MINH HỌA: Bài khảo sát năng lực HS vào lớp 10
TRƯỜNG TH, THCS VÀ THPT THỰC NGHIỆM KHOA HỌC GIÁO DỤC
(Bài khảo sát gồm hai phần, mỗi phần có 25 câu hỏi, mỗi câu 2 điểm)

PHẦN I: NĂNG LỰC VĂN HỌC VÀ NGÔN NGỮ 

A. ĐỌC HIỂU
Đọc các văn bản sau và thực hiện yêu cầu: 
                                                        DÒNG SÔNG

[1] Tôi đã đi dọc con sông bao quanh làng tôi vào ban đêm và ban ngày. Dường như tôi không nghĩ đấy là một dòng sông đầy nước. Trong trí nhớ của tôi, đó là một dòng trời màu xanh điểm một vài đám mây trắng, đó là một dòng sao luôn nhấp nháy dưới tận đáy sâu lòng đất, đó là một dòng thời gian mãi mãi chảy vào vô tận. Những con thuyền, những mảng bè, lá cây và rác rưởi… không phải chúng được dòng nước cuốn đi, mà chính chúng đã trượt trên nền trời, trên sao sáng và thời gian. Chỉ khi nhảy từ trên bờ xuống sông, tôi mới thực sự nhận thấy rằng đấy là một dòng nước mát lạnh. Nhưng tôi luôn phải cố gắng để chống lại sự cuộn xiết, đẩy trôi của nó để không bị cuốn ra biển. Nghĩa là tôi phải trụ lại như những ngôi sao nhấp nháy dưới lòng sông, như bầu trời trong xanh dưới lòng sông.

[2] Tôi nhìn lên phía thượng nguồn, núi Hai Vai đứng sừng sững, vững chắc đến nỗi bóng của nó dưới lòng sông, dòng nước không thể mang đi được. Tôi nhìn xuống hạ lưu, chiếc cầu Bùng vẫn uốn khúc cong mình nối đôi bờ phù sa trù phú. Vậy mà có những cây gỗ quý đã bị dòng sông cuốn phăng ra biển. Dòng sông cuốn đi tất cả những gì không thắng sức chảy của nó.

[3] Tôi đã nghe những câu hát của dòng sông trong đêm tối trời. Có thể ai đó trên con thuyền xuôi ngược dòng sông đã cất lên câu hát, nhưng tôi không muốn tin đấy là câu hát của con người. Tôi không trông thấy gì cả trong những đêm tối như bưng lấy mắt và bởi vậy đối với tôi, dòng sông, đã hát lên. Cả những lúc tĩnh mịch dăng đầy, tôi vẫn nghe dòng sông hát.
(Theo Nguyễn Trọng Tạo, trích Miền quê thơ ấu, NXB Kim Đồng, 2022)
Câu 1: Văn bản trên thuộc thể loại gì? *
2 points
Câu 2: Khi cảm nhận về dòng sông, vì sao tác giả không nghĩ “đấy là một dòng sông đầy nước” mà lại là “một dòng trời màu xanh điểm một vài đám mây trắng”, “một dòng sao luôn nhấp nháy dưới tận đáy sâu lòng đất”? *
2 points
Câu 3: Khi ở giữa dòng nước cuộn xiết, mong muốn được “trụ lại như những ngôi sao nhấp nháy dưới lòng sông, như bầu trời trong xanh dưới lòng sông” của tác giả nói lên điều gì? *
2 points
Câu 4. Vì sao tác giả lại cho rằng mình đã nghe thấy dòng sông hát? *
2 points
Câu 5. Phương án nào nêu không đúng giá trị nghệ thuật của văn bản? *
2 points
                                                                 LẠC QUAN

[1] Lạc quan chính là cách nhìn nhận cuộc sống bằng thái độ tích cực. Khi thấy một nửa cốc nước, có người nghĩ: “Ôi, còn những nửa cốc thế này!” Nhưng cũng có người nghĩ: “Còn có nửa cốc thôi à?”. Cách nghĩ tích cực kiểu “còn những nửa cốc nước” chính là bản chất của lạc quan. Vì điều này thể hiện hàm ý “thật may quá!”. Lạc quan là cách nhìn tích cực với mọi hiện tượng xung quanh. Đó là cảm giác như vậy đã đủ, hay như vậy cũng đã tốt rồi!

