетінің жоқтығы жоғарылайды. Біздің елімізде қатерлі ісік ауруының таралу деңгейі Семей полигонының аумағындағымен бірдей.

Алматыдағы аурулардың күрт пайда болуы ЖЭС-тің зиянды шығарындыларының артуымен сәйкес келеді. Бұны auagroup.kz сайтында жарияланған EXIMAR болжамды агенттігінің зерттеулері дәлелдейді. Аурулардың көбеюі шығарындылар динамикасымен сәйкес келеді, оны шығарындылар нормасынан асып кеткендегі экологиялық айыппұлдар динамикасы арқылы оңай бақылауға болады.

Әкімшілік бұл деректерге ие (зерттеулер оның еншілес компаниясы - Алматы даму орталығының сұрауымен жасалды), бірақ мәселені мойындамайды. “2050 стратегиясында” Алматыдағы апат жай «қиын экологиялық жағдай» деп аталады және әкімшіліктің басты міндеттеріне кірмейді.

2. Көлік құралдарының қала экологиясына теріс әсерін жоққа шығармай, біз ЖЭС-ті Алматыдағы ауаны ластаудың негізгі көзі деп тануды талап етеміз.

Бұл біздің 2050 стратегиямыздың басты наразылығымыз: Әкімшілік Алматы қаласының экологиялық жағдайын қате мәліметтерге сүйене отырып бағалап, қаланы дамыту жоспарларын жасайды.

Стратегияда Алматыдағы шығарындылардың 65% -ы көліктен, 27% -ы жылу электр станцияларынан екендігі айтылған. Бұл өтірік. EXIMAR зерттеулері мынаны дәлелдейді: ЖЭС зауыттары автокөліктерге қарағанда ауаға көп зиян келтіреді.

Ауаның ластануы үшін жауапкершілікті көлік құралдарынан алып тастамаймыз. Біз әкімшілік когенерациялық зауытқа ренжуді тоқтатып, адамдарды алдауды қоюын қалаймыз.

Объективті сандар мынаны айтады:
--- Үш ЖЭС және көмірмен жұмыс істейтін қазандықтар ауаға ластаушы заттардың 70% шығарады.
--- ЖЭС шығарындыларды тазартудың жарияланған көлемін орындамайды және РЕШ (рұқсат етілген шығарындылар) нормативтерінен асады. ЖЭС-тің пайдалану шығындарының 37%-ы айыппұлдарды төлеуге жұмсалады.
--- Шығарындыларды тазарту жүйесі тиімсіз. 2018 жылы атмосфераға түскен ЖЭС тазартылмаған шығарындылары 10,4 мың тоннаны құрады.
--- ЖЭС-тегі тазартылған шығарындыларды (тексерулер мен айыппұлдар көрсеткендей, есептерге сену болмайды) автомобильдердің шығарындыларымен салыстыру орынсыз. Егер біз салыстырылатын бірліктерді салыстыратын болсақ, онда автокөліктер тек 20%-ын, ал энергетикалық кешен - 80%-ын құрайды.
--- Алматыдағы жеке үйлердің 15%-ы автономды жылыту үшін дизель отынын, мазутты, көмірді пайдаланады. Жалпы алғанда, бұл шамамен ЖЭС-тің 1/4-і.

3. Қаланың даму стратегиясы әкімшілік үшін қолайлы цифрларға емес, тәуелсіз сарапшылардың қорытындыларына негізделуі керек. Зерттеу нәтижелері көпшілікке қол жетімді болуы керек.

Auagroup.kz сайтында EXIMAR компаниясының директоры Айман Тұрсынқанмен сұхбат жарияланбас бұрын, әкімшілікке белгілі Алматыдағы ауаның ластануына жауапты адамдар туралы шындық қоғамнан жасырылған болатын.

Тәуелсіз зерттеу нәтижелері ресми мәліметтерге қайшы келеді. Әкімшіліктің қаладағы экологиялық жағдайы туралы статистикасы дұрыс емес. Осыған негізделген «Алматы-2050» стратегиясы да қате.

Ауа сапасын жақсарту үшін әкімшілік алдымен қаланың жасыл қорын жаңартып, автомобильдерден шығатын шығарындыларды азайтып, адамдарды жеке көліктен бас тартуға шақырады.

Тек бұл ауа мәселесін шеше алмайды. Когенерациялық қондырғыларды модернизациялаудан бастау керек.

Ауаның ластануын тоқтату үшін әкімдік қандай қосымша шаралар қабылдауы керек?