[2] Lại tiếp tục tưởng tượng nhé! Tôi đi làm bằng tàu điện, một việc quá quen thuộc mà ngày nào tôi cũng trải qua. Cũng có thể nghĩ rằng việc đó rất nhàm chán […] Nhưng bước lên tàu chật cứng, tôi nghĩ, thật may làm sao khi đông người như thế này mà chúng ta không phải sống trong một thế giới hỗn loạn, đầy thảm họa diệt vong như trong phim. Và rồi, hôm nay trời rất nóng nhưng khi đến công ti thì sẽ có quạt, có điều hòa mát mẻ ngay. Tiền lương tuy không cao nhưng hàng tháng tôi vẫn có một khoản đủ trang trải. Ngày nào công việc cũng lặp lại như nhau nhưng nếu cố gắng, tôi sẽ giải quyết tốt được nhiều việc. Đối tác có thể lạnh nhạt hay căng thẳng nhưng nếu coi đó là một phần tất yếu của nhiệm vụ thì cũng không đến nỗi phải ức chế. Bản thân mình cũng có lúc khó chịu, mệt mỏi và đối tác cũng thế. Nhiều khi công việc phải giải quyết liên tục khiến tôi cảm thấy đuối sức nhưng thật may là tôi rất ít khi đau ốm, cũng không mắc bệnh gì nguy hiểm.

[3] Tôi cảm thấy cuộc sống của mình như vậy là hạnh phúc. Còn bạn thì sao? Hãy luôn giữ trong tâm hồn ngọn lửa của tinh thần lạc quan, bạn sẽ thấy những điều tốt đẹp ở hiện tại. Người luôn nhìn hiện tại một cách tích cực sẽ là người bao dung, vui vẻ, tin yêu cuộc sống. Họ là những người thân thiện, hiền lành, đầy năng lượng. Và họ sẽ dùng chính năng lượng từ tinh thần lạc quan đó để thay đổi hiện thực của bản thân. 
(Theo Sasaki Fumio, dịch giả Như Nữ, Lối sống tối giản của người Nhật, NXB Lao động, 2017) 
Câu 6. Văn bản trên bàn về vấn đề gì? *
2 points
Câu 7. Hình ảnh một nửa cốc nước và những suy nghĩ khác nhau ở đoạn 1 của văn bản có vai trò gì? *
2 points
Câu 8. Ở đoạn 2, người viết đã làm nổi bật suy nghĩ tích cực bằng cách thức nào? *
2 points

Câu 9. Điều gì được nhấn mạnh ở đoạn 3 của văn bản?

*
2 points
Câu 10. Thái độ ứng xử nào sau đây phù hợp với tư tưởng lạc quan được thể hiện trong văn bản? *
2 points
                        NHỮNG NGƯỜI TÌM ĐƯỜNG GIỮA BẦU TRỜI

Bầu trời là tấm bản đồ tự nhiên cho khách lữ hành, chiếc la bàn cổ xưa dẫn lối cho các thủy thủ băng qua đại dương mênh mông. Những vì sao dẫn chúng ta đến những chân trời mới và đưa chúng ta trở về nhà an toàn. Cớ sao giờ đây ta không ngước nhìn trời cao và ngẫm nghĩ như cổ nhân nữa? […]

Khi tổ tiên chúng ta tìm thấy sự gần gũi và bao điều thú vị trong ánh sáng lấp lánh của những vì sao thì chúng ta, thế hệ thừa hưởng những tiến bộ khoa học vượt bậc, lại cảm thấy xa lạ và lạc lõng hơn bao giờ hết trước vũ trụ bao la.

[…] Mọi người cần biết rằng, việc khám phá vũ trụ không chỉ giúp chúng ta hiểu hơn về thế giới xung quanh mà còn giúp chúng ta hiểu rõ hơn về chính mình. Khi nhìn lên bầu trời đêm và chiêm ngưỡng những vì sao xa xôi, chúng ta tự hỏi về nguồn gốc của vũ trụ, về ý nghĩa của sự sống và về vị trí của mình trong vũ trụ này. Chính những câu hỏi đó đã thôi thúc chúng ta khám phá, tìm tòi và không ngừng vươn xa.

Tuy nhiên, khoa học hiện đại đang thay đổi cách chúng ta nhìn nhận vũ trụ. Công việc thường nhật của các nhà thiên văn học thuở trước giờ đã được giao phó cho máy móc gần hết. Những người từng miệt mài tính toán và quan sát giờ nhường chỗ cho thiết bị tự động, cảm biến quang điện tử và máy tính. Kết quả quan sát vũ trụ được số hóa và lưu trữ. Cách tiếp cận này có nguy cơ biến một khám phá vĩ đại thành tập dữ liệu khô khan.

Công nghệ là công cụ mở ra cánh cửa mới. Và quan trọng là cách chúng ta nhìn qua cánh cửa đó, tiếp nhận, thay đổi cách nhìn về vị trí của mình trong vũ trụ. Để thực sự hiểu và trân trọng các khám phá này, chúng ta cần một trí tưởng tượng sống động. Công nghệ có thể hỗ trợ nhưng khả năng định vị và nhận thức không gian vẫn đòi hỏi sự quan sát, suy nghĩ và quyết định từ chính mỗi cá nhân. Khả năng này giúp chúng ta duy trì một mối liên hệ mật thiết với thế giới xung quanh.
(Theo Đăng Khoa, https://cuoituan.tuoitre.vn/nhung-nguoi-tim-duong-giua-bau-troi, bài đăng ngày 11/02/2025)
Câu 11. Theo bài viết, xu hướng khám phá bầu trời hiện nay là: *
2 points
Câu 12. Những thông tin sau cho thấy thái độ nào của tác giả?

- chúng ta, thế hệ thừa hưởng những tiến bộ khoa học vượt bậc, lại cảm thấy xa lạ và lạc lõng hơn bao giờ hết trước vũ trụ bao la

- Kết quả quan sát vũ trụ được số hóa và lưu trữ. Cách tiếp cận này có nguy cơ biến khám phá vĩ đại thành tập dữ liệu khô khan.
*
2 points

Câu 13. Tác giả có quan điểm như thế nào về việc khám phá vũ trụ?

*
2 points
Câu 14. Quan điểm khám phá vũ trụ của tác giả trong bài viết thể hiện điều gì? *
2 points
Câu 15. Ngoài việc bộc lộ quan điểm về khám phá vũ trụ, tác giả còn thể hiện mong muốn gì qua bài viết? *
2 points
B. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
Câu 16. Trong những nhan đề bài viết sau, nhan đề nào có sử dụng từ đa nghĩa?
*
2 points
Câu 17. Trong những câu sau, câu nào là câu đặc biệt?

[1] Đêm trăng. [2] Biển yên tĩnh… [3] Tàu phương Đông của chúng tôi buông neo trong vùng biển Trường Sa. [4] Một chiến sĩ thả câu, một số khác quây quần trên boong tàu ca hát thổi sáo.

                            (Theo Hà Đình Cẩn)

*
2 points
Câu 18. Câu “Lúc khó thì chẳng ai nhìn/Đến khi đỗ trạng chín nghìn anh em” đã sử dụng các biện pháp tu từ nào? *
2 points
Câu 19. Phương án nào nêu đúng tác dụng của biện pháp tu từ trong câu: “Cả những lúc tĩnh mịch dăng đầy, tôi vẫn nghe dòng sông hát.”? *
2 points
Câu 20. Câu nói của biên tập viên (được in đậm) trong đoạn trích sau có hàm ý gì?

Trước khi xuất bản Harry Potter, J.K. Rowling bị hơn 10 nhà xuất bản từ chối. Nhưng một biên tập viên trẻ tại Bloomsbury - một nhà xuất bản nhỏ ở Anh - đã nói với cô:

- Con gái 8 tuổi của tôi đã đọc bản thảo không rời tay. Tôi nghĩ chúng ta nên thử. Cô sẵn sàng chứ?

(Theo An Nhiên, báo Văn nghệ cuối tuần số 26, tháng 10 năm 2022)
*
2 points
Câu 21. Tình huống: Một bạn nam trong lớp đi học trở lại sau một thời gian bị ốm. Em nên chọn câu nào sau đây để nói với bạn? *
2 points
Câu 22. Câu tục ngữ nào khuyên mọi người giữ vững tinh thần lạc quan để vươn lên trong cuộc sống? *
2 points
Câu 23. Chọn một thành ngữ phù hợp với chỗ trống (__) trong câu sau để hoàn thành lời khuyên dưới đây:

Trong cuộc sống, các con cần biết _____,“chị ngã, em nâng” sống cho hòa thuận.
*
2 points
Câu 24. Có thể thay từ “chiêm ngưỡng” trong câu sau bằng từ nào là phù hợp nhất?

Khi nhìn lên bầu trời đêm và chiêm ngưỡng những vì sao xa xôi, chúng ta tự hỏi về nguồn gốc của vũ trụ, về ý nghĩa của sự sống và về vị trí của mình trong vũ trụ này.
*
2 points

Câu 25. Câu nào sau đây không mắc lỗi về dùng từ, diễn đạt?

*
2 points
Next
Clear form
This form was created inside of FermatTech.

Does this form look suspicious? Report