 1. «АлЭС» АҚ, барлық үш ЖЭС-ке тәуелсіз экономикалық, техникалық және экологиялық аудит жүргізу. Тек сатып алу, шығарындылар айналасында ғана емес, сонымен қатар шығарындыларды азайту, олардың тиімділігі және т.б. жайында аудит жүргізу қажет. Қажет болса, бұзушылықтарды тезірек жоюға және РЕШ стандарттарының бұзылуына жол бермеу үшін тиісті шараларды қабылдауға ЖЭС-ті міндеттеу.

2. 2020 жылы барлық үш ЖЭС-ке жалпы жүктемені азайту және ЖЭС-ті SPBT мен табиғи газға ауыстыру бағдарламасын әзірлеңіз және іске асырыңыз. Ол бағдарламаға не кіру керек - экологиялық және энергиялық тиімді құрылыс стандарттары, нысандарды тек қана автономды электрмен және жылумен, жанармай қондырғыларымен қамтамасыз етілсе ғана пайдалануға беру, сондай-ақ азаматтардың жаңартылатын энергия көздерін пайдалануға көшуіне қолайлы режим құрған жағдайда ғана, экологиялық және энергиялық тиімді құрылыс стандарттарын енгізу. Қазір газ Алматының электр қуатына деген қажеттілігінің 20% -ын ғана құрайды, ал су электр станциялары мен жел турбиналары - 6%. Қалғанның бәрі көмірден алынады.

3. Газдандырылмаған жеке сектордың 15%-ын газдандыруды субсидиялау бағдарламасын әзірлеу, сонымен қатар жергілікті деңгейде атмосфераға жеке сектордың эмиссиясын заңнамалық түрде реттеу.

«Алматы-2050» стратегиясы адам капиталын қаланың болашақ табысының кепілі және басты активі деп атайды. Біздің басты байлығымыз - денсаулық. Әкімшіліктің ұсынысы бойынша Алматыны шеткері емес, цифрландырылған қалаға, тең мүмкіндіктер қаласына айналдыру маңызды. Алматыны өмір сүруге қауіпті емес қала ету маңызды.

Бұл мәтін «Біз Алматы қаласының басты проблемасы ретінде ауаның ластануын мойындауды талап етеміз!» петициясының мәтінін толығымен қайталайды. Оны Ася Тулесова avaaz.org сайтында жариялады, бірақ Қазақстанда петицияға арналған онлайн- платформалардың бұғатталуына байланысты, ол да осында орналастырылды.

Ашық хат Алматы қаласының әкімшілігіне, сондай-ақ басқа мемлекеттік органдарға жолданады.
___

Экологиялық қоғамдық ұйымдар мен азаматтық бастамалардың өкілдері.
Ашық хатты Алматы тұрғындары мен Қазақстан азаматтары қолдайды.
Барлық сұрақтар бойынша «Common Sense» қоғамдық қорының басшысы Әсия Тулесоваға asya.tulesova@gmail.com мекен-жайы бойынша жүгінуге болады.

***

Мы – инициативная группа, которая собирает информацию о загрязнении воздушного бассейна Алматы и делает эти данные доступными каждому. Мы подробно изучили документ, который определит судьбу города на следующие 30 лет, и заявляем: стратегия акимата основывается на неверных данных по загрязнению воздуха. Акимат вводит людей в заблуждение и игнорирует прямую угрозу здоровью жителям города.

Опираясь на объективные исследования экологической ситуации, мы требуем внести в стратегию следующие корректировки.

1. Главной проблемой Алматы должно быть признано критическое загрязнение воздуха.

Это очевидно каждому алматинцу. Об этом кричит статистика раковых заболеваний, эпидемия аллергий, бронхитов, астмы, гипертонии. В Алматы наиболее высокий процент заболеваний дыхательных путей, повышена доля первичного бесплодия среди молодежи. Уровень распространения раковых заболеваний у нас – такой же, как на территории Семипалатинского полигона.

Вспышки заболеваемости в Алматы совпадают с повышением вредных выбросов от трех ТЭЦ. Это документально подтверждается исследованием форсайт-агентства EXIMAR, опубликованном на сайте auagroup.kz. Рост заболеваний совпадает с динамикой выбросов, которые легко отслеживаются через динамику экологических штрафов за превышение норм выбросов.

Акимат располагает этими данными (исследование проводилось по заказу его дочернего предприятия – Центра развития Алматы), но не признает проблему. В стратегии 2050 катастрофу с воздухом в Алматы называют лишь “сложной экологической ситуацией” и не ставят в топ приоритетов акимата.


2. Не отрицая негативного влияния автотранспорта на экологию города, мы настаиваем, чтобы ТЭЦ признали основным источником загрязнения воздуха в Алматы.

В этом наша ключевая претензия к стратегии 2050. Акимат оценивает экологическую ситуацию в Алматы и строит планы по развитию города, опираясь на заведомо неверные данные.

В стратегии утверждается, что 65% выбросов в Алматы приходится на транспорт, а 27% – на ТЭЦ. Это неправда. Исследование EXIMAR доказывает: ТЭЦ отравляют воздух намного сильнее, чем транспорт.

Мы не снимаем с автотранспорта ответственность за загрязнение воздуха. Мы хотим, чтобы акимат перестал умалять вину ТЭЦ и вводить людей в заблуждение.

Вот что говорят объективные цифры.
--- Три ТЭЦ и котельные на угле выбрасывают в воздух около 70% загрязняющих веществ.
--- ТЭЦ не соблюдают заявленных объемов очистки выбросов и превышают нормативы ПДВ (предельно допустимых выбросов). 37% операционных затрат ТЭЦ уходят исключительно на оплату штрафов.
--- Система очистки выбросов неэффективна. В 2018 году неочищенные выбросы ТЭЦ, которые так и ушли в атмосферу, составили 10,4 тысяч тонн.
--- Неправомерно сравнение очищенных выбросов из отчетов ТЭЦ (при этом проверки и штрафы показывают, что отчетам верить нельзя) с неочищенными выбросами машин. Если сравнивать сопоставимые единицы, то транспорт генерирует только 20% выбросов, а энергокомплекс - 80%.
--- 15% частных домов в Алматы на автономном отоплении используют солярку, топочный мазут, уголь. Суммарно это примерно равно четвертой ТЭЦ.

3. Стратегия развития города должна основываться на заключениях независимых экспертов, а не на цифрах, удобных акимату. Результаты исследований должны быть доступны широкой публике.

До публикации на сайте auagroup.kz интервью с директором ­агентства EXIMAR Айман Турсынкан правда об ответственных за загрязнение воздуха в Алматы, известная акимату, скрывалась от общества.

Результаты независимого исследования идут вразрез с официальными данными. Статистика акимата по экологической ситуации в городе – неверная. А значит, и стратегия “Алматы-2050”, построенная на этих данных, – ошибочная.

Сейчас для улучшения качества воздуха акимат в первую очередь планирует обновлять зеленый фонд города и снижать выбросы от автомобилей, стимулировать людей отказываться от личного транспорта. Только этим проблему с воздухом не решить. Начинать нужно с модернизации теплоэлектроцентралей.

Какие дополнительные шаги нужно предпринять акимату, чтобы остановить загрязнение воздуха?

1. Провести независимый хозяйственный, технический и экологический аудит АО “АлЭС”, всех трех ТЭЦ и не только, на предмет закупок, выбросов, а также мероприятий, предпринимаемых для снижения выбросов, их эффективности и т.д. В случае необходимости обязать ТЭЦ в кратчайшие сроки устранить нарушения и проводить соответствующие мероприятия по предотвращению нарушений нормативов ПДВ.

2. В 2020 разработать и внедрить программу по снижению общей нагрузки на все три ТЭЦ и переводу ТЭЦ на СПБТ и природный газ. Программа по снижению нагрузки на ТЭЦ должны включать в себя внедрение экологических и энергоэффективных стандартов строительства, разрешение и поощрение введения объектов в эксплуатацию, только если застройщики обеспечили их автономной электроэнергией и теплом, строительство мусоросжигающих заводов, а также создать благоприятный режим по переходу горожан к использованию возобновляемых источников энергии (ВИЭ). Сейчас газ покрывает только 20% потребности Алматы в электроэнергии, а ГЭС и ветровые установки – лишь 6%. Все остальное – от сжигаемого угля.

3. Разработать программу по субсидированию газификации 15% негазифицированного частного сектора, а также законодательно урегулировать на местном уровне проблему выбросов частного сектора в атмосферу.

Стратегия “Алматы-2050” называет главным активом и залогом будущего успеха города человеческий капитал. А наш главный актив – это здоровье. Важно превратить Алматы в город без окраин, цифровизованный город, город равных возможностей, как предлагает акимат. Важнее сделать Алматы городом, где не опасно жить.

Данный текст полностью дублирует текст петиции "Мы требуем признать загрязнение воздуха главной проблемой Алматы!", размещенной Asya Tulesova на сайте avaaz.org, но из-за блокировок онлайн-платформ для петиций в Казахстане размещен в том числе здесь.

Открытое письмо будет направлено в акимат города Алматы, а также другие государственные органы.

___


Представители экологических общественных организаций и гражданских инициатив.
Открытое письмо поддерживают жители Алматы и граждане Казахстана.

Все вопросы можете адресовать руководителю ОФ "Common Sense" Асие Тулесовой на asya.tulesova@gmail.com.